Wikipedia papwiki https://pap.wikipedia.org/wiki/P%C3%A1gina_Prinsipal MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Medio Spesial Diskushon Usuario Diskushon usuario Wikipedia Diskushon Wikipedia Fail Diskushon fail MediaWiki Diskushon MediaWiki Malchi Diskushon malchi Yuda Diskushon yuda Kategoria Diskushon kategoria TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 4991 192500 140592 2026-06-01T22:11:42Z Caribiana 8320 ampliashon 192500 wikitext text/x-wiki {{Infopais | variante = c }} '''Corsica''' (na [[frances|franses]] ''Corse'', na corsiko ''Corsica'') ta un [[isla]] den [[Laman Mediteráneo]]. E ta un region i departamento di [[Fransia]]. == Geografia i demografia == Corsica ta situa den parti west di Laman Mediteráneo, nort di [[Sardegna]] ([[Italia]]) i sòitost di Fransia continental. E isla tin un paisahe montañoso, cu hopi [[seru]] i mondi. E piko mas altu ta Monte Cinto. E klima ta típiko mediteráneo: zomer kayente i seku, i winter mas fresku ku algun yobida. Corsica tin un poblashon di mas of menos 340.000 habitante. Mayoria di poblashon ta concentra den siudatnan ba kosta manera Ajaccio i Bastia. == Historia == Corsica tin un historia largu ku influensia di diferente sivilisashon, inkluyendo fenisio, romano i genovesnan. Durante varios [[siglo]], e isla tabata bou kontrol di e Repúblika di Genoa. Na 1768, Genoa a sede Corsica na Fransia. Un aña despues, na 1769, [[Napoleon Bonaparte]] a nase na Corsica. Durante [[siglo 20]], tabatin movementu pa mas outonomia, i hasta independencia, pero e isla a keda parti di Fransia. == Mira tambe == * [[Fransia]] * [[Laman Mediteráneo]] * [[Sardegna]] [[Category:Fransia]] [[Category:Isla]] 7t38iy7e96mofj8j0ul3yfaha1nvdrg 0 6415 192499 105796 2026-06-01T21:57:35Z Caribiana 8320 ampliashon 192499 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = Nashville | nomber nativo = City of Nashville | funda = [[1779]] | pais = {{USA}} | tipo_division_adm = Estado | division_adm= [[Tennessee]] | imagen = | zoom = 5 }} '''Nashville''' ta [[kapital]] di [[Tennessee]], un estado konstituyente di [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. E tin un [[poblashon]] di mas of menos 678.889 habitante (2015), i ta un di e siudatnan mas grandi den e estado. == Geografia == Nashville ta situá den e parti sentral di Tennessee, banda di Riu Cumberland. E siudat ta un punto importante pa transporte i komersio den e region. == Historia == Nashville a wòrdu fundá na 1779 i a bira [[kapital]] di Tennessee na 1843. Durante [[siglo 19]], e siudat a desaroya komo un sentro importante pa komersio i transporte, spesialmente door di su ubikashon na Riu Cumberland. Durante Guera Sivil Merikano (1861–1865), Nashville a wòrdu okupá pa tropanan di e Union i a hunga un rol stratégiko den e konflikto. == Ekonomia == Ekonomia di Nashville ta basá riba diferente sektor, inkluyendo salubridat, enseñansa, finansa i industria musikal. E siudat ta conoci mundialmente komo un sentro di músika country. [[Category:Siudat den Merka]] 6dtahb76yixs8dwsttmo4o1xq6mt5aq 0 6806 192501 143541 2026-06-01T22:20:06Z Caribiana 8320 ampliashon 192501 wikitext text/x-wiki {{infobox luga den pais | variante = c | tipo = Munisipio | pais = {{ITA}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Sardegna]] }} '''Nule''' ta un [[munisipio]] den [[Sassari (provinsia)|provinsia di Sassari]], den e region [[italia]]no di [[Sardegna]]. E ta situá masomenos 140 kilometer nort di [[Cagliari]] i 60 kilometer sùitost di [[Sassari]]. Nule ta grens na e siguiente munisipionan: [[Benetutti]], [[Bitti]], [[Orune]], [[Osidda]] i [[Pattada]]. [[File:Map of comune of Nule (province of Sassari, region Sardinia, Italy) - 2016.svg|thumb|center|Mapa di Nule na provinsia di Sassari, Sardegna]] [[Category:Sardegna]] ixkqf75d9oumtwl9zmccj3jnam0oipl 0 7239 192504 192157 2026-06-02T05:46:11Z ~2026-32806-77 18254 /* */ 192504 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Databox}} [[File:HTTP 404.png|alt=404 Not Found|thumb|300px|Ehempel di "404 Not Found" ora bo bishita un enlace kibra of morto.]] E '''HTTP 404''', tambe conoci como '''404 NOT FOUND''', '''Page Not Found''', of '''Server Not Found''', ta un codigo standard di eror di un Hypertext Transfer Protocol (HTTP), den comuncacion di [[Red Informatica Social]]. E codigo aki t a indica cu e web browser a logra comunica cu e [[server]], pero no por a haya e informacion (manera un página web òf archivo) cu a wordo pidi. Den algun caso, e server por eligi pa responde cu un eror 404 aunke e recurso si ta existi, pa no divulga informacion tocante su existencia (por ehempel pa motibo di seguridad). == Uzo comun == Un eror 404 generalmente ta surgi ora un usuario: * sigui un enlace kibra of “morto” * introduci un URL incorecto * purba haya acceso na un pagina cu a wordo kita of muda Pa e motibonan aki, e 404 eror ta un di e erornan mas comun den uzo di [[internet]]. == Subcodigo == Den algun sistema (specialmente riba web server manera Microsoft IIS), tin subcodigonan cu ta duna mas detaye tocante e eror 404: * 404.0 – recurso no a wordo haya. * 404.1 – pagina no a wordo haya. * 404.2 – restriccion di ISAPI of CGI. * 404.3 – restriccion di tipo MIME. * 404.4 – ningun controlador configura. * 404.5 – nenga door di e filter di peticion configura. * 404.6 – verbo HTTP no permiti. * 404.7 – extension di archivo nenga. * 404.8 – nomber di archivo scondi. * 404.9 – atributo di archivo scondi. * 404.10 – cabes di peticion mucho largo. * 404.11 – peticion cu dobel secuencia di escape. * 404.12 – peticion cu caracter di bit halto. * 404.13 – tamaño di contenido mucho grandi. * 404.14 – URL mucho largo. * 404.15 – cadena di consulta mucho largo. * 404.16 – peticion DAV a wordo manda na controlador di archivo statico. * 404.17 – mapa incorecto di e contenido dinamico manda pa controlador (via wildcard MIME mapping). * 404.18 – cadena di consulta nenga. * 404.19 – nenga door di regla di filtracion. * 404.20 – segmentonan di mas den URL. [[Kategoria:Internet]] dfg4o0xpoowbha8fzn4qapj9bwowhtt 2 8300 192479 192424 2026-06-01T19:01:53Z Caribiana 8320 192479 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Premionan: * [[Karibe Hulandes]]: [[Arte di Palabra]] - [[Premio Sticusa]] - [[Premio Cultural CCG]] * {{CUW}}: [[Premio Chapi di Plata]] ([[Pierre Lauffer]]) - [[Premio Cola Debrot]] - [[Premio Boeli van Leeuwen]] - [[Tapushi Literario]] - [[Premio MCB]] - [[Premio UNESCO Kòrsou pa Idioma Materno Papiamentu]] - Ernest Jacky Voges Monument Award * {{ABW}}: [[Premio Cadushi di Cristal]] - [[Premio Nacional Crioyo di Oro]] - [[Premio Padu del Caribe]] - Theatre Festival Award of Aruba - [[Premio Motito y Rufo Wever]] - [[Premio Nacional di Teatro]] - * {{BON}}: [[Premio Pipita di Kònkòmber]] Pending: [[Cas di cunucu]] - [[Stichting Rancho]] - renbak na Korsou - ------------------------ {{infobox persona | nomber = Julio Maduro }} '''Julio Maduro''' (☆ 12 di april]] [[1924]] na [[San Nicolas]] - † [[3 di mei]] [[1993]] na [[Aruba]]) tabata un culturista y historiado Arubiano. == Biografia == Julio Maduro a nace y lanta na [[Watapana Gezaag]], unda su mayornan tabata tin un tienda na principio di [[siglo 20|siglo binti]].<ref name=:"1">[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-028575/mode/2up?q=watapana+gezaag Julio Maduro], Chabelito nr. 5 - Ana VI (2003)</ref> Famia Maduro tabata tin cunucu y plantacion di aloe tambe. E tempo ey nan tabata manda nan mercancia cu barco di bela pa Playa, e.o. aloe, boonchi watapana, palo, pampuna, patia y sombre gevlecht. Na Playa nan tabata cumpra otro mercancia pa nan tienda na San Nicolas, manera sucu, hariña, herment, paña y tela. Famia Maduro tabata bende te hasta cah'i morto. Cu yegada di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] tur cos a cambia. Lago a bin cu su mes "comisario" y na 1937 famia Maduro a sera su negoshi. Como hoben Julio mester a yuda corta y drenta aloe tur mainta di 5'or y mei te cu 10'or y mei. Un trabao pisá cu ta laga hende tur sushi. Cu 20 aña Julio a cuminza traha na Lago. Pero despues cos a bira malo y pa cubri gastonan Julio a bai navega riba un tankero. Despues cu el a bolbe Aruba, el a bai traha na Sociale Zaken y asina Julio a drenta arena politico. Na 1955 el a wordo eligi pa forma parti di Bestuurscollege.<ref>Eerste daad nieuw Eilandsbestuur: half millioen voor werkverschaffing Porf, Croes, O. Henriquez, J. Maduro en Petrona als gedeputeerden gekozen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-07-1955, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988370:mpeg21:p005</ref> Julio tabata tin 31 aña só tempo cu el a bira diputado.<ref name=:"1"/> * na 1956 el a wordo nombra como ambtenaar na Veterinaire Dienst.<ref>Julio Maduro benoemd. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-07-1956, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988233:mpeg21:p005</ref> Julio Maduro tabata tin un "don" especial. E tabata skirbi poesía y storianan cortico. Tur tin di haber cu cultura di Aruba. E tabata lucha pa nos idioma papiamento y tabata tin un amor grandi pa su isla, su hendenan y su naturalesa.<ref name=:"1"/> Esaki el a demonstra den su poesíanan "Luto" y "Pakiko mi ta Arubiano". E tabata miembro di Comisión di bandera y di Stinapa (despues Fanapa y Stimaruba). Pa esakinan el a duna hopi lectura na scolnan y organizacionnan. Julio semper tabata cla pa yuda cu informacion tocante historia, flora y fauna di Aruba. Asina e tabata presentá un programa na television masha gustá anto gratuitamente. Casi henter Aruba tabata sintonizá e programa ''Aruba y su pasado''. Su sponsor tabata asina satisfecho cu e trabao di Julio cu el a regalé un camera di video. Julio a colaborá cu varios publicación e.o.: Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, bukinan di Aruba, diferente corant y revista y varios mas. Matinette como programa di television y como revista (despues Chabalito) tambe a haya hopi colaboracion di Julio Maduro riba topiconan di Aruba. Te hasta Julio a traha un poesía - cu nos ta publicá aki bao especial pa un declamador infantil recitá na Tele-Aruba den Matinette na aña 1978.<ref name=:"1"/> Julio Maduro, despues di un enfermedad cortico, a fayece dia 3 di mei 1993, lagando atras su esposa, y 8 yiu.<ref name=:"1"/> {{Appendix}} --------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte visual''' ([[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts'') ta e formanan di arte den cua e imagen of aspecto visual ta central. E obra ta wòrdu realisá den forma di un obheto físiko òf representashon visual. Arte visual ta distinto for di arte di tarima, unda e presensia di un públiko bibu ta esencial. E artenan visual ta inkluí disiplina manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Ademas, artenan apliká,[1] manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior i arte dekorativo,[2] ta forma parti di e doménio di arte visual. Un obra di arte visual por ta bidimensional (manera un pintura òf dibuho) òf tridimensional (manera un eskultura). Den algun konteksto, arte visual tambe ta referí komo arte plástiko (di origen francés: les arts plastiques), referiendo na e materialidat tangible di e obra. Arte visual ta wòrdu kreá den estudio, riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den museonan, galerianan, eksposishonnan i espasio públiko. Tambe tin kolekshonnan di arte den posesion di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == Arte visual tin un historia largu ku ta kuminsá den prehistoria, ku pintura rupestre i obhetonan dekorativo. Den civilisashonnan antiguo manera Egipto, Mesopotamia, Gresia i Roma, arte visual tabata sirbi funshonnan religioso, polítiko i dekorativo. Durante Edad Media, arte tabata hopi bia liga na iglesia, miéntras ku den Renacimiento a surgi un enfoke riba perspektiva, realismo i e artista komo individu kreativo. Den siglo 19 i 20, movimientonan manera impresionismo, ekspresionismo i surrealismo a amplia e definishon di arte visual. Den epoka moderno i kontemporáneo, arte visual a bira mas diversifiká, inkluyendo medio digital, instalashon i arte konseptual, ku a desafia e idea tradishonal di kiko ta un obra di arte. == Caracteristica == E karakterístika prinsipal di arte visual ta su enfoke riba e aspekto visual i estétiko. Elementonan importante den arte visual ta incluí: forma koló linea tekstura espasio komposishon Arte visual por ta representativo (mustrando realidad) òf abstrakto (sin representashon literal). E interpretashon di un obra di arte por varia segun e espectador, su konteks kultural i su eksperensia personal. Ademas, arte visual por tin diferente funshonnan, manera ekspreshon personal, komunikashon di idea, dokumentashon historiko òf dekorashon. == Caribe Hulandes == Den Karibe Hulandes, arte visual ta un refleho di historia, identidat i diversidat kultural di e region. Artistanan lokal ta usa medio manera pintura, eskultura i fotografia pa eksplorá tema manera kolonialismo, identidat, diaspora i relashon ku medio ambiente. Arte visual den e islanan ta influensiá pa tradishonnan Afrikano, Europeo i Indígena, ku ta resulta den un estilo úniko i hibrido. Ademas di arte den galerianan, tin un presensia fuerte di arte públiko, manera murales i instalashonnan den espasio urbano. Organisashonnan kultural, museonan i fundashonnan den Aruba, Kòrsou i Boneiru ta stimulá desaroyo di arte visual dor di eksposishonnan, edukashon i sosten di artistanan lokal. == Mira tambe == * [[Artista di Karibe Hulandes|Lista di artista di Caribe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] [[:Kategoria: -------------- '''Arte visual''' (na [[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts''), ta e formanan di arte den cua imagen, of lo visual, ta tuma precedencia. E imagen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un obheto di arte. E ta distinto for di [[arte di tarima]], pa cua e presencia di un publico bibo ta esencial. E artenan visual ta formanan di arte manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, imágen, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Hopi disiplina artístiko manera arte performátiko, arte konseptual i arte di textil, tambe ta enserá aspekto di arte visual, i tambe arte di otro tipo. Den e artenan visual, e artenan apliká,<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20170623143359/http://www.buzzle.com/articles/different-forms-of-art.html ''Different Forms of Art – Applied Art'']}}. Buzzle.com. Retrieved 11 December 2010.</ref> manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior, i arte dekorativo<ref>{{cite web |url=http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |title=Centre for Arts and Design in Toronto, Canada |publisher=Georgebrown.ca |date=2011-02-15 |access-date=2011-10-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111028075227/http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |archive-date=2011-10-28}}</ref> tambe ta inkluí. Arte visual ta e forma di arte den kua e imágen, òf e visual, ta tuma presedensia. E imágen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un opheto di arte. Un opheto di arte por tuma un forma plat, manera un pintura, òf un forma tridimenshonal, manera un eskultura. Den paisnan di abla ingles, e ta wòrdu referí na dje komo ‘e arte visual’. Arte visual tambe ta wòrdu referí na dje, usando un galicismo, komo arte plástiko (franses: les arts plastiques). Plástik ta nifiká tangibel, material; e materialidat aki ta para den kontraste ku e abstrakshon di e artenan di aktuashon: baile, teater i músika, ku ta tuma lugá den tempu. Tur dos tipo di arte ta proveé ​​e televidente ku un eksperensia estétiko, den forma di un eksperensia sensorial eksepshonal. Arte visual ta wòrdu kreá prinsipalmente den studio pero tambe riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den eksposishonnan den museonan, galerianan, inisiativanan di artista, i espasio públiko. Ménos públiko ta e kolekshonnan di arte di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == == Caracteristica == == Caribe Hulandes == Den Caribe Hulandes, arte visual {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] --------------------------------------- {{Databox}} Un '''cas di cunucu''' (papiamentu: ''kas di kunuku'') ta un cas tipico na e [[islanan ABC]], cu usualmente ta situa den [[kunuku|cunucu]]. Cunucu ta derivá for di e palabra indjan ''conuco'', un nomber cu a wordo adopta despues pa e Spañónan na Antias y Venezuela. Cunucu ta nifica tambe un pida tereno di agricultura, sea den uzo of nò. Awendia e palabra cunucu ta referi na ‘plantacion’ (i tambe ‘campo’).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kunuku], Encyclopedie van Curaçao</ref> Despues di e conkista di e islanan door di e Hulandesnan, e [[West Indische Compagnie]] (WIC) a establece plantacionnan na gran eskala pa komersio ku Europa. Pa traha riba e plantashinan, nan tabata trece catibonan for di [[Afrika|Africa]] y a traha casnan riba e tereno di plantashon, den e estilo custumber na West Africa. Materialnan comun riba e islanan, manera palu, piedra di coral, piedra di kalki of lodo mescla ku sterilisashon di baka riba un mimbre di rama, tabata wòrdu usá pa e murayanan, i palu di maishi òf kaña tabata wòrdu usá pa e daknan. E materialnan aki ta reflehá den e palabranan papiamentu: kas di yerba ta nifiká “hut di yerba”, [[cas di torto]] ta nifica “hut di lodo”, kas di pal’i maishi ta nifiká “hut di palu di maishi”. Kunuku is de algemene naam voor het landelijke gebied van de Benedenwindse Eilanden, al of niet in gebruik voor landbouw of veeteelt. Het woord is afgeleid van het Indiaanse conuco, een naam later overgenomen door de Spanjaarden in de Antillen en Venezuela. Kunuku betekent ook een stuk landbouwgrond al of niet in gebruik. == Aruba == Na Aruba ta dividí casnan di cunuku den cuater categoria. Casnan prome cu 1920, casnan despues di 1920, casnan cu un dak y casnan cu dos dak.[1] == Boneiru == Na Boneiru na 1937, segun e teniente gobernador, e introdukshon di e diseño standart di kunuku no tabata nesesario “E kunukero i/òf trahadó boneriano, kontrali na su kompañero di klas den gran mayoria di e di dos òf di tres distrito riba Curaçao, no tin su kas di baka pa biba aden tur ora, sino mas bien pa sirbi komo refugio durante áwaseru òf mal tempu atrobe - esaki ta e rancho òf ramada - ora e tin ku traha riba e tereno Normalmente e tin su mes kas den un di e pueblonan òf hamletnan riba e isla i e ta pues muchu mas mihó ku e promedio di kas di konukoe na Curaçao. ." E gobernador ta skirbi mas aleu: “Por deklará kompletamente di e boneriano ku e tin e karakterístika ku no ta sufisientemente apresiá pa kuida su kas masha bon (…) pa e por haña su mes kas e lo priva su mes di hopi, asta sufisiente kuminda i paña".[2] == Kòrsou == Ora sklabitut a wòrdu aboli riba 1 di yüli 1863, ex-catibunan a haña terenonan chikitu ku nan por a usa pa kultivá kuminda. E fundashon di e refineria di zeta (e Isla) na kuminsamentu di siglo 20 a kombertí e trahadónan di plantashon anterior den trahadónan di refineria di zeta. Durante e periodo aki, bleki di zeta i piedra aplastá tambe ta wòrdu usá pa e murayanan di e kasnan i bleki aplastá, blachi di heru ondula i tegel di dak pa e daknan. E kasnan aki ta wòrdu yamá kas krioyo. Kasnan tambe a wòrdu konstruí di palu ku a wòrdu usá komo pakete pa transporte di merkansia pa laman. E kasnan aki ta wòrdu yamá kasnan di planki, Papiamentu: kas di tabla. E kasnan original di Kunuku no tabatin un veranda ni un kushina pafó. Un desaroyo den e añanan despues di Segundo Guera Mundial ta ku kasnan ta wòrdu konstruí segun e konsepto di kunuku, pero ku un kushina i un veranda paden. Construccion ta wordo haci cu material manera piedra y tegel di dak. [[:Kategoria:Islanan ABC]] ---------------------------- {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = NGO | nomber = Stichting Rancho | abrevia = | logo = | imagen = | stop_imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]] | funda_na = | origina_di = | fusion_di = | fundado = | termina = | ideologia = conservacion di patrimonio cultural | presidente = Clifford Rosa | director = | coordinado = | subdirector = | embahador = | propietario = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | internacional= International National Trust Organisation | entrada = | costo = | sponsor = | parameter = | parameter_info = }} '''Stichting Rancho''' ta un organisacion no gubernamental (NGO) estableci dia [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]], dedica na conserva e herencia cultural, historico, y arkitectonico di e bario historico di Rancho na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. Situá na Visstraat 1, e fundashon ta enfoká riba protehá monumentonan lokal, hasi investigashon históriko, i organisá aktividatnan di komunidat pa mantené e área su identidat komo un asentamentu krusial di piskadó anterior. E fundacion comunitario ta traha consistentemente pa preserva, promove y fortalece e herencia cultural y natural di bario Rancho, Oranjestad y Aruba en general. Desde su fundacion, e organisacion a enfoca riba iniciativa cu ta conecta comunidad, historia, cultura y educacion, ainda den periodo cu circunstancianan externo a obliga adaptacion y reformulacion di plan y proyecto. Varios proyecto den curso di tempo:<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260122.pdf Stichting Rancho ta presenta agenda cultural cu enfoke riba herencia y participacion comunitario], BDA (22 di januari 2026)</ref> * Adopta un Hanchi, un concepto cu ta enfoca riba cuido y reconexion cu espacio publico y patrimonio local. * Tempo pa Click, ta ofrece un perspectiva alternativo riba exposicionnan cultural, specialmente pa contenido cu normalmente no ta logra visibilidad amplio. * Hof ’i Bario di Rancho ta representa otro iniciativa importante cu ta enfoca riba espacio berde y herencia natural dentro di e bario. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------- {{Databox}} '''Ren bak na Kòrsou''' of '''Bak di awa di lluvia na Kòrsou''', tambe yama '''ren bak''' ta \[\[put di awa di lluvia]] ku ta sirbi riba isla di [[Kòrsou]] pa warda awa di lluvia.<ref name=":1">{{Cita notisia |outor=Dennis Pikero |titulo='Regenwater maakt lekkere thee' |fuente=Ñapa |fecha=24 aprel 2004 |página=3}}</ref> E baknan ta konsistí di [[kal]], zjata, pieda grandi i simènt. Piedra grandi tabata trese for di [[Ronde Klip]] riba karret di palu (''trùk di palu''). Tin diferente tipo di bak. Algun ta riba tera (bougròndiko), otro ta bou di tera bou di sali di kas òf serka di entrada. Tin tambe ku ta pegu na kas òf un tiki leu for di dje. Klima di Kòrsou ta [[semi-arido]], ku un proméshu di lluvia di mas o ménos 550 mm pa aña. Tèmperatura tambe tin su influensia: ta variá entre 25.3 °C i 31.0 °C. Esaki ta pone suminisro di awa na preshon, tantu pa hende komo pa mata.<ref>{{Citeer web |url=[https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/](https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/) |titel=TUINAANLEG OP CURACAO |datum=25 òktober 2022 |werk=[www.viviansnursery.com](http://www.viviansnursery.com)}}</ref> == Historia == Historia di suminisro di awa ta inkluí den e [[Canon di Kòrsou]].<ref>{{Cita web |url=[https://canoncuracao.cw/39-water/](https://canoncuracao.cw/39-water/) |titulo=39. Awa |fecha=25 òktober 2022 |fuente=Canon di Kòrsou}}</ref> E promé bibu di isla tabata uza put di pia (''pos di pia'') pa haña awa. E putnan aki tabata haña preferensia na lugá ku un nivel haltu di awa den tera ([[freatisch vlak]]).<ref>{{Citeer web |url=[https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-](https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-) |titel=GRONDWATERPEIL EN WATERVOORZIENING OP CURACAO ... |datum=2022-10-25 |werk=Yumpu.com}}</ref> Ku yegada di [[Spañanon]] i despues \[\[Hulandes]], hende a haña instrumento pa traha put mas profundo. Na lugá ku tabatin hopi put, manera rònt di \[\[Schottegat]], a kominsá papia di 'plantashon di awa'. Pero ku demanda grandi, nivel di awa den tera a baha i hopi put a seca. Den sieklo di 19 hende por a kumpra awa ku tabata yega for di otro lugá, pero tabatin tambe bak di awa bou di kas di pieda, serka di entrada (''sala'') òf \[\[patio]]. Na plantashonnan, te den sieklo 20, hende tabata dependé di pos i baril grandi. Tabatin gota i baril, pero no tabatin bak. Uso di bak a yega ku peliger di \[\[mushi di fiebre amariyo]]. Na kas haltu (kas di campo) ta encontra bak regularmente. Na esaki no tabatin put serka. Otro manera pa haña awa manera kar di awa (''garosh’i awa'') no tabata praktiká hopi. Ku yegada di [[Isla (raffinaderia)|raffinaderia di Shell]], demanda pa awa di bèbèr a subi. Na 1928 Shell a kuminsá \[\[destilashon|destilá]] awa salá. Mas lat a instala \[\[leiding di awa]], ku den anjanan 1960 a yega prome mayoria di kas. \== Balor == Baknan na Kòrsou tin balor histórico.<ref name=":0">{{Cita buki |titulo=Monumenten in de steigers |outor=Jan Toeter |ko-outor=Anko van der Woude, Henk Langenfeld |pagina=35–37}}</ref> Dependiendo di e lugá, por tin balor arkitektoniko i monumental tambe. Bak ku ta separá for di kas ta risibí awa for di kas por medio di [[akwadukt]]. Baknan tin muraya hopi diki i e muraya ta bira mas diki abou. Den eskinan e murayanan tin forma rondá, i tin hopi [[spuwadó di awa]] (''sakadó''). Por tin un dak ku [[tegel di dak]]. Interior di un bak ta wòrdu fini-fini pa evitá [[alga]]. Den baknan tin piskadó chikí pa kome insekt i alga. Kualidat di awa ta kontrolá pa Departamento di Salú (GGD) di gobièrnu Kòrsou. Awa di bak ta bon pa hasi tè, pa kosecha lokal i segun algun hende ideal pa laba kabey.<ref name=":1" /> == Monumento == Baknan todavía ta sirbi pa warda awa. Tambe ta haña uso nobo. Tin hende ku ta mira un bak komo un luhu. Hopi kas no tin mas un bak òf e a wòrdu usa pa otro motibo. Tin kas ku a pone un piso riba un bak. Otro ta konvertí e bak den kamber di drumi, ofisina, pisina, kamber di was òf espasio pa archi. Den e kambio aki mester tene konta ku regla pa protehá e balor monumental. Ora di habri bentana, tamaño mester keda limitado. Karakterístika di monumento no mester pèrdè den restourashon. Tin direkshon espesiál pa preparashon i realizashon. Por ehèmpel, yená e bak te nivel di chon. Esaki ta posibel basta ku e proseso por wòrdu reversá.<ref name=":0" /> Na [[Landhuis Rooi Catootje]] tin un ehèmpel kla di un bak di awa ku balor monumental. Riba mapa i portret por mira ku e bak ta un tiki leu for di e kas. Na bochinanan di sakadó tin rechi pa stòp para i blachi di drenta. {{Appendix}} --------------- == Burg di Pos Chikito == Un brug cu a keda construi den afia 1928-1929 como "Brug di conexion" pa conecta e dos oriyanan na cada banda di [[Spaans Lagoen]]. E brug a keda cla dia 26 di september [Hartog, Aruba zoals het was, zoals het werd. Afb. 87]. E ‘brug’ ta forma un conexion masha importante entre e caminda cu tambe a keda construi den e temponan ey, conectando Oranjestad cu San Nicolas. E tipo di brug aki ta un combinacion di un brug permanente pa trafico y brug di conexion. Tabatin papia di haci e brug mas hancho. Realisacion di esaki no a cristalisa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2003/page/8/mode/1up?q=piedra+di+mula Kalender Monumentenfonds]</ref> == Kurimiauw 2 == E cas di cunucu a wordo traha den e forma traditional di artesania. El a wordo traha na final di siglo diesnuebe, probablemente como homenage na e matrimonio di sefior Kelly. Originalmente e curason di e cas tabata exsisti di handrij parti zuid y posiblemente tambe cu un cushina parti pabou di esey. Mester remarca cu tempo nan aya e productonan di recurso tabata: piscamento, cria di bestia manera galifia y porco y traha den plantacion di sucu na Cuba. E cas di cunucu aki ta di gran interes arkitectura historico pa motibo di su biehes. ==Schelpstraat 36 y 38 == E cas ta forma un unidad di dos parti. E prome parti, e cas di cunucu, fecha na final di siglo 19 y e di dos parti, e cas di comerciante ta construi den comienso di siglo 20. E arkitecto di tur dos e edificionan tabata Abelardo Henriquez casa cu Dominica Figaroa. Tur dos e edificionan tabata yama durante e bida di sr. Abelardo Junior den boca di pueblo “La Casa de la Municipalidad”. Riba 17 di april 1997 e casnan a wordo cumpra pa Stiching Monumenten fonds. E trabounan di restaurashon a dura di 30 di oktober pa 14 di december 2001. ==Seroe Patrishi Ongd.(z/n) - Begraafplaats== Den e santana Protestant aki tin diesseis graf. E ta situa na e caminda di santo meimei di Seroe Patrishi y Shiribana y tin un cura di cadushi rond di dje cu un muraya di piedra. Akinan a wordo dera e Comandeur Simon Plats. E tabata Comandeur pa solamente 8 luna na Aruba (1826-1827), caminda cu e | a fayese inespera. E grafnan ta conoci como grafnan di comandeur. Tin diferente lugar na Aruba cu ta conoci pa nan grafnan di comandeur. ==Papilon 110 == Un cas hopi unico cu ta consisti di dos edificio conecta na otro. E cas ta situa na e banda pariba di caminda di Santa Martha pa Santa Cruz. E noknan die cas ta core di pariba pa pabou. E edificionan ta consisti di un piso bou di un dak di cuatro banda traha di zink acaba cu decoracion riba cada punta di contacto di e noknan. Contra di e banda pabou di e edificio mas dilanti tin un edificio den un forma cuadra bou di un dak sera. Riba e banda pabou di e edificio pa zuid tin un cushina bou di un dak ful sera. Contra esaki tin un fogon cu un fundeshi den forma di un bloki, cu un schoorsteen y un capa ariba. ==Rooi Koochi 4== E cas aki ta un ehempel unico di cambio di periodo di arcitecto for di klei pa piedra y ta den bon condicion. E arcitectura a keda manera cu e tabata. E ta ilustra un cas di cunucu traha den siglo 19 den un forma artesano tradicional cu e nok casi den e direccion di pariba pabou. E banda di ariba di e cas ta traha di piedra. Sin embargo e murayanan di e galeria ta traha di klei. Remarkabel ta cu e cas ta traha riba un tereno cu ta baha na e banda zuid. Pa kita e diferencia aki e banda zuid di e cas ta traha riba un pida ariba cu ta yena. == Wilhelminastraat 11 == E cas na skina aki traha den siglo 19 ta un cas di cunucu. E cas a wordo recientemente renoba pa motibo di su funcion nobo “Optica Kok”. Posibelmente e extencion di y contra e banda pariba di e galeria di e banda zuid tambe tabata wordo usa originalmente como un sitio pa un empresa y un tienda. Contra di e banda pa nord bo ta hana un cas di siglo 20 bou di un dak cu cuatro banda cu tin un benhada den aspecto cu e banda pariba di e cas di cunucu. E nok ta para vertical riba e entrada di auto. Posibelmente e entrada aki tabata un caya. E cas aki ta pertenece na e infrastructura municipal di Oranjestad di antes. == Palm Beach 21 == Un ehempel bunita y unico di un cas di cunucu. E cas ta orienta di OZO -WNW. Remarcabel ta e fogon hancho. Cu e fogon aki ta haa un cushina chikito. Esaki bo por yega for di pafo. Esaki ta duna un motibo pa pensa cu tabata tin un negoshi di cuminda akinan. E cas tin un dak di dos banda cu zink ariba; e construccion y galeria ta laga bo supone cu originalmente tabata tin un dak traha di torto of di otro material traditional. == Seroe Patrishi 9 == E cas di cunucu traha di lodo a wordo construi medio siglo 19 riba tereno y bou di guia di Aresidius van der Biezen. E cas ta orienta cu su nok OW. E cas ta consisti di diferente material manera klei y piedra. Piedra, hopi usa den trahamento di cas, ta un piedra natural forma den pida iregular. E parti zuid die cas tin un entrada. Na cada banda di e cas nos tin un bentana grandi cu contrabentana di palo pega na dje cu ta habri bai afo. Dor di su posicion na caminda grandi bo por wak e cas bon. ==Macuarima 161 == cas di cunucu cu regenbak conoci como Cas Decora a wordo traha arededor di ana 1935. E arcitecto tabata Ignatio Ras, cunucero y metsla. E a traha e decoracionnan na e banda nord di e cas tambe. (informacion agradabel di Arsenio Ras). E cas ta orienta di pariba-pabou. E platchi zinknan pinta un color cora maron y e nok pinta blanco y e “kepersnan” ta pone enfoke riba e combinacion di color di e panchinan di dak cu e scama di decoracion gepleister ariba. E cas aki ta di gran importancia pa motibo di su bunitesa, e nificacion pa e conocimente, e historia di e isla Aruba y e balor di e pueblo. ==Brazil 12 == E cas di cunucu aki a wordo construi den e afianan 1928/1929 bou di encargo di sefor Winterdaal (tata di José Maria Winterdaal). E murayanan di e curason di e cas, ta traha di piedra, esun die galeria y cushina y tambe e muraya di e regenbak ta traha di beton cu bloki cement. E w.c. ta los riba e tereno patras di cas y tin un dak sera. E cas ta di gran interes pa e isla di Aruba pa motibo di su arcitectura historico y e balor tipico. Pa nord oost di e cas tin dos piedra di mula maishi pa mira. {{Appendix}} -------------- {{Databox}} '''Bamba''' ta un instrumento musikal Bamba ta konsistí di dos pida bambu hòl, yamá kaña brabu. Laman ta karga trese bambu òf kaña brabu na kosta nort di Boneiru. For di tur e pipanan ku ta yega kantu, ta skohe esunnan ku tin un diameter entre 7 pa 12 centimeter. Ta kòrta un pipa mas largu ku e otro. Ta toka bamba batiendo duru abou riba tera. E tokadó di bamba tin den kada man un pipa di bambu i e ta bati un biaha esun i otro biaha e otro riba suela. Bamba ta un di e instrumèntnan rítmiko mas simpel i mas bieu31,32.<ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/Wij+zijn+Bonaire%20(4).pdf</ref> Un instrumento musikal trahá di dos pida bambú ku a bashí afó, yamá kaña brabu. Ta haña e takinan di bambú aki labá kantu na kosta di Boneiru i Kòrsou. For di e takinan aki, kada un di mas o ménos 7 pa 8 cm di diameter, ta kòrta dos pida di largura desigual—60 i 70 cm. Ku eksepshon di e partishon mas abou, tur otro partishon di kada pida ta wòrdu perforá. E parti abou di e bamba ta kòrtá 10 cm bou di e partishon sin perforashon. E bamba ta wòrdu toka dor di stamp’é rítmikamente riba un superfisie duru; huntu ku otro instrumentonan, inkluso e quarta i e guitara, e bamba ta kompañá kansionnan durante e fiestanan di San Juan i San Pedro na Boneiru. Den e kompañamentu aki, e bamba ta funshoná komo un kontrabas. P’esei e larguranan ta wòrdu kòrtá di tal manera ku, ku e piesa mas largu ta fungi komo e nota fundamental, e piesa mas kòrtiku ta aproksimá e di kuater nota mas serka posibel. E instrumento aki, konosí den organologia komo tubonan di stèmpel, ta wòrdu hañá rònt mundu: na Afrika, Sentro i Sur Amérika, Asia i Sur Pasífiko. Su struktura simpel ta hasié un di e instrumentonan di ritmo di mas bieu.<ref name=:"2">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bamba], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] ------------------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Karko''' ta un instrumento traha di un kokolishi ku e punta korta afo. Suplamento ta wordo hasi dor di e apertura ku a wòrdu kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di [[Boneiru]]. E carco ta un kokolishi cu e punta corta afo. Suplamento ta wordo haci door di e apertura cu a wordo kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di Boneiru. {{Appendix}} *Orígen: E kalko (tambe konosí komo karko) ta un instrumento natural ku orígen den tradishon Afrikano i Indígeno Karibeño. Tabata uzá pa komunikashon, selebrashon i músika spiritual den komunidat kolonial. *Deskripshon: Un koncha grandi di see (Queen Conch), ku su punta a kue pa krea un bochin. Supla duru den e bochin ta produsí un son ronko, bronzit i resonante, manera un trompeta rudimentario. *Uzo: E kalko tabata sirbi komo instrumento di señal: pa yama hende, marká kuminsamentu di fiesta, ceremonia, of ritu. Tambe tabata forma parti di banda folklóriko komo introdukshon musikal. *Género musikal: Tambú, Seú, Músika folklóriko *Gruponan konosí: Grupo Danzarte (Kòrsou) Grupo Tutti Frutti (Boneiru) Grupos folklóriko di Seú {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] ------------------------------------ {{Databox}} '''Kimba Tutu''' ta un instrumento musikal *Orígen: "Kimba tutu" ta un nòmber folklóriko pa un tambú ku orígen Afrikano, ku a bira parti di ekspreshon folklóriko den islanan ABC. "Kimba" referí na bai riba ku energia; "tutu" posibelmente referí na su son. *Deskripshon: Un tambú trahá di barika di palo ku kuero tensá riba su kabes. Por bati ku man of ku palito. E tambú ta produsi un son profundo, energiétiko i pulsante. *Uzo: Uzá den danza folklóriko i fiesta, asina manera tambú. Ta stimulá moveshon di kurpa, i sirbi komo ekspreshon di resistensia kultural i identidad. *Género musikal: Tambú, Danza folklóriko, Músika di resistensia i identidad Afrikano-karibeño *Gruponan konosí: Grupo di Tambú Tradishonal (Kòrsou) Fundashon di Musika Antiyano Presentashon den Siman di Kultura [[:Kategoria:Instrumento musikal]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Kòrsou]] -------------------------- [[:Kategoria:Herensia kultural]] ---------------------- '''Fogon''' ta un luga den kushina Kandela den kushina, kaminda tabata kushiná riba e konfó (wechi di kandela), yená ku karbon. E huma por a sali dor di e chimenea riba e kamina aki. Solamente e kasnan di e miembronan mas riku di e poblashon tabatin un fogón, inkluyendo e kasnan di kunuku. Damio trahá di tres piedra, riba kua tabata hasi kushinamentu (tres pied’i fogón). Zie es.wiki: hogar (fuego):El hogar, chimenea o lar,1​es el lugar de una casa donde se enciende fuego con leña o algún otro combustible. Durante siglos fue el espacio de las viviendas usado como cocina y foco de calor, un entorno común que servía de estancia y comedor (de invierno). ------------------ == Esclavo Thico == Awe dia 16 di september Thico, un esclavo di Aruba, a wordo conmemora durante di e proyecto Caquetio, Africano, Europeano: Nos tur ta un famia cu a tuma luga na Club Kibrahacha 60+, Archivo Nacional y Museo Archeologico.<ref>https://solodipueblo.com/thico-e-prome-esclavo-conoci-cu-a-para-pa-su-libertad-na-aruba/ Thico e prome esclavo conoci cu a para pa su libertad na Aruba], SolodiPueblo (12 september 2024)</ref> Thico tabata e prome esclavo na Aruba cu a para pa su libertad segun e buki di historia De Geschiedenis van Aruba tot 1816 scirbi pa señor Adi Martis. Thico su acto di protesta a tuma luga den e aña 1795, hopi prome cu e esclavo popularisa Virginia kende a nace 47 aña despues. Thico tabata un esclavo di e commandeur Bochard Specht kende tabata e commander na Aruba di 1792 te 1797 e tempo cu el a bira malo. Thico a wordo poni den (hand)boei y manda Corsou. Den e journal di e gobernador di dia 16 di september 1795 ta scirbi cu Thico lo wordo sera te ora cu e wordo bendi na un otro doño pafo di Corsou. El a wordo castiga pasobra commandeur Bochard Specht a consider’e di tin e audacia y frescura pa para pa su libertad. Awendia nos lo bisa cu el a demonstra curashi y cu e tabata asertivo. Thico a para pa su libertad na Aruba un dos luna prome cu Tula y Carpata a para pa libertad na Corsou. E carta di Bochard Specht na e Gobernador Johannes Abrahamszoon de Veer tabata di 17 di juni 1795 y Tula y Carpata a cuminsa nan lucha dia 17 di augustus 1795. Bishita Archivo Naional pa mira e bunita pinturanan di algun di nos adulto mayor cu ta comunica cu nos nan pensamento y sintimento en relacion cu sclavitud. {{Appendix}} ---------------- {{Databox}} '''Agan''' ta un instrumento di batido, tambe yamá heru, ku antiguamente tabata wòrdu usá pa akompañá e *tambu i e *kachu durante e fiesta di kosecha. Ademas, e agan tabata ser usa pa indiká e medida ora di hasi trabou pisá i ora di karga hende pa hospital. E instrumento aki ta forma di un skèrpi ku a keda kibra for di un plaka, ku a bira kasi un kobra, i e tin un largura di mas o ménos 40 cm i un diametro di mas o ménos 10 cm. E agan tabata wòrdu toka ku e slòt na suela, riba brasa, dor di bati riba dje ku un bara di heru, di mas o ménos 30 centimeter largu, yamá manga. Pa protehá e kurpa di e brasa di e hungadó i tambe pa aumenta e posibilidatnan di wega, un banda di heru - barbá - tabata wòrdu pone na e man ku tabata tene e agan. E agan, tambe konosí na Afrika Occidental, Nigeria i Benin, ta wòrdu toka durante ritualnan den honor di ⁇ Ogun ⁇ , e Dios di heru. (Kontra. Haiti: ⁇ hogan ⁇ , Cuba: ⁇ ogan ⁇ ). {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Aruba]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] Een slaginstrument, ook heru genaamd, dat vroeger gebruikt werd om de * tambu en de * kachu te begeleiden tijdens de oogstfeesten. Ook werd de agan gebruikt om de maat aan te geven bij het verrichten van zware arbeid en bij het dragen van mensen naar het ziekenhuis. Gemaakt van een bijna tot een koker omgebogen afgebroken schaar van een ploeg, heeft dit instrument een lengte van ongeveer 40 cm en een doorsnede van ongeveer 10 cm. De agan werd met de gleuf naar boven gekeerd liggend op de arm bespeeld door er met een ijzeren staafje, ongeveer 30 cm lang, manga genaamd, op te slaan. Om de huid van de arm van de bespeler te beschermen en tevens om de speelmogelijkheden te vergroten, werd een ijzeren band - barbá - om de pols gedaan bij de hand waarmee de agan werd vastgehouden. De agan, ook bekend in West-Afrika, Nigeria en Benin, wordt daar bespeeld tijdens rituelen ter ere van “Ogun”, de God van het ijzer. (Vgl. Haïti: “hogan”, Cuba: “ogan”).<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Agan], Encyclopedie van Curaçao</ref> ---------------- hoetink {{Databox}} '''Becu''', ta un instrumento musikal traha di un uitgehold stemgel di maishi di 40 pa 50 cm di largura. midden in e stemgel zijn vlak naast elkaar twee spleetjes gesneden, waardooor de muzikant blaast. De open uiteinden worden met de handel min of meer afgesloten om het geluid te temperen. ook de stengel van het suikerriet werd er wel eens voor gebruikt. {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] Bekú Een muziekinstrument gemaakt van een uitgeholde sorghostengel (de stengel van de zogenaamde "maishi chiki" plant) van 40 a 50 cm lengte en 2 cm dikte. Op ongeveer 3 cm van een der gaatjes, echter op de lijn die gevormd wordt door de twee gaatjes, wordt in de lengte van de stengel een tongetje ingesneden, waardoor beurtelings wordt geblazen en gezogen. De toonhoogte-verschillen worden verkregen door de gaten met de duimen beurtelings af te sluiten en te openen. De bekú werd gespeeld om de tijd te doden bij het bewaken van de sorghovelden tegen vernieling door vogels en andere dieren. Ook werd de bekú tijdens familiefeesten gespeeld, begeleid door de wiri en de bamba. Wordt vandaag nog gespeeld in Benin en Opper-Volta, respectievelijk papo en bumpa genoemd.<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Beku], Encyclopedie van Curacao</ref> -------- {{Databox}} '''Barí''' ta un instrumento musikal Na Boneiru, barí ta referí tantu na e instrumènt mas importante den músika kultural, komo na e selebrashon di barí. Ántes tabata usa barí di ròm komo instrumènt. Despues ku e barínan ei no tabata bini mas, a kuminsá traha barí di palu. Ta kurti kueru di kabritu òf di karné pa pone riba e barí. Grandinan ta bisa ku e kueru di karné ta toka mas mihó ku esun di kabritu. E tokadó ta wanta e barí krusando su pianan rònt di e barí. Pa e barí saka zonido, e tokadó ta bati ku su dedenan riba e kueru33. == Wiri == Ta traha wiri di heru, koper òf stal. Si usa heru, e zonido di wiri ta mas kla. E largura di wiri ta entre 20 ku 30 centimeter. Den e hanchura di e wiri, nan ta skèrf algun strepi di punta pa punta. Pa toka wiri e tokadó ta tene e instrumènt den su man. Den su otro man e tin un otro heru ku e ta raspa riba e instrumènt pa saka ritmo. Na Boneiru wiri ta un instrumènt ku no por falta34.44 {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[Category:Instrumento musikal]] ---------------------------------- == Sinfonia di man == Durante di e selebrashon di maskarada, e instrumènt mas prinsipal ta sinfonia di man. Esaki ta un sinfonia ku ta toka ku man. E tokadó di sinfonia di man ta dirigí e grupo di maskarada. Otro tipo di instrumènt Segun tempu ta desaroyá, gruponan a introdusí mas instrumènt musikal den e ritmo kultural di Boneiru. Esnan ku mi a menshoná tabata tei tur tempu i tei te dia di awe. Tin instrumènt di ántes ku awendia bandanan no ta usa mashá mas. Por ehèmpel karkó. Karkó ta e kokolishi di mas grandi na Boneiru. Tabata usa kaska di karkó ántes komo instrumènt di supla pa tur tipo di okashon. -------------------------- {{Databox}} '''Premio Sticusa''' tabata un premio literario pa tur idioma di Surnam i Antias Hulandes, pr ehempel Srnan Tongo, Hindi i Papiamentu ku eksepshon di hulandes. * 1976 ** premio literario - Guillermo Rosario ** premio di incentivo - Henry Habibe; Federico Oduber *1975 ** premio literario - [[Antoine Maduro]] *1976 *1977 ** premio di incentivo - [[Pacheco Domacassé]] (rechasa) [[Category:Kultura]] [[Category:Antias Hulandes]] ------------------- '''Adriaan Lacle''' ([[16 di yüni|16 di juni]] [[1866]] - [[21 di yüni|21 di juni]] [[1935]]), tabata un komersiante magnate Arubano. cu ta conecta cu varios eificio di herencia: * Casa La Quinta * [[Cas Veneranda]] * stadhuis di oranjestad * [[Fontein (Aruba)|Fontein]] == Biografia == Hij is geboren op 16 juni 1866, yiu di Casper Pieter Laclé en Nano Jacomina Nicolasa Henricus y tabata e mayor di seis yu. No tin hopi konosementu tokante su edukashon di mucha òf kualke di su promé eksperensianan di negoshi, pero durante su bida laboral e a yuda hende haña prestamo, tabata un komersiante ku a logra hopi, i tabata doño di varios tereno. De echo, el a encarga e konstrukshon di e famoso kastigu La Quinta Carmen, awor un restorant. Ounke nunka e mes no a biba den e kas bunita ei, su kas mes tambe tabata reflehá su éksito i bon gusto. Awe ainda su kas ta den bon kondishon i por haña e kas den e kaya di Oranjestad. Pa loke ta trata su bida personal, ta bisa ku el a kasa dos biaha durante su bida. E tabatin su promé yu muhé durante su promé matrimonio, pero el a pèrdè su esposa poko despues di su nasementu. Durante su di dos matrimonio el a haña 16 yu. Sinembargo, a bisa ku solamente 11 di e 17 hòmbernan ei a logra pasa 18 aña di edat. Na 1891 el a bolbe casa cu Leonsa Oduber (1871- 1951) El a fayece na e edad di 69 ana. (Oranjestad)—The name Adriaan Laclé may ring a bell to locals as one of the bigger roads on the island, but about a century ago, Adriaan Laclé was a rich businessman, well-known for his generosity, wealth, and taste. Adriaan was born in 1866 and was the eldest of six children. Not much is known about his childhood upbringing or any of his earlier business ordeals, but during his hay day he often helped people get loans, was a well-established trader, and owned several plots of land. In fact, he commissioned the construction of the famous La Quinta Carmen manor—now a restaurant. Though he himself never lived in the beautiful manor, his own house also reflected his success and good taste. Today his house still stands in good condition and can be found in the back streets of main street Oranjestad. Regarding his personal life, it has been said that he was married twice during his lifetime. He had his first daughter during his first marriage but lost his wife soon after her birth. During his second marriage, he fathered 16 children. However, it has been said that only 11 of those 17 made it past 18 years of age. Perhaps two of his most well-known daughters are Maria Monica Laclé and Maria Veneranda Laclé, who went on to marry successful brothers Eloy Arends and Maximilian Arends, respectively. Their houses are still standing; Eloy and Maria Monica’s mansion functions as a townhall, used to host civil marriages, while Maximilian and Maria Veneranda’s house stands on the opposite side of the road to them—though currently under renovation after years left in ruin.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240521.pdf Adriaan Laclé One of Aruba’s richest men in the twentieth century], Aruba Today (21 di mei 2024) </ref> Source: De Kolibrie op de Rots (en meer over de geschiedenis van Aruba) by Evert Bongers {{Appendix}} ---------------------------- {{Databox}} [[File:Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg|thumb|Pan bati cu pisca y cabaron]] en.wiki: '''Pan bati''' ta un pan plat, cu ta un autentico specialidad di e cushina [[Aruba]]no. Na Aruba ta come esaki como pan y na banda di otro platonan manera sopa carni, stoba y paska hasa. Tambe por come cu sucu riba dje o otro reyeno. Pan bati ta parce un pancake, pero cu un sabor diferente y hopi menos dushi.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> E ta traha di hariña di maishi (sorghum), hariña di trigo y lechi. Originalmente e tabata wordo traha riba un casuela, awendia ta uza un panchi.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> E creacion di pan bati a ser influencia pa diferente cultura manera esun di e conkistadonan [[Spaña|Spaño]] i esun di e nativonan indjan. Pero e influencia di mas grandi a bini di e cultura crioyo Arubano. Pan bati ta un auténtiko plato di Aruba, ku ta parce pancake pero ku un sabor diferente. Pan bati ta un plat di pan ku ta wòrdu traha manera pancake, pero ku un sabor hopi ménos dushi. E ta un plato di banda hopi popular i ta kumpli ku kasi tur kos típiko arubano, manera sup, stew i piská fritu òf shellfish. E por wordo combina na banda di diferente plato manera sopa carni, stoba y paska hasa. Pan Bati is een vrij dikke pannenkoek die van oorsprong uit Aruba komt en gebakken wordt op een kasuela. Een kasuela is een gietijzerplaat waar ( met erg weinig boter ) de pannenkoeken op worden gebakken. Intussen heeft de kasuela plaats gemaakt voor de koekenpan.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> {{Multiple image | image1 = Maishi Rabo (Sorghum bicolor).jpeg | image2 = Casuela 16 36 24 540000.jpeg | caption2 = ''Casuela'' (flat cast iron griddle)or ''Buren''(flat clay griddle)are used to cook ''[[arepa]]'' cachapa and pan bati. An equivalent variety is the [[Comal (cookware)|comal]]. | caption1 = In Aruba ''maishi rabo'' ([[Sorghum bicolor; Spc.introduced]]) is used to make ''pan bati'' (typical Aruban flat native bread). While funchi is made from corn ([[ Zea mais]]) | total_width = 400 | image3 = Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg | caption3 = Fried ''piska cora'' ([[Lutjanus purpureus|red snapper]]), shrimp, and pan bati. }} == Pan bati == Pan bati is een authentiek Arubaans bijgerecht, dat pannenkoek lijkt maar anders van smaak is.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> Pan Bati is een broodachtig bijgerecht dat wordt gebakken als pannenkoeken, maar veel minder zoet smaakt. Het is een zeer populair bijgerecht en past bij bijna alle typisch Arubaanse gerechten, zoals soepen, stoofpotjes en gebakken vis of schelpdieren. E pancake pisá aki ta wòrdu traha di kuminda di sorgo i lechi. E pasta ta wòrdu traha riba un plaka di heru, e cazuela. I e pan bati ta kuminda komo kuminda di banda ku piska, karni, sopa òf stew. Na lugá di patata òf riso. Den algun reseña e proporshonnan di farinha di maishi i farinha di trigo ta varia, i algun kushinan ta añadí un wowo òf sukari di vanila na lugá di sukari normal. E ta un receta excelente pa experimenta cu ne. Y cu bo no tin cazuela, no ta importa. Un bon pan tambe lo ta bon. E panbati ta traha di un compuesto di harina di maishi i di trigo. E proporshon di esakinan ta krusial pa por haña un resultado bunita i friu. Originalmente, Pan Bati tabata wòrdu kaktá riba un plaka di heru, e casuela. Deze dikke pannenkoek wordt gemaakt van sorghummeel en melk. Het deeg wordt op een ijzeren plaat, de cazuela, gebakken. En de pan bati eet je als bijgerecht bij vis, vlees, soep of stoofgerechten. In plaats van aardappels of rijst. In sommige recepten variëren de verhoudingen van het maismeel en het tarwemeel, en sommige koks doen er een ei bij, of vanillesuiker in plaats van gewone suiker. Een uitstekend recept dus om mee te experimenteren.En dat je geen cazuela hebt, geeft niets. Een goede bakpan voldoet ook. De panbati is gemaakt van een mengstel van mais- en tarwemeel. De verhouding hiervan is cruciaal om een lekker luchtig resultaat te krijgen. Oorspronkelijk werd Pan Bati gebakken op een gietijzeren plaat, de casuela.<ref>https://www.antilliaans-eten.nl/en/recepten/arubaanse-pan-bati/</ref> Maar het gaat ook prima in een koekenpan. De naam pan bati betekent letterlijk "geslagen of geklopt brood". Het doelt natuurlijk op de bereiding van het beslag, dat flink schuimig wordt opgeklopt voordat het in de pan gaat. Panbati wordt meestal bij het avondeten gegeten en wordt geserveerd als alternatief voor [[rijst]], [[aardappel]]en of [[funchi]]. Soms wordt de panbati ook gewoon als pannekoek gegeten met een klontje boter en wat poedersuiker. Op feesten wordt geitensoep met pan bati gegeten. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ------------------- '''Premio Nacional di Teatro''' (PNT) ta un premio institui pa departamento di Cultura di Aruba (DCA) na aña 2004. Otorgamento di e premio ta tuma luga anualmente na ocacion di e celebracion di Dia Mundial di Teatro, riba o rond di [[27 di mart|27 di maart]]. E premio ta wordo otorga na persona, grupo of fundacion cu a contribui na desaroyo di arte di tarima na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA cu premio nacional di Teatro Aruba 2005-2021], 24ora.com (6 di juni 2021)</ref> Cada lustro ta entrega alaves e “reconocemento special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> E prome premio a wordo otorga na 2005 y e prome reconocimiento di Bida Largo na 2009, titulo cu a bay pa prome bes na e tecniconan di Cas di Cultura Aruba, señor Richard Hopmans y señor Rolande Bryson. == Laureado == * 2005 - [[Mascaruba]], grupo teatral * 2006 - [[Jubi Naar]] (1943-2024), autor, critico, actor, periodista y director di teatro * 2007 - Amy Lasten, maestro, directora y actriz * 2008 - Carmen Herrera, autor, director di teatro, actriz y compositor hunto cu grupo teatral Kibrahacha * 2009 - Oslin (Chin) Boekhoudt (19??-2015), autor, actor y director di teatro * 2010 - Leo Tromp (1943-2021), presidente Internacional di Teatro Amateur, IATA y FUNDARTE. * 2011 - [[Vale Croes]] (1951-2015), comediante * 2012 - Mirto Laclé, gestor cultural * 2013 - [[Diana Antonette]], actriz y directora di Teatro di Danza Arubano. * 2014 - no a otorga premio * 2015 - no a otorga premio * 2016 - no a otorga premio * 2017 - no a otorga premio * 2018 - no a otorga premio * 2019 - ? * 2020 - ? * 2021 - Lenie Jeandor, actriz, escritor y director di teatro * 2022 - Persey Jeandor, actor, cantante, comediante y director di teatro * 2023 - [[Norman de Palm]], productor di teatro * 2024 - [[Instituto Pedagogiko Arubano]] (CKV Teatro) == Recipiente “Reconocemento Special di Bida Largo” == * 2009 - Richard Hopmans y Rolande Bryson, tecniconan di Cas di Cultura Aruba; pa dedica henter nan bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral) * 2019 - Farita Luidens, actriz, comediante, productor, escritor di teatro; pa 50 aña den farandula cu su mega produccion “Ken ta Basha Abou”) * 2020 - [[Cas di Cultura]]; pa mas di 60 aña na servicio teatral y cooperacion pa lanta arte di tarima. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] Manera ta custumber, tur aña Departamento di Cultura Aruba ta organisa e actividad teatral di mas grandi na Aruba cu ta relaciona cu Celebracion di Dia Mundial di Teatro. Anexo na e programa di celebracion, cada aña ta otorga e Premio Nacional di Teatro na un persona, grupo of fundacion cu a traha y cu a contribui grandemente cu e desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA CU PREMIO NACIONAL DI TEATRO ARUBA 2005-2021], 6 di juni 2021</ref> Cada lustro ta ser entrega alaves e “Reconocemento Special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> ----------------------------------------- '''Museum of Industry''' (''Museo di Industria'') ta un [[museo]] na [[Aruba]], dedica na e historia industrial di e isla, ku a kuminsá den [[siglo 19]]. E ta situa na [[San Nicolas]], den e edificio monumental di e toren di awa. Despues di restauracion di e edificio e museo a habri na juli 2016. == Exhibicion permanente == Pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e museo ta mustra sinku pilar economico importante den historia di Aruba. E ta trata di e industrianan di oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. Museo di Industria ta forma parti di Fundacion Museo Arubano, cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sector cultural di Aruba, historia y naturalesa. == Edificio == E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939; architecto tabata [[Pieter van Stuivenberg]]. Su construccion ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. Na 2003 Fundacion Fondo pa Monumento Aruba (SMFA) a kumpra e edificion pa asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E museo ta mustra pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e sinku industria mas importante den historia di Aruba: oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. E Museo di Industria ta situá den e Toren di Awa na San Nicolas i ta konta e historia industrial di Aruba, ku a kuminsá den siglo 19. E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939 i ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. A kumpra e Toren di Awa pa e Monumentonan di Fundashon na 2003 asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E Museo di Industria ta forma parti di Aruba Fundacion di Museo (Fundacion Museo Aruban), cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sektor kultural di Aruba, historia i naturalesa. E museo di E industria ta habri tur dia for di 9'or di mainta te 6 di atardi. The Museum of Industry is located in San Nicolas—better known as the art capital of Aruba. This museum exhibits the industrial history of gold, aloe, phosphate, oil and tourism through elaborated displays and multimedia installations.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240402.pdf Create museum memories], Aruba Today (2 di april 2024)</ref> The Museum of Industry is situated in the Water Tower in San Nicolas and narrates Aruba's industrial history, which began in the 19th century. The Water Tower was built in 1939 and consists of three sections: the substructure, the high-rising vertical shaft, and the tank at the top. The Water Tower was purchased by the Monuments Fund in 2003 so it can be restored and preserved as one of Aruba's monuments. The Museum of Industry is part of Aruba Museum Foundation (Fundacion Museo Aruban), which is a foundation set to maintain, preserve, and protect the Aruban cultural sector, history, and nature. The museum of Industry is open daily from 9 am till 6 pm. For more information, check out their Facebook page Museum of Industry Aruba. ----------------------------- ==Musica den Caribe Hulandes== * en.wiki:Music of the former Netherlands Antilles E músika di Antias Hulandes ta un kombinashon di elementonan nativo, afrikano i europeo, i ta estrechamente konektá ku tendensia di paisnan bisiña manera Venezuela i Colombia i islanan manera Puerto Rico, Cuba, Santo Domingo, Haiti, Martinique, Trinidad, Dominica i Guadeloupe. E islanan di Curaçao i Aruba, ku tabata forma parti di Antillanan Hulandes, ta konosí pa nan vals, baile, mazurka i un tipo di músika ku ta wòrdu yamá tumba, ku a haña su nòmber for di e tambornan di conga ku ta akompañá e músika. E otro islanan ta hopi mas chikitu ku Aruba, Bonaire i Curaçao. Nan ta Sint Eustatius, Sint Maarten i Saba. Sint Eustatius tin un bida nocturno chikitu, ku solamente un club nocturno (e zouk Largo Height Disco) [1] na 1996. E habitantenan, e "Statianonan", ta tene baile improvisá den kaya, yamá "road blocks", usando stereo di outo. Saba tin un kantidat di baile den diferente restorant, inkluyendo un gran variedat di hip hop, calypso, soca, kompa, zouk, bouyon, reggae i merengue. Sint Maarten tin un bon konosí tradishon di karnaval ku músika i baile, ku ta tuma lugá meimei di aprel i ku ta kulminá ku e tradishonal kimamentu di Rei Moui-Moui, i tambe un kantidat di klubnan di anochi i kasinonan ku músika; "spot"nan popular kaminda lokalnan ta bai baila ta inkluí Boo Boo Jam i Lago Height, tur dos situá na e parti nort (franse) di Sint Maarten; e banda di kasinonan mas popular ta King Bo-Bo, konosí komo e "King of Calypso". 2] == Aruba == Musica ta masha estrechamente conecta cu e cultura Aruba, y ta hunga un rol importante den fiesta, carnaval y celebracionnan informal. E músika di karnaval a nase na Trinidad na fin di siglo 18, i ta kombiná temanan romántiko, melodía inspirá den calypso, i tambor di tumba. Otro selebrashonnan Arubiano ku ta basá riba músika ta incluí Dera Gai, Dande, Gaita i Aguinaldo. Op Aruba speelt muziek niet alleen op feestdagen een belangrijke rol, maar ook tijdens de carnavalsperiode en informele vieringen. Omdat het eiland zo klein is, heeft de muziek van Aruba rijke invloeden van Afrika, Europa en Latijns-Amerika. De muzikanten hebben de muziek wel een onmiskenbaar Arubaans/Antilliaans geluid gegeven zodat het toch niet hetzelfde is. {{div col}} * [[Asambeho]] * [[Calypso]] * [[Roadmarch]] * [[Steelband]] * [[Dande]] * [[Tumba]] * [[Waltz antiano]] * [[Bolero]] * [[Soca]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ==Bonaire== E isla di Bonaire ta konosí pa un kantidat di baile, entre otro e baile di Bari i e baile di Simadan. Polka, carioca, rumba, merengue, danza, joropo, jazz waltz i mazurka importá tambe ta popular. [[Baile di Sinta]] ta un baile popular di fertilidat, ku ta wòrdu ehekutá rònt di un palo di mei. Cancionan di trabou tradicional Africano na Bonaire a evoluciona cu tempo den cancionan ritual cu baile compleho, instrumentacion y polifonia. 3] E Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di e mesun nòmber, i tambe na otro okashonnan, ta wòrdu dirigí pa un kantante soltero ku ta improvisá tekstonan ku ta komentá eventonan lokal i figuranan (un kantante asina ta similar na un calypsonian). E baile di Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di Bari, ta bai huntu ku un tambor ku ta parse un bongo, yamá un Bari. E promé parti di e baile ta presentá hòmbernan ku ta kompetí den un baile stilizá, ritual pa muhénan, siguí pa un parti kaminda e parnan ta baila, maske nan no ta mishi (e ta similar na tumba).[ 3] Despues di e kosecha di sorgo den luna di febrüari te ku aprel, e festival di Simadan ta tuma lugá pa selebrá, ku e wapa, un baile ritmiko, ku ta bai huntu ku e selebrashon. E kansionnan tradishonal di Simadan ta inkluí tres forma di yamada i kontesta, e Dan Simadan, Belua i Remailo. Nan ta uza instrumentonan manera bari, wiri, karko, quarta, guitar, triangle y clapping. 3] {{div col}} * [[Bari]] * [[Simadan]] * [[Tumba]] * [[]] {{div col end}} ''Bari'' is a festival, dance, drum and song type from the Dutch Antillean island of [[Bonaire]]. It is led by a single singer, who improvises. Lyrics often concern local figures and events of importance.<ref>{{cite web|url=http://www.geographia.com/bonaire/boncul01.htm|work=Geographica: Bonaire|title=Culture: A Rich and Diverse Heritage|access-date=December 3, 2005}}</ref> ==korsou == {{div col}} * [[Wals antiano]] * [[Danza]] * [[Mazurka]] * [[Tumba]] * [[Tambu]] * [[Muzik di zumbi]] * [[Ritmo Kombina]] * [[Latin rap]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ''[[Tumba (music)|Tumba]]'' is a style of Curaçao music, strongly African in origin, despite the name's origin in a 17th-century Spanish dance. Traditional ''tumba'' is characterized by scandalous, gossiping and accusatory lyrics, but modern ''tumba'' often eschews such topics. It is well known abroad, and dates to the early 19th century. It is now a part of the [[Carnival Road March]].<ref>{{cite book|author=De Ledesma, Charles |author2=Gene Scaramuzzo |chapter=Dance-Funk Creole-Style|year=2000 |editor=Broughton, Simon |editor2=Ellingham, Mark |editor3=McConnachie, James |editor4=Duane, Orla|title=World Music, Vol. 2: Latin & North America, Caribbean, India, Asia and Pacific|pages=289–303|publisher=Rough Guides|isbn=1-85828-636-0}}</ref> == Sint Maarten == {{div col}} * [[Ponum]] * [[Quimbe]] {{div col end}} ''[[Quimbe]]'' is a topical song form from the Dutch Antillean [[St Maarten]]. It traditionally accompanies the ''ponum'' dance and drumming, but is now often performed without accompaniment. Lyrics include gossip, news and social criticism, and use clever puns and rhymes. Performance is often competitive in nature.<ref>{{cite book|title=New Grove Dictionary of Music & Musicians|editor=Sadie, Stanley|chapter=Dutch Antilles|publisher=Macmillan Publishers|location=London|year=1995|isbn=1-56159-174-2|page=777}}</ref> Other genres include: {{div col}} * [[Latin hip hop|Latin Rap]] * Ritmo Kombiná * [[Tambu (music)|Tambú]] * Seú * Wals * [[Zumbi]] {{div col end}} ----------------------------------------------------- --------------------------- Het Natuurhistorisch Museum van Bonaire is een museum geopend in 1885 en gevestigd in Kralendijk op Bonaire . Geschiedenis Gebouwd in 1885 door een Venezolaanse plantage-eigenaar, werd de eigenaar er na de Tweede Wereldoorlog van beschuldigd samen te werken met de nazi's door de bewegingen van transportschepen met een zender-ontvanger door te geven aan Duitse onderzeeërs in de Caribische Zee. De eigenaar wordt in Venezuela gearresteerd en de eigendommen worden in beslag genomen. Vervolgens werd het in 1947 aangekocht door de familie Herrera , een van de meest invloedrijke families op Bonaire . Het huis heette destijds het “Van der Reehuis”. Het groeide uit tot een kleine winkel met vlees van de plantage in Washington, houtskool, groenten, ingeblikte goederen en vervolgens bier en limonade. Tegenwoordig is dit herenhuis een van de historische monumenten van Bonaire en herbergt het het Bonaire Natural History Museum. Het bewaart Indiase kunstvoorwerpen, schelpen en zeedieren , Bonaire-vogels, koralen, schelpenfossielen, plantagegereedschappen, antieke flessen en nog veel meer . --------- '''FuHiKuBo''' (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) ta un organisashon boneriano dedika na registra e historia di Boneiru. El a wordu funda dia 6 di ougustus 1998. == link eksterno == * [http://archivoboneiru.com/ Wepsait di Archivo di Boneiru] FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) es una organización de Bonaire dedicada a registrar la historia de Bonaire. La fundación se creó el 6 de agosto de 1998 y se dedica a la[1]: Dat doet zij onder meer door Bonairiaanse ouderen op video te laten vertellen over hun eigen geschiedenis. De collectie bestaat uit archiefmateriaal verzameld door Boi Antoin. Via de website archivoboneiru.com zijn meer dan 1000 interviews en documentaires te zien die een beeld geven van het eiland.<ref>[https://www.unesco.nl/nl/artikel/unesco-accrediteert-bonairiaanse-stichting-fuhikubo Unesco accrediteert Bonairiaanse stichting Fuhikubo], 11 di september 2020</ref> {{Appendix}} ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} [[File:Dakkappellen Weststraat 15.jpg|thumb|275px|Dak di Casita Geel]] '''Casita Geel''' (of ex-cas di Aruba Bank) ta un cas di cunucu na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]], situa den centro di ciudad na Weststraat 15. E ta un [[monumento]] proteha y a wordo registra den Registro di Monumento dia 10 di mart 2011. Het kunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 is een beschermd monument en is op 10 maart 2011 in het Monumentenregister ingeschreven.[2] Het is eigendom van de Stichting Monumentenfonds Aruba en was tot eind 2019 in gebruik als kantoor van ARINA. == Historia == Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya G.F. Betico Croes (antes Nassaustraat) y Waterweg, pega cu e edificio di Aruba Bank. Ta probable cu e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un [[Fransia|Frances]]<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> y na 1908 a wordo cumpra pa Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest-Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest-Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas.[[File:Aruba Bank.jpg|thumb|left|John Eman Bank den Caya Betico Croes]] El a resta como e ultimo casita di cunucu den e caya principal comercial di oranjestad, despues cu tur e otronan a keda tumba abou y remplasa pa edificionan nobo i mas moderno durante [[siglo 20]]. [[File:Voorgevel Weststraat15.jpg|thumb|Fachada dilanti na Weststraat 15]] ---- nl.wiki:Weststraat 15 is een stadskunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 in Oranjestad, de hoofdstad van Aruba. Het staat ook bekend als het Gele Huisje (of "Casita Geel" in Papiaments) of ex-Aruba Bank Huisje. Het is tot stand gekomen mogelijk in 1908. Er is ook sprake volgens Plantage Zorg en Hoop dat het in 1860 zou zijn gebouwd door een Fransman.<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> [1] Het jaartal 1908 en huisnummer 97 boven de hoofdingang zouden hierdoor verwijzen naar een verbouwing uitgevoerd door de toenmalige eigenaar Richard Johannes Eman die het had aangekocht. Eman was gehuwd met Johana van der Biest en samen kregen ze zes kinderen. Als volwassene trouwde een van de dochters met de bankier John Gerard Eman die de stichter was van de Aruba Bank. Originalmente, la casa estaba situada en la esquina noroeste de Caya G.F. Betico Croes, antigua Nassaustraat, y Waterweg. Estaba situada con su fachada alejada de la línea de edificación con una plaza con grandes árboles delante. En el contexto urbano y sobre todo para la principal calle comercial de Oranjestad, esta casita era muy especial porque seguía siendo la última casa stadskunuku presente en esta calle. Todas las demás casas stadskunuku habían sido demolidas durante el siglo XX y sustituidas por nuevos edificios más modernos. == Historia == == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix}} Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya Betico Croes y Waterweg, pega cu e actual edificio di Aruba Bank. Probablemente e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un Franses y na 1908 a wordo cumpra pa Sr. Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest- Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest- Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas. Na aña 2000 cu e meta pa preserva e casita aki pa futuro generacionnan y evita e bay perdi a dicidi pa muda esaki pa un locacion nobo na Weststraat. Pa aloca e monumento a busca un tereno den Oranjestad mes paso akinan ta caminda cu e cas di cunucu mester a keda mirando cu ta den e area aki so por a haya e tipo di casnan aki. Un otro punto importante tabata cu mester a haya un tereno caminda por a aloca e cas mescos cu na su tereno original na un distancia di 14 meter for di e rooilijn esaki ta ser considera un locacion historico. Asina a logra yega na e tereno caminda e edificio ta actualmente despues cu e tereno a keda traspasa pa Stichting Monumentenfonds Aruba. Esaki ta e unico biaha cu na Aruba a muda un monumento completamente. Despues di a fungi como museo, oficina, restaurant awor eCasita Geel lo ta e cas nobo di Moonshine Diaquiri & Co.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/10/AM231010.pdf E portanan di Casita Geel lo habri un biaha mas pa publico], AweMainta (10 di oktober 2023)</ref> {{Appendix}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=}} {{References}} }} [[Category:Hende]] [[Category:Monumento|Aruba]] [[Category:Aruba]] ------------------------------- User:Curatoraruba10/sandbox '''Museo di Industria''' ta un [[museo]] na [[Aruba]]. E ta situa den [[Watertoren San Nicolas|Watertoren di San Nicolas]], un edificio monumental na skina di Bernardstraat y Caya Cooper.? E museo tin un exposicion permanente cu ta pinta e desaroyo industrial di Aruba, cuminsando cu e explotacion minanan di oro, e cosecha di aloe, e industrianan di fosfaat y petroleo y finalmente cabando cu [[turismo]]. Het Industriemuseum, gehuisvest in de voormalige watertoren te San Nicolas, geeft een beeld van de industrialisatie van Aruba. Dat verhaal begint met het goud delven, de aloëwinning, de fosfaatindustrie, om dan eerst uit te komen bij de olie­industrie en ten slotte het toerisme.  == Watertoren San Nicolas == E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas, construi pa LWV (Lands Water Voorziening, awendia WEB Aruba NV) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Architecto tabata [Pieter van Stuivenberg]], kende tabata traha pa LWV na korsou. == locatie == Museo Industrial ta situa alabez den un edificio cu ta hopi apropia pa cu e tematica di e exposicion aki…e edificio monumental a ser contrui pa LWV (Lands Water Voorziening) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Di e forma aki por acomoda e cantidad di migrantenan cu a bin busca un bon futuro na Aruba y cu pa gran parti a establece nan mes den e pueblo aki. Pa loke ta diseño por remarca cu e ta mustra razgonan di estilonan di moderno na momento di su construccion manera art deco y nieuw bouwen cu ta refleha e enfoke riba forma, dynamismo y functionalidad di e periodo. E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas y sin duda ta un recuerdo potente y symbolico di e desaroyo tecnologico industrial di e epoca atras. en.wiki: ==Industry museum== The industry museum provides an overview of the industrial activities on Aruba. It has displays of the gold, [[aloe]], phosphate ([[guano]]) and oil industries which were present on the island.<ref>{{cite web|url=https://www.aruba.com/nl/ontdek/het-industriemuseum |title=Het Industriemuseum |website=Aruba.com |language=nl |access-date=19 February 2022}}</ref> The [[public utility]] companies of Aruba have permanent exhibitions of their activities.<ref name="beautiful"/> -------------------------------- '''Museo Historico di Aruba''' ta e [[museo]] mas bieu na [[Aruba]]. E ta situa den [[Fort Zoutman]] na Oranjestad. Artwell Cain: Het oudste museum is het Historisch Museum Aruba, opgericht 1961 en nu bekend als Museo Historico Arubano (FMA). Aanvankelijk viel het museum onder het beheer van de Stichting Cultureel Centrum Aruba, in 1975 kreeg het een eigen stichtingsbestuur. De doelstelling was het oprichten en beheren van één of meer musea met objecten en kunstzinnige voorwerpen van cultuurhistorisch en natuurhistorisch belang en de bewustwording van de Arubaanse bevolking van het verleden.4 In 1984 kreeg het museum een permanente behuizing in het historische Fort Zoutman, in het centrum van Oranjestad. Dit gebouw dateert uit 1798, de ernaast gelegen Willem III-toren uit 1868. ------------------------------------------- {{Databox}} [[File:Museo di Tambu Shon Cola.jpg|thumb|Museo di Tambú Shon Cola]] '''Museo di Tambú Shon Cola''' ta un [[museo]] chikitu na [[Kòrsou]]. E ta situá ost di [[Willemstad]] entre [[Spaanse Water]] i Sint Jorisbaai, den region di Bandariba. Den un kas di famia, tipo [[kas di kaha]], na Kaya Sabana Baka 31.<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021), pag.61-65.</ref> == Mira tambe == * [[Lista di museo na Kòrsou]] {{Appendix}} [[Category:Kòrsou|Museo]] [[Category:Kultura]] [[Category:Kòrsou]] Het Museo di Tambú Shon Cola ligt ten oosten van Willemstad, tussen het Spaanse water en de Sint Jorisbaai. Het vrijstaande huis met zijn veranda, dieprode muren en witte vensters is een eenvoudige versie van de deftige landhuizen van de witte elite, in de volksmond kas di kaha. Een bord bij de ingang vermeldt, in het Papiaments: ‘Een volk heeft recht op zijn eigen geschiedenis.’<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021).</ref> Het museum is opgericht in april 2015 door Mr. dr. René Rosalia (1948), politicus en oud­minister van Onderwijs, Cultuur, Sport en Wetenschap. Deze tambú­speler en ­componist promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam op een onderzoek naar de wettelijke en kerkelijke repressie van afro­culturele volksuitingen. Rosalia is ook een van de drijvende krachten achter het bijschrijven van tambú in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland, in november 2016.91 In het museum bracht hij een groot deel van zijn in 1972 gestarte privécollectie onder. Tekstborden geven uitleg in het Papiaments en Engels. In vertaling: ‘Tambú werd gespeeld vanuit diepe spirituele redenen. De aanwezigheid van tambú in het leven van “yesterday’s people” was om te voldoen aan de plichten die verbonden waren met hun intense spirituele orientatie.’ Tambú bood hun bescherming en veiligheid. Met tambú kon de mens contact maken met God. Zonder tambú was je onbeschermd en zwak. Op een monitor zijn beelden te zien van een feest op Bandabou in 1991, waar paren dansen op tambú­muziek. Tambú is verbonden met de jaarwisseling en eindigt op Dumingu di Tres Rei, de zondag na Drie Koningen. De tambú­spelers identificeren zich met de zwarte koning Balthazar.92 --------- ------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''Johannes (Johan) Hartog''' (☆ 1912 - † 1997 na [[Salzburg]]) tabata un historiador, escritor y bibliotecario antiano. E ta ser considera un di e pioneronan cu a pone e fundeshi pa investigacion cientifico socio-cultural tocante [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{citeer web|url=https://www.creativeeuropedesk.nl/sites/default/files/files/UNESCO%20Aruba%20Heritage%20report%20Luc%20Alofs%20okt08_0.pdf|auteur=Alofs, Luc|titel=The Aruba Heritage Report|werk=Aruba National Commission for [[UNESCO]]|datum=2008|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> == Bibliografia == Johan Hartog tabata un persona remarcabel; e tabata protestant cu e converti den catolico y a promove den [[teologia]] (''doctor theologiae'') na Universidad di London.<ref name="Hartog">{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402196:mpeg21:a0006|titel=Dr. Hartog vertrokken|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-11-12|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> E tabata biaha hopi, entre otro den tur skina di [[Oropa|Europa]] y [[Medio Oriente]], acumulando conocemento na diferente universidad, pais y sociedad. Na juni 1940 el a yega [[Kòrsou|Corsou]]. Den añanan 1940 pa 1946 Hartog tabata redactor en hefe di [[Amigoe|Amigoe di Curaçao]], corant cu e momento ey tabatin circulacion na tur e islanan di [[Kòrsou i Dependensianan]]. Bou di su guia Amigoe a converti di un corant semanal den un corant diario.<ref name="Hartog"/> Despues di 1946 el a continua cu Amigoe como coresponsal. Entre 1946 i 1948 el a muda bek pa Hulanda, unda el a keda nombra redactor en hefe di e corant regional "Gooi- en Eemlander" na Hilversum. Desde 1948 el a traha pa Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) y tabata enbolbi pa cu lantamento di un centro cultural na [[Kòrsou]] y [[Aruba]]. Na 1950 el a wordo nombra director di e [[Biblioteca Nacional Aruba|biblioteca di Aruba]], cu tabata situa na Lagoenweg na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Mas despues e biblioteca ta muda pa [[scol 1888|Wilhelminastraat]], unda Hartog a keda director te su pensioen na 1972. Hartog tabatin un cantidad di publicacion riba su nomber. Mayoria di su buki a wordo publica na Aruba pa e imprenta VAD (Verenigde Antilliaanse Drukkerijen, antes D.J. de Wit). Di su obranan algun a wordo traduci na idioma [[Ingles]] of [[Spaño]]. Mas conoci ta su obra ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'' (Historia di Antias Hulandes), un cronica antiano den cuater tomo cu a sali entre 1953 y 1981.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://www.bibliotecanacional.aw/pages/johan-hartog/|titel=Johan Hartog|werk=[[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]|datum=2018-02-23|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Den e ultimo aña a saca como e di cincu tomo un registro y bibliografia historico. Na aña 1948 Hartog a casa cu Elisabeth Wouters, yiu muhe di G.J.J. Wouters (1883-1973), [[Lista di gobernador di Antia Hulandes (1634-1954)|gobernador di Antias Hulandes]] entre 1936 y 1942. Huntu nan a biba na [[La Piccola Marina]] di 1950 te 1980, ora nan a bandona Aruba pa motibu di salud di Elisabeth.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640175:mpeg21:a0088|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-09-29|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Na 1997 Hartog ta fayece na edad di 85 aña, net un luna despues di su esposa, y a wordo dera na Salzburg dia 21 di mei 1997. == Obra (seleccion) == * 1944 - ''Journalistiek leven in Curaçao'' * 1947 - ''Nederland in de West'' * 1953-1981 - ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'', tomo I te cu IV * 1957 - ''Bonaire: van indianen tot toeristen'' * 1961 - ''Curaçao: van kolonie tot autonomie: na 1816'' * 1962 - ''Het verhaal der Maduro's en foto-album van Curaçao, 1837-1962 : uitgegeven ter gelegenheid van het honderd vijfentwintigjarig bestaan van S.E.L. Maduro & Sons'' * 1964 - ''De Bovenwindse eilanden : Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius : eens gouden rots nu zilveren dollars'' * 1967 - ''The Honen Daliem congregation of St. Eustatius'' * 1968 - ''Luis Brion: de admiraal-financier'' (hunto cu Philip Louis Pierre Brion) * 1970 - ''Mogen de eilanden zich verheugen : geschiedenis van het protestantisme op de Nederlandse Antillen'' * 1971 - ''Honderd jaar gezelligheid in De Gezelligheid, 1871-1971'' * 1973 - ''Tula: verlangen naar vrijheid'' * 1974 - ''The courthouse of Sint Maarten'' * 1976 - ''Geschiedenis van Sint Eustatius'' * 1987 - ''Juwana Morto: Kustbatterij Aruba'' * 1996 - ''Het oude fort op de berg : gedenkboek bij het tweehonderdjarig bestaan van Fort Nassau op Curaçao'' * 1997 - ''De forten, verdedigingswerken en geschutstellingen van Curaçao en Bonaire : van Van Walbeeck tot Wouters, 1634-1942'' {{Appendix}} Johannes Hartog werd op 16 mei 1912 in Baam geboren. Hij volgde het gymnasium en studeerde vervolgens geschiedenis. In 1937, op vijfentwintigjarige leeftijd dus, promoveerde hij in Londen op de 'The Sacrifice of the Church'. Omdat het zijn voornemen was om oripntalist te worden, meldde hij zich als post-graduate student bij het Oosters Instituut in Rome. Zijn gekozen specialisatie zou de Balkan zijn. Maar de Tweede Wereldoorlog verhinderde de voorgenomen studie. Johan Hartog moest Italië verlaten. Omdat een broer van hem met zijn gezin op Curacao woonde, waar deze een betrekking bij de Shell had, belandde Johan Hartog na enige maanden en veel omzwervingen uiteindelijk op Curapao. Dr. Johan Hartog (1912-1997) was in de jaren 1940-1946 hoofdredacteur van de krant Amigoe di Curaçao, 'weekblad voor de Curaçaosche eilanden'. Onder zijn leiding werd de Amigoe een dagblad. Eind 1946 vertrok Joh. Hartog terug naar Nederland. Daar trouwde hij in 1948 met Elisabeth Wouters. Zij was een dochter van G.J.J. Wouters (1883-1973), een voormalig gouverneur van de Nederlandse Antillen (1936-1942). Vanaf 1948 was Hartog als medewerker van Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) betrokken bij de oprichting van het Culturele Centrum Curaçao en het Cultureel Centrum Aruba. In 1950 werd hij benoemd tot directeur van de Arubaanse bibliotheek aan de Lagoenweg in Oranjestad. Later zou de bibliotheek naar de Wilhelminastraat verhuizen, hij bleef er directeur tot zijn pensionering in 1972. Hartog heeft een aantal publicaties op zijn naam staan. Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Bronnen: * "Dr. Hartog vertrokken", in: Dagblad Amigoe di Curaçao d.d. 02-11-1946 *"Cultuur op korte termijn", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 31-05-1950 * "Verdiensten Hartog gememoreerd. Arubaanse bibliotheek viert 20-jarig bestaan", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 14-08-1974 * "Mevrouw Hartog werd 80 jaar", in: Amigoe d.d. 17-01-1987 Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Entre 1953 y 1981 el a publica un cronica di e historia antiano den cuater tomo bou di e nomber 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'. Mayoria di su buki a wordo publica pa e imprenta D.J. de Wit na Aruba. vijf delen waarvan de laatste 1981: Registerdeel en historische bibliografie bij de Geschiedenis van de Nederlandse Antillen Eerst die man. Doctor theologiae. Gepromoveerd in de Godgeleerdheid aan de Universiteit van Londen. UH rechtzinnig protas- j tantsche familie. Werd Roomsch- Katholiek. Reisde véél. De Balkan, Rusland. En het Beloofde Land („the much promised land" schreef — geestig en sarcastisch — onlangs „Linie"). Zoo vergaarde Hartog zijn wijsheid. Aan vele universiteiten (iater ook de Pauselijke van Rome), in vele landen en milieus. Met' die wetenschappelijke en wereldwijsheid spoelde hij, na Juni 1940, aan op Curagao. Een zéér vreemde eend in die subtropische bijt. Het was wijsheid van den Kerkvorst van dit kleinste deel des Rijks — Monseigneur Petrus Innocentius Verriet, den bisschop — dat hij Hartog de leiding gaf van het Missie-orgaan, het algemeene nieuwsblad Amigoe di Curagao, dat eenige malen per week verscheen. Hartog maakte er een dagblad van. Een heel merkwaardig, heel pittig, heel persoonlijk dagblad, soms veel te dwaas, maar altijd pittig en de moeite waard. Soms ging de wijsheid van hoofdartikelen en beschouwingen hoog uit boven dagbladpeil. Soms daalde Dr. Hartog naar het peil van de dorpsgemeenschap en spotte op dat peil j dat de spaanders er af vlogen.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010480233:mpeg21:a0041|titel=Vreemde geschiedenis. Waarom mag Hartog niet terug?|werk=Algemeen Dagblad|datum=1946-11-15|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> ------------------------------------- [[File:La Piccola Marina (Aruba) 19 09 28 897000.jpeg|thumb|275px|Fachada di La Piccola Marina]] '''La Piccola Marina''' ta un edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. El a wordo diseña como cas na 1950 pa arkitecto [[Jan Nagel]] (1913-1972) riba encargo di [[Johan Hartog]] (1912-1997), historiador, escritor y bibliotecario na Aruba. E cas ta unico den su sorto na Aruba. == Edificio == E cas di dos piso ta situa den centro di ciudad na L.G. Smith Blvd. 68, banda di [[Fort Zoutman]] cu bista riba bahia di Paardenbaai y Wilhelmina Park.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640114:mpeg21:a0015|titel=Te Koop|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-07-19|bezochtdatum=2023-10-17}}</ref> E piso abou ta consisti di entre otro un terasa, kamber pa studia, comedor, cushina i kamber cu baño pa e sirviente. E piso ariba tin un sala grandi, dos kamber y un baño. Cada piso tin un superficie di masomenos 90 m². Den e cura tin un casita di aproximadamente 20 m². Ultimo decadanan el a fungi entre otro como oficina y ta actualmente e sede di [[Kolegio di supervishon finansiero Aruba|Colegio di supervision financiero di Aruba]]. == Literatura == * Olga van der Klooster & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 187. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] De benedenverdieping omvat een terras, studeerkarr eetkamer, keuken, bijkeuken en dienstbodenkamer met badkamer. De bovenverdieping bestaat uit c. . grote woonkamer met grandioos uitzicht, twee slaapkamers en een badkamer. De oppervlakte is circa 90 m 2 per verdieping. In de tuin bevindt zich bovendien een tuinhuisje van circa 20 m 2. Het huis is voorzien van veel kasten en verfijningen en verkeert dank zij zorgvuldige bewoning en regelmatig onderhoud, in uitstekende conditie. Uniek voor Aruba en zeer aantrekkelijk geprijsd op NAf. 285.000,- k.k. ----------------------------- '''Adolf Kock''' (1936) ontving een Zilveren Anjer in 2022 vanwege zijn geschiedkundige kennis over [[Aruba]]. Met zijn kennis en verzameling van 1 miljoen foto's vanaf 1800 tot nu heeft hij een belangrijke bijdrage geleverd aan het behoud van ons [[cultureel erfgoed]]. -------------- == Tula == ===Vrijheidsstrijder wordt nationale held=== Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel [[Rehabilitatie (recht)|gerehabiliteerd]] als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot [[Held|nationale held]] van Curaçao.<ref name="historiek.net">[http://historiek.net/slavenleider-tula-uitgeroepen-tot-nationale-held/8736/#.VzQr1vmLTIV Historiek.net: ''Slavenleider Tula uitgroepen tot nationale held'']</ref> Dit werd nog eens benadrukt in [[2013]], toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.<ref>[http://www.curacaovoorjou.nl/cultuur/tula.html Curaçao voor jou: ''Tula'']</ref> Volgens oud-premier [[Don Martina]] kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals [[Nelson Mandela]], [[Martin Luther King]] en [[Mahatma Gandhi|Gandhi]].<ref name="historiek.net" /> Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. [[Canon van Curaçao]].<ref name="Canon">{{Citeer web|url=https://canoncuracao.cw/7-tula/|titel=Tula|werk=Canon van Curaçao|datum= |bezochtdatum=14 november 2021}}</ref> In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de [[Tweede Kamer]] om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 werd wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.<ref>Tweede Kamer der Staten-Generaal [https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2022Z23444&did=2022D50514 Gewijzigde motie van het lid Sylvana Simons c.s. over het verankeren van verhalen over antikoloniale vrijheidsstrijders en verzetshelden in het onderwijs (t.v.v. 36200-VIII-68)]</ref> In de [[Nederlandse_excuses_voor_het_koloniale_verleden#Excuses_regering_voor_slavernijverleden_(Suriname_en_voormalige_Nederlandse_Antillen)|excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden]] werd Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.<ref>Rijksoverheid [https://www.rijksoverheid.nl/documenten/toespraken/2022/12/19/toespraak-minister-president-rutte-over-het-slavernijverleden Toespraak van minister-president Mark Rutte over het slavernijverleden]</ref> Op 4 oktober 2023 erkende staatssecretaris [[Alexandra van Huffelen]] Tula namens Nederland als 'held voor ons allemaal'. "Het was een man die streed voor vrijheid, gelijkheid en broederschap".<ref>{{Citeer web|url=https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/video/video/5411418/na-228-jaar-eerherstel-voor-tula-held-voor-ons-allemaal|titel=Na 228 jaar eerherstel voor Tula: 'Held voor ons allemaal'|werk=rtlnieuws.nl|datum=5 oktober 2023|bezochtdatum=5 oktober 2023}}</ref> ------------------------ {{Variante|a}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} *NOTES Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} -------------- ---------------------------- de.wiki De Kalkoven Aruba is een historische kalkoven die nu in het grootstedelijk gebied van Oranjestad staat . Het dateert uit 1892 en is ontworpen door Santiago Tromp en tot 1949 geëxploiteerd door zijn zoon Felipe Santiago Tromp (1883-1960). Het is de enige authentieke kalkoven op Aruba die nog intact is. Tegenwoordig is het een van Aruba 's weinige industriële monumenten . Voorheen werden eenvoudige veldovens zonder wanden gebruikt. In 1970 is het gerestaureerd en opgenomen in de lijst van monumenten (Lijst van monumenten op Aruba) met het nummer 01-013. Geschiedenis Voordat cement werd geïmporteerd, werden alle gebouwen op Aruba gemaakt met kalkmortel . In die tijd werd de kalk gewonnen uit harde koralen en mosselschelpen en drie dagen boven een houtvuur gebrand. De zo geproduceerde ongebluste kalk werd geblust met water, vermalen en in combinatie met kleizand gebruikt om huizen te bouwen. De ongebluste kalk werd ook gemengd met de olie van aloë , gewreven en verwerkt tot lakproducten . ----------- * Kerki Protestant (Aruba) E '''Kerki Protestant''' ta un kerki di e De '''Protestantse kerk''' is een kerk van de [[Nederlandse Hervormde Kerk|Nederlandse Hervormde]] en [[Lutheranisme|Lutheraans]] gemeenschap in [[Aruba]]. Ze is niet aangesloten bij een internationale organisatie.<ref name="reform">{{nl}} Reformatorisch Dagblad, [https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,20110921:newsml_583ccb1e1294f192d493825627f25370 Veelkleurig kerk-zijn op Aruba], 21 september 2011</ref> E kerki bieu a wordo inaugura na 1846 y ta e kerki mas bieu cu ainda ta existe na Aruba. De oude kerk was in 1846 geopend, en is de oudste bestaande kerk op Aruba.<ref name="monument">{{en}} Monumenten Fonds Aruba, [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/protestant-church/ Protestant Church]</ref> In 1950 werd er een nieuwe kerk naast gebouwd.<ref name="historia">{{nl}} Historia di Aruba, [http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=71 Kleine Protestantse Kerk]</ref> == Historia == NOtes Construccion di e Kerki Protestant na Oranjestad a tuma luga entre 1845 pa 1846 pa e congregacion protestant na Aruba, funda na 1822. E ta construi den un estilo di construccion artesanal-tradicional, e kerki ta independiente y ta situa n’e skina zuidoost di un percela amplio delimita pa Wilhelminastraat, Schoolstraat, Rifstraat y Klipstraat. E fachada sur, cu su porche y su entrada principal, ta situa na Wilhelminastraat 1. E edificio antiguo den cual e kerki tabata situa, actualmente t’esun mas antiguo na Aruba, cumpra pa 250 florin for di famia Arends. E cas, cumpra for di famia Arends, despues a fungi como cas y leslokaal di e iglesia. A celebra e prome sirbishi dia 25 di augustus 1822. <ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/kerki-protestant-ta-conmemora-200-ana-di-su-fundacion-na-aruba/|titel=CONMEMORACION 200 AÑA DI FUNDACION DI KERKI PROTESTANT NA ARUBA|werk=24ora.com|datum=2022-12-01|bezochtdatum=20222-12-10}}</ref> {{Appendix}} ---------------------- {{Variante|c}} '''Radio Trans Mundial Boneiru''' ta un radio-emisora ku 4 zènder na parti suit di [[Boneiru]], ku kual nan ta transmití programa [[Kristianismo|kristian]] ku ta yega te na [[Venezuela]], [[Cuba]], [[Colombia]], [[Brazil]], i otro islanan den [[Laman Karibe|Karibe]]. Sede del mayor transmisor de AM del hemisferio occidental, Shine 800 AM -el sitio de transmisión de TWR en Bonaire- llega a una audiencia potencial de 100 millones en toda América Latina y el Caribe con la esperanza de Cristo.<ref>[https://twr.org/bonaire Boneiru]</ref> == Historia == Na 1952 Paul Freed, misionario merikano, a kuminsa un organisashon mediatiko ''Trans World Radio'' (TWR), pa transmiti di [[Maroko]] pa [[Spaña]]. Despues TWR ta muda pa Monaco. Despues di expande pa otro luganan, manera Guam ta expande pa Boneiru na 1964. TWR a bira e organisashon mediatiko kristian mas grandi na mundu i ta usa, banda di e onda korto i mediano, satelite, internet i otro teknologianan pa transmiti. en.wiki: TWR started in 1952, when Paul Freed [nl] set up the organization to reach Spain by broadcasting from Morocco. Later, TWR moved to Monaco. Other major transmitting sites include Guam, Bonaire,[1] Sri Lanka, Cyprus, and eSwatini (Swaziland). multinational evangelical Christian media distributor. The largest Christian media organization in the world, it uses mediumwave or high-powered AM and shortwave transmitters, local FM radio stations, cable, satellite, Internet, and mobile device technologies. Currently, their programs can be heard in 190 countries in more than 275 languages and dialects. de.wiki:Het is een van de grootste christelijke missionaire media-aanbieders ter wereld. Opgericht door Amerikaanse missionarissen , zond het zijn eerste radioprogramma uit vanuit Marokko naar Europa op 24 februari 1954, onder de naam Voice of Tanger . Na de onafhankelijkheid van Marokko moest TWR zijn zenderlocatie in Tanger verlaten als een aanhangsel van de voormalige koloniale macht. Het zendingswerk bouwde een kortegolfzender in het Prinsdom Monaco , dat in 1960 in gebruik werd genomen. Samen met Radio Monte Carlo deelde het zendingswerk, nu omgedoopt tot Trans World Radio, midden- en kortegolftransmissiesystemen in Monaco. Een paar jaar later bouwde het zendingswerk zijn eigen zenders op locaties in het buitenland. TWR opende voor het eerst een middengolf- en kortegolftransmissiesysteem in de Nederlandse Antillen om Latijns-Amerika te bestrijken . Zenders in Cyprus , Guam , Sri Lanka , Swaziland , Zuid-Afrika en Armenië volgden in de jaren 70, 80 en 90. aire == Vakatura Trans World Radio Bonaire (Boneriano, 19 oktober 2020) Radio Trans Mundial tin 4 zènder na parti suit di Boneiru ku kual nan ta transmití programa kristian ku ta yega te na Venezuela, Cuba, Colombia, Brazil, i otro islanan den Caribe. Tur dia, for di mitar di seis di anochi te ku mitar di nuebe di mainta por tende e evangelio di Hesu-Kristo den seis diferente idioma na e frekuensia 800AM. Pa e komunidat lokal di Boneiru, Trans Mundial ta transmití di dia i anochi na 89.5FM, e Bos di Speransa. TWR begon zijn uitzendingen op 13 augustus 1964. Het is werelds eerste radiostation dat door particulieren beheerd wordt.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461013:mpeg21:a0115|titel=Trans World is tien jaar op Bonaire|werk=[[Amigoe]]|datum=5 augustus 1974|bezochtdatum= 2021}}</ref> In 1964 werd het flamingo-eiland het tehuis van 's werelds eerste radiostation, dat door particulieren beheerd wordt. Na een jaar van hard werken, kwam het zendgebouw in het zuiden van Bonaire klaar. Hierin bevinden zich drie krachtige zenders. De grootste is een AM zender van 500 kw, die de frequentie 800 gebruikt op de standaard band. De twee korte golfzenders. van 50,000 watt en 250,000 watt werden toen ook geplaatst. Om deze reusachtige zenders van stroom te voorzienbouwde TWR, een centrale met twee 16 cylinders generatoren. In het begin werd «*r in 7.ps talen uitgezonden naar Zuid-, Midden- en NoordAmerika en de Caribische eilanden, heden ten dage in vijftien talen en zelfs naar India en Rusland. Het oorspronkelijke kantoor en studio-gebouwen werden ondergebracht in gewone huizen. Nu worden ze gebruikt als huisvesting voor TWR-personeel. In 1968 werd er een modern kantoor en studio gebouwd tegenover Hotel Bonaire. (1994:Studio aan de Kaya Gobernador Debrot) Het werd geopend in januari 1969. IN juli 1993 werden de kortegolf-uitzendingen gestaakt. Trans World Radio is een onderdeel van grote interkerkelijke organisatie, gesticht door Paul E. Freed. Zijn werk begon in 1954 toen Freed „the voice of Tangier" oprichtte. Er werden uitzendingen verzorgd vanuit Tanger, Marokko met een korte golf zender van 2500 watt. ---------- Vanuit Caribisch Nederland bereikt Trans World Radio (TWR) miljoenen luisteraars op het westelijk halfrond. Onze zender is met een vermogen van 440 kilowatt de krachtigste op het westelijk halfrond. Vanuit hier bereikt het Evangelie zowel Brazilië, de noordelijke landen van Zuid-Amerika, het Caraïbische Gebied, Midden-Amerika en zelfs de zuidelijke staten van de VS. Iedere toerist op Bonaire rijdt over de smalle EEG-Boulevard langs de iconische slavenhuisjes, de enorme zoutpannen en de zeldzame flamingokolonies. Onderweg zijn de 145 meter hoge antennes en het basisstation van Trans World Radio niet te missen. <ref>https://www.rd.nl/artikel/905859-trans-world-radio-zoutend-zout-vanaf-bonaire|titel=Trans World Radio „zoutend zout” vanaf Bonaire|22 december 2020}}</ref> {{Appendix}} ------- * Teater di sine na Korsou E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>[https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf Ta buskando potrèt, dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou], Ekstra, datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20</ref> ===Teater di sine aktual === * The Movies Curacao (Scharloo) - The Cinemas Curacao (Otrobanda) * Cinemark (Sambil) === Historia === The Roxy Theater at Pietermaai was destroyed by fire in 1982. Next to it stood the Naar Theater built in 1871 and remodeled into Teatro Americano, a cinema, in 1920. Roxy, built in Moorish style, replaced this building as a cinema venue. It was officially opened on 7 November 1931 as the “Stadsschouwburg” or Municipal Theater, but it too was later used as a cinema.<ref>https://www.curacaohistory.com/1931-roxy-theater</ref> In de jaren vijftig beschikte Curacao over een tiental bioscopen. Theaters als Westend (Otrobanda), Caraibe (Steenryk), Cinelandia (Punda), Cinerio (Suffisant) en het Rex-theater (Marchena) trokken toen talloze bezoekers. Door de invoering van de video kwam daar de klad in en het ene theater na het andere werd opgeheven. In 1982 brandde het Roxy-theater af. Daarna was er nog een tijdje een bioscoop in de Tempel. Verder beschikte Curacao in de jaren tachtig over een heuse drivein bioscoop. Maar ook die moest het afleggen tegen het opkomende videogeweld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644056:mpeg21:a0094|titel=Plan voor bioscoop op ex-Roxy terrein|datum=1992-05-26|bezochtdatum=2022}}</ref> Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> Vanaf 1956 sine-trunk een geschenk aan bevolking voor 50 jarig jubileum van Rotary * in de jaren vijftig een bioscoop theater te nieuwpoort * Separá di e teater di sine, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. * ront 1965 a cuminsa instala airco den teater di sine * 1983; na sluiting van West-End en alleen Golden Drive in van Angel Job overbleef, werd het gebouw De Tempel in punda tot bioscoop ontwikkeld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640991:mpeg21:a0111|titel=Maak van De Tempel bioskoop|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-09-20|bezochtdatum=2022}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640082:mpeg21:a0066|titel=De Tempel krijgt ook bioscoop-functie|werk=[[Amigoe]]|datum=1979-12-11|bezochtdatum=2022}}</ref> * in de jaren .. vertoonde de Filmliga films in diverse teaters, zoals Asiento en Roxy * 1982: bioscoop-voorstellingen op woensdagavond in Van der Valk hotel<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644157:mpeg21:a0065|titel=Bioscoop bij Van der Valk|werk=[[Amigoe]]|datum=1992-07-23|bezochtdatum=2022-08-30}}</ref> Donderdag (juli 1983) is de laatste film gedraaid in Cinelandia. Een bioscoop die volgens het encyclopedie van de Nederlandse Antillen in 1916 gebouwd is onder de naam Salon Habana. Dit is indertijd gebouwd door de Venezolaan Alfredo Pellicer Hernandez, die tevens rond 1900 als één van de eersten filmvertoningen op Curacao organiseerde. De encyclopedie vermeldt ook dat het theater gedurende zijn 67 bestaansjaren tot tweemaal toe geheel afbrandde. Met de sluiting van nog een bioscoop op Curacao (Cine Rio wordt al enkele jaren niet meer als zodanig gebruikt, Roxy brandde een tijd geleden af en de drive in van Groot Davelaar die tot het verleden behoort) is een leemte gevallen in de recreatie die de binnenstad aan zijn bezoekers biedt. Toeristen die nog willen profiteren van een avondje naar de film moeten zich tevreden stellen met een bezoek aan bioscoop West End, die ook al sluitingsplannen aankondigde. Die bioscoop is ook hard aan een opknapbeurt toe. Theater De Tempel dat een goede start maakte heeft het ook sinds geruime tijd als bioscoop laten afweten en brengt nu nog slechts bij tijd en wijle filmvoorstellingen, meestal van de Filmliga. Het bioscoopbezoek dat met de komst van de televisie achteruitgegaan was, leefde in 1965 weer op, na de opening van de eerste drive-in bioscoop van Curacao. Die is inmiddels apk gesloten. Gesteld kan worden dat éé4van de grote klappen Voor de bestaande theaters de opening twee jaar geleden van de nieuwe drive-in bioscoop van Angel Job was. De ware nekslag is echter - zoals Alfred Moron ook verklaarde - de acceptatie van video als recreatiemedium. === Teater di sine di antes === <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;"> * Teater Naar * Salon Habana (werd in 1936 Cinelandia) * El Ideal * Teater Brion * Teater Guillermina * Rialto * Teater Asiento (1955-1967?, Emmastad) * Cinelandia - 1936-1986 * Roxy ([[Punda]]) * West End ([[Otrobanda]]) * Royal * Caribe (???-1965, Marie Pompoen)<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462571:mpeg21:a0068|Caribe deze maand dicht|datum=1965-03-17</ref> * Rex (Marchena) * Cine Rio * The Tempel - filmvertoningen v.a. 1981? * Airport Cinemas (Hato) * Drive In (Groot Davelaar) - geopend in 1965 plaats voor 500 auto's * Golden Drive In (Brievengat) - werd later Curacao Festival Center (1990?) * Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) * Paradise Movies </div> {{Appendix}} * bioscoop te Rio Canario rond 1975 * 2012 openluchtbioscoop Mambo Beach NOTES WILLEMSTAD.- E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf|titel=Ta buskando potrèt/dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou|werk=Ekstra|datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20}}</ref> Ta hopi teater a habri, sera, kima i habri bou di otro nòmber. Tin ku a pasa den tempu bon i tin otro ku a pasa den tempu ménos bon. Di tur e teaternan aki por tin hende ainda ku tin potrèt/dokumentashon wardá di e tempu ei, ku lo por yuda masha bon pa traha un dokumental spesial. Ora papia di teaternan di sine na Kòrsou, nos ta referí na entre otro: Teater Naar – Salon Habana – El Ideal – Teater Brion – Teater Guillermina – Rialto – Teater Asiento - Cinelandia – Roxy – West End – Royal – Caribe – Rex - Cine Rio – The Tempel - Airport Cinemas – Drive In (Groot Davelaar) – Golden Drive In – Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) – Paradise Movies – i klaro awor aki The Movies – The Cinemas i Cinemark. Separá di esaki, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. Ta’tin diferente hende ku a traha bendiendo karchi, tumando karchi, --- Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> {{Appendix}} ------------ {{Infobox Artista | birthname = Venancio Domacassé | image = | birthdate = [[1 di aprel]] [[1941]] | lugar_nanse = [[Kòrsou]] | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = Sinematografia | movement = | awards = | website = }} ---------------- == Jossy Mansur == El a bay Dominicus College na Playa. Na 1948 el a bay [[Estadonan Uni di Merka|Merca]] caminda el a caba skol secundario y universidad. Continuando su estudionan el a obtene su D.Litt.den literatural univeral di Susses College of Tehnology, titulo cu ta equivalente na un doctorado na Merca. Titulo di su tesis tabata Early Romanticism in Venezuelan Poetry". E tin tambe un titulo den sicologia y na 1977 ta logra s Ph.D den educacion na Northwestern University. * [[29 di oktober|30]] - [[Konseho Insular]] di [[Aruba]] ta aproba e proposicion di Comision di [[Ortografia]] pa un [[ortografia di Papiamento]] basa riba un kompromiso entre e sistema [[Etimologia|etimologiko]] i esun [[Fonologia|fonologiko]], e asina yama ortografia-[[Jossy Mansur|Mansur]].<ref>{{nl}}{{citeer eb|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460860:mpeg21:a0010|titel=Eilandsraad Aruba neemt spelling Jossy Mansur aan|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-10-30|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Fin di 1976 el a cuminsa traha como redactor di e corant Extra pa Aruba y tabata alaves redactor principal di e corant arubano Prome, tantu pa algun luna desde 1976 y na 1978. tambe redactor principal di e corant arubiano Prome.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460940:mpeg21:a0061|titel=Jossy Mansur reorganiseert jong Prome|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-06|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Na 1976 presidente di comision di ortografia y na 1978 di comision di gramatica Hij was voorzitter van de in 1976 ingestelde spellingscommissie. * in 1974 bracht hij het informatief cultureel maandblad Brindis uit --------------- == Joyce Pereira == - eerste preofschrift dat het papiaments van aruba als focus heeft. Despues di skol secundario, el a studia pa maestro di scol basico. Mientras cu e ta trhando como maestra di scol na Hulanda el a obtene su MO-A den idioma Hulandes. El a bin traha na Colegio Arubano como docente di Hulandes na 1969. E ta bolbe Hulanda na 1971 pa sigui e estudio di MO-B den hulandes na RUG sigui pa un master of arts den idioma y literatura hulandes cu minors den linguismo y Papiamento. Di 1976 te 2012 el a traha na Aruba como docente hulandes y papiamento na diferente institucion di ensenansa: APA lerarenopleiding (despues IPA, unda despues PApiamento a haya un luga importante como materia)<ref name=BonDia">Bon Dia, Mi mester por aporta na e ensenansa aki y na e cambio aki|3 september 2019</ref>, MAO, Colegio Arubano (desde 1993 te ora APA bira IPA, IPA y como docentre invita na Universidat di Korsou. Pereira a traha un par di ana tamb como investigado na Universidat di Aruba. Como specialista den hulandes y papiamento el a yuda cu difrente proyecto pa reforma ensenansa y maneno di idioma y a publica tambe riba temanan aki. Su carera profesional ta hopi liga cu e desaroyo di Papiamento den ensenansa. di e idioma strictamente prohibi pa un idioma di instruccion (Scol Multilingual na 2012) y pa materia di scol secundario na 2002 <ref name=BonDia"/> \Nederlands moet tweede taal worden. Napa, 18 september 1993 ---------------------------- [[File:Penstraat 64, Bolivar koepel - 20652013 - RCE.jpg|thumb|links|Museo Octagon]] '''Museo Octagon''' ta un museo chikito na [[Willemstad]], [[Kòrsou]], situa den bario di [[Pietermaai]]. Het '''Octagon Museum''' is een klein museum in [[Willemstad]], [[Curaçao]]. Het is gelegen aan de Penstraat in de wijk [[Pietermaai]] direct ten westen van het "Avila Beach Hotel". Het museum opende in 1968 en herbergt een tentoonstelling ter nagedachtenis van de band tussen het eiland en de Zuid-Amerikaanse bevrijdingsstrijder [[Simón Bolívar]] (1783-1830).<ref>{{citeer web|url=https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum|titel=Octagon Museum|werk=Curacao.com|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Na een mislukte opstand in 1812 woonde Bolivar, tezamen met zijn zussen Juana en María Antonia, korte tijd in balling op Curaçao. De Curaçaose advocaat en handelaar Mordechai Ricardo bracht hen onder in twee huizen. De zussen waren gehuisvest in een gebouw aan zee, ''De Octagon'' genaamd. Bolívar zelf kreeg een huis op een heuvel met uitzicht op de haven van Willemstad, een gebouw dat niet meer bestaat.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Het beheer wordt gevoerd door Venezuela en Curacao onder de stichting Amigos del Museo Bolivariano (Octagon). == Het bouwwerk == De Octagon is een karakteristiek achthoekig gebouw van twee verdiepingen met een betegelde koepel. Vanwege haar historische en architectonische betekenis werd het gebouw in 1962 door de firma S. E. L. Maduro & Sons aangekocht ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan en aan het toenmalige [[Eilandgebied van de Nederlandse Antillen|eilandgebied Curaçao]] overgedragen als een geschenk aan de Curaçaose burgerij. Sedert 1995 is het gebouw in handen van de stichting Octagon.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645035:mpeg21:a0096|titel=Octagon in private handen|werk=[[Amigoe]]|datum=1995-05-06|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Restauraties vonden plaats in 1962, 1965, 1969 en 1998.<ref>{{citeer web|url=https://curacao-art.com/octagon-museum/|taal=en|titel=Octagon Museum|werk=Curaçao Art|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Nadat het gebouw vervolgens ten prooi viel aan vandalen werd aan de zeezijde de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel verwijderd en nam het hotel op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restauratie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> == Trivia == * In 1969 werden in en om De Octagon opnamen gemaakt van de films ''Simon Bolivar'' met [[Maximilian Schell]] in de hoofdrol als Simon Bolivar en ''The missing paint mistery'' van Captain Kangaroo. * De Nederlandse Antillen gaven in 1987 in de "Simon Bolivar" postzegelserie een postzegel van 60 cent uit met een afbeelding van De Octagon. * Een bezichtiging van de Octagon behoorde tot het programma van de Venezolaanse staatshoofden [[Luis Herrera Campins]] (1983) en [[Jaime Lusinchi]] (1987) tijdens hun officieel bezoek aan Curaçao.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640543:mpeg21:a0099|titel=Twee ministers reizen met Herrera Campins mee|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-02-24|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641981:mpeg21:a0066|titel=Bezoek Lusinchi verstevigt banden tussen Venezuela en Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-11-02|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref> {{Appendix}} *1812 Nadat de eerste fase van de opstand in Venezuela faalde, zocht Simon Bolívar zijn toevlucht op het eiland Curaçao. Hij en zijn twee zussen kwamen berooid aan en waren afhankelijk van de vrijgevigheid van vrienden op het eiland. Advocaat en handelaar Mordechai Ricardo heeft hen in twee huizen ondergebracht. De twee zussen verbleven in het achthoekige gebouw aan zee (Octagon), terwijl Bolívar werkte en studeerde in een klein huis op een heuvel met uitzicht op de drukke haven van Willemstad.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-15}}</ref> *1962 De Octagon werd door de regering van Curacao en S.E.L. Maduro & Sons tot het Octagon Museum benoemd. Het Octagon Museum herbergt de Bolívar tentoonstelling ter nagedachtenis van de verbinding van Curacao met Simón Bolívar (1783-1830). *1998 De Octagon Museum werd gerestaureerd door het Avila Beach Hotel. Het huis op de heuvel waar Simon Bolivar woonde bestaat niet meer, maar het 'Octagon' aan de kust is een onderdeel geworden van het Curacao Monument Foundation en de Octagon Foundation. * het historische en architectonische monument werd in 1962 ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan door S. E. L. Maduro & Sons aangekocht en aan het toenmalige eilandgebied Curacao als een geschenk aan de burgerij van Curacao overgedragen. Nadat het gebouw in de jaren zestig ten prooi viel aan vandalen werd de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel aan de zeezijde verwijderd en nam dit op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restaurantie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|2022-01-31}}</ref></ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|2022-01-16}}</ref> * Dit bijzondere huis is van onverwachte historische betekenis. Het was hier dat de Venezolaanse “Libertador”, de beroemde vrijheidsstrijder Simón Bolívar, een tijdje doorbracht alvorens de strijdkrachten bij elkaar te gaan ronselen die een eind zouden maken aan de Spaanse koloniale overheersing in Zuid-Amerika. Tegenwoordig doet de “Octagon” dienst als een klein museum ter nagedachtenis van de band tussen Curaçao en Simón Bolívar. This quaint-looking house has an unexpected historic significance; it was in this building that the South American “Libertador,” the famous Simón Bolívar, spent time before he set out to assemble the forces that eventually put an end to Spanish colonial rule in South America. Bron: https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum Gezien de historische betekenis van het huis waarin de zusters woonden werd dit in 1998 gerestaureerd en ging dienst doen als museum. In 1998 werd het huis waarin de zusters woonden gerestaureerd door het hotel Avila? in samenwerking met de Curaçao Monument Foundation en de Octagon Foundation. 2bf6matb06ilycznty2fxt4ej1enxzd 192480 192479 2026-06-01T19:07:47Z Caribiana 8320 192480 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Premionan: * [[Karibe Hulandes]]: [[Arte di Palabra]] - [[Premio Sticusa]] - [[Premio Cultural CCG]] * {{CUW}}: [[Premio Chapi di Plata]] ([[Pierre Lauffer]]) - [[Premio Cola Debrot]] - [[Premio Boeli van Leeuwen]] - [[Tapushi Literario]] - [[Premio MCB]] - [[Premio UNESCO Kòrsou pa Idioma Materno Papiamentu]] - Ernest Jacky Voges Monument Award * {{ABW}}: [[Premio Cadushi di Cristal]] - [[Premio Nacional Crioyo di Oro]] - [[Premio Padu del Caribe]] - Theatre Festival Award of Aruba - [[Premio Motito y Rufo Wever]] - [[Premio Nacional di Teatro]] - * {{BON}}: [[Premio Pipita di Kònkòmber]] Pending: [[Cas di cunucu]] - [[Stichting Rancho]] - renbak na Korsou - ------------------------ {{infobox persona | nomber = Julio Maduro }} '''Julio Maduro''' (☆ 12 di april]] [[1924]] na [[San Nicolas]] - † [[3 di mei]] [[1993]] na [[Aruba]]) tabata un culturista y historiado Arubiano. == Biografia == Julio Maduro a nace y lanta na [[Watapana Gezaag]], unda su mayornan tabata tin un tienda na principio di [[siglo 20|siglo binti]].<ref name=:"1">[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-028575/mode/2up?q=watapana+gezaag Julio Maduro], Chabalito nr. 5 - Aña VI (2003)</ref> Famia Maduro tabata tin cunucu y plantacion di aloe tambe. E tempo ey nan tabata manda nan mercancia cu barco di bela pa Playa, e.o. [[aloe vera|aloe]], boonchi watapana, palo, pampuna, patia y sombre gevlecht. Na Playa nan tabata cumpra otro mercancia pa nan tienda na San Nicolas, manera sucu, hariña, herment, paña y tela. Famia Maduro tabata bende te hasta cah'i morto. Cu yegada di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] tur cos a cambia. Lago a bin cu su mes "comisario" y na 1937 famia Maduro a sera su negoshi. Como hoben Julio mester a yuda corta y drenta aloe tur mainta di 5'or y mei te cu 10'or y mei. Un trabao pisá cu ta laga hende tur sushi. Cu 20 aña Julio a cuminza traha na Lago. Pero despues cos a bira malo y pa cubri gastonan Julio a bai navega riba un tankero. Despues cu el a bolbe Aruba, el a bai traha na Sociale Zaken y asina Julio a drenta arena politico. El a afilia na partido PPA y tabata candidato nr. 5 riba lista pa eleccion 1954 Na 1955 el a wordo eligi pa forma parti di Bestuurscollege.<ref>Eerste daad nieuw Eilandsbestuur: half millioen voor werkverschaffing Porf, Croes, O. Henriquez, J. Maduro en Petrona als gedeputeerden gekozen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-07-1955, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988370:mpeg21:p005</ref> Julio tabata tin 31 aña só tempo cu el a bira diputado.<ref name=:"1"/> * na 1956 el a wordo nombra como ambtenaar na Veterinaire Dienst.<ref>Julio Maduro benoemd. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-07-1956, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988233:mpeg21:p005</ref> Julio Maduro tabata tin un "don" especial. E tabata skirbi poesía y storianan cortico. Tur tin di haber cu cultura di Aruba. E tabata lucha pa nos idioma papiamento y tabata tin un amor grandi pa su isla, su hendenan y su naturalesa.<ref name=:"1"/> Esaki el a demonstra den su poesíanan "Luto" y "Pakiko mi ta Arubiano". E tabata miembro di Comisión di bandera y di Stinapa (despues Fanapa y Stimaruba). Pa esakinan el a duna hopi lectura na scolnan y organizacionnan. Julio semper tabata cla pa yuda cu informacion tocante historia, flora y fauna di Aruba. Asina e tabata presentá un programa na television masha gustá anto gratuitamente. Casi henter Aruba tabata sintonizá e programa ''Aruba y su pasado''. Su sponsor tabata asina satisfecho cu e trabao di Julio cu el a regalé un camera di video. Julio a colaborá cu varios publicación e.o.: Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, bukinan di Aruba, diferente corant y revista y varios mas. Matinette como programa di television y como revista (despues Chabalito) tambe a haya hopi colaboracion di Julio Maduro riba topiconan di Aruba. Te hasta Julio a traha un poesía - cu nos ta publicá aki bao especial pa un declamador infantil recitá na Tele-Aruba den Matinette na aña 1978.<ref name=:"1"/> Julio Maduro, despues di un enfermedad cortico, a fayece dia 3 di mei 1993, lagando atras su esposa, y 8 yiu.<ref name=:"1"/> {{Appendix}} --------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte visual''' ([[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts'') ta e formanan di arte den cua e imagen of aspecto visual ta central. E obra ta wòrdu realisá den forma di un obheto físiko òf representashon visual. Arte visual ta distinto for di arte di tarima, unda e presensia di un públiko bibu ta esencial. E artenan visual ta inkluí disiplina manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Ademas, artenan apliká,[1] manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior i arte dekorativo,[2] ta forma parti di e doménio di arte visual. Un obra di arte visual por ta bidimensional (manera un pintura òf dibuho) òf tridimensional (manera un eskultura). Den algun konteksto, arte visual tambe ta referí komo arte plástiko (di origen francés: les arts plastiques), referiendo na e materialidat tangible di e obra. Arte visual ta wòrdu kreá den estudio, riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den museonan, galerianan, eksposishonnan i espasio públiko. Tambe tin kolekshonnan di arte den posesion di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == Arte visual tin un historia largu ku ta kuminsá den prehistoria, ku pintura rupestre i obhetonan dekorativo. Den civilisashonnan antiguo manera Egipto, Mesopotamia, Gresia i Roma, arte visual tabata sirbi funshonnan religioso, polítiko i dekorativo. Durante Edad Media, arte tabata hopi bia liga na iglesia, miéntras ku den Renacimiento a surgi un enfoke riba perspektiva, realismo i e artista komo individu kreativo. Den siglo 19 i 20, movimientonan manera impresionismo, ekspresionismo i surrealismo a amplia e definishon di arte visual. Den epoka moderno i kontemporáneo, arte visual a bira mas diversifiká, inkluyendo medio digital, instalashon i arte konseptual, ku a desafia e idea tradishonal di kiko ta un obra di arte. == Caracteristica == E karakterístika prinsipal di arte visual ta su enfoke riba e aspekto visual i estétiko. Elementonan importante den arte visual ta incluí: forma koló linea tekstura espasio komposishon Arte visual por ta representativo (mustrando realidad) òf abstrakto (sin representashon literal). E interpretashon di un obra di arte por varia segun e espectador, su konteks kultural i su eksperensia personal. Ademas, arte visual por tin diferente funshonnan, manera ekspreshon personal, komunikashon di idea, dokumentashon historiko òf dekorashon. == Caribe Hulandes == Den Karibe Hulandes, arte visual ta un refleho di historia, identidat i diversidat kultural di e region. Artistanan lokal ta usa medio manera pintura, eskultura i fotografia pa eksplorá tema manera kolonialismo, identidat, diaspora i relashon ku medio ambiente. Arte visual den e islanan ta influensiá pa tradishonnan Afrikano, Europeo i Indígena, ku ta resulta den un estilo úniko i hibrido. Ademas di arte den galerianan, tin un presensia fuerte di arte públiko, manera murales i instalashonnan den espasio urbano. Organisashonnan kultural, museonan i fundashonnan den Aruba, Kòrsou i Boneiru ta stimulá desaroyo di arte visual dor di eksposishonnan, edukashon i sosten di artistanan lokal. == Mira tambe == * [[Artista di Karibe Hulandes|Lista di artista di Caribe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] [[:Kategoria: -------------- '''Arte visual''' (na [[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts''), ta e formanan di arte den cua imagen, of lo visual, ta tuma precedencia. E imagen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un obheto di arte. E ta distinto for di [[arte di tarima]], pa cua e presencia di un publico bibo ta esencial. E artenan visual ta formanan di arte manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, imágen, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Hopi disiplina artístiko manera arte performátiko, arte konseptual i arte di textil, tambe ta enserá aspekto di arte visual, i tambe arte di otro tipo. Den e artenan visual, e artenan apliká,<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20170623143359/http://www.buzzle.com/articles/different-forms-of-art.html ''Different Forms of Art – Applied Art'']}}. Buzzle.com. Retrieved 11 December 2010.</ref> manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior, i arte dekorativo<ref>{{cite web |url=http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |title=Centre for Arts and Design in Toronto, Canada |publisher=Georgebrown.ca |date=2011-02-15 |access-date=2011-10-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111028075227/http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |archive-date=2011-10-28}}</ref> tambe ta inkluí. Arte visual ta e forma di arte den kua e imágen, òf e visual, ta tuma presedensia. E imágen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un opheto di arte. Un opheto di arte por tuma un forma plat, manera un pintura, òf un forma tridimenshonal, manera un eskultura. Den paisnan di abla ingles, e ta wòrdu referí na dje komo ‘e arte visual’. Arte visual tambe ta wòrdu referí na dje, usando un galicismo, komo arte plástiko (franses: les arts plastiques). Plástik ta nifiká tangibel, material; e materialidat aki ta para den kontraste ku e abstrakshon di e artenan di aktuashon: baile, teater i músika, ku ta tuma lugá den tempu. Tur dos tipo di arte ta proveé ​​e televidente ku un eksperensia estétiko, den forma di un eksperensia sensorial eksepshonal. Arte visual ta wòrdu kreá prinsipalmente den studio pero tambe riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den eksposishonnan den museonan, galerianan, inisiativanan di artista, i espasio públiko. Ménos públiko ta e kolekshonnan di arte di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == == Caracteristica == == Caribe Hulandes == Den Caribe Hulandes, arte visual {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] --------------------------------------- {{Databox}} Un '''cas di cunucu''' (papiamentu: ''kas di kunuku'') ta un cas tipico na e [[islanan ABC]], cu usualmente ta situa den [[kunuku|cunucu]]. Cunucu ta derivá for di e palabra indjan ''conuco'', un nomber cu a wordo adopta despues pa e Spañónan na Antias y Venezuela. Cunucu ta nifica tambe un pida tereno di agricultura, sea den uzo of nò. Awendia e palabra cunucu ta referi na ‘plantacion’ (i tambe ‘campo’).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kunuku], Encyclopedie van Curaçao</ref> Despues di e conkista di e islanan door di e Hulandesnan, e [[West Indische Compagnie]] (WIC) a establece plantacionnan na gran eskala pa komersio ku Europa. Pa traha riba e plantashinan, nan tabata trece catibonan for di [[Afrika|Africa]] y a traha casnan riba e tereno di plantashon, den e estilo custumber na West Africa. Materialnan comun riba e islanan, manera palu, piedra di coral, piedra di kalki of lodo mescla ku sterilisashon di baka riba un mimbre di rama, tabata wòrdu usá pa e murayanan, i palu di maishi òf kaña tabata wòrdu usá pa e daknan. E materialnan aki ta reflehá den e palabranan papiamentu: kas di yerba ta nifiká “hut di yerba”, [[cas di torto]] ta nifica “hut di lodo”, kas di pal’i maishi ta nifiká “hut di palu di maishi”. Kunuku is de algemene naam voor het landelijke gebied van de Benedenwindse Eilanden, al of niet in gebruik voor landbouw of veeteelt. Het woord is afgeleid van het Indiaanse conuco, een naam later overgenomen door de Spanjaarden in de Antillen en Venezuela. Kunuku betekent ook een stuk landbouwgrond al of niet in gebruik. == Aruba == Na Aruba ta dividí casnan di cunuku den cuater categoria. Casnan prome cu 1920, casnan despues di 1920, casnan cu un dak y casnan cu dos dak.[1] == Boneiru == Na Boneiru na 1937, segun e teniente gobernador, e introdukshon di e diseño standart di kunuku no tabata nesesario “E kunukero i/òf trahadó boneriano, kontrali na su kompañero di klas den gran mayoria di e di dos òf di tres distrito riba Curaçao, no tin su kas di baka pa biba aden tur ora, sino mas bien pa sirbi komo refugio durante áwaseru òf mal tempu atrobe - esaki ta e rancho òf ramada - ora e tin ku traha riba e tereno Normalmente e tin su mes kas den un di e pueblonan òf hamletnan riba e isla i e ta pues muchu mas mihó ku e promedio di kas di konukoe na Curaçao. ." E gobernador ta skirbi mas aleu: “Por deklará kompletamente di e boneriano ku e tin e karakterístika ku no ta sufisientemente apresiá pa kuida su kas masha bon (…) pa e por haña su mes kas e lo priva su mes di hopi, asta sufisiente kuminda i paña".[2] == Kòrsou == Ora sklabitut a wòrdu aboli riba 1 di yüli 1863, ex-catibunan a haña terenonan chikitu ku nan por a usa pa kultivá kuminda. E fundashon di e refineria di zeta (e Isla) na kuminsamentu di siglo 20 a kombertí e trahadónan di plantashon anterior den trahadónan di refineria di zeta. Durante e periodo aki, bleki di zeta i piedra aplastá tambe ta wòrdu usá pa e murayanan di e kasnan i bleki aplastá, blachi di heru ondula i tegel di dak pa e daknan. E kasnan aki ta wòrdu yamá kas krioyo. Kasnan tambe a wòrdu konstruí di palu ku a wòrdu usá komo pakete pa transporte di merkansia pa laman. E kasnan aki ta wòrdu yamá kasnan di planki, Papiamentu: kas di tabla. E kasnan original di Kunuku no tabatin un veranda ni un kushina pafó. Un desaroyo den e añanan despues di Segundo Guera Mundial ta ku kasnan ta wòrdu konstruí segun e konsepto di kunuku, pero ku un kushina i un veranda paden. Construccion ta wordo haci cu material manera piedra y tegel di dak. [[:Kategoria:Islanan ABC]] ---------------------------- {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = NGO | nomber = Stichting Rancho | abrevia = | logo = | imagen = | stop_imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]] | funda_na = | origina_di = | fusion_di = | fundado = | termina = | ideologia = conservacion di patrimonio cultural | presidente = Clifford Rosa | director = | coordinado = | subdirector = | embahador = | propietario = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | internacional= International National Trust Organisation | entrada = | costo = | sponsor = | parameter = | parameter_info = }} '''Stichting Rancho''' ta un organisacion no gubernamental (NGO) estableci dia [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]], dedica na conserva e herencia cultural, historico, y arkitectonico di e bario historico di Rancho na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. Situá na Visstraat 1, e fundashon ta enfoká riba protehá monumentonan lokal, hasi investigashon históriko, i organisá aktividatnan di komunidat pa mantené e área su identidat komo un asentamentu krusial di piskadó anterior. E fundacion comunitario ta traha consistentemente pa preserva, promove y fortalece e herencia cultural y natural di bario Rancho, Oranjestad y Aruba en general. Desde su fundacion, e organisacion a enfoca riba iniciativa cu ta conecta comunidad, historia, cultura y educacion, ainda den periodo cu circunstancianan externo a obliga adaptacion y reformulacion di plan y proyecto. Varios proyecto den curso di tempo:<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260122.pdf Stichting Rancho ta presenta agenda cultural cu enfoke riba herencia y participacion comunitario], BDA (22 di januari 2026)</ref> * Adopta un Hanchi, un concepto cu ta enfoca riba cuido y reconexion cu espacio publico y patrimonio local. * Tempo pa Click, ta ofrece un perspectiva alternativo riba exposicionnan cultural, specialmente pa contenido cu normalmente no ta logra visibilidad amplio. * Hof ’i Bario di Rancho ta representa otro iniciativa importante cu ta enfoca riba espacio berde y herencia natural dentro di e bario. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------- {{Databox}} '''Ren bak na Kòrsou''' of '''Bak di awa di lluvia na Kòrsou''', tambe yama '''ren bak''' ta \[\[put di awa di lluvia]] ku ta sirbi riba isla di [[Kòrsou]] pa warda awa di lluvia.<ref name=":1">{{Cita notisia |outor=Dennis Pikero |titulo='Regenwater maakt lekkere thee' |fuente=Ñapa |fecha=24 aprel 2004 |página=3}}</ref> E baknan ta konsistí di [[kal]], zjata, pieda grandi i simènt. Piedra grandi tabata trese for di [[Ronde Klip]] riba karret di palu (''trùk di palu''). Tin diferente tipo di bak. Algun ta riba tera (bougròndiko), otro ta bou di tera bou di sali di kas òf serka di entrada. Tin tambe ku ta pegu na kas òf un tiki leu for di dje. Klima di Kòrsou ta [[semi-arido]], ku un proméshu di lluvia di mas o ménos 550 mm pa aña. Tèmperatura tambe tin su influensia: ta variá entre 25.3 °C i 31.0 °C. Esaki ta pone suminisro di awa na preshon, tantu pa hende komo pa mata.<ref>{{Citeer web |url=[https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/](https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/) |titel=TUINAANLEG OP CURACAO |datum=25 òktober 2022 |werk=[www.viviansnursery.com](http://www.viviansnursery.com)}}</ref> == Historia == Historia di suminisro di awa ta inkluí den e [[Canon di Kòrsou]].<ref>{{Cita web |url=[https://canoncuracao.cw/39-water/](https://canoncuracao.cw/39-water/) |titulo=39. Awa |fecha=25 òktober 2022 |fuente=Canon di Kòrsou}}</ref> E promé bibu di isla tabata uza put di pia (''pos di pia'') pa haña awa. E putnan aki tabata haña preferensia na lugá ku un nivel haltu di awa den tera ([[freatisch vlak]]).<ref>{{Citeer web |url=[https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-](https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-) |titel=GRONDWATERPEIL EN WATERVOORZIENING OP CURACAO ... |datum=2022-10-25 |werk=Yumpu.com}}</ref> Ku yegada di [[Spañanon]] i despues \[\[Hulandes]], hende a haña instrumento pa traha put mas profundo. Na lugá ku tabatin hopi put, manera rònt di \[\[Schottegat]], a kominsá papia di 'plantashon di awa'. Pero ku demanda grandi, nivel di awa den tera a baha i hopi put a seca. Den sieklo di 19 hende por a kumpra awa ku tabata yega for di otro lugá, pero tabatin tambe bak di awa bou di kas di pieda, serka di entrada (''sala'') òf \[\[patio]]. Na plantashonnan, te den sieklo 20, hende tabata dependé di pos i baril grandi. Tabatin gota i baril, pero no tabatin bak. Uso di bak a yega ku peliger di \[\[mushi di fiebre amariyo]]. Na kas haltu (kas di campo) ta encontra bak regularmente. Na esaki no tabatin put serka. Otro manera pa haña awa manera kar di awa (''garosh’i awa'') no tabata praktiká hopi. Ku yegada di [[Isla (raffinaderia)|raffinaderia di Shell]], demanda pa awa di bèbèr a subi. Na 1928 Shell a kuminsá \[\[destilashon|destilá]] awa salá. Mas lat a instala \[\[leiding di awa]], ku den anjanan 1960 a yega prome mayoria di kas. \== Balor == Baknan na Kòrsou tin balor histórico.<ref name=":0">{{Cita buki |titulo=Monumenten in de steigers |outor=Jan Toeter |ko-outor=Anko van der Woude, Henk Langenfeld |pagina=35–37}}</ref> Dependiendo di e lugá, por tin balor arkitektoniko i monumental tambe. Bak ku ta separá for di kas ta risibí awa for di kas por medio di [[akwadukt]]. Baknan tin muraya hopi diki i e muraya ta bira mas diki abou. Den eskinan e murayanan tin forma rondá, i tin hopi [[spuwadó di awa]] (''sakadó''). Por tin un dak ku [[tegel di dak]]. Interior di un bak ta wòrdu fini-fini pa evitá [[alga]]. Den baknan tin piskadó chikí pa kome insekt i alga. Kualidat di awa ta kontrolá pa Departamento di Salú (GGD) di gobièrnu Kòrsou. Awa di bak ta bon pa hasi tè, pa kosecha lokal i segun algun hende ideal pa laba kabey.<ref name=":1" /> == Monumento == Baknan todavía ta sirbi pa warda awa. Tambe ta haña uso nobo. Tin hende ku ta mira un bak komo un luhu. Hopi kas no tin mas un bak òf e a wòrdu usa pa otro motibo. Tin kas ku a pone un piso riba un bak. Otro ta konvertí e bak den kamber di drumi, ofisina, pisina, kamber di was òf espasio pa archi. Den e kambio aki mester tene konta ku regla pa protehá e balor monumental. Ora di habri bentana, tamaño mester keda limitado. Karakterístika di monumento no mester pèrdè den restourashon. Tin direkshon espesiál pa preparashon i realizashon. Por ehèmpel, yená e bak te nivel di chon. Esaki ta posibel basta ku e proseso por wòrdu reversá.<ref name=":0" /> Na [[Landhuis Rooi Catootje]] tin un ehèmpel kla di un bak di awa ku balor monumental. Riba mapa i portret por mira ku e bak ta un tiki leu for di e kas. Na bochinanan di sakadó tin rechi pa stòp para i blachi di drenta. {{Appendix}} --------------- == Burg di Pos Chikito == Un brug cu a keda construi den afia 1928-1929 como "Brug di conexion" pa conecta e dos oriyanan na cada banda di [[Spaans Lagoen]]. E brug a keda cla dia 26 di september [Hartog, Aruba zoals het was, zoals het werd. Afb. 87]. E ‘brug’ ta forma un conexion masha importante entre e caminda cu tambe a keda construi den e temponan ey, conectando Oranjestad cu San Nicolas. E tipo di brug aki ta un combinacion di un brug permanente pa trafico y brug di conexion. Tabatin papia di haci e brug mas hancho. Realisacion di esaki no a cristalisa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2003/page/8/mode/1up?q=piedra+di+mula Kalender Monumentenfonds]</ref> == Kurimiauw 2 == E cas di cunucu a wordo traha den e forma traditional di artesania. El a wordo traha na final di siglo diesnuebe, probablemente como homenage na e matrimonio di sefior Kelly. Originalmente e curason di e cas tabata exsisti di handrij parti zuid y posiblemente tambe cu un cushina parti pabou di esey. Mester remarca cu tempo nan aya e productonan di recurso tabata: piscamento, cria di bestia manera galifia y porco y traha den plantacion di sucu na Cuba. E cas di cunucu aki ta di gran interes arkitectura historico pa motibo di su biehes. ==Schelpstraat 36 y 38 == E cas ta forma un unidad di dos parti. E prome parti, e cas di cunucu, fecha na final di siglo 19 y e di dos parti, e cas di comerciante ta construi den comienso di siglo 20. E arkitecto di tur dos e edificionan tabata Abelardo Henriquez casa cu Dominica Figaroa. Tur dos e edificionan tabata yama durante e bida di sr. Abelardo Junior den boca di pueblo “La Casa de la Municipalidad”. Riba 17 di april 1997 e casnan a wordo cumpra pa Stiching Monumenten fonds. E trabounan di restaurashon a dura di 30 di oktober pa 14 di december 2001. ==Seroe Patrishi Ongd.(z/n) - Begraafplaats== Den e santana Protestant aki tin diesseis graf. E ta situa na e caminda di santo meimei di Seroe Patrishi y Shiribana y tin un cura di cadushi rond di dje cu un muraya di piedra. Akinan a wordo dera e Comandeur Simon Plats. E tabata Comandeur pa solamente 8 luna na Aruba (1826-1827), caminda cu e | a fayese inespera. E grafnan ta conoci como grafnan di comandeur. Tin diferente lugar na Aruba cu ta conoci pa nan grafnan di comandeur. ==Papilon 110 == Un cas hopi unico cu ta consisti di dos edificio conecta na otro. E cas ta situa na e banda pariba di caminda di Santa Martha pa Santa Cruz. E noknan die cas ta core di pariba pa pabou. E edificionan ta consisti di un piso bou di un dak di cuatro banda traha di zink acaba cu decoracion riba cada punta di contacto di e noknan. Contra di e banda pabou di e edificio mas dilanti tin un edificio den un forma cuadra bou di un dak sera. Riba e banda pabou di e edificio pa zuid tin un cushina bou di un dak ful sera. Contra esaki tin un fogon cu un fundeshi den forma di un bloki, cu un schoorsteen y un capa ariba. ==Rooi Koochi 4== E cas aki ta un ehempel unico di cambio di periodo di arcitecto for di klei pa piedra y ta den bon condicion. E arcitectura a keda manera cu e tabata. E ta ilustra un cas di cunucu traha den siglo 19 den un forma artesano tradicional cu e nok casi den e direccion di pariba pabou. E banda di ariba di e cas ta traha di piedra. Sin embargo e murayanan di e galeria ta traha di klei. Remarkabel ta cu e cas ta traha riba un tereno cu ta baha na e banda zuid. Pa kita e diferencia aki e banda zuid di e cas ta traha riba un pida ariba cu ta yena. == Wilhelminastraat 11 == E cas na skina aki traha den siglo 19 ta un cas di cunucu. E cas a wordo recientemente renoba pa motibo di su funcion nobo “Optica Kok”. Posibelmente e extencion di y contra e banda pariba di e galeria di e banda zuid tambe tabata wordo usa originalmente como un sitio pa un empresa y un tienda. Contra di e banda pa nord bo ta hana un cas di siglo 20 bou di un dak cu cuatro banda cu tin un benhada den aspecto cu e banda pariba di e cas di cunucu. E nok ta para vertical riba e entrada di auto. Posibelmente e entrada aki tabata un caya. E cas aki ta pertenece na e infrastructura municipal di Oranjestad di antes. == Palm Beach 21 == Un ehempel bunita y unico di un cas di cunucu. E cas ta orienta di OZO -WNW. Remarcabel ta e fogon hancho. Cu e fogon aki ta haa un cushina chikito. Esaki bo por yega for di pafo. Esaki ta duna un motibo pa pensa cu tabata tin un negoshi di cuminda akinan. E cas tin un dak di dos banda cu zink ariba; e construccion y galeria ta laga bo supone cu originalmente tabata tin un dak traha di torto of di otro material traditional. == Seroe Patrishi 9 == E cas di cunucu traha di lodo a wordo construi medio siglo 19 riba tereno y bou di guia di Aresidius van der Biezen. E cas ta orienta cu su nok OW. E cas ta consisti di diferente material manera klei y piedra. Piedra, hopi usa den trahamento di cas, ta un piedra natural forma den pida iregular. E parti zuid die cas tin un entrada. Na cada banda di e cas nos tin un bentana grandi cu contrabentana di palo pega na dje cu ta habri bai afo. Dor di su posicion na caminda grandi bo por wak e cas bon. ==Macuarima 161 == cas di cunucu cu regenbak conoci como Cas Decora a wordo traha arededor di ana 1935. E arcitecto tabata Ignatio Ras, cunucero y metsla. E a traha e decoracionnan na e banda nord di e cas tambe. (informacion agradabel di Arsenio Ras). E cas ta orienta di pariba-pabou. E platchi zinknan pinta un color cora maron y e nok pinta blanco y e “kepersnan” ta pone enfoke riba e combinacion di color di e panchinan di dak cu e scama di decoracion gepleister ariba. E cas aki ta di gran importancia pa motibo di su bunitesa, e nificacion pa e conocimente, e historia di e isla Aruba y e balor di e pueblo. ==Brazil 12 == E cas di cunucu aki a wordo construi den e afianan 1928/1929 bou di encargo di sefor Winterdaal (tata di José Maria Winterdaal). E murayanan di e curason di e cas, ta traha di piedra, esun die galeria y cushina y tambe e muraya di e regenbak ta traha di beton cu bloki cement. E w.c. ta los riba e tereno patras di cas y tin un dak sera. E cas ta di gran interes pa e isla di Aruba pa motibo di su arcitectura historico y e balor tipico. Pa nord oost di e cas tin dos piedra di mula maishi pa mira. {{Appendix}} -------------- {{Databox}} '''Bamba''' ta un instrumento musikal Bamba ta konsistí di dos pida bambu hòl, yamá kaña brabu. Laman ta karga trese bambu òf kaña brabu na kosta nort di Boneiru. For di tur e pipanan ku ta yega kantu, ta skohe esunnan ku tin un diameter entre 7 pa 12 centimeter. Ta kòrta un pipa mas largu ku e otro. Ta toka bamba batiendo duru abou riba tera. E tokadó di bamba tin den kada man un pipa di bambu i e ta bati un biaha esun i otro biaha e otro riba suela. Bamba ta un di e instrumèntnan rítmiko mas simpel i mas bieu31,32.<ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/Wij+zijn+Bonaire%20(4).pdf</ref> Un instrumento musikal trahá di dos pida bambú ku a bashí afó, yamá kaña brabu. Ta haña e takinan di bambú aki labá kantu na kosta di Boneiru i Kòrsou. For di e takinan aki, kada un di mas o ménos 7 pa 8 cm di diameter, ta kòrta dos pida di largura desigual—60 i 70 cm. Ku eksepshon di e partishon mas abou, tur otro partishon di kada pida ta wòrdu perforá. E parti abou di e bamba ta kòrtá 10 cm bou di e partishon sin perforashon. E bamba ta wòrdu toka dor di stamp’é rítmikamente riba un superfisie duru; huntu ku otro instrumentonan, inkluso e quarta i e guitara, e bamba ta kompañá kansionnan durante e fiestanan di San Juan i San Pedro na Boneiru. Den e kompañamentu aki, e bamba ta funshoná komo un kontrabas. P’esei e larguranan ta wòrdu kòrtá di tal manera ku, ku e piesa mas largu ta fungi komo e nota fundamental, e piesa mas kòrtiku ta aproksimá e di kuater nota mas serka posibel. E instrumento aki, konosí den organologia komo tubonan di stèmpel, ta wòrdu hañá rònt mundu: na Afrika, Sentro i Sur Amérika, Asia i Sur Pasífiko. Su struktura simpel ta hasié un di e instrumentonan di ritmo di mas bieu.<ref name=:"2">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bamba], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] ------------------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Karko''' ta un instrumento traha di un kokolishi ku e punta korta afo. Suplamento ta wordo hasi dor di e apertura ku a wòrdu kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di [[Boneiru]]. E carco ta un kokolishi cu e punta corta afo. Suplamento ta wordo haci door di e apertura cu a wordo kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di Boneiru. {{Appendix}} *Orígen: E kalko (tambe konosí komo karko) ta un instrumento natural ku orígen den tradishon Afrikano i Indígeno Karibeño. Tabata uzá pa komunikashon, selebrashon i músika spiritual den komunidat kolonial. *Deskripshon: Un koncha grandi di see (Queen Conch), ku su punta a kue pa krea un bochin. Supla duru den e bochin ta produsí un son ronko, bronzit i resonante, manera un trompeta rudimentario. *Uzo: E kalko tabata sirbi komo instrumento di señal: pa yama hende, marká kuminsamentu di fiesta, ceremonia, of ritu. Tambe tabata forma parti di banda folklóriko komo introdukshon musikal. *Género musikal: Tambú, Seú, Músika folklóriko *Gruponan konosí: Grupo Danzarte (Kòrsou) Grupo Tutti Frutti (Boneiru) Grupos folklóriko di Seú {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] ------------------------------------ {{Databox}} '''Kimba Tutu''' ta un instrumento musikal *Orígen: "Kimba tutu" ta un nòmber folklóriko pa un tambú ku orígen Afrikano, ku a bira parti di ekspreshon folklóriko den islanan ABC. "Kimba" referí na bai riba ku energia; "tutu" posibelmente referí na su son. *Deskripshon: Un tambú trahá di barika di palo ku kuero tensá riba su kabes. Por bati ku man of ku palito. E tambú ta produsi un son profundo, energiétiko i pulsante. *Uzo: Uzá den danza folklóriko i fiesta, asina manera tambú. Ta stimulá moveshon di kurpa, i sirbi komo ekspreshon di resistensia kultural i identidad. *Género musikal: Tambú, Danza folklóriko, Músika di resistensia i identidad Afrikano-karibeño *Gruponan konosí: Grupo di Tambú Tradishonal (Kòrsou) Fundashon di Musika Antiyano Presentashon den Siman di Kultura [[:Kategoria:Instrumento musikal]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Kòrsou]] -------------------------- [[:Kategoria:Herensia kultural]] ---------------------- '''Fogon''' ta un luga den kushina Kandela den kushina, kaminda tabata kushiná riba e konfó (wechi di kandela), yená ku karbon. E huma por a sali dor di e chimenea riba e kamina aki. Solamente e kasnan di e miembronan mas riku di e poblashon tabatin un fogón, inkluyendo e kasnan di kunuku. Damio trahá di tres piedra, riba kua tabata hasi kushinamentu (tres pied’i fogón). Zie es.wiki: hogar (fuego):El hogar, chimenea o lar,1​es el lugar de una casa donde se enciende fuego con leña o algún otro combustible. Durante siglos fue el espacio de las viviendas usado como cocina y foco de calor, un entorno común que servía de estancia y comedor (de invierno). ------------------ == Esclavo Thico == Awe dia 16 di september Thico, un esclavo di Aruba, a wordo conmemora durante di e proyecto Caquetio, Africano, Europeano: Nos tur ta un famia cu a tuma luga na Club Kibrahacha 60+, Archivo Nacional y Museo Archeologico.<ref>https://solodipueblo.com/thico-e-prome-esclavo-conoci-cu-a-para-pa-su-libertad-na-aruba/ Thico e prome esclavo conoci cu a para pa su libertad na Aruba], SolodiPueblo (12 september 2024)</ref> Thico tabata e prome esclavo na Aruba cu a para pa su libertad segun e buki di historia De Geschiedenis van Aruba tot 1816 scirbi pa señor Adi Martis. Thico su acto di protesta a tuma luga den e aña 1795, hopi prome cu e esclavo popularisa Virginia kende a nace 47 aña despues. Thico tabata un esclavo di e commandeur Bochard Specht kende tabata e commander na Aruba di 1792 te 1797 e tempo cu el a bira malo. Thico a wordo poni den (hand)boei y manda Corsou. Den e journal di e gobernador di dia 16 di september 1795 ta scirbi cu Thico lo wordo sera te ora cu e wordo bendi na un otro doño pafo di Corsou. El a wordo castiga pasobra commandeur Bochard Specht a consider’e di tin e audacia y frescura pa para pa su libertad. Awendia nos lo bisa cu el a demonstra curashi y cu e tabata asertivo. Thico a para pa su libertad na Aruba un dos luna prome cu Tula y Carpata a para pa libertad na Corsou. E carta di Bochard Specht na e Gobernador Johannes Abrahamszoon de Veer tabata di 17 di juni 1795 y Tula y Carpata a cuminsa nan lucha dia 17 di augustus 1795. Bishita Archivo Naional pa mira e bunita pinturanan di algun di nos adulto mayor cu ta comunica cu nos nan pensamento y sintimento en relacion cu sclavitud. {{Appendix}} ---------------- {{Databox}} '''Agan''' ta un instrumento di batido, tambe yamá heru, ku antiguamente tabata wòrdu usá pa akompañá e *tambu i e *kachu durante e fiesta di kosecha. Ademas, e agan tabata ser usa pa indiká e medida ora di hasi trabou pisá i ora di karga hende pa hospital. E instrumento aki ta forma di un skèrpi ku a keda kibra for di un plaka, ku a bira kasi un kobra, i e tin un largura di mas o ménos 40 cm i un diametro di mas o ménos 10 cm. E agan tabata wòrdu toka ku e slòt na suela, riba brasa, dor di bati riba dje ku un bara di heru, di mas o ménos 30 centimeter largu, yamá manga. Pa protehá e kurpa di e brasa di e hungadó i tambe pa aumenta e posibilidatnan di wega, un banda di heru - barbá - tabata wòrdu pone na e man ku tabata tene e agan. E agan, tambe konosí na Afrika Occidental, Nigeria i Benin, ta wòrdu toka durante ritualnan den honor di ⁇ Ogun ⁇ , e Dios di heru. (Kontra. Haiti: ⁇ hogan ⁇ , Cuba: ⁇ ogan ⁇ ). {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Aruba]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] Een slaginstrument, ook heru genaamd, dat vroeger gebruikt werd om de * tambu en de * kachu te begeleiden tijdens de oogstfeesten. Ook werd de agan gebruikt om de maat aan te geven bij het verrichten van zware arbeid en bij het dragen van mensen naar het ziekenhuis. Gemaakt van een bijna tot een koker omgebogen afgebroken schaar van een ploeg, heeft dit instrument een lengte van ongeveer 40 cm en een doorsnede van ongeveer 10 cm. De agan werd met de gleuf naar boven gekeerd liggend op de arm bespeeld door er met een ijzeren staafje, ongeveer 30 cm lang, manga genaamd, op te slaan. Om de huid van de arm van de bespeler te beschermen en tevens om de speelmogelijkheden te vergroten, werd een ijzeren band - barbá - om de pols gedaan bij de hand waarmee de agan werd vastgehouden. De agan, ook bekend in West-Afrika, Nigeria en Benin, wordt daar bespeeld tijdens rituelen ter ere van “Ogun”, de God van het ijzer. (Vgl. Haïti: “hogan”, Cuba: “ogan”).<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Agan], Encyclopedie van Curaçao</ref> ---------------- hoetink {{Databox}} '''Becu''', ta un instrumento musikal traha di un uitgehold stemgel di maishi di 40 pa 50 cm di largura. midden in e stemgel zijn vlak naast elkaar twee spleetjes gesneden, waardooor de muzikant blaast. De open uiteinden worden met de handel min of meer afgesloten om het geluid te temperen. ook de stengel van het suikerriet werd er wel eens voor gebruikt. {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] Bekú Een muziekinstrument gemaakt van een uitgeholde sorghostengel (de stengel van de zogenaamde "maishi chiki" plant) van 40 a 50 cm lengte en 2 cm dikte. Op ongeveer 3 cm van een der gaatjes, echter op de lijn die gevormd wordt door de twee gaatjes, wordt in de lengte van de stengel een tongetje ingesneden, waardoor beurtelings wordt geblazen en gezogen. De toonhoogte-verschillen worden verkregen door de gaten met de duimen beurtelings af te sluiten en te openen. De bekú werd gespeeld om de tijd te doden bij het bewaken van de sorghovelden tegen vernieling door vogels en andere dieren. Ook werd de bekú tijdens familiefeesten gespeeld, begeleid door de wiri en de bamba. Wordt vandaag nog gespeeld in Benin en Opper-Volta, respectievelijk papo en bumpa genoemd.<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Beku], Encyclopedie van Curacao</ref> -------- {{Databox}} '''Barí''' ta un instrumento musikal Na Boneiru, barí ta referí tantu na e instrumènt mas importante den músika kultural, komo na e selebrashon di barí. Ántes tabata usa barí di ròm komo instrumènt. Despues ku e barínan ei no tabata bini mas, a kuminsá traha barí di palu. Ta kurti kueru di kabritu òf di karné pa pone riba e barí. Grandinan ta bisa ku e kueru di karné ta toka mas mihó ku esun di kabritu. E tokadó ta wanta e barí krusando su pianan rònt di e barí. Pa e barí saka zonido, e tokadó ta bati ku su dedenan riba e kueru33. == Wiri == Ta traha wiri di heru, koper òf stal. Si usa heru, e zonido di wiri ta mas kla. E largura di wiri ta entre 20 ku 30 centimeter. Den e hanchura di e wiri, nan ta skèrf algun strepi di punta pa punta. Pa toka wiri e tokadó ta tene e instrumènt den su man. Den su otro man e tin un otro heru ku e ta raspa riba e instrumènt pa saka ritmo. Na Boneiru wiri ta un instrumènt ku no por falta34.44 {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[Category:Instrumento musikal]] ---------------------------------- == Sinfonia di man == Durante di e selebrashon di maskarada, e instrumènt mas prinsipal ta sinfonia di man. Esaki ta un sinfonia ku ta toka ku man. E tokadó di sinfonia di man ta dirigí e grupo di maskarada. Otro tipo di instrumènt Segun tempu ta desaroyá, gruponan a introdusí mas instrumènt musikal den e ritmo kultural di Boneiru. Esnan ku mi a menshoná tabata tei tur tempu i tei te dia di awe. Tin instrumènt di ántes ku awendia bandanan no ta usa mashá mas. Por ehèmpel karkó. Karkó ta e kokolishi di mas grandi na Boneiru. Tabata usa kaska di karkó ántes komo instrumènt di supla pa tur tipo di okashon. -------------------------- {{Databox}} '''Premio Sticusa''' tabata un premio literario pa tur idioma di Surnam i Antias Hulandes, pr ehempel Srnan Tongo, Hindi i Papiamentu ku eksepshon di hulandes. * 1976 ** premio literario - Guillermo Rosario ** premio di incentivo - Henry Habibe; Federico Oduber *1975 ** premio literario - [[Antoine Maduro]] *1976 *1977 ** premio di incentivo - [[Pacheco Domacassé]] (rechasa) [[Category:Kultura]] [[Category:Antias Hulandes]] ------------------- '''Adriaan Lacle''' ([[16 di yüni|16 di juni]] [[1866]] - [[21 di yüni|21 di juni]] [[1935]]), tabata un komersiante magnate Arubano. cu ta conecta cu varios eificio di herencia: * Casa La Quinta * [[Cas Veneranda]] * stadhuis di oranjestad * [[Fontein (Aruba)|Fontein]] == Biografia == Hij is geboren op 16 juni 1866, yiu di Casper Pieter Laclé en Nano Jacomina Nicolasa Henricus y tabata e mayor di seis yu. No tin hopi konosementu tokante su edukashon di mucha òf kualke di su promé eksperensianan di negoshi, pero durante su bida laboral e a yuda hende haña prestamo, tabata un komersiante ku a logra hopi, i tabata doño di varios tereno. De echo, el a encarga e konstrukshon di e famoso kastigu La Quinta Carmen, awor un restorant. Ounke nunka e mes no a biba den e kas bunita ei, su kas mes tambe tabata reflehá su éksito i bon gusto. Awe ainda su kas ta den bon kondishon i por haña e kas den e kaya di Oranjestad. Pa loke ta trata su bida personal, ta bisa ku el a kasa dos biaha durante su bida. E tabatin su promé yu muhé durante su promé matrimonio, pero el a pèrdè su esposa poko despues di su nasementu. Durante su di dos matrimonio el a haña 16 yu. Sinembargo, a bisa ku solamente 11 di e 17 hòmbernan ei a logra pasa 18 aña di edat. Na 1891 el a bolbe casa cu Leonsa Oduber (1871- 1951) El a fayece na e edad di 69 ana. (Oranjestad)—The name Adriaan Laclé may ring a bell to locals as one of the bigger roads on the island, but about a century ago, Adriaan Laclé was a rich businessman, well-known for his generosity, wealth, and taste. Adriaan was born in 1866 and was the eldest of six children. Not much is known about his childhood upbringing or any of his earlier business ordeals, but during his hay day he often helped people get loans, was a well-established trader, and owned several plots of land. In fact, he commissioned the construction of the famous La Quinta Carmen manor—now a restaurant. Though he himself never lived in the beautiful manor, his own house also reflected his success and good taste. Today his house still stands in good condition and can be found in the back streets of main street Oranjestad. Regarding his personal life, it has been said that he was married twice during his lifetime. He had his first daughter during his first marriage but lost his wife soon after her birth. During his second marriage, he fathered 16 children. However, it has been said that only 11 of those 17 made it past 18 years of age. Perhaps two of his most well-known daughters are Maria Monica Laclé and Maria Veneranda Laclé, who went on to marry successful brothers Eloy Arends and Maximilian Arends, respectively. Their houses are still standing; Eloy and Maria Monica’s mansion functions as a townhall, used to host civil marriages, while Maximilian and Maria Veneranda’s house stands on the opposite side of the road to them—though currently under renovation after years left in ruin.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240521.pdf Adriaan Laclé One of Aruba’s richest men in the twentieth century], Aruba Today (21 di mei 2024) </ref> Source: De Kolibrie op de Rots (en meer over de geschiedenis van Aruba) by Evert Bongers {{Appendix}} ---------------------------- {{Databox}} [[File:Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg|thumb|Pan bati cu pisca y cabaron]] en.wiki: '''Pan bati''' ta un pan plat, cu ta un autentico specialidad di e cushina [[Aruba]]no. Na Aruba ta come esaki como pan y na banda di otro platonan manera sopa carni, stoba y paska hasa. Tambe por come cu sucu riba dje o otro reyeno. Pan bati ta parce un pancake, pero cu un sabor diferente y hopi menos dushi.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> E ta traha di hariña di maishi (sorghum), hariña di trigo y lechi. Originalmente e tabata wordo traha riba un casuela, awendia ta uza un panchi.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> E creacion di pan bati a ser influencia pa diferente cultura manera esun di e conkistadonan [[Spaña|Spaño]] i esun di e nativonan indjan. Pero e influencia di mas grandi a bini di e cultura crioyo Arubano. Pan bati ta un auténtiko plato di Aruba, ku ta parce pancake pero ku un sabor diferente. Pan bati ta un plat di pan ku ta wòrdu traha manera pancake, pero ku un sabor hopi ménos dushi. E ta un plato di banda hopi popular i ta kumpli ku kasi tur kos típiko arubano, manera sup, stew i piská fritu òf shellfish. E por wordo combina na banda di diferente plato manera sopa carni, stoba y paska hasa. Pan Bati is een vrij dikke pannenkoek die van oorsprong uit Aruba komt en gebakken wordt op een kasuela. Een kasuela is een gietijzerplaat waar ( met erg weinig boter ) de pannenkoeken op worden gebakken. Intussen heeft de kasuela plaats gemaakt voor de koekenpan.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> {{Multiple image | image1 = Maishi Rabo (Sorghum bicolor).jpeg | image2 = Casuela 16 36 24 540000.jpeg | caption2 = ''Casuela'' (flat cast iron griddle)or ''Buren''(flat clay griddle)are used to cook ''[[arepa]]'' cachapa and pan bati. An equivalent variety is the [[Comal (cookware)|comal]]. | caption1 = In Aruba ''maishi rabo'' ([[Sorghum bicolor; Spc.introduced]]) is used to make ''pan bati'' (typical Aruban flat native bread). While funchi is made from corn ([[ Zea mais]]) | total_width = 400 | image3 = Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg | caption3 = Fried ''piska cora'' ([[Lutjanus purpureus|red snapper]]), shrimp, and pan bati. }} == Pan bati == Pan bati is een authentiek Arubaans bijgerecht, dat pannenkoek lijkt maar anders van smaak is.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> Pan Bati is een broodachtig bijgerecht dat wordt gebakken als pannenkoeken, maar veel minder zoet smaakt. Het is een zeer populair bijgerecht en past bij bijna alle typisch Arubaanse gerechten, zoals soepen, stoofpotjes en gebakken vis of schelpdieren. E pancake pisá aki ta wòrdu traha di kuminda di sorgo i lechi. E pasta ta wòrdu traha riba un plaka di heru, e cazuela. I e pan bati ta kuminda komo kuminda di banda ku piska, karni, sopa òf stew. Na lugá di patata òf riso. Den algun reseña e proporshonnan di farinha di maishi i farinha di trigo ta varia, i algun kushinan ta añadí un wowo òf sukari di vanila na lugá di sukari normal. E ta un receta excelente pa experimenta cu ne. Y cu bo no tin cazuela, no ta importa. Un bon pan tambe lo ta bon. E panbati ta traha di un compuesto di harina di maishi i di trigo. E proporshon di esakinan ta krusial pa por haña un resultado bunita i friu. Originalmente, Pan Bati tabata wòrdu kaktá riba un plaka di heru, e casuela. Deze dikke pannenkoek wordt gemaakt van sorghummeel en melk. Het deeg wordt op een ijzeren plaat, de cazuela, gebakken. En de pan bati eet je als bijgerecht bij vis, vlees, soep of stoofgerechten. In plaats van aardappels of rijst. In sommige recepten variëren de verhoudingen van het maismeel en het tarwemeel, en sommige koks doen er een ei bij, of vanillesuiker in plaats van gewone suiker. Een uitstekend recept dus om mee te experimenteren.En dat je geen cazuela hebt, geeft niets. Een goede bakpan voldoet ook. De panbati is gemaakt van een mengstel van mais- en tarwemeel. De verhouding hiervan is cruciaal om een lekker luchtig resultaat te krijgen. Oorspronkelijk werd Pan Bati gebakken op een gietijzeren plaat, de casuela.<ref>https://www.antilliaans-eten.nl/en/recepten/arubaanse-pan-bati/</ref> Maar het gaat ook prima in een koekenpan. De naam pan bati betekent letterlijk "geslagen of geklopt brood". Het doelt natuurlijk op de bereiding van het beslag, dat flink schuimig wordt opgeklopt voordat het in de pan gaat. Panbati wordt meestal bij het avondeten gegeten en wordt geserveerd als alternatief voor [[rijst]], [[aardappel]]en of [[funchi]]. Soms wordt de panbati ook gewoon als pannekoek gegeten met een klontje boter en wat poedersuiker. Op feesten wordt geitensoep met pan bati gegeten. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ------------------- '''Premio Nacional di Teatro''' (PNT) ta un premio institui pa departamento di Cultura di Aruba (DCA) na aña 2004. Otorgamento di e premio ta tuma luga anualmente na ocacion di e celebracion di Dia Mundial di Teatro, riba o rond di [[27 di mart|27 di maart]]. E premio ta wordo otorga na persona, grupo of fundacion cu a contribui na desaroyo di arte di tarima na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA cu premio nacional di Teatro Aruba 2005-2021], 24ora.com (6 di juni 2021)</ref> Cada lustro ta entrega alaves e “reconocemento special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> E prome premio a wordo otorga na 2005 y e prome reconocimiento di Bida Largo na 2009, titulo cu a bay pa prome bes na e tecniconan di Cas di Cultura Aruba, señor Richard Hopmans y señor Rolande Bryson. == Laureado == * 2005 - [[Mascaruba]], grupo teatral * 2006 - [[Jubi Naar]] (1943-2024), autor, critico, actor, periodista y director di teatro * 2007 - Amy Lasten, maestro, directora y actriz * 2008 - Carmen Herrera, autor, director di teatro, actriz y compositor hunto cu grupo teatral Kibrahacha * 2009 - Oslin (Chin) Boekhoudt (19??-2015), autor, actor y director di teatro * 2010 - Leo Tromp (1943-2021), presidente Internacional di Teatro Amateur, IATA y FUNDARTE. * 2011 - [[Vale Croes]] (1951-2015), comediante * 2012 - Mirto Laclé, gestor cultural * 2013 - [[Diana Antonette]], actriz y directora di Teatro di Danza Arubano. * 2014 - no a otorga premio * 2015 - no a otorga premio * 2016 - no a otorga premio * 2017 - no a otorga premio * 2018 - no a otorga premio * 2019 - ? * 2020 - ? * 2021 - Lenie Jeandor, actriz, escritor y director di teatro * 2022 - Persey Jeandor, actor, cantante, comediante y director di teatro * 2023 - [[Norman de Palm]], productor di teatro * 2024 - [[Instituto Pedagogiko Arubano]] (CKV Teatro) == Recipiente “Reconocemento Special di Bida Largo” == * 2009 - Richard Hopmans y Rolande Bryson, tecniconan di Cas di Cultura Aruba; pa dedica henter nan bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral) * 2019 - Farita Luidens, actriz, comediante, productor, escritor di teatro; pa 50 aña den farandula cu su mega produccion “Ken ta Basha Abou”) * 2020 - [[Cas di Cultura]]; pa mas di 60 aña na servicio teatral y cooperacion pa lanta arte di tarima. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] Manera ta custumber, tur aña Departamento di Cultura Aruba ta organisa e actividad teatral di mas grandi na Aruba cu ta relaciona cu Celebracion di Dia Mundial di Teatro. Anexo na e programa di celebracion, cada aña ta otorga e Premio Nacional di Teatro na un persona, grupo of fundacion cu a traha y cu a contribui grandemente cu e desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA CU PREMIO NACIONAL DI TEATRO ARUBA 2005-2021], 6 di juni 2021</ref> Cada lustro ta ser entrega alaves e “Reconocemento Special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> ----------------------------------------- '''Museum of Industry''' (''Museo di Industria'') ta un [[museo]] na [[Aruba]], dedica na e historia industrial di e isla, ku a kuminsá den [[siglo 19]]. E ta situa na [[San Nicolas]], den e edificio monumental di e toren di awa. Despues di restauracion di e edificio e museo a habri na juli 2016. == Exhibicion permanente == Pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e museo ta mustra sinku pilar economico importante den historia di Aruba. E ta trata di e industrianan di oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. Museo di Industria ta forma parti di Fundacion Museo Arubano, cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sector cultural di Aruba, historia y naturalesa. == Edificio == E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939; architecto tabata [[Pieter van Stuivenberg]]. Su construccion ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. Na 2003 Fundacion Fondo pa Monumento Aruba (SMFA) a kumpra e edificion pa asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E museo ta mustra pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e sinku industria mas importante den historia di Aruba: oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. E Museo di Industria ta situá den e Toren di Awa na San Nicolas i ta konta e historia industrial di Aruba, ku a kuminsá den siglo 19. E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939 i ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. A kumpra e Toren di Awa pa e Monumentonan di Fundashon na 2003 asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E Museo di Industria ta forma parti di Aruba Fundacion di Museo (Fundacion Museo Aruban), cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sektor kultural di Aruba, historia i naturalesa. E museo di E industria ta habri tur dia for di 9'or di mainta te 6 di atardi. The Museum of Industry is located in San Nicolas—better known as the art capital of Aruba. This museum exhibits the industrial history of gold, aloe, phosphate, oil and tourism through elaborated displays and multimedia installations.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240402.pdf Create museum memories], Aruba Today (2 di april 2024)</ref> The Museum of Industry is situated in the Water Tower in San Nicolas and narrates Aruba's industrial history, which began in the 19th century. The Water Tower was built in 1939 and consists of three sections: the substructure, the high-rising vertical shaft, and the tank at the top. The Water Tower was purchased by the Monuments Fund in 2003 so it can be restored and preserved as one of Aruba's monuments. The Museum of Industry is part of Aruba Museum Foundation (Fundacion Museo Aruban), which is a foundation set to maintain, preserve, and protect the Aruban cultural sector, history, and nature. The museum of Industry is open daily from 9 am till 6 pm. For more information, check out their Facebook page Museum of Industry Aruba. ----------------------------- ==Musica den Caribe Hulandes== * en.wiki:Music of the former Netherlands Antilles E músika di Antias Hulandes ta un kombinashon di elementonan nativo, afrikano i europeo, i ta estrechamente konektá ku tendensia di paisnan bisiña manera Venezuela i Colombia i islanan manera Puerto Rico, Cuba, Santo Domingo, Haiti, Martinique, Trinidad, Dominica i Guadeloupe. E islanan di Curaçao i Aruba, ku tabata forma parti di Antillanan Hulandes, ta konosí pa nan vals, baile, mazurka i un tipo di músika ku ta wòrdu yamá tumba, ku a haña su nòmber for di e tambornan di conga ku ta akompañá e músika. E otro islanan ta hopi mas chikitu ku Aruba, Bonaire i Curaçao. Nan ta Sint Eustatius, Sint Maarten i Saba. Sint Eustatius tin un bida nocturno chikitu, ku solamente un club nocturno (e zouk Largo Height Disco) [1] na 1996. E habitantenan, e "Statianonan", ta tene baile improvisá den kaya, yamá "road blocks", usando stereo di outo. Saba tin un kantidat di baile den diferente restorant, inkluyendo un gran variedat di hip hop, calypso, soca, kompa, zouk, bouyon, reggae i merengue. Sint Maarten tin un bon konosí tradishon di karnaval ku músika i baile, ku ta tuma lugá meimei di aprel i ku ta kulminá ku e tradishonal kimamentu di Rei Moui-Moui, i tambe un kantidat di klubnan di anochi i kasinonan ku músika; "spot"nan popular kaminda lokalnan ta bai baila ta inkluí Boo Boo Jam i Lago Height, tur dos situá na e parti nort (franse) di Sint Maarten; e banda di kasinonan mas popular ta King Bo-Bo, konosí komo e "King of Calypso". 2] == Aruba == Musica ta masha estrechamente conecta cu e cultura Aruba, y ta hunga un rol importante den fiesta, carnaval y celebracionnan informal. E músika di karnaval a nase na Trinidad na fin di siglo 18, i ta kombiná temanan romántiko, melodía inspirá den calypso, i tambor di tumba. Otro selebrashonnan Arubiano ku ta basá riba músika ta incluí Dera Gai, Dande, Gaita i Aguinaldo. Op Aruba speelt muziek niet alleen op feestdagen een belangrijke rol, maar ook tijdens de carnavalsperiode en informele vieringen. Omdat het eiland zo klein is, heeft de muziek van Aruba rijke invloeden van Afrika, Europa en Latijns-Amerika. De muzikanten hebben de muziek wel een onmiskenbaar Arubaans/Antilliaans geluid gegeven zodat het toch niet hetzelfde is. {{div col}} * [[Asambeho]] * [[Calypso]] * [[Roadmarch]] * [[Steelband]] * [[Dande]] * [[Tumba]] * [[Waltz antiano]] * [[Bolero]] * [[Soca]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ==Bonaire== E isla di Bonaire ta konosí pa un kantidat di baile, entre otro e baile di Bari i e baile di Simadan. Polka, carioca, rumba, merengue, danza, joropo, jazz waltz i mazurka importá tambe ta popular. [[Baile di Sinta]] ta un baile popular di fertilidat, ku ta wòrdu ehekutá rònt di un palo di mei. Cancionan di trabou tradicional Africano na Bonaire a evoluciona cu tempo den cancionan ritual cu baile compleho, instrumentacion y polifonia. 3] E Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di e mesun nòmber, i tambe na otro okashonnan, ta wòrdu dirigí pa un kantante soltero ku ta improvisá tekstonan ku ta komentá eventonan lokal i figuranan (un kantante asina ta similar na un calypsonian). E baile di Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di Bari, ta bai huntu ku un tambor ku ta parse un bongo, yamá un Bari. E promé parti di e baile ta presentá hòmbernan ku ta kompetí den un baile stilizá, ritual pa muhénan, siguí pa un parti kaminda e parnan ta baila, maske nan no ta mishi (e ta similar na tumba).[ 3] Despues di e kosecha di sorgo den luna di febrüari te ku aprel, e festival di Simadan ta tuma lugá pa selebrá, ku e wapa, un baile ritmiko, ku ta bai huntu ku e selebrashon. E kansionnan tradishonal di Simadan ta inkluí tres forma di yamada i kontesta, e Dan Simadan, Belua i Remailo. Nan ta uza instrumentonan manera bari, wiri, karko, quarta, guitar, triangle y clapping. 3] {{div col}} * [[Bari]] * [[Simadan]] * [[Tumba]] * [[]] {{div col end}} ''Bari'' is a festival, dance, drum and song type from the Dutch Antillean island of [[Bonaire]]. It is led by a single singer, who improvises. Lyrics often concern local figures and events of importance.<ref>{{cite web|url=http://www.geographia.com/bonaire/boncul01.htm|work=Geographica: Bonaire|title=Culture: A Rich and Diverse Heritage|access-date=December 3, 2005}}</ref> ==korsou == {{div col}} * [[Wals antiano]] * [[Danza]] * [[Mazurka]] * [[Tumba]] * [[Tambu]] * [[Muzik di zumbi]] * [[Ritmo Kombina]] * [[Latin rap]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ''[[Tumba (music)|Tumba]]'' is a style of Curaçao music, strongly African in origin, despite the name's origin in a 17th-century Spanish dance. Traditional ''tumba'' is characterized by scandalous, gossiping and accusatory lyrics, but modern ''tumba'' often eschews such topics. It is well known abroad, and dates to the early 19th century. It is now a part of the [[Carnival Road March]].<ref>{{cite book|author=De Ledesma, Charles |author2=Gene Scaramuzzo |chapter=Dance-Funk Creole-Style|year=2000 |editor=Broughton, Simon |editor2=Ellingham, Mark |editor3=McConnachie, James |editor4=Duane, Orla|title=World Music, Vol. 2: Latin & North America, Caribbean, India, Asia and Pacific|pages=289–303|publisher=Rough Guides|isbn=1-85828-636-0}}</ref> == Sint Maarten == {{div col}} * [[Ponum]] * [[Quimbe]] {{div col end}} ''[[Quimbe]]'' is a topical song form from the Dutch Antillean [[St Maarten]]. It traditionally accompanies the ''ponum'' dance and drumming, but is now often performed without accompaniment. Lyrics include gossip, news and social criticism, and use clever puns and rhymes. Performance is often competitive in nature.<ref>{{cite book|title=New Grove Dictionary of Music & Musicians|editor=Sadie, Stanley|chapter=Dutch Antilles|publisher=Macmillan Publishers|location=London|year=1995|isbn=1-56159-174-2|page=777}}</ref> Other genres include: {{div col}} * [[Latin hip hop|Latin Rap]] * Ritmo Kombiná * [[Tambu (music)|Tambú]] * Seú * Wals * [[Zumbi]] {{div col end}} ----------------------------------------------------- --------------------------- Het Natuurhistorisch Museum van Bonaire is een museum geopend in 1885 en gevestigd in Kralendijk op Bonaire . Geschiedenis Gebouwd in 1885 door een Venezolaanse plantage-eigenaar, werd de eigenaar er na de Tweede Wereldoorlog van beschuldigd samen te werken met de nazi's door de bewegingen van transportschepen met een zender-ontvanger door te geven aan Duitse onderzeeërs in de Caribische Zee. De eigenaar wordt in Venezuela gearresteerd en de eigendommen worden in beslag genomen. Vervolgens werd het in 1947 aangekocht door de familie Herrera , een van de meest invloedrijke families op Bonaire . Het huis heette destijds het “Van der Reehuis”. Het groeide uit tot een kleine winkel met vlees van de plantage in Washington, houtskool, groenten, ingeblikte goederen en vervolgens bier en limonade. Tegenwoordig is dit herenhuis een van de historische monumenten van Bonaire en herbergt het het Bonaire Natural History Museum. Het bewaart Indiase kunstvoorwerpen, schelpen en zeedieren , Bonaire-vogels, koralen, schelpenfossielen, plantagegereedschappen, antieke flessen en nog veel meer . --------- '''FuHiKuBo''' (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) ta un organisashon boneriano dedika na registra e historia di Boneiru. El a wordu funda dia 6 di ougustus 1998. == link eksterno == * [http://archivoboneiru.com/ Wepsait di Archivo di Boneiru] FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) es una organización de Bonaire dedicada a registrar la historia de Bonaire. La fundación se creó el 6 de agosto de 1998 y se dedica a la[1]: Dat doet zij onder meer door Bonairiaanse ouderen op video te laten vertellen over hun eigen geschiedenis. De collectie bestaat uit archiefmateriaal verzameld door Boi Antoin. Via de website archivoboneiru.com zijn meer dan 1000 interviews en documentaires te zien die een beeld geven van het eiland.<ref>[https://www.unesco.nl/nl/artikel/unesco-accrediteert-bonairiaanse-stichting-fuhikubo Unesco accrediteert Bonairiaanse stichting Fuhikubo], 11 di september 2020</ref> {{Appendix}} ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} [[File:Dakkappellen Weststraat 15.jpg|thumb|275px|Dak di Casita Geel]] '''Casita Geel''' (of ex-cas di Aruba Bank) ta un cas di cunucu na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]], situa den centro di ciudad na Weststraat 15. E ta un [[monumento]] proteha y a wordo registra den Registro di Monumento dia 10 di mart 2011. Het kunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 is een beschermd monument en is op 10 maart 2011 in het Monumentenregister ingeschreven.[2] Het is eigendom van de Stichting Monumentenfonds Aruba en was tot eind 2019 in gebruik als kantoor van ARINA. == Historia == Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya G.F. Betico Croes (antes Nassaustraat) y Waterweg, pega cu e edificio di Aruba Bank. Ta probable cu e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un [[Fransia|Frances]]<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> y na 1908 a wordo cumpra pa Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest-Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest-Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas.[[File:Aruba Bank.jpg|thumb|left|John Eman Bank den Caya Betico Croes]] El a resta como e ultimo casita di cunucu den e caya principal comercial di oranjestad, despues cu tur e otronan a keda tumba abou y remplasa pa edificionan nobo i mas moderno durante [[siglo 20]]. [[File:Voorgevel Weststraat15.jpg|thumb|Fachada dilanti na Weststraat 15]] ---- nl.wiki:Weststraat 15 is een stadskunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 in Oranjestad, de hoofdstad van Aruba. Het staat ook bekend als het Gele Huisje (of "Casita Geel" in Papiaments) of ex-Aruba Bank Huisje. Het is tot stand gekomen mogelijk in 1908. Er is ook sprake volgens Plantage Zorg en Hoop dat het in 1860 zou zijn gebouwd door een Fransman.<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> [1] Het jaartal 1908 en huisnummer 97 boven de hoofdingang zouden hierdoor verwijzen naar een verbouwing uitgevoerd door de toenmalige eigenaar Richard Johannes Eman die het had aangekocht. Eman was gehuwd met Johana van der Biest en samen kregen ze zes kinderen. Als volwassene trouwde een van de dochters met de bankier John Gerard Eman die de stichter was van de Aruba Bank. Originalmente, la casa estaba situada en la esquina noroeste de Caya G.F. Betico Croes, antigua Nassaustraat, y Waterweg. Estaba situada con su fachada alejada de la línea de edificación con una plaza con grandes árboles delante. En el contexto urbano y sobre todo para la principal calle comercial de Oranjestad, esta casita era muy especial porque seguía siendo la última casa stadskunuku presente en esta calle. Todas las demás casas stadskunuku habían sido demolidas durante el siglo XX y sustituidas por nuevos edificios más modernos. == Historia == == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix}} Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya Betico Croes y Waterweg, pega cu e actual edificio di Aruba Bank. Probablemente e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un Franses y na 1908 a wordo cumpra pa Sr. Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest- Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest- Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas. Na aña 2000 cu e meta pa preserva e casita aki pa futuro generacionnan y evita e bay perdi a dicidi pa muda esaki pa un locacion nobo na Weststraat. Pa aloca e monumento a busca un tereno den Oranjestad mes paso akinan ta caminda cu e cas di cunucu mester a keda mirando cu ta den e area aki so por a haya e tipo di casnan aki. Un otro punto importante tabata cu mester a haya un tereno caminda por a aloca e cas mescos cu na su tereno original na un distancia di 14 meter for di e rooilijn esaki ta ser considera un locacion historico. Asina a logra yega na e tereno caminda e edificio ta actualmente despues cu e tereno a keda traspasa pa Stichting Monumentenfonds Aruba. Esaki ta e unico biaha cu na Aruba a muda un monumento completamente. Despues di a fungi como museo, oficina, restaurant awor eCasita Geel lo ta e cas nobo di Moonshine Diaquiri & Co.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/10/AM231010.pdf E portanan di Casita Geel lo habri un biaha mas pa publico], AweMainta (10 di oktober 2023)</ref> {{Appendix}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=}} {{References}} }} [[Category:Hende]] [[Category:Monumento|Aruba]] [[Category:Aruba]] ------------------------------- User:Curatoraruba10/sandbox '''Museo di Industria''' ta un [[museo]] na [[Aruba]]. E ta situa den [[Watertoren San Nicolas|Watertoren di San Nicolas]], un edificio monumental na skina di Bernardstraat y Caya Cooper.? E museo tin un exposicion permanente cu ta pinta e desaroyo industrial di Aruba, cuminsando cu e explotacion minanan di oro, e cosecha di aloe, e industrianan di fosfaat y petroleo y finalmente cabando cu [[turismo]]. Het Industriemuseum, gehuisvest in de voormalige watertoren te San Nicolas, geeft een beeld van de industrialisatie van Aruba. Dat verhaal begint met het goud delven, de aloëwinning, de fosfaatindustrie, om dan eerst uit te komen bij de olie­industrie en ten slotte het toerisme.  == Watertoren San Nicolas == E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas, construi pa LWV (Lands Water Voorziening, awendia WEB Aruba NV) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Architecto tabata [Pieter van Stuivenberg]], kende tabata traha pa LWV na korsou. == locatie == Museo Industrial ta situa alabez den un edificio cu ta hopi apropia pa cu e tematica di e exposicion aki…e edificio monumental a ser contrui pa LWV (Lands Water Voorziening) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Di e forma aki por acomoda e cantidad di migrantenan cu a bin busca un bon futuro na Aruba y cu pa gran parti a establece nan mes den e pueblo aki. Pa loke ta diseño por remarca cu e ta mustra razgonan di estilonan di moderno na momento di su construccion manera art deco y nieuw bouwen cu ta refleha e enfoke riba forma, dynamismo y functionalidad di e periodo. E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas y sin duda ta un recuerdo potente y symbolico di e desaroyo tecnologico industrial di e epoca atras. en.wiki: ==Industry museum== The industry museum provides an overview of the industrial activities on Aruba. It has displays of the gold, [[aloe]], phosphate ([[guano]]) and oil industries which were present on the island.<ref>{{cite web|url=https://www.aruba.com/nl/ontdek/het-industriemuseum |title=Het Industriemuseum |website=Aruba.com |language=nl |access-date=19 February 2022}}</ref> The [[public utility]] companies of Aruba have permanent exhibitions of their activities.<ref name="beautiful"/> -------------------------------- '''Museo Historico di Aruba''' ta e [[museo]] mas bieu na [[Aruba]]. E ta situa den [[Fort Zoutman]] na Oranjestad. Artwell Cain: Het oudste museum is het Historisch Museum Aruba, opgericht 1961 en nu bekend als Museo Historico Arubano (FMA). Aanvankelijk viel het museum onder het beheer van de Stichting Cultureel Centrum Aruba, in 1975 kreeg het een eigen stichtingsbestuur. De doelstelling was het oprichten en beheren van één of meer musea met objecten en kunstzinnige voorwerpen van cultuurhistorisch en natuurhistorisch belang en de bewustwording van de Arubaanse bevolking van het verleden.4 In 1984 kreeg het museum een permanente behuizing in het historische Fort Zoutman, in het centrum van Oranjestad. Dit gebouw dateert uit 1798, de ernaast gelegen Willem III-toren uit 1868. ------------------------------------------- {{Databox}} [[File:Museo di Tambu Shon Cola.jpg|thumb|Museo di Tambú Shon Cola]] '''Museo di Tambú Shon Cola''' ta un [[museo]] chikitu na [[Kòrsou]]. E ta situá ost di [[Willemstad]] entre [[Spaanse Water]] i Sint Jorisbaai, den region di Bandariba. Den un kas di famia, tipo [[kas di kaha]], na Kaya Sabana Baka 31.<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021), pag.61-65.</ref> == Mira tambe == * [[Lista di museo na Kòrsou]] {{Appendix}} [[Category:Kòrsou|Museo]] [[Category:Kultura]] [[Category:Kòrsou]] Het Museo di Tambú Shon Cola ligt ten oosten van Willemstad, tussen het Spaanse water en de Sint Jorisbaai. Het vrijstaande huis met zijn veranda, dieprode muren en witte vensters is een eenvoudige versie van de deftige landhuizen van de witte elite, in de volksmond kas di kaha. Een bord bij de ingang vermeldt, in het Papiaments: ‘Een volk heeft recht op zijn eigen geschiedenis.’<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021).</ref> Het museum is opgericht in april 2015 door Mr. dr. René Rosalia (1948), politicus en oud­minister van Onderwijs, Cultuur, Sport en Wetenschap. Deze tambú­speler en ­componist promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam op een onderzoek naar de wettelijke en kerkelijke repressie van afro­culturele volksuitingen. Rosalia is ook een van de drijvende krachten achter het bijschrijven van tambú in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland, in november 2016.91 In het museum bracht hij een groot deel van zijn in 1972 gestarte privécollectie onder. Tekstborden geven uitleg in het Papiaments en Engels. In vertaling: ‘Tambú werd gespeeld vanuit diepe spirituele redenen. De aanwezigheid van tambú in het leven van “yesterday’s people” was om te voldoen aan de plichten die verbonden waren met hun intense spirituele orientatie.’ Tambú bood hun bescherming en veiligheid. Met tambú kon de mens contact maken met God. Zonder tambú was je onbeschermd en zwak. Op een monitor zijn beelden te zien van een feest op Bandabou in 1991, waar paren dansen op tambú­muziek. Tambú is verbonden met de jaarwisseling en eindigt op Dumingu di Tres Rei, de zondag na Drie Koningen. De tambú­spelers identificeren zich met de zwarte koning Balthazar.92 --------- ------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''Johannes (Johan) Hartog''' (☆ 1912 - † 1997 na [[Salzburg]]) tabata un historiador, escritor y bibliotecario antiano. E ta ser considera un di e pioneronan cu a pone e fundeshi pa investigacion cientifico socio-cultural tocante [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{citeer web|url=https://www.creativeeuropedesk.nl/sites/default/files/files/UNESCO%20Aruba%20Heritage%20report%20Luc%20Alofs%20okt08_0.pdf|auteur=Alofs, Luc|titel=The Aruba Heritage Report|werk=Aruba National Commission for [[UNESCO]]|datum=2008|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> == Bibliografia == Johan Hartog tabata un persona remarcabel; e tabata protestant cu e converti den catolico y a promove den [[teologia]] (''doctor theologiae'') na Universidad di London.<ref name="Hartog">{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402196:mpeg21:a0006|titel=Dr. Hartog vertrokken|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-11-12|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> E tabata biaha hopi, entre otro den tur skina di [[Oropa|Europa]] y [[Medio Oriente]], acumulando conocemento na diferente universidad, pais y sociedad. Na juni 1940 el a yega [[Kòrsou|Corsou]]. Den añanan 1940 pa 1946 Hartog tabata redactor en hefe di [[Amigoe|Amigoe di Curaçao]], corant cu e momento ey tabatin circulacion na tur e islanan di [[Kòrsou i Dependensianan]]. Bou di su guia Amigoe a converti di un corant semanal den un corant diario.<ref name="Hartog"/> Despues di 1946 el a continua cu Amigoe como coresponsal. Entre 1946 i 1948 el a muda bek pa Hulanda, unda el a keda nombra redactor en hefe di e corant regional "Gooi- en Eemlander" na Hilversum. Desde 1948 el a traha pa Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) y tabata enbolbi pa cu lantamento di un centro cultural na [[Kòrsou]] y [[Aruba]]. Na 1950 el a wordo nombra director di e [[Biblioteca Nacional Aruba|biblioteca di Aruba]], cu tabata situa na Lagoenweg na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Mas despues e biblioteca ta muda pa [[scol 1888|Wilhelminastraat]], unda Hartog a keda director te su pensioen na 1972. Hartog tabatin un cantidad di publicacion riba su nomber. Mayoria di su buki a wordo publica na Aruba pa e imprenta VAD (Verenigde Antilliaanse Drukkerijen, antes D.J. de Wit). Di su obranan algun a wordo traduci na idioma [[Ingles]] of [[Spaño]]. Mas conoci ta su obra ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'' (Historia di Antias Hulandes), un cronica antiano den cuater tomo cu a sali entre 1953 y 1981.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://www.bibliotecanacional.aw/pages/johan-hartog/|titel=Johan Hartog|werk=[[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]|datum=2018-02-23|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Den e ultimo aña a saca como e di cincu tomo un registro y bibliografia historico. Na aña 1948 Hartog a casa cu Elisabeth Wouters, yiu muhe di G.J.J. Wouters (1883-1973), [[Lista di gobernador di Antia Hulandes (1634-1954)|gobernador di Antias Hulandes]] entre 1936 y 1942. Huntu nan a biba na [[La Piccola Marina]] di 1950 te 1980, ora nan a bandona Aruba pa motibu di salud di Elisabeth.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640175:mpeg21:a0088|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-09-29|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Na 1997 Hartog ta fayece na edad di 85 aña, net un luna despues di su esposa, y a wordo dera na Salzburg dia 21 di mei 1997. == Obra (seleccion) == * 1944 - ''Journalistiek leven in Curaçao'' * 1947 - ''Nederland in de West'' * 1953-1981 - ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'', tomo I te cu IV * 1957 - ''Bonaire: van indianen tot toeristen'' * 1961 - ''Curaçao: van kolonie tot autonomie: na 1816'' * 1962 - ''Het verhaal der Maduro's en foto-album van Curaçao, 1837-1962 : uitgegeven ter gelegenheid van het honderd vijfentwintigjarig bestaan van S.E.L. Maduro & Sons'' * 1964 - ''De Bovenwindse eilanden : Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius : eens gouden rots nu zilveren dollars'' * 1967 - ''The Honen Daliem congregation of St. Eustatius'' * 1968 - ''Luis Brion: de admiraal-financier'' (hunto cu Philip Louis Pierre Brion) * 1970 - ''Mogen de eilanden zich verheugen : geschiedenis van het protestantisme op de Nederlandse Antillen'' * 1971 - ''Honderd jaar gezelligheid in De Gezelligheid, 1871-1971'' * 1973 - ''Tula: verlangen naar vrijheid'' * 1974 - ''The courthouse of Sint Maarten'' * 1976 - ''Geschiedenis van Sint Eustatius'' * 1987 - ''Juwana Morto: Kustbatterij Aruba'' * 1996 - ''Het oude fort op de berg : gedenkboek bij het tweehonderdjarig bestaan van Fort Nassau op Curaçao'' * 1997 - ''De forten, verdedigingswerken en geschutstellingen van Curaçao en Bonaire : van Van Walbeeck tot Wouters, 1634-1942'' {{Appendix}} Johannes Hartog werd op 16 mei 1912 in Baam geboren. Hij volgde het gymnasium en studeerde vervolgens geschiedenis. In 1937, op vijfentwintigjarige leeftijd dus, promoveerde hij in Londen op de 'The Sacrifice of the Church'. Omdat het zijn voornemen was om oripntalist te worden, meldde hij zich als post-graduate student bij het Oosters Instituut in Rome. Zijn gekozen specialisatie zou de Balkan zijn. Maar de Tweede Wereldoorlog verhinderde de voorgenomen studie. Johan Hartog moest Italië verlaten. Omdat een broer van hem met zijn gezin op Curacao woonde, waar deze een betrekking bij de Shell had, belandde Johan Hartog na enige maanden en veel omzwervingen uiteindelijk op Curapao. Dr. Johan Hartog (1912-1997) was in de jaren 1940-1946 hoofdredacteur van de krant Amigoe di Curaçao, 'weekblad voor de Curaçaosche eilanden'. Onder zijn leiding werd de Amigoe een dagblad. Eind 1946 vertrok Joh. Hartog terug naar Nederland. Daar trouwde hij in 1948 met Elisabeth Wouters. Zij was een dochter van G.J.J. Wouters (1883-1973), een voormalig gouverneur van de Nederlandse Antillen (1936-1942). Vanaf 1948 was Hartog als medewerker van Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) betrokken bij de oprichting van het Culturele Centrum Curaçao en het Cultureel Centrum Aruba. In 1950 werd hij benoemd tot directeur van de Arubaanse bibliotheek aan de Lagoenweg in Oranjestad. Later zou de bibliotheek naar de Wilhelminastraat verhuizen, hij bleef er directeur tot zijn pensionering in 1972. Hartog heeft een aantal publicaties op zijn naam staan. Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Bronnen: * "Dr. Hartog vertrokken", in: Dagblad Amigoe di Curaçao d.d. 02-11-1946 *"Cultuur op korte termijn", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 31-05-1950 * "Verdiensten Hartog gememoreerd. Arubaanse bibliotheek viert 20-jarig bestaan", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 14-08-1974 * "Mevrouw Hartog werd 80 jaar", in: Amigoe d.d. 17-01-1987 Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Entre 1953 y 1981 el a publica un cronica di e historia antiano den cuater tomo bou di e nomber 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'. Mayoria di su buki a wordo publica pa e imprenta D.J. de Wit na Aruba. vijf delen waarvan de laatste 1981: Registerdeel en historische bibliografie bij de Geschiedenis van de Nederlandse Antillen Eerst die man. Doctor theologiae. Gepromoveerd in de Godgeleerdheid aan de Universiteit van Londen. UH rechtzinnig protas- j tantsche familie. Werd Roomsch- Katholiek. Reisde véél. De Balkan, Rusland. En het Beloofde Land („the much promised land" schreef — geestig en sarcastisch — onlangs „Linie"). Zoo vergaarde Hartog zijn wijsheid. Aan vele universiteiten (iater ook de Pauselijke van Rome), in vele landen en milieus. Met' die wetenschappelijke en wereldwijsheid spoelde hij, na Juni 1940, aan op Curagao. Een zéér vreemde eend in die subtropische bijt. Het was wijsheid van den Kerkvorst van dit kleinste deel des Rijks — Monseigneur Petrus Innocentius Verriet, den bisschop — dat hij Hartog de leiding gaf van het Missie-orgaan, het algemeene nieuwsblad Amigoe di Curagao, dat eenige malen per week verscheen. Hartog maakte er een dagblad van. Een heel merkwaardig, heel pittig, heel persoonlijk dagblad, soms veel te dwaas, maar altijd pittig en de moeite waard. Soms ging de wijsheid van hoofdartikelen en beschouwingen hoog uit boven dagbladpeil. Soms daalde Dr. Hartog naar het peil van de dorpsgemeenschap en spotte op dat peil j dat de spaanders er af vlogen.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010480233:mpeg21:a0041|titel=Vreemde geschiedenis. Waarom mag Hartog niet terug?|werk=Algemeen Dagblad|datum=1946-11-15|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> ------------------------------------- [[File:La Piccola Marina (Aruba) 19 09 28 897000.jpeg|thumb|275px|Fachada di La Piccola Marina]] '''La Piccola Marina''' ta un edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. El a wordo diseña como cas na 1950 pa arkitecto [[Jan Nagel]] (1913-1972) riba encargo di [[Johan Hartog]] (1912-1997), historiador, escritor y bibliotecario na Aruba. E cas ta unico den su sorto na Aruba. == Edificio == E cas di dos piso ta situa den centro di ciudad na L.G. Smith Blvd. 68, banda di [[Fort Zoutman]] cu bista riba bahia di Paardenbaai y Wilhelmina Park.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640114:mpeg21:a0015|titel=Te Koop|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-07-19|bezochtdatum=2023-10-17}}</ref> E piso abou ta consisti di entre otro un terasa, kamber pa studia, comedor, cushina i kamber cu baño pa e sirviente. E piso ariba tin un sala grandi, dos kamber y un baño. Cada piso tin un superficie di masomenos 90 m². Den e cura tin un casita di aproximadamente 20 m². Ultimo decadanan el a fungi entre otro como oficina y ta actualmente e sede di [[Kolegio di supervishon finansiero Aruba|Colegio di supervision financiero di Aruba]]. == Literatura == * Olga van der Klooster & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 187. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] De benedenverdieping omvat een terras, studeerkarr eetkamer, keuken, bijkeuken en dienstbodenkamer met badkamer. De bovenverdieping bestaat uit c. . grote woonkamer met grandioos uitzicht, twee slaapkamers en een badkamer. De oppervlakte is circa 90 m 2 per verdieping. In de tuin bevindt zich bovendien een tuinhuisje van circa 20 m 2. Het huis is voorzien van veel kasten en verfijningen en verkeert dank zij zorgvuldige bewoning en regelmatig onderhoud, in uitstekende conditie. Uniek voor Aruba en zeer aantrekkelijk geprijsd op NAf. 285.000,- k.k. ----------------------------- '''Adolf Kock''' (1936) ontving een Zilveren Anjer in 2022 vanwege zijn geschiedkundige kennis over [[Aruba]]. Met zijn kennis en verzameling van 1 miljoen foto's vanaf 1800 tot nu heeft hij een belangrijke bijdrage geleverd aan het behoud van ons [[cultureel erfgoed]]. -------------- == Tula == ===Vrijheidsstrijder wordt nationale held=== Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel [[Rehabilitatie (recht)|gerehabiliteerd]] als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot [[Held|nationale held]] van Curaçao.<ref name="historiek.net">[http://historiek.net/slavenleider-tula-uitgeroepen-tot-nationale-held/8736/#.VzQr1vmLTIV Historiek.net: ''Slavenleider Tula uitgroepen tot nationale held'']</ref> Dit werd nog eens benadrukt in [[2013]], toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.<ref>[http://www.curacaovoorjou.nl/cultuur/tula.html Curaçao voor jou: ''Tula'']</ref> Volgens oud-premier [[Don Martina]] kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals [[Nelson Mandela]], [[Martin Luther King]] en [[Mahatma Gandhi|Gandhi]].<ref name="historiek.net" /> Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. [[Canon van Curaçao]].<ref name="Canon">{{Citeer web|url=https://canoncuracao.cw/7-tula/|titel=Tula|werk=Canon van Curaçao|datum= |bezochtdatum=14 november 2021}}</ref> In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de [[Tweede Kamer]] om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 werd wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.<ref>Tweede Kamer der Staten-Generaal [https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2022Z23444&did=2022D50514 Gewijzigde motie van het lid Sylvana Simons c.s. over het verankeren van verhalen over antikoloniale vrijheidsstrijders en verzetshelden in het onderwijs (t.v.v. 36200-VIII-68)]</ref> In de [[Nederlandse_excuses_voor_het_koloniale_verleden#Excuses_regering_voor_slavernijverleden_(Suriname_en_voormalige_Nederlandse_Antillen)|excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden]] werd Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.<ref>Rijksoverheid [https://www.rijksoverheid.nl/documenten/toespraken/2022/12/19/toespraak-minister-president-rutte-over-het-slavernijverleden Toespraak van minister-president Mark Rutte over het slavernijverleden]</ref> Op 4 oktober 2023 erkende staatssecretaris [[Alexandra van Huffelen]] Tula namens Nederland als 'held voor ons allemaal'. "Het was een man die streed voor vrijheid, gelijkheid en broederschap".<ref>{{Citeer web|url=https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/video/video/5411418/na-228-jaar-eerherstel-voor-tula-held-voor-ons-allemaal|titel=Na 228 jaar eerherstel voor Tula: 'Held voor ons allemaal'|werk=rtlnieuws.nl|datum=5 oktober 2023|bezochtdatum=5 oktober 2023}}</ref> ------------------------ {{Variante|a}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} *NOTES Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} -------------- ---------------------------- de.wiki De Kalkoven Aruba is een historische kalkoven die nu in het grootstedelijk gebied van Oranjestad staat . Het dateert uit 1892 en is ontworpen door Santiago Tromp en tot 1949 geëxploiteerd door zijn zoon Felipe Santiago Tromp (1883-1960). Het is de enige authentieke kalkoven op Aruba die nog intact is. Tegenwoordig is het een van Aruba 's weinige industriële monumenten . Voorheen werden eenvoudige veldovens zonder wanden gebruikt. In 1970 is het gerestaureerd en opgenomen in de lijst van monumenten (Lijst van monumenten op Aruba) met het nummer 01-013. Geschiedenis Voordat cement werd geïmporteerd, werden alle gebouwen op Aruba gemaakt met kalkmortel . In die tijd werd de kalk gewonnen uit harde koralen en mosselschelpen en drie dagen boven een houtvuur gebrand. De zo geproduceerde ongebluste kalk werd geblust met water, vermalen en in combinatie met kleizand gebruikt om huizen te bouwen. De ongebluste kalk werd ook gemengd met de olie van aloë , gewreven en verwerkt tot lakproducten . ----------- * Kerki Protestant (Aruba) E '''Kerki Protestant''' ta un kerki di e De '''Protestantse kerk''' is een kerk van de [[Nederlandse Hervormde Kerk|Nederlandse Hervormde]] en [[Lutheranisme|Lutheraans]] gemeenschap in [[Aruba]]. Ze is niet aangesloten bij een internationale organisatie.<ref name="reform">{{nl}} Reformatorisch Dagblad, [https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,20110921:newsml_583ccb1e1294f192d493825627f25370 Veelkleurig kerk-zijn op Aruba], 21 september 2011</ref> E kerki bieu a wordo inaugura na 1846 y ta e kerki mas bieu cu ainda ta existe na Aruba. De oude kerk was in 1846 geopend, en is de oudste bestaande kerk op Aruba.<ref name="monument">{{en}} Monumenten Fonds Aruba, [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/protestant-church/ Protestant Church]</ref> In 1950 werd er een nieuwe kerk naast gebouwd.<ref name="historia">{{nl}} Historia di Aruba, [http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=71 Kleine Protestantse Kerk]</ref> == Historia == NOtes Construccion di e Kerki Protestant na Oranjestad a tuma luga entre 1845 pa 1846 pa e congregacion protestant na Aruba, funda na 1822. E ta construi den un estilo di construccion artesanal-tradicional, e kerki ta independiente y ta situa n’e skina zuidoost di un percela amplio delimita pa Wilhelminastraat, Schoolstraat, Rifstraat y Klipstraat. E fachada sur, cu su porche y su entrada principal, ta situa na Wilhelminastraat 1. E edificio antiguo den cual e kerki tabata situa, actualmente t’esun mas antiguo na Aruba, cumpra pa 250 florin for di famia Arends. E cas, cumpra for di famia Arends, despues a fungi como cas y leslokaal di e iglesia. A celebra e prome sirbishi dia 25 di augustus 1822. <ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/kerki-protestant-ta-conmemora-200-ana-di-su-fundacion-na-aruba/|titel=CONMEMORACION 200 AÑA DI FUNDACION DI KERKI PROTESTANT NA ARUBA|werk=24ora.com|datum=2022-12-01|bezochtdatum=20222-12-10}}</ref> {{Appendix}} ---------------------- {{Variante|c}} '''Radio Trans Mundial Boneiru''' ta un radio-emisora ku 4 zènder na parti suit di [[Boneiru]], ku kual nan ta transmití programa [[Kristianismo|kristian]] ku ta yega te na [[Venezuela]], [[Cuba]], [[Colombia]], [[Brazil]], i otro islanan den [[Laman Karibe|Karibe]]. Sede del mayor transmisor de AM del hemisferio occidental, Shine 800 AM -el sitio de transmisión de TWR en Bonaire- llega a una audiencia potencial de 100 millones en toda América Latina y el Caribe con la esperanza de Cristo.<ref>[https://twr.org/bonaire Boneiru]</ref> == Historia == Na 1952 Paul Freed, misionario merikano, a kuminsa un organisashon mediatiko ''Trans World Radio'' (TWR), pa transmiti di [[Maroko]] pa [[Spaña]]. Despues TWR ta muda pa Monaco. Despues di expande pa otro luganan, manera Guam ta expande pa Boneiru na 1964. TWR a bira e organisashon mediatiko kristian mas grandi na mundu i ta usa, banda di e onda korto i mediano, satelite, internet i otro teknologianan pa transmiti. en.wiki: TWR started in 1952, when Paul Freed [nl] set up the organization to reach Spain by broadcasting from Morocco. Later, TWR moved to Monaco. Other major transmitting sites include Guam, Bonaire,[1] Sri Lanka, Cyprus, and eSwatini (Swaziland). multinational evangelical Christian media distributor. The largest Christian media organization in the world, it uses mediumwave or high-powered AM and shortwave transmitters, local FM radio stations, cable, satellite, Internet, and mobile device technologies. Currently, their programs can be heard in 190 countries in more than 275 languages and dialects. de.wiki:Het is een van de grootste christelijke missionaire media-aanbieders ter wereld. Opgericht door Amerikaanse missionarissen , zond het zijn eerste radioprogramma uit vanuit Marokko naar Europa op 24 februari 1954, onder de naam Voice of Tanger . Na de onafhankelijkheid van Marokko moest TWR zijn zenderlocatie in Tanger verlaten als een aanhangsel van de voormalige koloniale macht. Het zendingswerk bouwde een kortegolfzender in het Prinsdom Monaco , dat in 1960 in gebruik werd genomen. Samen met Radio Monte Carlo deelde het zendingswerk, nu omgedoopt tot Trans World Radio, midden- en kortegolftransmissiesystemen in Monaco. Een paar jaar later bouwde het zendingswerk zijn eigen zenders op locaties in het buitenland. TWR opende voor het eerst een middengolf- en kortegolftransmissiesysteem in de Nederlandse Antillen om Latijns-Amerika te bestrijken . Zenders in Cyprus , Guam , Sri Lanka , Swaziland , Zuid-Afrika en Armenië volgden in de jaren 70, 80 en 90. aire == Vakatura Trans World Radio Bonaire (Boneriano, 19 oktober 2020) Radio Trans Mundial tin 4 zènder na parti suit di Boneiru ku kual nan ta transmití programa kristian ku ta yega te na Venezuela, Cuba, Colombia, Brazil, i otro islanan den Caribe. Tur dia, for di mitar di seis di anochi te ku mitar di nuebe di mainta por tende e evangelio di Hesu-Kristo den seis diferente idioma na e frekuensia 800AM. Pa e komunidat lokal di Boneiru, Trans Mundial ta transmití di dia i anochi na 89.5FM, e Bos di Speransa. TWR begon zijn uitzendingen op 13 augustus 1964. Het is werelds eerste radiostation dat door particulieren beheerd wordt.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461013:mpeg21:a0115|titel=Trans World is tien jaar op Bonaire|werk=[[Amigoe]]|datum=5 augustus 1974|bezochtdatum= 2021}}</ref> In 1964 werd het flamingo-eiland het tehuis van 's werelds eerste radiostation, dat door particulieren beheerd wordt. Na een jaar van hard werken, kwam het zendgebouw in het zuiden van Bonaire klaar. Hierin bevinden zich drie krachtige zenders. De grootste is een AM zender van 500 kw, die de frequentie 800 gebruikt op de standaard band. De twee korte golfzenders. van 50,000 watt en 250,000 watt werden toen ook geplaatst. Om deze reusachtige zenders van stroom te voorzienbouwde TWR, een centrale met twee 16 cylinders generatoren. In het begin werd «*r in 7.ps talen uitgezonden naar Zuid-, Midden- en NoordAmerika en de Caribische eilanden, heden ten dage in vijftien talen en zelfs naar India en Rusland. Het oorspronkelijke kantoor en studio-gebouwen werden ondergebracht in gewone huizen. Nu worden ze gebruikt als huisvesting voor TWR-personeel. In 1968 werd er een modern kantoor en studio gebouwd tegenover Hotel Bonaire. (1994:Studio aan de Kaya Gobernador Debrot) Het werd geopend in januari 1969. IN juli 1993 werden de kortegolf-uitzendingen gestaakt. Trans World Radio is een onderdeel van grote interkerkelijke organisatie, gesticht door Paul E. Freed. Zijn werk begon in 1954 toen Freed „the voice of Tangier" oprichtte. Er werden uitzendingen verzorgd vanuit Tanger, Marokko met een korte golf zender van 2500 watt. ---------- Vanuit Caribisch Nederland bereikt Trans World Radio (TWR) miljoenen luisteraars op het westelijk halfrond. Onze zender is met een vermogen van 440 kilowatt de krachtigste op het westelijk halfrond. Vanuit hier bereikt het Evangelie zowel Brazilië, de noordelijke landen van Zuid-Amerika, het Caraïbische Gebied, Midden-Amerika en zelfs de zuidelijke staten van de VS. Iedere toerist op Bonaire rijdt over de smalle EEG-Boulevard langs de iconische slavenhuisjes, de enorme zoutpannen en de zeldzame flamingokolonies. Onderweg zijn de 145 meter hoge antennes en het basisstation van Trans World Radio niet te missen. <ref>https://www.rd.nl/artikel/905859-trans-world-radio-zoutend-zout-vanaf-bonaire|titel=Trans World Radio „zoutend zout” vanaf Bonaire|22 december 2020}}</ref> {{Appendix}} ------- * Teater di sine na Korsou E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>[https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf Ta buskando potrèt, dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou], Ekstra, datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20</ref> ===Teater di sine aktual === * The Movies Curacao (Scharloo) - The Cinemas Curacao (Otrobanda) * Cinemark (Sambil) === Historia === The Roxy Theater at Pietermaai was destroyed by fire in 1982. Next to it stood the Naar Theater built in 1871 and remodeled into Teatro Americano, a cinema, in 1920. Roxy, built in Moorish style, replaced this building as a cinema venue. It was officially opened on 7 November 1931 as the “Stadsschouwburg” or Municipal Theater, but it too was later used as a cinema.<ref>https://www.curacaohistory.com/1931-roxy-theater</ref> In de jaren vijftig beschikte Curacao over een tiental bioscopen. Theaters als Westend (Otrobanda), Caraibe (Steenryk), Cinelandia (Punda), Cinerio (Suffisant) en het Rex-theater (Marchena) trokken toen talloze bezoekers. Door de invoering van de video kwam daar de klad in en het ene theater na het andere werd opgeheven. In 1982 brandde het Roxy-theater af. Daarna was er nog een tijdje een bioscoop in de Tempel. Verder beschikte Curacao in de jaren tachtig over een heuse drivein bioscoop. Maar ook die moest het afleggen tegen het opkomende videogeweld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644056:mpeg21:a0094|titel=Plan voor bioscoop op ex-Roxy terrein|datum=1992-05-26|bezochtdatum=2022}}</ref> Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> Vanaf 1956 sine-trunk een geschenk aan bevolking voor 50 jarig jubileum van Rotary * in de jaren vijftig een bioscoop theater te nieuwpoort * Separá di e teater di sine, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. * ront 1965 a cuminsa instala airco den teater di sine * 1983; na sluiting van West-End en alleen Golden Drive in van Angel Job overbleef, werd het gebouw De Tempel in punda tot bioscoop ontwikkeld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640991:mpeg21:a0111|titel=Maak van De Tempel bioskoop|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-09-20|bezochtdatum=2022}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640082:mpeg21:a0066|titel=De Tempel krijgt ook bioscoop-functie|werk=[[Amigoe]]|datum=1979-12-11|bezochtdatum=2022}}</ref> * in de jaren .. vertoonde de Filmliga films in diverse teaters, zoals Asiento en Roxy * 1982: bioscoop-voorstellingen op woensdagavond in Van der Valk hotel<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644157:mpeg21:a0065|titel=Bioscoop bij Van der Valk|werk=[[Amigoe]]|datum=1992-07-23|bezochtdatum=2022-08-30}}</ref> Donderdag (juli 1983) is de laatste film gedraaid in Cinelandia. Een bioscoop die volgens het encyclopedie van de Nederlandse Antillen in 1916 gebouwd is onder de naam Salon Habana. Dit is indertijd gebouwd door de Venezolaan Alfredo Pellicer Hernandez, die tevens rond 1900 als één van de eersten filmvertoningen op Curacao organiseerde. De encyclopedie vermeldt ook dat het theater gedurende zijn 67 bestaansjaren tot tweemaal toe geheel afbrandde. Met de sluiting van nog een bioscoop op Curacao (Cine Rio wordt al enkele jaren niet meer als zodanig gebruikt, Roxy brandde een tijd geleden af en de drive in van Groot Davelaar die tot het verleden behoort) is een leemte gevallen in de recreatie die de binnenstad aan zijn bezoekers biedt. Toeristen die nog willen profiteren van een avondje naar de film moeten zich tevreden stellen met een bezoek aan bioscoop West End, die ook al sluitingsplannen aankondigde. Die bioscoop is ook hard aan een opknapbeurt toe. Theater De Tempel dat een goede start maakte heeft het ook sinds geruime tijd als bioscoop laten afweten en brengt nu nog slechts bij tijd en wijle filmvoorstellingen, meestal van de Filmliga. Het bioscoopbezoek dat met de komst van de televisie achteruitgegaan was, leefde in 1965 weer op, na de opening van de eerste drive-in bioscoop van Curacao. Die is inmiddels apk gesloten. Gesteld kan worden dat éé4van de grote klappen Voor de bestaande theaters de opening twee jaar geleden van de nieuwe drive-in bioscoop van Angel Job was. De ware nekslag is echter - zoals Alfred Moron ook verklaarde - de acceptatie van video als recreatiemedium. === Teater di sine di antes === <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;"> * Teater Naar * Salon Habana (werd in 1936 Cinelandia) * El Ideal * Teater Brion * Teater Guillermina * Rialto * Teater Asiento (1955-1967?, Emmastad) * Cinelandia - 1936-1986 * Roxy ([[Punda]]) * West End ([[Otrobanda]]) * Royal * Caribe (???-1965, Marie Pompoen)<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462571:mpeg21:a0068|Caribe deze maand dicht|datum=1965-03-17</ref> * Rex (Marchena) * Cine Rio * The Tempel - filmvertoningen v.a. 1981? * Airport Cinemas (Hato) * Drive In (Groot Davelaar) - geopend in 1965 plaats voor 500 auto's * Golden Drive In (Brievengat) - werd later Curacao Festival Center (1990?) * Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) * Paradise Movies </div> {{Appendix}} * bioscoop te Rio Canario rond 1975 * 2012 openluchtbioscoop Mambo Beach NOTES WILLEMSTAD.- E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf|titel=Ta buskando potrèt/dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou|werk=Ekstra|datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20}}</ref> Ta hopi teater a habri, sera, kima i habri bou di otro nòmber. Tin ku a pasa den tempu bon i tin otro ku a pasa den tempu ménos bon. Di tur e teaternan aki por tin hende ainda ku tin potrèt/dokumentashon wardá di e tempu ei, ku lo por yuda masha bon pa traha un dokumental spesial. Ora papia di teaternan di sine na Kòrsou, nos ta referí na entre otro: Teater Naar – Salon Habana – El Ideal – Teater Brion – Teater Guillermina – Rialto – Teater Asiento - Cinelandia – Roxy – West End – Royal – Caribe – Rex - Cine Rio – The Tempel - Airport Cinemas – Drive In (Groot Davelaar) – Golden Drive In – Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) – Paradise Movies – i klaro awor aki The Movies – The Cinemas i Cinemark. Separá di esaki, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. Ta’tin diferente hende ku a traha bendiendo karchi, tumando karchi, --- Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> {{Appendix}} ------------ {{Infobox Artista | birthname = Venancio Domacassé | image = | birthdate = [[1 di aprel]] [[1941]] | lugar_nanse = [[Kòrsou]] | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = Sinematografia | movement = | awards = | website = }} ---------------- == Jossy Mansur == El a bay Dominicus College na Playa. Na 1948 el a bay [[Estadonan Uni di Merka|Merca]] caminda el a caba skol secundario y universidad. Continuando su estudionan el a obtene su D.Litt.den literatural univeral di Susses College of Tehnology, titulo cu ta equivalente na un doctorado na Merca. Titulo di su tesis tabata Early Romanticism in Venezuelan Poetry". E tin tambe un titulo den sicologia y na 1977 ta logra s Ph.D den educacion na Northwestern University. * [[29 di oktober|30]] - [[Konseho Insular]] di [[Aruba]] ta aproba e proposicion di Comision di [[Ortografia]] pa un [[ortografia di Papiamento]] basa riba un kompromiso entre e sistema [[Etimologia|etimologiko]] i esun [[Fonologia|fonologiko]], e asina yama ortografia-[[Jossy Mansur|Mansur]].<ref>{{nl}}{{citeer eb|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460860:mpeg21:a0010|titel=Eilandsraad Aruba neemt spelling Jossy Mansur aan|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-10-30|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Fin di 1976 el a cuminsa traha como redactor di e corant Extra pa Aruba y tabata alaves redactor principal di e corant arubano Prome, tantu pa algun luna desde 1976 y na 1978. tambe redactor principal di e corant arubiano Prome.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460940:mpeg21:a0061|titel=Jossy Mansur reorganiseert jong Prome|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-06|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Na 1976 presidente di comision di ortografia y na 1978 di comision di gramatica Hij was voorzitter van de in 1976 ingestelde spellingscommissie. * in 1974 bracht hij het informatief cultureel maandblad Brindis uit --------------- == Joyce Pereira == - eerste preofschrift dat het papiaments van aruba als focus heeft. Despues di skol secundario, el a studia pa maestro di scol basico. Mientras cu e ta trhando como maestra di scol na Hulanda el a obtene su MO-A den idioma Hulandes. El a bin traha na Colegio Arubano como docente di Hulandes na 1969. E ta bolbe Hulanda na 1971 pa sigui e estudio di MO-B den hulandes na RUG sigui pa un master of arts den idioma y literatura hulandes cu minors den linguismo y Papiamento. Di 1976 te 2012 el a traha na Aruba como docente hulandes y papiamento na diferente institucion di ensenansa: APA lerarenopleiding (despues IPA, unda despues PApiamento a haya un luga importante como materia)<ref name=BonDia">Bon Dia, Mi mester por aporta na e ensenansa aki y na e cambio aki|3 september 2019</ref>, MAO, Colegio Arubano (desde 1993 te ora APA bira IPA, IPA y como docentre invita na Universidat di Korsou. Pereira a traha un par di ana tamb como investigado na Universidat di Aruba. Como specialista den hulandes y papiamento el a yuda cu difrente proyecto pa reforma ensenansa y maneno di idioma y a publica tambe riba temanan aki. Su carera profesional ta hopi liga cu e desaroyo di Papiamento den ensenansa. di e idioma strictamente prohibi pa un idioma di instruccion (Scol Multilingual na 2012) y pa materia di scol secundario na 2002 <ref name=BonDia"/> \Nederlands moet tweede taal worden. Napa, 18 september 1993 ---------------------------- [[File:Penstraat 64, Bolivar koepel - 20652013 - RCE.jpg|thumb|links|Museo Octagon]] '''Museo Octagon''' ta un museo chikito na [[Willemstad]], [[Kòrsou]], situa den bario di [[Pietermaai]]. Het '''Octagon Museum''' is een klein museum in [[Willemstad]], [[Curaçao]]. Het is gelegen aan de Penstraat in de wijk [[Pietermaai]] direct ten westen van het "Avila Beach Hotel". Het museum opende in 1968 en herbergt een tentoonstelling ter nagedachtenis van de band tussen het eiland en de Zuid-Amerikaanse bevrijdingsstrijder [[Simón Bolívar]] (1783-1830).<ref>{{citeer web|url=https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum|titel=Octagon Museum|werk=Curacao.com|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Na een mislukte opstand in 1812 woonde Bolivar, tezamen met zijn zussen Juana en María Antonia, korte tijd in balling op Curaçao. De Curaçaose advocaat en handelaar Mordechai Ricardo bracht hen onder in twee huizen. De zussen waren gehuisvest in een gebouw aan zee, ''De Octagon'' genaamd. Bolívar zelf kreeg een huis op een heuvel met uitzicht op de haven van Willemstad, een gebouw dat niet meer bestaat.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Het beheer wordt gevoerd door Venezuela en Curacao onder de stichting Amigos del Museo Bolivariano (Octagon). == Het bouwwerk == De Octagon is een karakteristiek achthoekig gebouw van twee verdiepingen met een betegelde koepel. Vanwege haar historische en architectonische betekenis werd het gebouw in 1962 door de firma S. E. L. Maduro & Sons aangekocht ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan en aan het toenmalige [[Eilandgebied van de Nederlandse Antillen|eilandgebied Curaçao]] overgedragen als een geschenk aan de Curaçaose burgerij. Sedert 1995 is het gebouw in handen van de stichting Octagon.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645035:mpeg21:a0096|titel=Octagon in private handen|werk=[[Amigoe]]|datum=1995-05-06|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Restauraties vonden plaats in 1962, 1965, 1969 en 1998.<ref>{{citeer web|url=https://curacao-art.com/octagon-museum/|taal=en|titel=Octagon Museum|werk=Curaçao Art|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Nadat het gebouw vervolgens ten prooi viel aan vandalen werd aan de zeezijde de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel verwijderd en nam het hotel op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restauratie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> == Trivia == * In 1969 werden in en om De Octagon opnamen gemaakt van de films ''Simon Bolivar'' met [[Maximilian Schell]] in de hoofdrol als Simon Bolivar en ''The missing paint mistery'' van Captain Kangaroo. * De Nederlandse Antillen gaven in 1987 in de "Simon Bolivar" postzegelserie een postzegel van 60 cent uit met een afbeelding van De Octagon. * Een bezichtiging van de Octagon behoorde tot het programma van de Venezolaanse staatshoofden [[Luis Herrera Campins]] (1983) en [[Jaime Lusinchi]] (1987) tijdens hun officieel bezoek aan Curaçao.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640543:mpeg21:a0099|titel=Twee ministers reizen met Herrera Campins mee|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-02-24|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641981:mpeg21:a0066|titel=Bezoek Lusinchi verstevigt banden tussen Venezuela en Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-11-02|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref> {{Appendix}} *1812 Nadat de eerste fase van de opstand in Venezuela faalde, zocht Simon Bolívar zijn toevlucht op het eiland Curaçao. Hij en zijn twee zussen kwamen berooid aan en waren afhankelijk van de vrijgevigheid van vrienden op het eiland. Advocaat en handelaar Mordechai Ricardo heeft hen in twee huizen ondergebracht. De twee zussen verbleven in het achthoekige gebouw aan zee (Octagon), terwijl Bolívar werkte en studeerde in een klein huis op een heuvel met uitzicht op de drukke haven van Willemstad.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-15}}</ref> *1962 De Octagon werd door de regering van Curacao en S.E.L. Maduro & Sons tot het Octagon Museum benoemd. Het Octagon Museum herbergt de Bolívar tentoonstelling ter nagedachtenis van de verbinding van Curacao met Simón Bolívar (1783-1830). *1998 De Octagon Museum werd gerestaureerd door het Avila Beach Hotel. Het huis op de heuvel waar Simon Bolivar woonde bestaat niet meer, maar het 'Octagon' aan de kust is een onderdeel geworden van het Curacao Monument Foundation en de Octagon Foundation. * het historische en architectonische monument werd in 1962 ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan door S. E. L. Maduro & Sons aangekocht en aan het toenmalige eilandgebied Curacao als een geschenk aan de burgerij van Curacao overgedragen. Nadat het gebouw in de jaren zestig ten prooi viel aan vandalen werd de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel aan de zeezijde verwijderd en nam dit op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restaurantie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|2022-01-31}}</ref></ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|2022-01-16}}</ref> * Dit bijzondere huis is van onverwachte historische betekenis. Het was hier dat de Venezolaanse “Libertador”, de beroemde vrijheidsstrijder Simón Bolívar, een tijdje doorbracht alvorens de strijdkrachten bij elkaar te gaan ronselen die een eind zouden maken aan de Spaanse koloniale overheersing in Zuid-Amerika. Tegenwoordig doet de “Octagon” dienst als een klein museum ter nagedachtenis van de band tussen Curaçao en Simón Bolívar. This quaint-looking house has an unexpected historic significance; it was in this building that the South American “Libertador,” the famous Simón Bolívar, spent time before he set out to assemble the forces that eventually put an end to Spanish colonial rule in South America. Bron: https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum Gezien de historische betekenis van het huis waarin de zusters woonden werd dit in 1998 gerestaureerd en ging dienst doen als museum. In 1998 werd het huis waarin de zusters woonden gerestaureerd door het hotel Avila? in samenwerking met de Curaçao Monument Foundation en de Octagon Foundation. jcr6naczy4mjsjzehldmpckqwkctxxc 192481 192480 2026-06-01T19:15:47Z Caribiana 8320 /* Biografia */ 192481 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Premionan: * [[Karibe Hulandes]]: [[Arte di Palabra]] - [[Premio Sticusa]] - [[Premio Cultural CCG]] * {{CUW}}: [[Premio Chapi di Plata]] ([[Pierre Lauffer]]) - [[Premio Cola Debrot]] - [[Premio Boeli van Leeuwen]] - [[Tapushi Literario]] - [[Premio MCB]] - [[Premio UNESCO Kòrsou pa Idioma Materno Papiamentu]] - Ernest Jacky Voges Monument Award * {{ABW}}: [[Premio Cadushi di Cristal]] - [[Premio Nacional Crioyo di Oro]] - [[Premio Padu del Caribe]] - Theatre Festival Award of Aruba - [[Premio Motito y Rufo Wever]] - [[Premio Nacional di Teatro]] - * {{BON}}: [[Premio Pipita di Kònkòmber]] Pending: [[Cas di cunucu]] - [[Stichting Rancho]] - renbak na Korsou - ------------------------ {{infobox persona | nomber = Julio Maduro }} '''Julio Maduro''' (☆ 12 di april]] [[1924]] na [[San Nicolas]] - † [[3 di mei]] [[1993]] na [[Aruba]]) tabata un culturista y historiado Arubiano. == Biografia == Julio Maduro a nace y lanta na [[Watapana Gezaag]], unda su mayornan tabata tin un tienda na principio di [[siglo 20|siglo binti]].<ref name=:"1">[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-028575/mode/2up?q=watapana+gezaag Julio Maduro], Chabalito nr. 5 - Aña VI (2003)</ref> Famia Maduro tabata tin cunucu y plantacion di aloe tambe. E tempo ey nan tabata manda nan mercancia cu barco di bela pa Playa, e.o. [[aloe vera|aloe]], boonchi watapana, palo, pampuna, patia y sombre gevlecht. Na Playa nan tabata cumpra otro mercancia pa nan tienda na San Nicolas, manera sucu, hariña, herment, paña y tela. Famia Maduro tabata bende te hasta cah'i morto. Cu yegada di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] tur cos a cambia. Lago a bin cu su mes "comisario" y na 1937 famia Maduro a sera su negoshi. Como hoben Julio mester a yuda corta y drenta aloe tur mainta di 5'or y mei te cu 10'or y mei. Un trabao pisá cu ta laga hende tur sushi. Cu 20 aña Julio a cuminza traha na Lago. Pero despues cos a bira malo y pa cubri gastonan Julio a bai navega riba un tankero. Despues cu el a bolbe Aruba, el a bai traha na Sociale Zaken y asina Julio a drenta arena politico. El a afilia na partido PPA y tabata candidato nr. 5 riba lista pa eleccion 1954 pa Parlamento di Antias Hulandes y Na 1955 el a wordo eligi pa forma parti di Bestuurscollege, een functie die hij slechts enkele aanden vervulde.<ref>Eerste daad nieuw Eilandsbestuur: half millioen voor werkverschaffing Porf, Croes, O. Henriquez, J. Maduro en Petrona als gedeputeerden gekozen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-07-1955, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988370:mpeg21:p005</ref> Julio tabatin 31 aña só tempo cu el a bira diputado.<ref name=:"1"/> Partido PPA a forsa pa e tuma retiro.<ref>Gedeputeerde Maduro neemt ontslag. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 26-10-1955. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210532:mpeg21:p005</ref> * na 1956 el a wordo nombra como ambtenaar na Veterinaire Dienst.<ref>Julio Maduro benoemd. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-07-1956, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988233:mpeg21:p005</ref> Julio Maduro tabata tin un "don" especial. E tabata skirbi poesía y storianan cortico. Tur tin di haber cu cultura di Aruba. E tabata lucha pa nos idioma papiamento y tabata tin un amor grandi pa su isla, su hendenan y su naturalesa.<ref name=:"1"/> Esaki el a demonstra den su poesíanan "Luto" y "Pakiko mi ta Arubiano". E tabata miembro di Comisión di bandera y di Stinapa (despues Fanapa y Stimaruba). Pa esakinan el a duna hopi lectura na scolnan y organizacionnan. Julio semper tabata cla pa yuda cu informacion tocante historia, flora y fauna di Aruba. Asina e tabata presentá un programa na television masha gustá anto gratuitamente. Casi henter Aruba tabata sintonizá e programa ''Aruba y su pasado''. Su sponsor tabata asina satisfecho cu e trabao di Julio cu el a regalé un camera di video. Julio a colaborá cu varios publicación e.o.: Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, bukinan di Aruba, diferente corant y revista y varios mas. Matinette como programa di television y como revista (despues Chabalito) tambe a haya hopi colaboracion di Julio Maduro riba topiconan di Aruba. Te hasta Julio a traha un poesía - cu nos ta publicá aki bao especial pa un declamador infantil recitá na Tele-Aruba den Matinette na aña 1978.<ref name=:"1"/> Julio Maduro, despues di un enfermedad cortico, a fayece dia 3 di mei 1993, lagando atras su esposa, y 8 yiu.<ref name=:"1"/> {{Appendix}} --------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte visual''' ([[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts'') ta e formanan di arte den cua e imagen of aspecto visual ta central. E obra ta wòrdu realisá den forma di un obheto físiko òf representashon visual. Arte visual ta distinto for di arte di tarima, unda e presensia di un públiko bibu ta esencial. E artenan visual ta inkluí disiplina manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Ademas, artenan apliká,[1] manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior i arte dekorativo,[2] ta forma parti di e doménio di arte visual. Un obra di arte visual por ta bidimensional (manera un pintura òf dibuho) òf tridimensional (manera un eskultura). Den algun konteksto, arte visual tambe ta referí komo arte plástiko (di origen francés: les arts plastiques), referiendo na e materialidat tangible di e obra. Arte visual ta wòrdu kreá den estudio, riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den museonan, galerianan, eksposishonnan i espasio públiko. Tambe tin kolekshonnan di arte den posesion di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == Arte visual tin un historia largu ku ta kuminsá den prehistoria, ku pintura rupestre i obhetonan dekorativo. Den civilisashonnan antiguo manera Egipto, Mesopotamia, Gresia i Roma, arte visual tabata sirbi funshonnan religioso, polítiko i dekorativo. Durante Edad Media, arte tabata hopi bia liga na iglesia, miéntras ku den Renacimiento a surgi un enfoke riba perspektiva, realismo i e artista komo individu kreativo. Den siglo 19 i 20, movimientonan manera impresionismo, ekspresionismo i surrealismo a amplia e definishon di arte visual. Den epoka moderno i kontemporáneo, arte visual a bira mas diversifiká, inkluyendo medio digital, instalashon i arte konseptual, ku a desafia e idea tradishonal di kiko ta un obra di arte. == Caracteristica == E karakterístika prinsipal di arte visual ta su enfoke riba e aspekto visual i estétiko. Elementonan importante den arte visual ta incluí: forma koló linea tekstura espasio komposishon Arte visual por ta representativo (mustrando realidad) òf abstrakto (sin representashon literal). E interpretashon di un obra di arte por varia segun e espectador, su konteks kultural i su eksperensia personal. Ademas, arte visual por tin diferente funshonnan, manera ekspreshon personal, komunikashon di idea, dokumentashon historiko òf dekorashon. == Caribe Hulandes == Den Karibe Hulandes, arte visual ta un refleho di historia, identidat i diversidat kultural di e region. Artistanan lokal ta usa medio manera pintura, eskultura i fotografia pa eksplorá tema manera kolonialismo, identidat, diaspora i relashon ku medio ambiente. Arte visual den e islanan ta influensiá pa tradishonnan Afrikano, Europeo i Indígena, ku ta resulta den un estilo úniko i hibrido. Ademas di arte den galerianan, tin un presensia fuerte di arte públiko, manera murales i instalashonnan den espasio urbano. Organisashonnan kultural, museonan i fundashonnan den Aruba, Kòrsou i Boneiru ta stimulá desaroyo di arte visual dor di eksposishonnan, edukashon i sosten di artistanan lokal. == Mira tambe == * [[Artista di Karibe Hulandes|Lista di artista di Caribe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] [[:Kategoria: -------------- '''Arte visual''' (na [[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts''), ta e formanan di arte den cua imagen, of lo visual, ta tuma precedencia. E imagen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un obheto di arte. E ta distinto for di [[arte di tarima]], pa cua e presencia di un publico bibo ta esencial. E artenan visual ta formanan di arte manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, imágen, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Hopi disiplina artístiko manera arte performátiko, arte konseptual i arte di textil, tambe ta enserá aspekto di arte visual, i tambe arte di otro tipo. Den e artenan visual, e artenan apliká,<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20170623143359/http://www.buzzle.com/articles/different-forms-of-art.html ''Different Forms of Art – Applied Art'']}}. Buzzle.com. Retrieved 11 December 2010.</ref> manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior, i arte dekorativo<ref>{{cite web |url=http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |title=Centre for Arts and Design in Toronto, Canada |publisher=Georgebrown.ca |date=2011-02-15 |access-date=2011-10-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111028075227/http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |archive-date=2011-10-28}}</ref> tambe ta inkluí. Arte visual ta e forma di arte den kua e imágen, òf e visual, ta tuma presedensia. E imágen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un opheto di arte. Un opheto di arte por tuma un forma plat, manera un pintura, òf un forma tridimenshonal, manera un eskultura. Den paisnan di abla ingles, e ta wòrdu referí na dje komo ‘e arte visual’. Arte visual tambe ta wòrdu referí na dje, usando un galicismo, komo arte plástiko (franses: les arts plastiques). Plástik ta nifiká tangibel, material; e materialidat aki ta para den kontraste ku e abstrakshon di e artenan di aktuashon: baile, teater i músika, ku ta tuma lugá den tempu. Tur dos tipo di arte ta proveé ​​e televidente ku un eksperensia estétiko, den forma di un eksperensia sensorial eksepshonal. Arte visual ta wòrdu kreá prinsipalmente den studio pero tambe riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den eksposishonnan den museonan, galerianan, inisiativanan di artista, i espasio públiko. Ménos públiko ta e kolekshonnan di arte di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == == Caracteristica == == Caribe Hulandes == Den Caribe Hulandes, arte visual {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] --------------------------------------- {{Databox}} Un '''cas di cunucu''' (papiamentu: ''kas di kunuku'') ta un cas tipico na e [[islanan ABC]], cu usualmente ta situa den [[kunuku|cunucu]]. Cunucu ta derivá for di e palabra indjan ''conuco'', un nomber cu a wordo adopta despues pa e Spañónan na Antias y Venezuela. Cunucu ta nifica tambe un pida tereno di agricultura, sea den uzo of nò. Awendia e palabra cunucu ta referi na ‘plantacion’ (i tambe ‘campo’).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kunuku], Encyclopedie van Curaçao</ref> Despues di e conkista di e islanan door di e Hulandesnan, e [[West Indische Compagnie]] (WIC) a establece plantacionnan na gran eskala pa komersio ku Europa. Pa traha riba e plantashinan, nan tabata trece catibonan for di [[Afrika|Africa]] y a traha casnan riba e tereno di plantashon, den e estilo custumber na West Africa. Materialnan comun riba e islanan, manera palu, piedra di coral, piedra di kalki of lodo mescla ku sterilisashon di baka riba un mimbre di rama, tabata wòrdu usá pa e murayanan, i palu di maishi òf kaña tabata wòrdu usá pa e daknan. E materialnan aki ta reflehá den e palabranan papiamentu: kas di yerba ta nifiká “hut di yerba”, [[cas di torto]] ta nifica “hut di lodo”, kas di pal’i maishi ta nifiká “hut di palu di maishi”. Kunuku is de algemene naam voor het landelijke gebied van de Benedenwindse Eilanden, al of niet in gebruik voor landbouw of veeteelt. Het woord is afgeleid van het Indiaanse conuco, een naam later overgenomen door de Spanjaarden in de Antillen en Venezuela. Kunuku betekent ook een stuk landbouwgrond al of niet in gebruik. == Aruba == Na Aruba ta dividí casnan di cunuku den cuater categoria. Casnan prome cu 1920, casnan despues di 1920, casnan cu un dak y casnan cu dos dak.[1] == Boneiru == Na Boneiru na 1937, segun e teniente gobernador, e introdukshon di e diseño standart di kunuku no tabata nesesario “E kunukero i/òf trahadó boneriano, kontrali na su kompañero di klas den gran mayoria di e di dos òf di tres distrito riba Curaçao, no tin su kas di baka pa biba aden tur ora, sino mas bien pa sirbi komo refugio durante áwaseru òf mal tempu atrobe - esaki ta e rancho òf ramada - ora e tin ku traha riba e tereno Normalmente e tin su mes kas den un di e pueblonan òf hamletnan riba e isla i e ta pues muchu mas mihó ku e promedio di kas di konukoe na Curaçao. ." E gobernador ta skirbi mas aleu: “Por deklará kompletamente di e boneriano ku e tin e karakterístika ku no ta sufisientemente apresiá pa kuida su kas masha bon (…) pa e por haña su mes kas e lo priva su mes di hopi, asta sufisiente kuminda i paña".[2] == Kòrsou == Ora sklabitut a wòrdu aboli riba 1 di yüli 1863, ex-catibunan a haña terenonan chikitu ku nan por a usa pa kultivá kuminda. E fundashon di e refineria di zeta (e Isla) na kuminsamentu di siglo 20 a kombertí e trahadónan di plantashon anterior den trahadónan di refineria di zeta. Durante e periodo aki, bleki di zeta i piedra aplastá tambe ta wòrdu usá pa e murayanan di e kasnan i bleki aplastá, blachi di heru ondula i tegel di dak pa e daknan. E kasnan aki ta wòrdu yamá kas krioyo. Kasnan tambe a wòrdu konstruí di palu ku a wòrdu usá komo pakete pa transporte di merkansia pa laman. E kasnan aki ta wòrdu yamá kasnan di planki, Papiamentu: kas di tabla. E kasnan original di Kunuku no tabatin un veranda ni un kushina pafó. Un desaroyo den e añanan despues di Segundo Guera Mundial ta ku kasnan ta wòrdu konstruí segun e konsepto di kunuku, pero ku un kushina i un veranda paden. Construccion ta wordo haci cu material manera piedra y tegel di dak. [[:Kategoria:Islanan ABC]] ---------------------------- {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = NGO | nomber = Stichting Rancho | abrevia = | logo = | imagen = | stop_imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]] | funda_na = | origina_di = | fusion_di = | fundado = | termina = | ideologia = conservacion di patrimonio cultural | presidente = Clifford Rosa | director = | coordinado = | subdirector = | embahador = | propietario = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | internacional= International National Trust Organisation | entrada = | costo = | sponsor = | parameter = | parameter_info = }} '''Stichting Rancho''' ta un organisacion no gubernamental (NGO) estableci dia [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]], dedica na conserva e herencia cultural, historico, y arkitectonico di e bario historico di Rancho na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. Situá na Visstraat 1, e fundashon ta enfoká riba protehá monumentonan lokal, hasi investigashon históriko, i organisá aktividatnan di komunidat pa mantené e área su identidat komo un asentamentu krusial di piskadó anterior. E fundacion comunitario ta traha consistentemente pa preserva, promove y fortalece e herencia cultural y natural di bario Rancho, Oranjestad y Aruba en general. Desde su fundacion, e organisacion a enfoca riba iniciativa cu ta conecta comunidad, historia, cultura y educacion, ainda den periodo cu circunstancianan externo a obliga adaptacion y reformulacion di plan y proyecto. Varios proyecto den curso di tempo:<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260122.pdf Stichting Rancho ta presenta agenda cultural cu enfoke riba herencia y participacion comunitario], BDA (22 di januari 2026)</ref> * Adopta un Hanchi, un concepto cu ta enfoca riba cuido y reconexion cu espacio publico y patrimonio local. * Tempo pa Click, ta ofrece un perspectiva alternativo riba exposicionnan cultural, specialmente pa contenido cu normalmente no ta logra visibilidad amplio. * Hof ’i Bario di Rancho ta representa otro iniciativa importante cu ta enfoca riba espacio berde y herencia natural dentro di e bario. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------- {{Databox}} '''Ren bak na Kòrsou''' of '''Bak di awa di lluvia na Kòrsou''', tambe yama '''ren bak''' ta \[\[put di awa di lluvia]] ku ta sirbi riba isla di [[Kòrsou]] pa warda awa di lluvia.<ref name=":1">{{Cita notisia |outor=Dennis Pikero |titulo='Regenwater maakt lekkere thee' |fuente=Ñapa |fecha=24 aprel 2004 |página=3}}</ref> E baknan ta konsistí di [[kal]], zjata, pieda grandi i simènt. Piedra grandi tabata trese for di [[Ronde Klip]] riba karret di palu (''trùk di palu''). Tin diferente tipo di bak. Algun ta riba tera (bougròndiko), otro ta bou di tera bou di sali di kas òf serka di entrada. Tin tambe ku ta pegu na kas òf un tiki leu for di dje. Klima di Kòrsou ta [[semi-arido]], ku un proméshu di lluvia di mas o ménos 550 mm pa aña. Tèmperatura tambe tin su influensia: ta variá entre 25.3 °C i 31.0 °C. Esaki ta pone suminisro di awa na preshon, tantu pa hende komo pa mata.<ref>{{Citeer web |url=[https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/](https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/) |titel=TUINAANLEG OP CURACAO |datum=25 òktober 2022 |werk=[www.viviansnursery.com](http://www.viviansnursery.com)}}</ref> == Historia == Historia di suminisro di awa ta inkluí den e [[Canon di Kòrsou]].<ref>{{Cita web |url=[https://canoncuracao.cw/39-water/](https://canoncuracao.cw/39-water/) |titulo=39. Awa |fecha=25 òktober 2022 |fuente=Canon di Kòrsou}}</ref> E promé bibu di isla tabata uza put di pia (''pos di pia'') pa haña awa. E putnan aki tabata haña preferensia na lugá ku un nivel haltu di awa den tera ([[freatisch vlak]]).<ref>{{Citeer web |url=[https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-](https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-) |titel=GRONDWATERPEIL EN WATERVOORZIENING OP CURACAO ... |datum=2022-10-25 |werk=Yumpu.com}}</ref> Ku yegada di [[Spañanon]] i despues \[\[Hulandes]], hende a haña instrumento pa traha put mas profundo. Na lugá ku tabatin hopi put, manera rònt di \[\[Schottegat]], a kominsá papia di 'plantashon di awa'. Pero ku demanda grandi, nivel di awa den tera a baha i hopi put a seca. Den sieklo di 19 hende por a kumpra awa ku tabata yega for di otro lugá, pero tabatin tambe bak di awa bou di kas di pieda, serka di entrada (''sala'') òf \[\[patio]]. Na plantashonnan, te den sieklo 20, hende tabata dependé di pos i baril grandi. Tabatin gota i baril, pero no tabatin bak. Uso di bak a yega ku peliger di \[\[mushi di fiebre amariyo]]. Na kas haltu (kas di campo) ta encontra bak regularmente. Na esaki no tabatin put serka. Otro manera pa haña awa manera kar di awa (''garosh’i awa'') no tabata praktiká hopi. Ku yegada di [[Isla (raffinaderia)|raffinaderia di Shell]], demanda pa awa di bèbèr a subi. Na 1928 Shell a kuminsá \[\[destilashon|destilá]] awa salá. Mas lat a instala \[\[leiding di awa]], ku den anjanan 1960 a yega prome mayoria di kas. \== Balor == Baknan na Kòrsou tin balor histórico.<ref name=":0">{{Cita buki |titulo=Monumenten in de steigers |outor=Jan Toeter |ko-outor=Anko van der Woude, Henk Langenfeld |pagina=35–37}}</ref> Dependiendo di e lugá, por tin balor arkitektoniko i monumental tambe. Bak ku ta separá for di kas ta risibí awa for di kas por medio di [[akwadukt]]. Baknan tin muraya hopi diki i e muraya ta bira mas diki abou. Den eskinan e murayanan tin forma rondá, i tin hopi [[spuwadó di awa]] (''sakadó''). Por tin un dak ku [[tegel di dak]]. Interior di un bak ta wòrdu fini-fini pa evitá [[alga]]. Den baknan tin piskadó chikí pa kome insekt i alga. Kualidat di awa ta kontrolá pa Departamento di Salú (GGD) di gobièrnu Kòrsou. Awa di bak ta bon pa hasi tè, pa kosecha lokal i segun algun hende ideal pa laba kabey.<ref name=":1" /> == Monumento == Baknan todavía ta sirbi pa warda awa. Tambe ta haña uso nobo. Tin hende ku ta mira un bak komo un luhu. Hopi kas no tin mas un bak òf e a wòrdu usa pa otro motibo. Tin kas ku a pone un piso riba un bak. Otro ta konvertí e bak den kamber di drumi, ofisina, pisina, kamber di was òf espasio pa archi. Den e kambio aki mester tene konta ku regla pa protehá e balor monumental. Ora di habri bentana, tamaño mester keda limitado. Karakterístika di monumento no mester pèrdè den restourashon. Tin direkshon espesiál pa preparashon i realizashon. Por ehèmpel, yená e bak te nivel di chon. Esaki ta posibel basta ku e proseso por wòrdu reversá.<ref name=":0" /> Na [[Landhuis Rooi Catootje]] tin un ehèmpel kla di un bak di awa ku balor monumental. Riba mapa i portret por mira ku e bak ta un tiki leu for di e kas. Na bochinanan di sakadó tin rechi pa stòp para i blachi di drenta. {{Appendix}} --------------- == Burg di Pos Chikito == Un brug cu a keda construi den afia 1928-1929 como "Brug di conexion" pa conecta e dos oriyanan na cada banda di [[Spaans Lagoen]]. E brug a keda cla dia 26 di september [Hartog, Aruba zoals het was, zoals het werd. Afb. 87]. E ‘brug’ ta forma un conexion masha importante entre e caminda cu tambe a keda construi den e temponan ey, conectando Oranjestad cu San Nicolas. E tipo di brug aki ta un combinacion di un brug permanente pa trafico y brug di conexion. Tabatin papia di haci e brug mas hancho. Realisacion di esaki no a cristalisa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2003/page/8/mode/1up?q=piedra+di+mula Kalender Monumentenfonds]</ref> == Kurimiauw 2 == E cas di cunucu a wordo traha den e forma traditional di artesania. El a wordo traha na final di siglo diesnuebe, probablemente como homenage na e matrimonio di sefior Kelly. Originalmente e curason di e cas tabata exsisti di handrij parti zuid y posiblemente tambe cu un cushina parti pabou di esey. Mester remarca cu tempo nan aya e productonan di recurso tabata: piscamento, cria di bestia manera galifia y porco y traha den plantacion di sucu na Cuba. E cas di cunucu aki ta di gran interes arkitectura historico pa motibo di su biehes. ==Schelpstraat 36 y 38 == E cas ta forma un unidad di dos parti. E prome parti, e cas di cunucu, fecha na final di siglo 19 y e di dos parti, e cas di comerciante ta construi den comienso di siglo 20. E arkitecto di tur dos e edificionan tabata Abelardo Henriquez casa cu Dominica Figaroa. Tur dos e edificionan tabata yama durante e bida di sr. Abelardo Junior den boca di pueblo “La Casa de la Municipalidad”. Riba 17 di april 1997 e casnan a wordo cumpra pa Stiching Monumenten fonds. E trabounan di restaurashon a dura di 30 di oktober pa 14 di december 2001. ==Seroe Patrishi Ongd.(z/n) - Begraafplaats== Den e santana Protestant aki tin diesseis graf. E ta situa na e caminda di santo meimei di Seroe Patrishi y Shiribana y tin un cura di cadushi rond di dje cu un muraya di piedra. Akinan a wordo dera e Comandeur Simon Plats. E tabata Comandeur pa solamente 8 luna na Aruba (1826-1827), caminda cu e | a fayese inespera. E grafnan ta conoci como grafnan di comandeur. Tin diferente lugar na Aruba cu ta conoci pa nan grafnan di comandeur. ==Papilon 110 == Un cas hopi unico cu ta consisti di dos edificio conecta na otro. E cas ta situa na e banda pariba di caminda di Santa Martha pa Santa Cruz. E noknan die cas ta core di pariba pa pabou. E edificionan ta consisti di un piso bou di un dak di cuatro banda traha di zink acaba cu decoracion riba cada punta di contacto di e noknan. Contra di e banda pabou di e edificio mas dilanti tin un edificio den un forma cuadra bou di un dak sera. Riba e banda pabou di e edificio pa zuid tin un cushina bou di un dak ful sera. Contra esaki tin un fogon cu un fundeshi den forma di un bloki, cu un schoorsteen y un capa ariba. ==Rooi Koochi 4== E cas aki ta un ehempel unico di cambio di periodo di arcitecto for di klei pa piedra y ta den bon condicion. E arcitectura a keda manera cu e tabata. E ta ilustra un cas di cunucu traha den siglo 19 den un forma artesano tradicional cu e nok casi den e direccion di pariba pabou. E banda di ariba di e cas ta traha di piedra. Sin embargo e murayanan di e galeria ta traha di klei. Remarkabel ta cu e cas ta traha riba un tereno cu ta baha na e banda zuid. Pa kita e diferencia aki e banda zuid di e cas ta traha riba un pida ariba cu ta yena. == Wilhelminastraat 11 == E cas na skina aki traha den siglo 19 ta un cas di cunucu. E cas a wordo recientemente renoba pa motibo di su funcion nobo “Optica Kok”. Posibelmente e extencion di y contra e banda pariba di e galeria di e banda zuid tambe tabata wordo usa originalmente como un sitio pa un empresa y un tienda. Contra di e banda pa nord bo ta hana un cas di siglo 20 bou di un dak cu cuatro banda cu tin un benhada den aspecto cu e banda pariba di e cas di cunucu. E nok ta para vertical riba e entrada di auto. Posibelmente e entrada aki tabata un caya. E cas aki ta pertenece na e infrastructura municipal di Oranjestad di antes. == Palm Beach 21 == Un ehempel bunita y unico di un cas di cunucu. E cas ta orienta di OZO -WNW. Remarcabel ta e fogon hancho. Cu e fogon aki ta haa un cushina chikito. Esaki bo por yega for di pafo. Esaki ta duna un motibo pa pensa cu tabata tin un negoshi di cuminda akinan. E cas tin un dak di dos banda cu zink ariba; e construccion y galeria ta laga bo supone cu originalmente tabata tin un dak traha di torto of di otro material traditional. == Seroe Patrishi 9 == E cas di cunucu traha di lodo a wordo construi medio siglo 19 riba tereno y bou di guia di Aresidius van der Biezen. E cas ta orienta cu su nok OW. E cas ta consisti di diferente material manera klei y piedra. Piedra, hopi usa den trahamento di cas, ta un piedra natural forma den pida iregular. E parti zuid die cas tin un entrada. Na cada banda di e cas nos tin un bentana grandi cu contrabentana di palo pega na dje cu ta habri bai afo. Dor di su posicion na caminda grandi bo por wak e cas bon. ==Macuarima 161 == cas di cunucu cu regenbak conoci como Cas Decora a wordo traha arededor di ana 1935. E arcitecto tabata Ignatio Ras, cunucero y metsla. E a traha e decoracionnan na e banda nord di e cas tambe. (informacion agradabel di Arsenio Ras). E cas ta orienta di pariba-pabou. E platchi zinknan pinta un color cora maron y e nok pinta blanco y e “kepersnan” ta pone enfoke riba e combinacion di color di e panchinan di dak cu e scama di decoracion gepleister ariba. E cas aki ta di gran importancia pa motibo di su bunitesa, e nificacion pa e conocimente, e historia di e isla Aruba y e balor di e pueblo. ==Brazil 12 == E cas di cunucu aki a wordo construi den e afianan 1928/1929 bou di encargo di sefor Winterdaal (tata di José Maria Winterdaal). E murayanan di e curason di e cas, ta traha di piedra, esun die galeria y cushina y tambe e muraya di e regenbak ta traha di beton cu bloki cement. E w.c. ta los riba e tereno patras di cas y tin un dak sera. E cas ta di gran interes pa e isla di Aruba pa motibo di su arcitectura historico y e balor tipico. Pa nord oost di e cas tin dos piedra di mula maishi pa mira. {{Appendix}} -------------- {{Databox}} '''Bamba''' ta un instrumento musikal Bamba ta konsistí di dos pida bambu hòl, yamá kaña brabu. Laman ta karga trese bambu òf kaña brabu na kosta nort di Boneiru. For di tur e pipanan ku ta yega kantu, ta skohe esunnan ku tin un diameter entre 7 pa 12 centimeter. Ta kòrta un pipa mas largu ku e otro. Ta toka bamba batiendo duru abou riba tera. E tokadó di bamba tin den kada man un pipa di bambu i e ta bati un biaha esun i otro biaha e otro riba suela. Bamba ta un di e instrumèntnan rítmiko mas simpel i mas bieu31,32.<ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/Wij+zijn+Bonaire%20(4).pdf</ref> Un instrumento musikal trahá di dos pida bambú ku a bashí afó, yamá kaña brabu. Ta haña e takinan di bambú aki labá kantu na kosta di Boneiru i Kòrsou. For di e takinan aki, kada un di mas o ménos 7 pa 8 cm di diameter, ta kòrta dos pida di largura desigual—60 i 70 cm. Ku eksepshon di e partishon mas abou, tur otro partishon di kada pida ta wòrdu perforá. E parti abou di e bamba ta kòrtá 10 cm bou di e partishon sin perforashon. E bamba ta wòrdu toka dor di stamp’é rítmikamente riba un superfisie duru; huntu ku otro instrumentonan, inkluso e quarta i e guitara, e bamba ta kompañá kansionnan durante e fiestanan di San Juan i San Pedro na Boneiru. Den e kompañamentu aki, e bamba ta funshoná komo un kontrabas. P’esei e larguranan ta wòrdu kòrtá di tal manera ku, ku e piesa mas largu ta fungi komo e nota fundamental, e piesa mas kòrtiku ta aproksimá e di kuater nota mas serka posibel. E instrumento aki, konosí den organologia komo tubonan di stèmpel, ta wòrdu hañá rònt mundu: na Afrika, Sentro i Sur Amérika, Asia i Sur Pasífiko. Su struktura simpel ta hasié un di e instrumentonan di ritmo di mas bieu.<ref name=:"2">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bamba], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] ------------------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Karko''' ta un instrumento traha di un kokolishi ku e punta korta afo. Suplamento ta wordo hasi dor di e apertura ku a wòrdu kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di [[Boneiru]]. E carco ta un kokolishi cu e punta corta afo. Suplamento ta wordo haci door di e apertura cu a wordo kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di Boneiru. {{Appendix}} *Orígen: E kalko (tambe konosí komo karko) ta un instrumento natural ku orígen den tradishon Afrikano i Indígeno Karibeño. Tabata uzá pa komunikashon, selebrashon i músika spiritual den komunidat kolonial. *Deskripshon: Un koncha grandi di see (Queen Conch), ku su punta a kue pa krea un bochin. Supla duru den e bochin ta produsí un son ronko, bronzit i resonante, manera un trompeta rudimentario. *Uzo: E kalko tabata sirbi komo instrumento di señal: pa yama hende, marká kuminsamentu di fiesta, ceremonia, of ritu. Tambe tabata forma parti di banda folklóriko komo introdukshon musikal. *Género musikal: Tambú, Seú, Músika folklóriko *Gruponan konosí: Grupo Danzarte (Kòrsou) Grupo Tutti Frutti (Boneiru) Grupos folklóriko di Seú {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] ------------------------------------ {{Databox}} '''Kimba Tutu''' ta un instrumento musikal *Orígen: "Kimba tutu" ta un nòmber folklóriko pa un tambú ku orígen Afrikano, ku a bira parti di ekspreshon folklóriko den islanan ABC. "Kimba" referí na bai riba ku energia; "tutu" posibelmente referí na su son. *Deskripshon: Un tambú trahá di barika di palo ku kuero tensá riba su kabes. Por bati ku man of ku palito. E tambú ta produsi un son profundo, energiétiko i pulsante. *Uzo: Uzá den danza folklóriko i fiesta, asina manera tambú. Ta stimulá moveshon di kurpa, i sirbi komo ekspreshon di resistensia kultural i identidad. *Género musikal: Tambú, Danza folklóriko, Músika di resistensia i identidad Afrikano-karibeño *Gruponan konosí: Grupo di Tambú Tradishonal (Kòrsou) Fundashon di Musika Antiyano Presentashon den Siman di Kultura [[:Kategoria:Instrumento musikal]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Kòrsou]] -------------------------- [[:Kategoria:Herensia kultural]] ---------------------- '''Fogon''' ta un luga den kushina Kandela den kushina, kaminda tabata kushiná riba e konfó (wechi di kandela), yená ku karbon. E huma por a sali dor di e chimenea riba e kamina aki. Solamente e kasnan di e miembronan mas riku di e poblashon tabatin un fogón, inkluyendo e kasnan di kunuku. Damio trahá di tres piedra, riba kua tabata hasi kushinamentu (tres pied’i fogón). Zie es.wiki: hogar (fuego):El hogar, chimenea o lar,1​es el lugar de una casa donde se enciende fuego con leña o algún otro combustible. Durante siglos fue el espacio de las viviendas usado como cocina y foco de calor, un entorno común que servía de estancia y comedor (de invierno). ------------------ == Esclavo Thico == Awe dia 16 di september Thico, un esclavo di Aruba, a wordo conmemora durante di e proyecto Caquetio, Africano, Europeano: Nos tur ta un famia cu a tuma luga na Club Kibrahacha 60+, Archivo Nacional y Museo Archeologico.<ref>https://solodipueblo.com/thico-e-prome-esclavo-conoci-cu-a-para-pa-su-libertad-na-aruba/ Thico e prome esclavo conoci cu a para pa su libertad na Aruba], SolodiPueblo (12 september 2024)</ref> Thico tabata e prome esclavo na Aruba cu a para pa su libertad segun e buki di historia De Geschiedenis van Aruba tot 1816 scirbi pa señor Adi Martis. Thico su acto di protesta a tuma luga den e aña 1795, hopi prome cu e esclavo popularisa Virginia kende a nace 47 aña despues. Thico tabata un esclavo di e commandeur Bochard Specht kende tabata e commander na Aruba di 1792 te 1797 e tempo cu el a bira malo. Thico a wordo poni den (hand)boei y manda Corsou. Den e journal di e gobernador di dia 16 di september 1795 ta scirbi cu Thico lo wordo sera te ora cu e wordo bendi na un otro doño pafo di Corsou. El a wordo castiga pasobra commandeur Bochard Specht a consider’e di tin e audacia y frescura pa para pa su libertad. Awendia nos lo bisa cu el a demonstra curashi y cu e tabata asertivo. Thico a para pa su libertad na Aruba un dos luna prome cu Tula y Carpata a para pa libertad na Corsou. E carta di Bochard Specht na e Gobernador Johannes Abrahamszoon de Veer tabata di 17 di juni 1795 y Tula y Carpata a cuminsa nan lucha dia 17 di augustus 1795. Bishita Archivo Naional pa mira e bunita pinturanan di algun di nos adulto mayor cu ta comunica cu nos nan pensamento y sintimento en relacion cu sclavitud. {{Appendix}} ---------------- {{Databox}} '''Agan''' ta un instrumento di batido, tambe yamá heru, ku antiguamente tabata wòrdu usá pa akompañá e *tambu i e *kachu durante e fiesta di kosecha. Ademas, e agan tabata ser usa pa indiká e medida ora di hasi trabou pisá i ora di karga hende pa hospital. E instrumento aki ta forma di un skèrpi ku a keda kibra for di un plaka, ku a bira kasi un kobra, i e tin un largura di mas o ménos 40 cm i un diametro di mas o ménos 10 cm. E agan tabata wòrdu toka ku e slòt na suela, riba brasa, dor di bati riba dje ku un bara di heru, di mas o ménos 30 centimeter largu, yamá manga. Pa protehá e kurpa di e brasa di e hungadó i tambe pa aumenta e posibilidatnan di wega, un banda di heru - barbá - tabata wòrdu pone na e man ku tabata tene e agan. E agan, tambe konosí na Afrika Occidental, Nigeria i Benin, ta wòrdu toka durante ritualnan den honor di ⁇ Ogun ⁇ , e Dios di heru. (Kontra. Haiti: ⁇ hogan ⁇ , Cuba: ⁇ ogan ⁇ ). {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Aruba]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] Een slaginstrument, ook heru genaamd, dat vroeger gebruikt werd om de * tambu en de * kachu te begeleiden tijdens de oogstfeesten. Ook werd de agan gebruikt om de maat aan te geven bij het verrichten van zware arbeid en bij het dragen van mensen naar het ziekenhuis. Gemaakt van een bijna tot een koker omgebogen afgebroken schaar van een ploeg, heeft dit instrument een lengte van ongeveer 40 cm en een doorsnede van ongeveer 10 cm. De agan werd met de gleuf naar boven gekeerd liggend op de arm bespeeld door er met een ijzeren staafje, ongeveer 30 cm lang, manga genaamd, op te slaan. Om de huid van de arm van de bespeler te beschermen en tevens om de speelmogelijkheden te vergroten, werd een ijzeren band - barbá - om de pols gedaan bij de hand waarmee de agan werd vastgehouden. De agan, ook bekend in West-Afrika, Nigeria en Benin, wordt daar bespeeld tijdens rituelen ter ere van “Ogun”, de God van het ijzer. (Vgl. Haïti: “hogan”, Cuba: “ogan”).<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Agan], Encyclopedie van Curaçao</ref> ---------------- hoetink {{Databox}} '''Becu''', ta un instrumento musikal traha di un uitgehold stemgel di maishi di 40 pa 50 cm di largura. midden in e stemgel zijn vlak naast elkaar twee spleetjes gesneden, waardooor de muzikant blaast. De open uiteinden worden met de handel min of meer afgesloten om het geluid te temperen. ook de stengel van het suikerriet werd er wel eens voor gebruikt. {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] Bekú Een muziekinstrument gemaakt van een uitgeholde sorghostengel (de stengel van de zogenaamde "maishi chiki" plant) van 40 a 50 cm lengte en 2 cm dikte. Op ongeveer 3 cm van een der gaatjes, echter op de lijn die gevormd wordt door de twee gaatjes, wordt in de lengte van de stengel een tongetje ingesneden, waardoor beurtelings wordt geblazen en gezogen. De toonhoogte-verschillen worden verkregen door de gaten met de duimen beurtelings af te sluiten en te openen. De bekú werd gespeeld om de tijd te doden bij het bewaken van de sorghovelden tegen vernieling door vogels en andere dieren. Ook werd de bekú tijdens familiefeesten gespeeld, begeleid door de wiri en de bamba. Wordt vandaag nog gespeeld in Benin en Opper-Volta, respectievelijk papo en bumpa genoemd.<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Beku], Encyclopedie van Curacao</ref> -------- {{Databox}} '''Barí''' ta un instrumento musikal Na Boneiru, barí ta referí tantu na e instrumènt mas importante den músika kultural, komo na e selebrashon di barí. Ántes tabata usa barí di ròm komo instrumènt. Despues ku e barínan ei no tabata bini mas, a kuminsá traha barí di palu. Ta kurti kueru di kabritu òf di karné pa pone riba e barí. Grandinan ta bisa ku e kueru di karné ta toka mas mihó ku esun di kabritu. E tokadó ta wanta e barí krusando su pianan rònt di e barí. Pa e barí saka zonido, e tokadó ta bati ku su dedenan riba e kueru33. == Wiri == Ta traha wiri di heru, koper òf stal. Si usa heru, e zonido di wiri ta mas kla. E largura di wiri ta entre 20 ku 30 centimeter. Den e hanchura di e wiri, nan ta skèrf algun strepi di punta pa punta. Pa toka wiri e tokadó ta tene e instrumènt den su man. Den su otro man e tin un otro heru ku e ta raspa riba e instrumènt pa saka ritmo. Na Boneiru wiri ta un instrumènt ku no por falta34.44 {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[Category:Instrumento musikal]] ---------------------------------- == Sinfonia di man == Durante di e selebrashon di maskarada, e instrumènt mas prinsipal ta sinfonia di man. Esaki ta un sinfonia ku ta toka ku man. E tokadó di sinfonia di man ta dirigí e grupo di maskarada. Otro tipo di instrumènt Segun tempu ta desaroyá, gruponan a introdusí mas instrumènt musikal den e ritmo kultural di Boneiru. Esnan ku mi a menshoná tabata tei tur tempu i tei te dia di awe. Tin instrumènt di ántes ku awendia bandanan no ta usa mashá mas. Por ehèmpel karkó. Karkó ta e kokolishi di mas grandi na Boneiru. Tabata usa kaska di karkó ántes komo instrumènt di supla pa tur tipo di okashon. -------------------------- {{Databox}} '''Premio Sticusa''' tabata un premio literario pa tur idioma di Surnam i Antias Hulandes, pr ehempel Srnan Tongo, Hindi i Papiamentu ku eksepshon di hulandes. * 1976 ** premio literario - Guillermo Rosario ** premio di incentivo - Henry Habibe; Federico Oduber *1975 ** premio literario - [[Antoine Maduro]] *1976 *1977 ** premio di incentivo - [[Pacheco Domacassé]] (rechasa) [[Category:Kultura]] [[Category:Antias Hulandes]] ------------------- '''Adriaan Lacle''' ([[16 di yüni|16 di juni]] [[1866]] - [[21 di yüni|21 di juni]] [[1935]]), tabata un komersiante magnate Arubano. cu ta conecta cu varios eificio di herencia: * Casa La Quinta * [[Cas Veneranda]] * stadhuis di oranjestad * [[Fontein (Aruba)|Fontein]] == Biografia == Hij is geboren op 16 juni 1866, yiu di Casper Pieter Laclé en Nano Jacomina Nicolasa Henricus y tabata e mayor di seis yu. No tin hopi konosementu tokante su edukashon di mucha òf kualke di su promé eksperensianan di negoshi, pero durante su bida laboral e a yuda hende haña prestamo, tabata un komersiante ku a logra hopi, i tabata doño di varios tereno. De echo, el a encarga e konstrukshon di e famoso kastigu La Quinta Carmen, awor un restorant. Ounke nunka e mes no a biba den e kas bunita ei, su kas mes tambe tabata reflehá su éksito i bon gusto. Awe ainda su kas ta den bon kondishon i por haña e kas den e kaya di Oranjestad. Pa loke ta trata su bida personal, ta bisa ku el a kasa dos biaha durante su bida. E tabatin su promé yu muhé durante su promé matrimonio, pero el a pèrdè su esposa poko despues di su nasementu. Durante su di dos matrimonio el a haña 16 yu. Sinembargo, a bisa ku solamente 11 di e 17 hòmbernan ei a logra pasa 18 aña di edat. Na 1891 el a bolbe casa cu Leonsa Oduber (1871- 1951) El a fayece na e edad di 69 ana. (Oranjestad)—The name Adriaan Laclé may ring a bell to locals as one of the bigger roads on the island, but about a century ago, Adriaan Laclé was a rich businessman, well-known for his generosity, wealth, and taste. Adriaan was born in 1866 and was the eldest of six children. Not much is known about his childhood upbringing or any of his earlier business ordeals, but during his hay day he often helped people get loans, was a well-established trader, and owned several plots of land. In fact, he commissioned the construction of the famous La Quinta Carmen manor—now a restaurant. Though he himself never lived in the beautiful manor, his own house also reflected his success and good taste. Today his house still stands in good condition and can be found in the back streets of main street Oranjestad. Regarding his personal life, it has been said that he was married twice during his lifetime. He had his first daughter during his first marriage but lost his wife soon after her birth. During his second marriage, he fathered 16 children. However, it has been said that only 11 of those 17 made it past 18 years of age. Perhaps two of his most well-known daughters are Maria Monica Laclé and Maria Veneranda Laclé, who went on to marry successful brothers Eloy Arends and Maximilian Arends, respectively. Their houses are still standing; Eloy and Maria Monica’s mansion functions as a townhall, used to host civil marriages, while Maximilian and Maria Veneranda’s house stands on the opposite side of the road to them—though currently under renovation after years left in ruin.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240521.pdf Adriaan Laclé One of Aruba’s richest men in the twentieth century], Aruba Today (21 di mei 2024) </ref> Source: De Kolibrie op de Rots (en meer over de geschiedenis van Aruba) by Evert Bongers {{Appendix}} ---------------------------- {{Databox}} [[File:Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg|thumb|Pan bati cu pisca y cabaron]] en.wiki: '''Pan bati''' ta un pan plat, cu ta un autentico specialidad di e cushina [[Aruba]]no. Na Aruba ta come esaki como pan y na banda di otro platonan manera sopa carni, stoba y paska hasa. Tambe por come cu sucu riba dje o otro reyeno. Pan bati ta parce un pancake, pero cu un sabor diferente y hopi menos dushi.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> E ta traha di hariña di maishi (sorghum), hariña di trigo y lechi. Originalmente e tabata wordo traha riba un casuela, awendia ta uza un panchi.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> E creacion di pan bati a ser influencia pa diferente cultura manera esun di e conkistadonan [[Spaña|Spaño]] i esun di e nativonan indjan. Pero e influencia di mas grandi a bini di e cultura crioyo Arubano. Pan bati ta un auténtiko plato di Aruba, ku ta parce pancake pero ku un sabor diferente. Pan bati ta un plat di pan ku ta wòrdu traha manera pancake, pero ku un sabor hopi ménos dushi. E ta un plato di banda hopi popular i ta kumpli ku kasi tur kos típiko arubano, manera sup, stew i piská fritu òf shellfish. E por wordo combina na banda di diferente plato manera sopa carni, stoba y paska hasa. Pan Bati is een vrij dikke pannenkoek die van oorsprong uit Aruba komt en gebakken wordt op een kasuela. Een kasuela is een gietijzerplaat waar ( met erg weinig boter ) de pannenkoeken op worden gebakken. Intussen heeft de kasuela plaats gemaakt voor de koekenpan.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> {{Multiple image | image1 = Maishi Rabo (Sorghum bicolor).jpeg | image2 = Casuela 16 36 24 540000.jpeg | caption2 = ''Casuela'' (flat cast iron griddle)or ''Buren''(flat clay griddle)are used to cook ''[[arepa]]'' cachapa and pan bati. An equivalent variety is the [[Comal (cookware)|comal]]. | caption1 = In Aruba ''maishi rabo'' ([[Sorghum bicolor; Spc.introduced]]) is used to make ''pan bati'' (typical Aruban flat native bread). While funchi is made from corn ([[ Zea mais]]) | total_width = 400 | image3 = Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg | caption3 = Fried ''piska cora'' ([[Lutjanus purpureus|red snapper]]), shrimp, and pan bati. }} == Pan bati == Pan bati is een authentiek Arubaans bijgerecht, dat pannenkoek lijkt maar anders van smaak is.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> Pan Bati is een broodachtig bijgerecht dat wordt gebakken als pannenkoeken, maar veel minder zoet smaakt. Het is een zeer populair bijgerecht en past bij bijna alle typisch Arubaanse gerechten, zoals soepen, stoofpotjes en gebakken vis of schelpdieren. E pancake pisá aki ta wòrdu traha di kuminda di sorgo i lechi. E pasta ta wòrdu traha riba un plaka di heru, e cazuela. I e pan bati ta kuminda komo kuminda di banda ku piska, karni, sopa òf stew. Na lugá di patata òf riso. Den algun reseña e proporshonnan di farinha di maishi i farinha di trigo ta varia, i algun kushinan ta añadí un wowo òf sukari di vanila na lugá di sukari normal. E ta un receta excelente pa experimenta cu ne. Y cu bo no tin cazuela, no ta importa. Un bon pan tambe lo ta bon. E panbati ta traha di un compuesto di harina di maishi i di trigo. E proporshon di esakinan ta krusial pa por haña un resultado bunita i friu. Originalmente, Pan Bati tabata wòrdu kaktá riba un plaka di heru, e casuela. Deze dikke pannenkoek wordt gemaakt van sorghummeel en melk. Het deeg wordt op een ijzeren plaat, de cazuela, gebakken. En de pan bati eet je als bijgerecht bij vis, vlees, soep of stoofgerechten. In plaats van aardappels of rijst. In sommige recepten variëren de verhoudingen van het maismeel en het tarwemeel, en sommige koks doen er een ei bij, of vanillesuiker in plaats van gewone suiker. Een uitstekend recept dus om mee te experimenteren.En dat je geen cazuela hebt, geeft niets. Een goede bakpan voldoet ook. De panbati is gemaakt van een mengstel van mais- en tarwemeel. De verhouding hiervan is cruciaal om een lekker luchtig resultaat te krijgen. Oorspronkelijk werd Pan Bati gebakken op een gietijzeren plaat, de casuela.<ref>https://www.antilliaans-eten.nl/en/recepten/arubaanse-pan-bati/</ref> Maar het gaat ook prima in een koekenpan. De naam pan bati betekent letterlijk "geslagen of geklopt brood". Het doelt natuurlijk op de bereiding van het beslag, dat flink schuimig wordt opgeklopt voordat het in de pan gaat. Panbati wordt meestal bij het avondeten gegeten en wordt geserveerd als alternatief voor [[rijst]], [[aardappel]]en of [[funchi]]. Soms wordt de panbati ook gewoon als pannekoek gegeten met een klontje boter en wat poedersuiker. Op feesten wordt geitensoep met pan bati gegeten. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ------------------- '''Premio Nacional di Teatro''' (PNT) ta un premio institui pa departamento di Cultura di Aruba (DCA) na aña 2004. Otorgamento di e premio ta tuma luga anualmente na ocacion di e celebracion di Dia Mundial di Teatro, riba o rond di [[27 di mart|27 di maart]]. E premio ta wordo otorga na persona, grupo of fundacion cu a contribui na desaroyo di arte di tarima na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA cu premio nacional di Teatro Aruba 2005-2021], 24ora.com (6 di juni 2021)</ref> Cada lustro ta entrega alaves e “reconocemento special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> E prome premio a wordo otorga na 2005 y e prome reconocimiento di Bida Largo na 2009, titulo cu a bay pa prome bes na e tecniconan di Cas di Cultura Aruba, señor Richard Hopmans y señor Rolande Bryson. == Laureado == * 2005 - [[Mascaruba]], grupo teatral * 2006 - [[Jubi Naar]] (1943-2024), autor, critico, actor, periodista y director di teatro * 2007 - Amy Lasten, maestro, directora y actriz * 2008 - Carmen Herrera, autor, director di teatro, actriz y compositor hunto cu grupo teatral Kibrahacha * 2009 - Oslin (Chin) Boekhoudt (19??-2015), autor, actor y director di teatro * 2010 - Leo Tromp (1943-2021), presidente Internacional di Teatro Amateur, IATA y FUNDARTE. * 2011 - [[Vale Croes]] (1951-2015), comediante * 2012 - Mirto Laclé, gestor cultural * 2013 - [[Diana Antonette]], actriz y directora di Teatro di Danza Arubano. * 2014 - no a otorga premio * 2015 - no a otorga premio * 2016 - no a otorga premio * 2017 - no a otorga premio * 2018 - no a otorga premio * 2019 - ? * 2020 - ? * 2021 - Lenie Jeandor, actriz, escritor y director di teatro * 2022 - Persey Jeandor, actor, cantante, comediante y director di teatro * 2023 - [[Norman de Palm]], productor di teatro * 2024 - [[Instituto Pedagogiko Arubano]] (CKV Teatro) == Recipiente “Reconocemento Special di Bida Largo” == * 2009 - Richard Hopmans y Rolande Bryson, tecniconan di Cas di Cultura Aruba; pa dedica henter nan bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral) * 2019 - Farita Luidens, actriz, comediante, productor, escritor di teatro; pa 50 aña den farandula cu su mega produccion “Ken ta Basha Abou”) * 2020 - [[Cas di Cultura]]; pa mas di 60 aña na servicio teatral y cooperacion pa lanta arte di tarima. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] Manera ta custumber, tur aña Departamento di Cultura Aruba ta organisa e actividad teatral di mas grandi na Aruba cu ta relaciona cu Celebracion di Dia Mundial di Teatro. Anexo na e programa di celebracion, cada aña ta otorga e Premio Nacional di Teatro na un persona, grupo of fundacion cu a traha y cu a contribui grandemente cu e desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA CU PREMIO NACIONAL DI TEATRO ARUBA 2005-2021], 6 di juni 2021</ref> Cada lustro ta ser entrega alaves e “Reconocemento Special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> ----------------------------------------- '''Museum of Industry''' (''Museo di Industria'') ta un [[museo]] na [[Aruba]], dedica na e historia industrial di e isla, ku a kuminsá den [[siglo 19]]. E ta situa na [[San Nicolas]], den e edificio monumental di e toren di awa. Despues di restauracion di e edificio e museo a habri na juli 2016. == Exhibicion permanente == Pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e museo ta mustra sinku pilar economico importante den historia di Aruba. E ta trata di e industrianan di oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. Museo di Industria ta forma parti di Fundacion Museo Arubano, cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sector cultural di Aruba, historia y naturalesa. == Edificio == E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939; architecto tabata [[Pieter van Stuivenberg]]. Su construccion ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. Na 2003 Fundacion Fondo pa Monumento Aruba (SMFA) a kumpra e edificion pa asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E museo ta mustra pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e sinku industria mas importante den historia di Aruba: oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. E Museo di Industria ta situá den e Toren di Awa na San Nicolas i ta konta e historia industrial di Aruba, ku a kuminsá den siglo 19. E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939 i ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. A kumpra e Toren di Awa pa e Monumentonan di Fundashon na 2003 asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E Museo di Industria ta forma parti di Aruba Fundacion di Museo (Fundacion Museo Aruban), cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sektor kultural di Aruba, historia i naturalesa. E museo di E industria ta habri tur dia for di 9'or di mainta te 6 di atardi. The Museum of Industry is located in San Nicolas—better known as the art capital of Aruba. This museum exhibits the industrial history of gold, aloe, phosphate, oil and tourism through elaborated displays and multimedia installations.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240402.pdf Create museum memories], Aruba Today (2 di april 2024)</ref> The Museum of Industry is situated in the Water Tower in San Nicolas and narrates Aruba's industrial history, which began in the 19th century. The Water Tower was built in 1939 and consists of three sections: the substructure, the high-rising vertical shaft, and the tank at the top. The Water Tower was purchased by the Monuments Fund in 2003 so it can be restored and preserved as one of Aruba's monuments. The Museum of Industry is part of Aruba Museum Foundation (Fundacion Museo Aruban), which is a foundation set to maintain, preserve, and protect the Aruban cultural sector, history, and nature. The museum of Industry is open daily from 9 am till 6 pm. For more information, check out their Facebook page Museum of Industry Aruba. ----------------------------- ==Musica den Caribe Hulandes== * en.wiki:Music of the former Netherlands Antilles E músika di Antias Hulandes ta un kombinashon di elementonan nativo, afrikano i europeo, i ta estrechamente konektá ku tendensia di paisnan bisiña manera Venezuela i Colombia i islanan manera Puerto Rico, Cuba, Santo Domingo, Haiti, Martinique, Trinidad, Dominica i Guadeloupe. E islanan di Curaçao i Aruba, ku tabata forma parti di Antillanan Hulandes, ta konosí pa nan vals, baile, mazurka i un tipo di músika ku ta wòrdu yamá tumba, ku a haña su nòmber for di e tambornan di conga ku ta akompañá e músika. E otro islanan ta hopi mas chikitu ku Aruba, Bonaire i Curaçao. Nan ta Sint Eustatius, Sint Maarten i Saba. Sint Eustatius tin un bida nocturno chikitu, ku solamente un club nocturno (e zouk Largo Height Disco) [1] na 1996. E habitantenan, e "Statianonan", ta tene baile improvisá den kaya, yamá "road blocks", usando stereo di outo. Saba tin un kantidat di baile den diferente restorant, inkluyendo un gran variedat di hip hop, calypso, soca, kompa, zouk, bouyon, reggae i merengue. Sint Maarten tin un bon konosí tradishon di karnaval ku músika i baile, ku ta tuma lugá meimei di aprel i ku ta kulminá ku e tradishonal kimamentu di Rei Moui-Moui, i tambe un kantidat di klubnan di anochi i kasinonan ku músika; "spot"nan popular kaminda lokalnan ta bai baila ta inkluí Boo Boo Jam i Lago Height, tur dos situá na e parti nort (franse) di Sint Maarten; e banda di kasinonan mas popular ta King Bo-Bo, konosí komo e "King of Calypso". 2] == Aruba == Musica ta masha estrechamente conecta cu e cultura Aruba, y ta hunga un rol importante den fiesta, carnaval y celebracionnan informal. E músika di karnaval a nase na Trinidad na fin di siglo 18, i ta kombiná temanan romántiko, melodía inspirá den calypso, i tambor di tumba. Otro selebrashonnan Arubiano ku ta basá riba músika ta incluí Dera Gai, Dande, Gaita i Aguinaldo. Op Aruba speelt muziek niet alleen op feestdagen een belangrijke rol, maar ook tijdens de carnavalsperiode en informele vieringen. Omdat het eiland zo klein is, heeft de muziek van Aruba rijke invloeden van Afrika, Europa en Latijns-Amerika. De muzikanten hebben de muziek wel een onmiskenbaar Arubaans/Antilliaans geluid gegeven zodat het toch niet hetzelfde is. {{div col}} * [[Asambeho]] * [[Calypso]] * [[Roadmarch]] * [[Steelband]] * [[Dande]] * [[Tumba]] * [[Waltz antiano]] * [[Bolero]] * [[Soca]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ==Bonaire== E isla di Bonaire ta konosí pa un kantidat di baile, entre otro e baile di Bari i e baile di Simadan. Polka, carioca, rumba, merengue, danza, joropo, jazz waltz i mazurka importá tambe ta popular. [[Baile di Sinta]] ta un baile popular di fertilidat, ku ta wòrdu ehekutá rònt di un palo di mei. Cancionan di trabou tradicional Africano na Bonaire a evoluciona cu tempo den cancionan ritual cu baile compleho, instrumentacion y polifonia. 3] E Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di e mesun nòmber, i tambe na otro okashonnan, ta wòrdu dirigí pa un kantante soltero ku ta improvisá tekstonan ku ta komentá eventonan lokal i figuranan (un kantante asina ta similar na un calypsonian). E baile di Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di Bari, ta bai huntu ku un tambor ku ta parse un bongo, yamá un Bari. E promé parti di e baile ta presentá hòmbernan ku ta kompetí den un baile stilizá, ritual pa muhénan, siguí pa un parti kaminda e parnan ta baila, maske nan no ta mishi (e ta similar na tumba).[ 3] Despues di e kosecha di sorgo den luna di febrüari te ku aprel, e festival di Simadan ta tuma lugá pa selebrá, ku e wapa, un baile ritmiko, ku ta bai huntu ku e selebrashon. E kansionnan tradishonal di Simadan ta inkluí tres forma di yamada i kontesta, e Dan Simadan, Belua i Remailo. Nan ta uza instrumentonan manera bari, wiri, karko, quarta, guitar, triangle y clapping. 3] {{div col}} * [[Bari]] * [[Simadan]] * [[Tumba]] * [[]] {{div col end}} ''Bari'' is a festival, dance, drum and song type from the Dutch Antillean island of [[Bonaire]]. It is led by a single singer, who improvises. Lyrics often concern local figures and events of importance.<ref>{{cite web|url=http://www.geographia.com/bonaire/boncul01.htm|work=Geographica: Bonaire|title=Culture: A Rich and Diverse Heritage|access-date=December 3, 2005}}</ref> ==korsou == {{div col}} * [[Wals antiano]] * [[Danza]] * [[Mazurka]] * [[Tumba]] * [[Tambu]] * [[Muzik di zumbi]] * [[Ritmo Kombina]] * [[Latin rap]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ''[[Tumba (music)|Tumba]]'' is a style of Curaçao music, strongly African in origin, despite the name's origin in a 17th-century Spanish dance. Traditional ''tumba'' is characterized by scandalous, gossiping and accusatory lyrics, but modern ''tumba'' often eschews such topics. It is well known abroad, and dates to the early 19th century. It is now a part of the [[Carnival Road March]].<ref>{{cite book|author=De Ledesma, Charles |author2=Gene Scaramuzzo |chapter=Dance-Funk Creole-Style|year=2000 |editor=Broughton, Simon |editor2=Ellingham, Mark |editor3=McConnachie, James |editor4=Duane, Orla|title=World Music, Vol. 2: Latin & North America, Caribbean, India, Asia and Pacific|pages=289–303|publisher=Rough Guides|isbn=1-85828-636-0}}</ref> == Sint Maarten == {{div col}} * [[Ponum]] * [[Quimbe]] {{div col end}} ''[[Quimbe]]'' is a topical song form from the Dutch Antillean [[St Maarten]]. It traditionally accompanies the ''ponum'' dance and drumming, but is now often performed without accompaniment. Lyrics include gossip, news and social criticism, and use clever puns and rhymes. Performance is often competitive in nature.<ref>{{cite book|title=New Grove Dictionary of Music & Musicians|editor=Sadie, Stanley|chapter=Dutch Antilles|publisher=Macmillan Publishers|location=London|year=1995|isbn=1-56159-174-2|page=777}}</ref> Other genres include: {{div col}} * [[Latin hip hop|Latin Rap]] * Ritmo Kombiná * [[Tambu (music)|Tambú]] * Seú * Wals * [[Zumbi]] {{div col end}} ----------------------------------------------------- --------------------------- Het Natuurhistorisch Museum van Bonaire is een museum geopend in 1885 en gevestigd in Kralendijk op Bonaire . Geschiedenis Gebouwd in 1885 door een Venezolaanse plantage-eigenaar, werd de eigenaar er na de Tweede Wereldoorlog van beschuldigd samen te werken met de nazi's door de bewegingen van transportschepen met een zender-ontvanger door te geven aan Duitse onderzeeërs in de Caribische Zee. De eigenaar wordt in Venezuela gearresteerd en de eigendommen worden in beslag genomen. Vervolgens werd het in 1947 aangekocht door de familie Herrera , een van de meest invloedrijke families op Bonaire . Het huis heette destijds het “Van der Reehuis”. Het groeide uit tot een kleine winkel met vlees van de plantage in Washington, houtskool, groenten, ingeblikte goederen en vervolgens bier en limonade. Tegenwoordig is dit herenhuis een van de historische monumenten van Bonaire en herbergt het het Bonaire Natural History Museum. Het bewaart Indiase kunstvoorwerpen, schelpen en zeedieren , Bonaire-vogels, koralen, schelpenfossielen, plantagegereedschappen, antieke flessen en nog veel meer . --------- '''FuHiKuBo''' (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) ta un organisashon boneriano dedika na registra e historia di Boneiru. El a wordu funda dia 6 di ougustus 1998. == link eksterno == * [http://archivoboneiru.com/ Wepsait di Archivo di Boneiru] FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) es una organización de Bonaire dedicada a registrar la historia de Bonaire. La fundación se creó el 6 de agosto de 1998 y se dedica a la[1]: Dat doet zij onder meer door Bonairiaanse ouderen op video te laten vertellen over hun eigen geschiedenis. De collectie bestaat uit archiefmateriaal verzameld door Boi Antoin. Via de website archivoboneiru.com zijn meer dan 1000 interviews en documentaires te zien die een beeld geven van het eiland.<ref>[https://www.unesco.nl/nl/artikel/unesco-accrediteert-bonairiaanse-stichting-fuhikubo Unesco accrediteert Bonairiaanse stichting Fuhikubo], 11 di september 2020</ref> {{Appendix}} ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} [[File:Dakkappellen Weststraat 15.jpg|thumb|275px|Dak di Casita Geel]] '''Casita Geel''' (of ex-cas di Aruba Bank) ta un cas di cunucu na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]], situa den centro di ciudad na Weststraat 15. E ta un [[monumento]] proteha y a wordo registra den Registro di Monumento dia 10 di mart 2011. Het kunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 is een beschermd monument en is op 10 maart 2011 in het Monumentenregister ingeschreven.[2] Het is eigendom van de Stichting Monumentenfonds Aruba en was tot eind 2019 in gebruik als kantoor van ARINA. == Historia == Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya G.F. Betico Croes (antes Nassaustraat) y Waterweg, pega cu e edificio di Aruba Bank. Ta probable cu e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un [[Fransia|Frances]]<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> y na 1908 a wordo cumpra pa Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest-Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest-Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas.[[File:Aruba Bank.jpg|thumb|left|John Eman Bank den Caya Betico Croes]] El a resta como e ultimo casita di cunucu den e caya principal comercial di oranjestad, despues cu tur e otronan a keda tumba abou y remplasa pa edificionan nobo i mas moderno durante [[siglo 20]]. [[File:Voorgevel Weststraat15.jpg|thumb|Fachada dilanti na Weststraat 15]] ---- nl.wiki:Weststraat 15 is een stadskunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 in Oranjestad, de hoofdstad van Aruba. Het staat ook bekend als het Gele Huisje (of "Casita Geel" in Papiaments) of ex-Aruba Bank Huisje. Het is tot stand gekomen mogelijk in 1908. Er is ook sprake volgens Plantage Zorg en Hoop dat het in 1860 zou zijn gebouwd door een Fransman.<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> [1] Het jaartal 1908 en huisnummer 97 boven de hoofdingang zouden hierdoor verwijzen naar een verbouwing uitgevoerd door de toenmalige eigenaar Richard Johannes Eman die het had aangekocht. Eman was gehuwd met Johana van der Biest en samen kregen ze zes kinderen. Als volwassene trouwde een van de dochters met de bankier John Gerard Eman die de stichter was van de Aruba Bank. Originalmente, la casa estaba situada en la esquina noroeste de Caya G.F. Betico Croes, antigua Nassaustraat, y Waterweg. Estaba situada con su fachada alejada de la línea de edificación con una plaza con grandes árboles delante. En el contexto urbano y sobre todo para la principal calle comercial de Oranjestad, esta casita era muy especial porque seguía siendo la última casa stadskunuku presente en esta calle. Todas las demás casas stadskunuku habían sido demolidas durante el siglo XX y sustituidas por nuevos edificios más modernos. == Historia == == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix}} Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya Betico Croes y Waterweg, pega cu e actual edificio di Aruba Bank. Probablemente e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un Franses y na 1908 a wordo cumpra pa Sr. Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest- Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest- Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas. Na aña 2000 cu e meta pa preserva e casita aki pa futuro generacionnan y evita e bay perdi a dicidi pa muda esaki pa un locacion nobo na Weststraat. Pa aloca e monumento a busca un tereno den Oranjestad mes paso akinan ta caminda cu e cas di cunucu mester a keda mirando cu ta den e area aki so por a haya e tipo di casnan aki. Un otro punto importante tabata cu mester a haya un tereno caminda por a aloca e cas mescos cu na su tereno original na un distancia di 14 meter for di e rooilijn esaki ta ser considera un locacion historico. Asina a logra yega na e tereno caminda e edificio ta actualmente despues cu e tereno a keda traspasa pa Stichting Monumentenfonds Aruba. Esaki ta e unico biaha cu na Aruba a muda un monumento completamente. Despues di a fungi como museo, oficina, restaurant awor eCasita Geel lo ta e cas nobo di Moonshine Diaquiri & Co.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/10/AM231010.pdf E portanan di Casita Geel lo habri un biaha mas pa publico], AweMainta (10 di oktober 2023)</ref> {{Appendix}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=}} {{References}} }} [[Category:Hende]] [[Category:Monumento|Aruba]] [[Category:Aruba]] ------------------------------- User:Curatoraruba10/sandbox '''Museo di Industria''' ta un [[museo]] na [[Aruba]]. E ta situa den [[Watertoren San Nicolas|Watertoren di San Nicolas]], un edificio monumental na skina di Bernardstraat y Caya Cooper.? E museo tin un exposicion permanente cu ta pinta e desaroyo industrial di Aruba, cuminsando cu e explotacion minanan di oro, e cosecha di aloe, e industrianan di fosfaat y petroleo y finalmente cabando cu [[turismo]]. Het Industriemuseum, gehuisvest in de voormalige watertoren te San Nicolas, geeft een beeld van de industrialisatie van Aruba. Dat verhaal begint met het goud delven, de aloëwinning, de fosfaatindustrie, om dan eerst uit te komen bij de olie­industrie en ten slotte het toerisme.  == Watertoren San Nicolas == E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas, construi pa LWV (Lands Water Voorziening, awendia WEB Aruba NV) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Architecto tabata [Pieter van Stuivenberg]], kende tabata traha pa LWV na korsou. == locatie == Museo Industrial ta situa alabez den un edificio cu ta hopi apropia pa cu e tematica di e exposicion aki…e edificio monumental a ser contrui pa LWV (Lands Water Voorziening) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Di e forma aki por acomoda e cantidad di migrantenan cu a bin busca un bon futuro na Aruba y cu pa gran parti a establece nan mes den e pueblo aki. Pa loke ta diseño por remarca cu e ta mustra razgonan di estilonan di moderno na momento di su construccion manera art deco y nieuw bouwen cu ta refleha e enfoke riba forma, dynamismo y functionalidad di e periodo. E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas y sin duda ta un recuerdo potente y symbolico di e desaroyo tecnologico industrial di e epoca atras. en.wiki: ==Industry museum== The industry museum provides an overview of the industrial activities on Aruba. It has displays of the gold, [[aloe]], phosphate ([[guano]]) and oil industries which were present on the island.<ref>{{cite web|url=https://www.aruba.com/nl/ontdek/het-industriemuseum |title=Het Industriemuseum |website=Aruba.com |language=nl |access-date=19 February 2022}}</ref> The [[public utility]] companies of Aruba have permanent exhibitions of their activities.<ref name="beautiful"/> -------------------------------- '''Museo Historico di Aruba''' ta e [[museo]] mas bieu na [[Aruba]]. E ta situa den [[Fort Zoutman]] na Oranjestad. Artwell Cain: Het oudste museum is het Historisch Museum Aruba, opgericht 1961 en nu bekend als Museo Historico Arubano (FMA). Aanvankelijk viel het museum onder het beheer van de Stichting Cultureel Centrum Aruba, in 1975 kreeg het een eigen stichtingsbestuur. De doelstelling was het oprichten en beheren van één of meer musea met objecten en kunstzinnige voorwerpen van cultuurhistorisch en natuurhistorisch belang en de bewustwording van de Arubaanse bevolking van het verleden.4 In 1984 kreeg het museum een permanente behuizing in het historische Fort Zoutman, in het centrum van Oranjestad. Dit gebouw dateert uit 1798, de ernaast gelegen Willem III-toren uit 1868. ------------------------------------------- {{Databox}} [[File:Museo di Tambu Shon Cola.jpg|thumb|Museo di Tambú Shon Cola]] '''Museo di Tambú Shon Cola''' ta un [[museo]] chikitu na [[Kòrsou]]. E ta situá ost di [[Willemstad]] entre [[Spaanse Water]] i Sint Jorisbaai, den region di Bandariba. Den un kas di famia, tipo [[kas di kaha]], na Kaya Sabana Baka 31.<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021), pag.61-65.</ref> == Mira tambe == * [[Lista di museo na Kòrsou]] {{Appendix}} [[Category:Kòrsou|Museo]] [[Category:Kultura]] [[Category:Kòrsou]] Het Museo di Tambú Shon Cola ligt ten oosten van Willemstad, tussen het Spaanse water en de Sint Jorisbaai. Het vrijstaande huis met zijn veranda, dieprode muren en witte vensters is een eenvoudige versie van de deftige landhuizen van de witte elite, in de volksmond kas di kaha. Een bord bij de ingang vermeldt, in het Papiaments: ‘Een volk heeft recht op zijn eigen geschiedenis.’<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021).</ref> Het museum is opgericht in april 2015 door Mr. dr. René Rosalia (1948), politicus en oud­minister van Onderwijs, Cultuur, Sport en Wetenschap. Deze tambú­speler en ­componist promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam op een onderzoek naar de wettelijke en kerkelijke repressie van afro­culturele volksuitingen. Rosalia is ook een van de drijvende krachten achter het bijschrijven van tambú in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland, in november 2016.91 In het museum bracht hij een groot deel van zijn in 1972 gestarte privécollectie onder. Tekstborden geven uitleg in het Papiaments en Engels. In vertaling: ‘Tambú werd gespeeld vanuit diepe spirituele redenen. De aanwezigheid van tambú in het leven van “yesterday’s people” was om te voldoen aan de plichten die verbonden waren met hun intense spirituele orientatie.’ Tambú bood hun bescherming en veiligheid. Met tambú kon de mens contact maken met God. Zonder tambú was je onbeschermd en zwak. Op een monitor zijn beelden te zien van een feest op Bandabou in 1991, waar paren dansen op tambú­muziek. Tambú is verbonden met de jaarwisseling en eindigt op Dumingu di Tres Rei, de zondag na Drie Koningen. De tambú­spelers identificeren zich met de zwarte koning Balthazar.92 --------- ------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''Johannes (Johan) Hartog''' (☆ 1912 - † 1997 na [[Salzburg]]) tabata un historiador, escritor y bibliotecario antiano. E ta ser considera un di e pioneronan cu a pone e fundeshi pa investigacion cientifico socio-cultural tocante [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{citeer web|url=https://www.creativeeuropedesk.nl/sites/default/files/files/UNESCO%20Aruba%20Heritage%20report%20Luc%20Alofs%20okt08_0.pdf|auteur=Alofs, Luc|titel=The Aruba Heritage Report|werk=Aruba National Commission for [[UNESCO]]|datum=2008|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> == Bibliografia == Johan Hartog tabata un persona remarcabel; e tabata protestant cu e converti den catolico y a promove den [[teologia]] (''doctor theologiae'') na Universidad di London.<ref name="Hartog">{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402196:mpeg21:a0006|titel=Dr. Hartog vertrokken|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-11-12|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> E tabata biaha hopi, entre otro den tur skina di [[Oropa|Europa]] y [[Medio Oriente]], acumulando conocemento na diferente universidad, pais y sociedad. Na juni 1940 el a yega [[Kòrsou|Corsou]]. Den añanan 1940 pa 1946 Hartog tabata redactor en hefe di [[Amigoe|Amigoe di Curaçao]], corant cu e momento ey tabatin circulacion na tur e islanan di [[Kòrsou i Dependensianan]]. Bou di su guia Amigoe a converti di un corant semanal den un corant diario.<ref name="Hartog"/> Despues di 1946 el a continua cu Amigoe como coresponsal. Entre 1946 i 1948 el a muda bek pa Hulanda, unda el a keda nombra redactor en hefe di e corant regional "Gooi- en Eemlander" na Hilversum. Desde 1948 el a traha pa Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) y tabata enbolbi pa cu lantamento di un centro cultural na [[Kòrsou]] y [[Aruba]]. Na 1950 el a wordo nombra director di e [[Biblioteca Nacional Aruba|biblioteca di Aruba]], cu tabata situa na Lagoenweg na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Mas despues e biblioteca ta muda pa [[scol 1888|Wilhelminastraat]], unda Hartog a keda director te su pensioen na 1972. Hartog tabatin un cantidad di publicacion riba su nomber. Mayoria di su buki a wordo publica na Aruba pa e imprenta VAD (Verenigde Antilliaanse Drukkerijen, antes D.J. de Wit). Di su obranan algun a wordo traduci na idioma [[Ingles]] of [[Spaño]]. Mas conoci ta su obra ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'' (Historia di Antias Hulandes), un cronica antiano den cuater tomo cu a sali entre 1953 y 1981.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://www.bibliotecanacional.aw/pages/johan-hartog/|titel=Johan Hartog|werk=[[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]|datum=2018-02-23|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Den e ultimo aña a saca como e di cincu tomo un registro y bibliografia historico. Na aña 1948 Hartog a casa cu Elisabeth Wouters, yiu muhe di G.J.J. Wouters (1883-1973), [[Lista di gobernador di Antia Hulandes (1634-1954)|gobernador di Antias Hulandes]] entre 1936 y 1942. Huntu nan a biba na [[La Piccola Marina]] di 1950 te 1980, ora nan a bandona Aruba pa motibu di salud di Elisabeth.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640175:mpeg21:a0088|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-09-29|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Na 1997 Hartog ta fayece na edad di 85 aña, net un luna despues di su esposa, y a wordo dera na Salzburg dia 21 di mei 1997. == Obra (seleccion) == * 1944 - ''Journalistiek leven in Curaçao'' * 1947 - ''Nederland in de West'' * 1953-1981 - ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'', tomo I te cu IV * 1957 - ''Bonaire: van indianen tot toeristen'' * 1961 - ''Curaçao: van kolonie tot autonomie: na 1816'' * 1962 - ''Het verhaal der Maduro's en foto-album van Curaçao, 1837-1962 : uitgegeven ter gelegenheid van het honderd vijfentwintigjarig bestaan van S.E.L. Maduro & Sons'' * 1964 - ''De Bovenwindse eilanden : Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius : eens gouden rots nu zilveren dollars'' * 1967 - ''The Honen Daliem congregation of St. Eustatius'' * 1968 - ''Luis Brion: de admiraal-financier'' (hunto cu Philip Louis Pierre Brion) * 1970 - ''Mogen de eilanden zich verheugen : geschiedenis van het protestantisme op de Nederlandse Antillen'' * 1971 - ''Honderd jaar gezelligheid in De Gezelligheid, 1871-1971'' * 1973 - ''Tula: verlangen naar vrijheid'' * 1974 - ''The courthouse of Sint Maarten'' * 1976 - ''Geschiedenis van Sint Eustatius'' * 1987 - ''Juwana Morto: Kustbatterij Aruba'' * 1996 - ''Het oude fort op de berg : gedenkboek bij het tweehonderdjarig bestaan van Fort Nassau op Curaçao'' * 1997 - ''De forten, verdedigingswerken en geschutstellingen van Curaçao en Bonaire : van Van Walbeeck tot Wouters, 1634-1942'' {{Appendix}} Johannes Hartog werd op 16 mei 1912 in Baam geboren. Hij volgde het gymnasium en studeerde vervolgens geschiedenis. In 1937, op vijfentwintigjarige leeftijd dus, promoveerde hij in Londen op de 'The Sacrifice of the Church'. Omdat het zijn voornemen was om oripntalist te worden, meldde hij zich als post-graduate student bij het Oosters Instituut in Rome. Zijn gekozen specialisatie zou de Balkan zijn. Maar de Tweede Wereldoorlog verhinderde de voorgenomen studie. Johan Hartog moest Italië verlaten. Omdat een broer van hem met zijn gezin op Curacao woonde, waar deze een betrekking bij de Shell had, belandde Johan Hartog na enige maanden en veel omzwervingen uiteindelijk op Curapao. Dr. Johan Hartog (1912-1997) was in de jaren 1940-1946 hoofdredacteur van de krant Amigoe di Curaçao, 'weekblad voor de Curaçaosche eilanden'. Onder zijn leiding werd de Amigoe een dagblad. Eind 1946 vertrok Joh. Hartog terug naar Nederland. Daar trouwde hij in 1948 met Elisabeth Wouters. Zij was een dochter van G.J.J. Wouters (1883-1973), een voormalig gouverneur van de Nederlandse Antillen (1936-1942). Vanaf 1948 was Hartog als medewerker van Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) betrokken bij de oprichting van het Culturele Centrum Curaçao en het Cultureel Centrum Aruba. In 1950 werd hij benoemd tot directeur van de Arubaanse bibliotheek aan de Lagoenweg in Oranjestad. Later zou de bibliotheek naar de Wilhelminastraat verhuizen, hij bleef er directeur tot zijn pensionering in 1972. Hartog heeft een aantal publicaties op zijn naam staan. Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Bronnen: * "Dr. Hartog vertrokken", in: Dagblad Amigoe di Curaçao d.d. 02-11-1946 *"Cultuur op korte termijn", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 31-05-1950 * "Verdiensten Hartog gememoreerd. Arubaanse bibliotheek viert 20-jarig bestaan", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 14-08-1974 * "Mevrouw Hartog werd 80 jaar", in: Amigoe d.d. 17-01-1987 Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Entre 1953 y 1981 el a publica un cronica di e historia antiano den cuater tomo bou di e nomber 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'. Mayoria di su buki a wordo publica pa e imprenta D.J. de Wit na Aruba. vijf delen waarvan de laatste 1981: Registerdeel en historische bibliografie bij de Geschiedenis van de Nederlandse Antillen Eerst die man. Doctor theologiae. Gepromoveerd in de Godgeleerdheid aan de Universiteit van Londen. UH rechtzinnig protas- j tantsche familie. Werd Roomsch- Katholiek. Reisde véél. De Balkan, Rusland. En het Beloofde Land („the much promised land" schreef — geestig en sarcastisch — onlangs „Linie"). Zoo vergaarde Hartog zijn wijsheid. Aan vele universiteiten (iater ook de Pauselijke van Rome), in vele landen en milieus. Met' die wetenschappelijke en wereldwijsheid spoelde hij, na Juni 1940, aan op Curagao. Een zéér vreemde eend in die subtropische bijt. Het was wijsheid van den Kerkvorst van dit kleinste deel des Rijks — Monseigneur Petrus Innocentius Verriet, den bisschop — dat hij Hartog de leiding gaf van het Missie-orgaan, het algemeene nieuwsblad Amigoe di Curagao, dat eenige malen per week verscheen. Hartog maakte er een dagblad van. Een heel merkwaardig, heel pittig, heel persoonlijk dagblad, soms veel te dwaas, maar altijd pittig en de moeite waard. Soms ging de wijsheid van hoofdartikelen en beschouwingen hoog uit boven dagbladpeil. Soms daalde Dr. Hartog naar het peil van de dorpsgemeenschap en spotte op dat peil j dat de spaanders er af vlogen.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010480233:mpeg21:a0041|titel=Vreemde geschiedenis. Waarom mag Hartog niet terug?|werk=Algemeen Dagblad|datum=1946-11-15|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> ------------------------------------- [[File:La Piccola Marina (Aruba) 19 09 28 897000.jpeg|thumb|275px|Fachada di La Piccola Marina]] '''La Piccola Marina''' ta un edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. El a wordo diseña como cas na 1950 pa arkitecto [[Jan Nagel]] (1913-1972) riba encargo di [[Johan Hartog]] (1912-1997), historiador, escritor y bibliotecario na Aruba. E cas ta unico den su sorto na Aruba. == Edificio == E cas di dos piso ta situa den centro di ciudad na L.G. Smith Blvd. 68, banda di [[Fort Zoutman]] cu bista riba bahia di Paardenbaai y Wilhelmina Park.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640114:mpeg21:a0015|titel=Te Koop|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-07-19|bezochtdatum=2023-10-17}}</ref> E piso abou ta consisti di entre otro un terasa, kamber pa studia, comedor, cushina i kamber cu baño pa e sirviente. E piso ariba tin un sala grandi, dos kamber y un baño. Cada piso tin un superficie di masomenos 90 m². Den e cura tin un casita di aproximadamente 20 m². Ultimo decadanan el a fungi entre otro como oficina y ta actualmente e sede di [[Kolegio di supervishon finansiero Aruba|Colegio di supervision financiero di Aruba]]. == Literatura == * Olga van der Klooster & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 187. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] De benedenverdieping omvat een terras, studeerkarr eetkamer, keuken, bijkeuken en dienstbodenkamer met badkamer. De bovenverdieping bestaat uit c. . grote woonkamer met grandioos uitzicht, twee slaapkamers en een badkamer. De oppervlakte is circa 90 m 2 per verdieping. In de tuin bevindt zich bovendien een tuinhuisje van circa 20 m 2. Het huis is voorzien van veel kasten en verfijningen en verkeert dank zij zorgvuldige bewoning en regelmatig onderhoud, in uitstekende conditie. Uniek voor Aruba en zeer aantrekkelijk geprijsd op NAf. 285.000,- k.k. ----------------------------- '''Adolf Kock''' (1936) ontving een Zilveren Anjer in 2022 vanwege zijn geschiedkundige kennis over [[Aruba]]. Met zijn kennis en verzameling van 1 miljoen foto's vanaf 1800 tot nu heeft hij een belangrijke bijdrage geleverd aan het behoud van ons [[cultureel erfgoed]]. -------------- == Tula == ===Vrijheidsstrijder wordt nationale held=== Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel [[Rehabilitatie (recht)|gerehabiliteerd]] als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot [[Held|nationale held]] van Curaçao.<ref name="historiek.net">[http://historiek.net/slavenleider-tula-uitgeroepen-tot-nationale-held/8736/#.VzQr1vmLTIV Historiek.net: ''Slavenleider Tula uitgroepen tot nationale held'']</ref> Dit werd nog eens benadrukt in [[2013]], toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.<ref>[http://www.curacaovoorjou.nl/cultuur/tula.html Curaçao voor jou: ''Tula'']</ref> Volgens oud-premier [[Don Martina]] kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals [[Nelson Mandela]], [[Martin Luther King]] en [[Mahatma Gandhi|Gandhi]].<ref name="historiek.net" /> Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. [[Canon van Curaçao]].<ref name="Canon">{{Citeer web|url=https://canoncuracao.cw/7-tula/|titel=Tula|werk=Canon van Curaçao|datum= |bezochtdatum=14 november 2021}}</ref> In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de [[Tweede Kamer]] om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 werd wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.<ref>Tweede Kamer der Staten-Generaal [https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2022Z23444&did=2022D50514 Gewijzigde motie van het lid Sylvana Simons c.s. over het verankeren van verhalen over antikoloniale vrijheidsstrijders en verzetshelden in het onderwijs (t.v.v. 36200-VIII-68)]</ref> In de [[Nederlandse_excuses_voor_het_koloniale_verleden#Excuses_regering_voor_slavernijverleden_(Suriname_en_voormalige_Nederlandse_Antillen)|excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden]] werd Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.<ref>Rijksoverheid [https://www.rijksoverheid.nl/documenten/toespraken/2022/12/19/toespraak-minister-president-rutte-over-het-slavernijverleden Toespraak van minister-president Mark Rutte over het slavernijverleden]</ref> Op 4 oktober 2023 erkende staatssecretaris [[Alexandra van Huffelen]] Tula namens Nederland als 'held voor ons allemaal'. "Het was een man die streed voor vrijheid, gelijkheid en broederschap".<ref>{{Citeer web|url=https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/video/video/5411418/na-228-jaar-eerherstel-voor-tula-held-voor-ons-allemaal|titel=Na 228 jaar eerherstel voor Tula: 'Held voor ons allemaal'|werk=rtlnieuws.nl|datum=5 oktober 2023|bezochtdatum=5 oktober 2023}}</ref> ------------------------ {{Variante|a}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} *NOTES Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} -------------- ---------------------------- de.wiki De Kalkoven Aruba is een historische kalkoven die nu in het grootstedelijk gebied van Oranjestad staat . Het dateert uit 1892 en is ontworpen door Santiago Tromp en tot 1949 geëxploiteerd door zijn zoon Felipe Santiago Tromp (1883-1960). Het is de enige authentieke kalkoven op Aruba die nog intact is. Tegenwoordig is het een van Aruba 's weinige industriële monumenten . Voorheen werden eenvoudige veldovens zonder wanden gebruikt. In 1970 is het gerestaureerd en opgenomen in de lijst van monumenten (Lijst van monumenten op Aruba) met het nummer 01-013. Geschiedenis Voordat cement werd geïmporteerd, werden alle gebouwen op Aruba gemaakt met kalkmortel . In die tijd werd de kalk gewonnen uit harde koralen en mosselschelpen en drie dagen boven een houtvuur gebrand. De zo geproduceerde ongebluste kalk werd geblust met water, vermalen en in combinatie met kleizand gebruikt om huizen te bouwen. De ongebluste kalk werd ook gemengd met de olie van aloë , gewreven en verwerkt tot lakproducten . ----------- * Kerki Protestant (Aruba) E '''Kerki Protestant''' ta un kerki di e De '''Protestantse kerk''' is een kerk van de [[Nederlandse Hervormde Kerk|Nederlandse Hervormde]] en [[Lutheranisme|Lutheraans]] gemeenschap in [[Aruba]]. Ze is niet aangesloten bij een internationale organisatie.<ref name="reform">{{nl}} Reformatorisch Dagblad, [https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,20110921:newsml_583ccb1e1294f192d493825627f25370 Veelkleurig kerk-zijn op Aruba], 21 september 2011</ref> E kerki bieu a wordo inaugura na 1846 y ta e kerki mas bieu cu ainda ta existe na Aruba. De oude kerk was in 1846 geopend, en is de oudste bestaande kerk op Aruba.<ref name="monument">{{en}} Monumenten Fonds Aruba, [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/protestant-church/ Protestant Church]</ref> In 1950 werd er een nieuwe kerk naast gebouwd.<ref name="historia">{{nl}} Historia di Aruba, [http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=71 Kleine Protestantse Kerk]</ref> == Historia == NOtes Construccion di e Kerki Protestant na Oranjestad a tuma luga entre 1845 pa 1846 pa e congregacion protestant na Aruba, funda na 1822. E ta construi den un estilo di construccion artesanal-tradicional, e kerki ta independiente y ta situa n’e skina zuidoost di un percela amplio delimita pa Wilhelminastraat, Schoolstraat, Rifstraat y Klipstraat. E fachada sur, cu su porche y su entrada principal, ta situa na Wilhelminastraat 1. E edificio antiguo den cual e kerki tabata situa, actualmente t’esun mas antiguo na Aruba, cumpra pa 250 florin for di famia Arends. E cas, cumpra for di famia Arends, despues a fungi como cas y leslokaal di e iglesia. A celebra e prome sirbishi dia 25 di augustus 1822. <ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/kerki-protestant-ta-conmemora-200-ana-di-su-fundacion-na-aruba/|titel=CONMEMORACION 200 AÑA DI FUNDACION DI KERKI PROTESTANT NA ARUBA|werk=24ora.com|datum=2022-12-01|bezochtdatum=20222-12-10}}</ref> {{Appendix}} ---------------------- {{Variante|c}} '''Radio Trans Mundial Boneiru''' ta un radio-emisora ku 4 zènder na parti suit di [[Boneiru]], ku kual nan ta transmití programa [[Kristianismo|kristian]] ku ta yega te na [[Venezuela]], [[Cuba]], [[Colombia]], [[Brazil]], i otro islanan den [[Laman Karibe|Karibe]]. Sede del mayor transmisor de AM del hemisferio occidental, Shine 800 AM -el sitio de transmisión de TWR en Bonaire- llega a una audiencia potencial de 100 millones en toda América Latina y el Caribe con la esperanza de Cristo.<ref>[https://twr.org/bonaire Boneiru]</ref> == Historia == Na 1952 Paul Freed, misionario merikano, a kuminsa un organisashon mediatiko ''Trans World Radio'' (TWR), pa transmiti di [[Maroko]] pa [[Spaña]]. Despues TWR ta muda pa Monaco. Despues di expande pa otro luganan, manera Guam ta expande pa Boneiru na 1964. TWR a bira e organisashon mediatiko kristian mas grandi na mundu i ta usa, banda di e onda korto i mediano, satelite, internet i otro teknologianan pa transmiti. en.wiki: TWR started in 1952, when Paul Freed [nl] set up the organization to reach Spain by broadcasting from Morocco. Later, TWR moved to Monaco. Other major transmitting sites include Guam, Bonaire,[1] Sri Lanka, Cyprus, and eSwatini (Swaziland). multinational evangelical Christian media distributor. The largest Christian media organization in the world, it uses mediumwave or high-powered AM and shortwave transmitters, local FM radio stations, cable, satellite, Internet, and mobile device technologies. Currently, their programs can be heard in 190 countries in more than 275 languages and dialects. de.wiki:Het is een van de grootste christelijke missionaire media-aanbieders ter wereld. Opgericht door Amerikaanse missionarissen , zond het zijn eerste radioprogramma uit vanuit Marokko naar Europa op 24 februari 1954, onder de naam Voice of Tanger . Na de onafhankelijkheid van Marokko moest TWR zijn zenderlocatie in Tanger verlaten als een aanhangsel van de voormalige koloniale macht. Het zendingswerk bouwde een kortegolfzender in het Prinsdom Monaco , dat in 1960 in gebruik werd genomen. Samen met Radio Monte Carlo deelde het zendingswerk, nu omgedoopt tot Trans World Radio, midden- en kortegolftransmissiesystemen in Monaco. Een paar jaar later bouwde het zendingswerk zijn eigen zenders op locaties in het buitenland. TWR opende voor het eerst een middengolf- en kortegolftransmissiesysteem in de Nederlandse Antillen om Latijns-Amerika te bestrijken . Zenders in Cyprus , Guam , Sri Lanka , Swaziland , Zuid-Afrika en Armenië volgden in de jaren 70, 80 en 90. aire == Vakatura Trans World Radio Bonaire (Boneriano, 19 oktober 2020) Radio Trans Mundial tin 4 zènder na parti suit di Boneiru ku kual nan ta transmití programa kristian ku ta yega te na Venezuela, Cuba, Colombia, Brazil, i otro islanan den Caribe. Tur dia, for di mitar di seis di anochi te ku mitar di nuebe di mainta por tende e evangelio di Hesu-Kristo den seis diferente idioma na e frekuensia 800AM. Pa e komunidat lokal di Boneiru, Trans Mundial ta transmití di dia i anochi na 89.5FM, e Bos di Speransa. TWR begon zijn uitzendingen op 13 augustus 1964. Het is werelds eerste radiostation dat door particulieren beheerd wordt.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461013:mpeg21:a0115|titel=Trans World is tien jaar op Bonaire|werk=[[Amigoe]]|datum=5 augustus 1974|bezochtdatum= 2021}}</ref> In 1964 werd het flamingo-eiland het tehuis van 's werelds eerste radiostation, dat door particulieren beheerd wordt. Na een jaar van hard werken, kwam het zendgebouw in het zuiden van Bonaire klaar. Hierin bevinden zich drie krachtige zenders. De grootste is een AM zender van 500 kw, die de frequentie 800 gebruikt op de standaard band. De twee korte golfzenders. van 50,000 watt en 250,000 watt werden toen ook geplaatst. Om deze reusachtige zenders van stroom te voorzienbouwde TWR, een centrale met twee 16 cylinders generatoren. In het begin werd «*r in 7.ps talen uitgezonden naar Zuid-, Midden- en NoordAmerika en de Caribische eilanden, heden ten dage in vijftien talen en zelfs naar India en Rusland. Het oorspronkelijke kantoor en studio-gebouwen werden ondergebracht in gewone huizen. Nu worden ze gebruikt als huisvesting voor TWR-personeel. In 1968 werd er een modern kantoor en studio gebouwd tegenover Hotel Bonaire. (1994:Studio aan de Kaya Gobernador Debrot) Het werd geopend in januari 1969. IN juli 1993 werden de kortegolf-uitzendingen gestaakt. Trans World Radio is een onderdeel van grote interkerkelijke organisatie, gesticht door Paul E. Freed. Zijn werk begon in 1954 toen Freed „the voice of Tangier" oprichtte. Er werden uitzendingen verzorgd vanuit Tanger, Marokko met een korte golf zender van 2500 watt. ---------- Vanuit Caribisch Nederland bereikt Trans World Radio (TWR) miljoenen luisteraars op het westelijk halfrond. Onze zender is met een vermogen van 440 kilowatt de krachtigste op het westelijk halfrond. Vanuit hier bereikt het Evangelie zowel Brazilië, de noordelijke landen van Zuid-Amerika, het Caraïbische Gebied, Midden-Amerika en zelfs de zuidelijke staten van de VS. Iedere toerist op Bonaire rijdt over de smalle EEG-Boulevard langs de iconische slavenhuisjes, de enorme zoutpannen en de zeldzame flamingokolonies. Onderweg zijn de 145 meter hoge antennes en het basisstation van Trans World Radio niet te missen. <ref>https://www.rd.nl/artikel/905859-trans-world-radio-zoutend-zout-vanaf-bonaire|titel=Trans World Radio „zoutend zout” vanaf Bonaire|22 december 2020}}</ref> {{Appendix}} ------- * Teater di sine na Korsou E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>[https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf Ta buskando potrèt, dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou], Ekstra, datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20</ref> ===Teater di sine aktual === * The Movies Curacao (Scharloo) - The Cinemas Curacao (Otrobanda) * Cinemark (Sambil) === Historia === The Roxy Theater at Pietermaai was destroyed by fire in 1982. Next to it stood the Naar Theater built in 1871 and remodeled into Teatro Americano, a cinema, in 1920. Roxy, built in Moorish style, replaced this building as a cinema venue. It was officially opened on 7 November 1931 as the “Stadsschouwburg” or Municipal Theater, but it too was later used as a cinema.<ref>https://www.curacaohistory.com/1931-roxy-theater</ref> In de jaren vijftig beschikte Curacao over een tiental bioscopen. Theaters als Westend (Otrobanda), Caraibe (Steenryk), Cinelandia (Punda), Cinerio (Suffisant) en het Rex-theater (Marchena) trokken toen talloze bezoekers. Door de invoering van de video kwam daar de klad in en het ene theater na het andere werd opgeheven. In 1982 brandde het Roxy-theater af. Daarna was er nog een tijdje een bioscoop in de Tempel. Verder beschikte Curacao in de jaren tachtig over een heuse drivein bioscoop. Maar ook die moest het afleggen tegen het opkomende videogeweld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644056:mpeg21:a0094|titel=Plan voor bioscoop op ex-Roxy terrein|datum=1992-05-26|bezochtdatum=2022}}</ref> Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> Vanaf 1956 sine-trunk een geschenk aan bevolking voor 50 jarig jubileum van Rotary * in de jaren vijftig een bioscoop theater te nieuwpoort * Separá di e teater di sine, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. * ront 1965 a cuminsa instala airco den teater di sine * 1983; na sluiting van West-End en alleen Golden Drive in van Angel Job overbleef, werd het gebouw De Tempel in punda tot bioscoop ontwikkeld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640991:mpeg21:a0111|titel=Maak van De Tempel bioskoop|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-09-20|bezochtdatum=2022}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640082:mpeg21:a0066|titel=De Tempel krijgt ook bioscoop-functie|werk=[[Amigoe]]|datum=1979-12-11|bezochtdatum=2022}}</ref> * in de jaren .. vertoonde de Filmliga films in diverse teaters, zoals Asiento en Roxy * 1982: bioscoop-voorstellingen op woensdagavond in Van der Valk hotel<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644157:mpeg21:a0065|titel=Bioscoop bij Van der Valk|werk=[[Amigoe]]|datum=1992-07-23|bezochtdatum=2022-08-30}}</ref> Donderdag (juli 1983) is de laatste film gedraaid in Cinelandia. Een bioscoop die volgens het encyclopedie van de Nederlandse Antillen in 1916 gebouwd is onder de naam Salon Habana. Dit is indertijd gebouwd door de Venezolaan Alfredo Pellicer Hernandez, die tevens rond 1900 als één van de eersten filmvertoningen op Curacao organiseerde. De encyclopedie vermeldt ook dat het theater gedurende zijn 67 bestaansjaren tot tweemaal toe geheel afbrandde. Met de sluiting van nog een bioscoop op Curacao (Cine Rio wordt al enkele jaren niet meer als zodanig gebruikt, Roxy brandde een tijd geleden af en de drive in van Groot Davelaar die tot het verleden behoort) is een leemte gevallen in de recreatie die de binnenstad aan zijn bezoekers biedt. Toeristen die nog willen profiteren van een avondje naar de film moeten zich tevreden stellen met een bezoek aan bioscoop West End, die ook al sluitingsplannen aankondigde. Die bioscoop is ook hard aan een opknapbeurt toe. Theater De Tempel dat een goede start maakte heeft het ook sinds geruime tijd als bioscoop laten afweten en brengt nu nog slechts bij tijd en wijle filmvoorstellingen, meestal van de Filmliga. Het bioscoopbezoek dat met de komst van de televisie achteruitgegaan was, leefde in 1965 weer op, na de opening van de eerste drive-in bioscoop van Curacao. Die is inmiddels apk gesloten. Gesteld kan worden dat éé4van de grote klappen Voor de bestaande theaters de opening twee jaar geleden van de nieuwe drive-in bioscoop van Angel Job was. De ware nekslag is echter - zoals Alfred Moron ook verklaarde - de acceptatie van video als recreatiemedium. === Teater di sine di antes === <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;"> * Teater Naar * Salon Habana (werd in 1936 Cinelandia) * El Ideal * Teater Brion * Teater Guillermina * Rialto * Teater Asiento (1955-1967?, Emmastad) * Cinelandia - 1936-1986 * Roxy ([[Punda]]) * West End ([[Otrobanda]]) * Royal * Caribe (???-1965, Marie Pompoen)<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462571:mpeg21:a0068|Caribe deze maand dicht|datum=1965-03-17</ref> * Rex (Marchena) * Cine Rio * The Tempel - filmvertoningen v.a. 1981? * Airport Cinemas (Hato) * Drive In (Groot Davelaar) - geopend in 1965 plaats voor 500 auto's * Golden Drive In (Brievengat) - werd later Curacao Festival Center (1990?) * Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) * Paradise Movies </div> {{Appendix}} * bioscoop te Rio Canario rond 1975 * 2012 openluchtbioscoop Mambo Beach NOTES WILLEMSTAD.- E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf|titel=Ta buskando potrèt/dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou|werk=Ekstra|datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20}}</ref> Ta hopi teater a habri, sera, kima i habri bou di otro nòmber. Tin ku a pasa den tempu bon i tin otro ku a pasa den tempu ménos bon. Di tur e teaternan aki por tin hende ainda ku tin potrèt/dokumentashon wardá di e tempu ei, ku lo por yuda masha bon pa traha un dokumental spesial. Ora papia di teaternan di sine na Kòrsou, nos ta referí na entre otro: Teater Naar – Salon Habana – El Ideal – Teater Brion – Teater Guillermina – Rialto – Teater Asiento - Cinelandia – Roxy – West End – Royal – Caribe – Rex - Cine Rio – The Tempel - Airport Cinemas – Drive In (Groot Davelaar) – Golden Drive In – Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) – Paradise Movies – i klaro awor aki The Movies – The Cinemas i Cinemark. Separá di esaki, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. Ta’tin diferente hende ku a traha bendiendo karchi, tumando karchi, --- Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> {{Appendix}} ------------ {{Infobox Artista | birthname = Venancio Domacassé | image = | birthdate = [[1 di aprel]] [[1941]] | lugar_nanse = [[Kòrsou]] | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = Sinematografia | movement = | awards = | website = }} ---------------- == Jossy Mansur == El a bay Dominicus College na Playa. Na 1948 el a bay [[Estadonan Uni di Merka|Merca]] caminda el a caba skol secundario y universidad. Continuando su estudionan el a obtene su D.Litt.den literatural univeral di Susses College of Tehnology, titulo cu ta equivalente na un doctorado na Merca. Titulo di su tesis tabata Early Romanticism in Venezuelan Poetry". E tin tambe un titulo den sicologia y na 1977 ta logra s Ph.D den educacion na Northwestern University. * [[29 di oktober|30]] - [[Konseho Insular]] di [[Aruba]] ta aproba e proposicion di Comision di [[Ortografia]] pa un [[ortografia di Papiamento]] basa riba un kompromiso entre e sistema [[Etimologia|etimologiko]] i esun [[Fonologia|fonologiko]], e asina yama ortografia-[[Jossy Mansur|Mansur]].<ref>{{nl}}{{citeer eb|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460860:mpeg21:a0010|titel=Eilandsraad Aruba neemt spelling Jossy Mansur aan|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-10-30|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Fin di 1976 el a cuminsa traha como redactor di e corant Extra pa Aruba y tabata alaves redactor principal di e corant arubano Prome, tantu pa algun luna desde 1976 y na 1978. tambe redactor principal di e corant arubiano Prome.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460940:mpeg21:a0061|titel=Jossy Mansur reorganiseert jong Prome|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-06|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Na 1976 presidente di comision di ortografia y na 1978 di comision di gramatica Hij was voorzitter van de in 1976 ingestelde spellingscommissie. * in 1974 bracht hij het informatief cultureel maandblad Brindis uit --------------- == Joyce Pereira == - eerste preofschrift dat het papiaments van aruba als focus heeft. Despues di skol secundario, el a studia pa maestro di scol basico. Mientras cu e ta trhando como maestra di scol na Hulanda el a obtene su MO-A den idioma Hulandes. El a bin traha na Colegio Arubano como docente di Hulandes na 1969. E ta bolbe Hulanda na 1971 pa sigui e estudio di MO-B den hulandes na RUG sigui pa un master of arts den idioma y literatura hulandes cu minors den linguismo y Papiamento. Di 1976 te 2012 el a traha na Aruba como docente hulandes y papiamento na diferente institucion di ensenansa: APA lerarenopleiding (despues IPA, unda despues PApiamento a haya un luga importante como materia)<ref name=BonDia">Bon Dia, Mi mester por aporta na e ensenansa aki y na e cambio aki|3 september 2019</ref>, MAO, Colegio Arubano (desde 1993 te ora APA bira IPA, IPA y como docentre invita na Universidat di Korsou. Pereira a traha un par di ana tamb como investigado na Universidat di Aruba. Como specialista den hulandes y papiamento el a yuda cu difrente proyecto pa reforma ensenansa y maneno di idioma y a publica tambe riba temanan aki. Su carera profesional ta hopi liga cu e desaroyo di Papiamento den ensenansa. di e idioma strictamente prohibi pa un idioma di instruccion (Scol Multilingual na 2012) y pa materia di scol secundario na 2002 <ref name=BonDia"/> \Nederlands moet tweede taal worden. Napa, 18 september 1993 ---------------------------- [[File:Penstraat 64, Bolivar koepel - 20652013 - RCE.jpg|thumb|links|Museo Octagon]] '''Museo Octagon''' ta un museo chikito na [[Willemstad]], [[Kòrsou]], situa den bario di [[Pietermaai]]. Het '''Octagon Museum''' is een klein museum in [[Willemstad]], [[Curaçao]]. Het is gelegen aan de Penstraat in de wijk [[Pietermaai]] direct ten westen van het "Avila Beach Hotel". Het museum opende in 1968 en herbergt een tentoonstelling ter nagedachtenis van de band tussen het eiland en de Zuid-Amerikaanse bevrijdingsstrijder [[Simón Bolívar]] (1783-1830).<ref>{{citeer web|url=https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum|titel=Octagon Museum|werk=Curacao.com|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Na een mislukte opstand in 1812 woonde Bolivar, tezamen met zijn zussen Juana en María Antonia, korte tijd in balling op Curaçao. De Curaçaose advocaat en handelaar Mordechai Ricardo bracht hen onder in twee huizen. De zussen waren gehuisvest in een gebouw aan zee, ''De Octagon'' genaamd. Bolívar zelf kreeg een huis op een heuvel met uitzicht op de haven van Willemstad, een gebouw dat niet meer bestaat.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Het beheer wordt gevoerd door Venezuela en Curacao onder de stichting Amigos del Museo Bolivariano (Octagon). == Het bouwwerk == De Octagon is een karakteristiek achthoekig gebouw van twee verdiepingen met een betegelde koepel. Vanwege haar historische en architectonische betekenis werd het gebouw in 1962 door de firma S. E. L. Maduro & Sons aangekocht ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan en aan het toenmalige [[Eilandgebied van de Nederlandse Antillen|eilandgebied Curaçao]] overgedragen als een geschenk aan de Curaçaose burgerij. Sedert 1995 is het gebouw in handen van de stichting Octagon.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645035:mpeg21:a0096|titel=Octagon in private handen|werk=[[Amigoe]]|datum=1995-05-06|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Restauraties vonden plaats in 1962, 1965, 1969 en 1998.<ref>{{citeer web|url=https://curacao-art.com/octagon-museum/|taal=en|titel=Octagon Museum|werk=Curaçao Art|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Nadat het gebouw vervolgens ten prooi viel aan vandalen werd aan de zeezijde de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel verwijderd en nam het hotel op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restauratie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> == Trivia == * In 1969 werden in en om De Octagon opnamen gemaakt van de films ''Simon Bolivar'' met [[Maximilian Schell]] in de hoofdrol als Simon Bolivar en ''The missing paint mistery'' van Captain Kangaroo. * De Nederlandse Antillen gaven in 1987 in de "Simon Bolivar" postzegelserie een postzegel van 60 cent uit met een afbeelding van De Octagon. * Een bezichtiging van de Octagon behoorde tot het programma van de Venezolaanse staatshoofden [[Luis Herrera Campins]] (1983) en [[Jaime Lusinchi]] (1987) tijdens hun officieel bezoek aan Curaçao.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640543:mpeg21:a0099|titel=Twee ministers reizen met Herrera Campins mee|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-02-24|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641981:mpeg21:a0066|titel=Bezoek Lusinchi verstevigt banden tussen Venezuela en Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-11-02|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref> {{Appendix}} *1812 Nadat de eerste fase van de opstand in Venezuela faalde, zocht Simon Bolívar zijn toevlucht op het eiland Curaçao. Hij en zijn twee zussen kwamen berooid aan en waren afhankelijk van de vrijgevigheid van vrienden op het eiland. Advocaat en handelaar Mordechai Ricardo heeft hen in twee huizen ondergebracht. De twee zussen verbleven in het achthoekige gebouw aan zee (Octagon), terwijl Bolívar werkte en studeerde in een klein huis op een heuvel met uitzicht op de drukke haven van Willemstad.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-15}}</ref> *1962 De Octagon werd door de regering van Curacao en S.E.L. Maduro & Sons tot het Octagon Museum benoemd. Het Octagon Museum herbergt de Bolívar tentoonstelling ter nagedachtenis van de verbinding van Curacao met Simón Bolívar (1783-1830). *1998 De Octagon Museum werd gerestaureerd door het Avila Beach Hotel. Het huis op de heuvel waar Simon Bolivar woonde bestaat niet meer, maar het 'Octagon' aan de kust is een onderdeel geworden van het Curacao Monument Foundation en de Octagon Foundation. * het historische en architectonische monument werd in 1962 ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan door S. E. L. Maduro & Sons aangekocht en aan het toenmalige eilandgebied Curacao als een geschenk aan de burgerij van Curacao overgedragen. Nadat het gebouw in de jaren zestig ten prooi viel aan vandalen werd de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel aan de zeezijde verwijderd en nam dit op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restaurantie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|2022-01-31}}</ref></ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|2022-01-16}}</ref> * Dit bijzondere huis is van onverwachte historische betekenis. Het was hier dat de Venezolaanse “Libertador”, de beroemde vrijheidsstrijder Simón Bolívar, een tijdje doorbracht alvorens de strijdkrachten bij elkaar te gaan ronselen die een eind zouden maken aan de Spaanse koloniale overheersing in Zuid-Amerika. Tegenwoordig doet de “Octagon” dienst als een klein museum ter nagedachtenis van de band tussen Curaçao en Simón Bolívar. This quaint-looking house has an unexpected historic significance; it was in this building that the South American “Libertador,” the famous Simón Bolívar, spent time before he set out to assemble the forces that eventually put an end to Spanish colonial rule in South America. Bron: https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum Gezien de historische betekenis van het huis waarin de zusters woonden werd dit in 1998 gerestaureerd en ging dienst doen als museum. In 1998 werd het huis waarin de zusters woonden gerestaureerd door het hotel Avila? in samenwerking met de Curaçao Monument Foundation en de Octagon Foundation. 9s2mkb33jvrzckwdsvwcgswus612x6u 192482 192481 2026-06-01T19:17:32Z Caribiana 8320 /* Biografia */ 192482 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Premionan: * [[Karibe Hulandes]]: [[Arte di Palabra]] - [[Premio Sticusa]] - [[Premio Cultural CCG]] * {{CUW}}: [[Premio Chapi di Plata]] ([[Pierre Lauffer]]) - [[Premio Cola Debrot]] - [[Premio Boeli van Leeuwen]] - [[Tapushi Literario]] - [[Premio MCB]] - [[Premio UNESCO Kòrsou pa Idioma Materno Papiamentu]] - Ernest Jacky Voges Monument Award * {{ABW}}: [[Premio Cadushi di Cristal]] - [[Premio Nacional Crioyo di Oro]] - [[Premio Padu del Caribe]] - Theatre Festival Award of Aruba - [[Premio Motito y Rufo Wever]] - [[Premio Nacional di Teatro]] - * {{BON}}: [[Premio Pipita di Kònkòmber]] Pending: [[Cas di cunucu]] - [[Stichting Rancho]] - renbak na Korsou - ------------------------ {{infobox persona | nomber = Julio Maduro }} '''Julio Maduro''' (☆ 12 di april]] [[1924]] na [[San Nicolas]] - † [[3 di mei]] [[1993]] na [[Aruba]]) tabata un culturista y historiado Arubiano. == Biografia == Julio Maduro a nace y lanta na [[Watapana Gezaag]], unda su mayornan tabata tin un tienda na principio di [[siglo 20|siglo binti]].<ref name=:"1">[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-028575/mode/2up?q=watapana+gezaag Julio Maduro], Chabalito nr. 5 - Aña VI (2003)</ref> Famia Maduro tabata tin cunucu y plantacion di aloe tambe. E tempo ey nan tabata manda nan mercancia cu barco di bela pa Playa, e.o. [[aloe vera|aloe]], boonchi watapana, palo, pampuna, patia y sombre gevlecht. Na Playa nan tabata cumpra otro mercancia pa nan tienda na San Nicolas, manera sucu, hariña, herment, paña y tela. Famia Maduro tabata bende te hasta cah'i morto. Cu yegada di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] tur cos a cambia. Lago a bin cu su mes "comisario" y na 1937 famia Maduro a sera su negoshi. Como hoben Julio mester a yuda corta y drenta aloe tur mainta di 5'or y mei te cu 10'or y mei. Un trabao pisá cu ta laga hende tur sushi. Cu 20 aña Julio a cuminza traha na Lago. Pero despues cos a bira malo y pa cubri gastonan Julio a bai navega riba un tankero. Despues cu el a bolbe Aruba, el a bai traha na Sociale Zaken y asina Julio a drenta arena politico. El a afilia na partido PPA y tabata candidato nr. 5 riba lista pa eleccion 1954 pa Parlamento di Antias Hulandes y Na 1955 el a wordo eligi pa forma parti di Bestuurscollege, een functie die hij slechts enkele aanden vervulde.<ref>Eerste daad nieuw Eilandsbestuur: half millioen voor werkverschaffing Porf, Croes, O. Henriquez, J. Maduro en Petrona als gedeputeerden gekozen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-07-1955, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988370:mpeg21:p005</ref> Julio tabatin 31 aña só tempo cu el a bira diputado.<ref name=:"1"/> Partido PPA a forsa pa e tuma retiro.<ref>Gedeputeerde Maduro neemt ontslag. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 26-10-1955. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210532:mpeg21:p005</ref> * na 1956 el a bolbe gobierno como ambtenaar na Veterinaire Dienst.<ref>Julio Maduro benoemd. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-07-1956, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988233:mpeg21:p005</ref> Julio Maduro tabata tin un "don" especial. E tabata skirbi poesía y storianan cortico. Tur tin di haber cu cultura di Aruba. E tabata lucha pa nos idioma papiamento y tabata tin un amor grandi pa su isla, su hendenan y su naturalesa.<ref name=:"1"/> Esaki el a demonstra den su poesíanan "Luto" y "Pakiko mi ta Arubiano". E tabata miembro di Comisión di bandera y di Stinapa (despues Fanapa y Stimaruba). Pa esakinan el a duna hopi lectura na scolnan y organizacionnan. Julio semper tabata cla pa yuda cu informacion tocante historia, flora y fauna di Aruba. Asina e tabata presentá un programa na television masha gustá anto gratuitamente. Casi henter Aruba tabata sintonizá e programa ''Aruba y su pasado''. Su sponsor tabata asina satisfecho cu e trabao di Julio cu el a regalé un camera di video. Julio a colaborá cu varios publicación e.o.: Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, bukinan di Aruba, diferente corant y revista y varios mas. Matinette como programa di television y como revista (despues Chabalito) tambe a haya hopi colaboracion di Julio Maduro riba topiconan di Aruba. Te hasta Julio a traha un poesía - cu nos ta publicá aki bao especial pa un declamador infantil recitá na Tele-Aruba den Matinette na aña 1978.<ref name=:"1"/> Julio Maduro, despues di un enfermedad cortico, a fayece dia 3 di mei 1993, lagando atras su esposa, y 8 yiu.<ref name=:"1"/> {{Appendix}} --------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte visual''' ([[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts'') ta e formanan di arte den cua e imagen of aspecto visual ta central. E obra ta wòrdu realisá den forma di un obheto físiko òf representashon visual. Arte visual ta distinto for di arte di tarima, unda e presensia di un públiko bibu ta esencial. E artenan visual ta inkluí disiplina manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Ademas, artenan apliká,[1] manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior i arte dekorativo,[2] ta forma parti di e doménio di arte visual. Un obra di arte visual por ta bidimensional (manera un pintura òf dibuho) òf tridimensional (manera un eskultura). Den algun konteksto, arte visual tambe ta referí komo arte plástiko (di origen francés: les arts plastiques), referiendo na e materialidat tangible di e obra. Arte visual ta wòrdu kreá den estudio, riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den museonan, galerianan, eksposishonnan i espasio públiko. Tambe tin kolekshonnan di arte den posesion di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == Arte visual tin un historia largu ku ta kuminsá den prehistoria, ku pintura rupestre i obhetonan dekorativo. Den civilisashonnan antiguo manera Egipto, Mesopotamia, Gresia i Roma, arte visual tabata sirbi funshonnan religioso, polítiko i dekorativo. Durante Edad Media, arte tabata hopi bia liga na iglesia, miéntras ku den Renacimiento a surgi un enfoke riba perspektiva, realismo i e artista komo individu kreativo. Den siglo 19 i 20, movimientonan manera impresionismo, ekspresionismo i surrealismo a amplia e definishon di arte visual. Den epoka moderno i kontemporáneo, arte visual a bira mas diversifiká, inkluyendo medio digital, instalashon i arte konseptual, ku a desafia e idea tradishonal di kiko ta un obra di arte. == Caracteristica == E karakterístika prinsipal di arte visual ta su enfoke riba e aspekto visual i estétiko. Elementonan importante den arte visual ta incluí: forma koló linea tekstura espasio komposishon Arte visual por ta representativo (mustrando realidad) òf abstrakto (sin representashon literal). E interpretashon di un obra di arte por varia segun e espectador, su konteks kultural i su eksperensia personal. Ademas, arte visual por tin diferente funshonnan, manera ekspreshon personal, komunikashon di idea, dokumentashon historiko òf dekorashon. == Caribe Hulandes == Den Karibe Hulandes, arte visual ta un refleho di historia, identidat i diversidat kultural di e region. Artistanan lokal ta usa medio manera pintura, eskultura i fotografia pa eksplorá tema manera kolonialismo, identidat, diaspora i relashon ku medio ambiente. Arte visual den e islanan ta influensiá pa tradishonnan Afrikano, Europeo i Indígena, ku ta resulta den un estilo úniko i hibrido. Ademas di arte den galerianan, tin un presensia fuerte di arte públiko, manera murales i instalashonnan den espasio urbano. Organisashonnan kultural, museonan i fundashonnan den Aruba, Kòrsou i Boneiru ta stimulá desaroyo di arte visual dor di eksposishonnan, edukashon i sosten di artistanan lokal. == Mira tambe == * [[Artista di Karibe Hulandes|Lista di artista di Caribe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] [[:Kategoria: -------------- '''Arte visual''' (na [[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts''), ta e formanan di arte den cua imagen, of lo visual, ta tuma precedencia. E imagen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un obheto di arte. E ta distinto for di [[arte di tarima]], pa cua e presencia di un publico bibo ta esencial. E artenan visual ta formanan di arte manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, imágen, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Hopi disiplina artístiko manera arte performátiko, arte konseptual i arte di textil, tambe ta enserá aspekto di arte visual, i tambe arte di otro tipo. Den e artenan visual, e artenan apliká,<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20170623143359/http://www.buzzle.com/articles/different-forms-of-art.html ''Different Forms of Art – Applied Art'']}}. Buzzle.com. Retrieved 11 December 2010.</ref> manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior, i arte dekorativo<ref>{{cite web |url=http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |title=Centre for Arts and Design in Toronto, Canada |publisher=Georgebrown.ca |date=2011-02-15 |access-date=2011-10-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111028075227/http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |archive-date=2011-10-28}}</ref> tambe ta inkluí. Arte visual ta e forma di arte den kua e imágen, òf e visual, ta tuma presedensia. E imágen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un opheto di arte. Un opheto di arte por tuma un forma plat, manera un pintura, òf un forma tridimenshonal, manera un eskultura. Den paisnan di abla ingles, e ta wòrdu referí na dje komo ‘e arte visual’. Arte visual tambe ta wòrdu referí na dje, usando un galicismo, komo arte plástiko (franses: les arts plastiques). Plástik ta nifiká tangibel, material; e materialidat aki ta para den kontraste ku e abstrakshon di e artenan di aktuashon: baile, teater i músika, ku ta tuma lugá den tempu. Tur dos tipo di arte ta proveé ​​e televidente ku un eksperensia estétiko, den forma di un eksperensia sensorial eksepshonal. Arte visual ta wòrdu kreá prinsipalmente den studio pero tambe riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den eksposishonnan den museonan, galerianan, inisiativanan di artista, i espasio públiko. Ménos públiko ta e kolekshonnan di arte di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == == Caracteristica == == Caribe Hulandes == Den Caribe Hulandes, arte visual {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] --------------------------------------- {{Databox}} Un '''cas di cunucu''' (papiamentu: ''kas di kunuku'') ta un cas tipico na e [[islanan ABC]], cu usualmente ta situa den [[kunuku|cunucu]]. Cunucu ta derivá for di e palabra indjan ''conuco'', un nomber cu a wordo adopta despues pa e Spañónan na Antias y Venezuela. Cunucu ta nifica tambe un pida tereno di agricultura, sea den uzo of nò. Awendia e palabra cunucu ta referi na ‘plantacion’ (i tambe ‘campo’).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kunuku], Encyclopedie van Curaçao</ref> Despues di e conkista di e islanan door di e Hulandesnan, e [[West Indische Compagnie]] (WIC) a establece plantacionnan na gran eskala pa komersio ku Europa. Pa traha riba e plantashinan, nan tabata trece catibonan for di [[Afrika|Africa]] y a traha casnan riba e tereno di plantashon, den e estilo custumber na West Africa. Materialnan comun riba e islanan, manera palu, piedra di coral, piedra di kalki of lodo mescla ku sterilisashon di baka riba un mimbre di rama, tabata wòrdu usá pa e murayanan, i palu di maishi òf kaña tabata wòrdu usá pa e daknan. E materialnan aki ta reflehá den e palabranan papiamentu: kas di yerba ta nifiká “hut di yerba”, [[cas di torto]] ta nifica “hut di lodo”, kas di pal’i maishi ta nifiká “hut di palu di maishi”. Kunuku is de algemene naam voor het landelijke gebied van de Benedenwindse Eilanden, al of niet in gebruik voor landbouw of veeteelt. Het woord is afgeleid van het Indiaanse conuco, een naam later overgenomen door de Spanjaarden in de Antillen en Venezuela. Kunuku betekent ook een stuk landbouwgrond al of niet in gebruik. == Aruba == Na Aruba ta dividí casnan di cunuku den cuater categoria. Casnan prome cu 1920, casnan despues di 1920, casnan cu un dak y casnan cu dos dak.[1] == Boneiru == Na Boneiru na 1937, segun e teniente gobernador, e introdukshon di e diseño standart di kunuku no tabata nesesario “E kunukero i/òf trahadó boneriano, kontrali na su kompañero di klas den gran mayoria di e di dos òf di tres distrito riba Curaçao, no tin su kas di baka pa biba aden tur ora, sino mas bien pa sirbi komo refugio durante áwaseru òf mal tempu atrobe - esaki ta e rancho òf ramada - ora e tin ku traha riba e tereno Normalmente e tin su mes kas den un di e pueblonan òf hamletnan riba e isla i e ta pues muchu mas mihó ku e promedio di kas di konukoe na Curaçao. ." E gobernador ta skirbi mas aleu: “Por deklará kompletamente di e boneriano ku e tin e karakterístika ku no ta sufisientemente apresiá pa kuida su kas masha bon (…) pa e por haña su mes kas e lo priva su mes di hopi, asta sufisiente kuminda i paña".[2] == Kòrsou == Ora sklabitut a wòrdu aboli riba 1 di yüli 1863, ex-catibunan a haña terenonan chikitu ku nan por a usa pa kultivá kuminda. E fundashon di e refineria di zeta (e Isla) na kuminsamentu di siglo 20 a kombertí e trahadónan di plantashon anterior den trahadónan di refineria di zeta. Durante e periodo aki, bleki di zeta i piedra aplastá tambe ta wòrdu usá pa e murayanan di e kasnan i bleki aplastá, blachi di heru ondula i tegel di dak pa e daknan. E kasnan aki ta wòrdu yamá kas krioyo. Kasnan tambe a wòrdu konstruí di palu ku a wòrdu usá komo pakete pa transporte di merkansia pa laman. E kasnan aki ta wòrdu yamá kasnan di planki, Papiamentu: kas di tabla. E kasnan original di Kunuku no tabatin un veranda ni un kushina pafó. Un desaroyo den e añanan despues di Segundo Guera Mundial ta ku kasnan ta wòrdu konstruí segun e konsepto di kunuku, pero ku un kushina i un veranda paden. Construccion ta wordo haci cu material manera piedra y tegel di dak. [[:Kategoria:Islanan ABC]] ---------------------------- {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = NGO | nomber = Stichting Rancho | abrevia = | logo = | imagen = | stop_imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]] | funda_na = | origina_di = | fusion_di = | fundado = | termina = | ideologia = conservacion di patrimonio cultural | presidente = Clifford Rosa | director = | coordinado = | subdirector = | embahador = | propietario = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | internacional= International National Trust Organisation | entrada = | costo = | sponsor = | parameter = | parameter_info = }} '''Stichting Rancho''' ta un organisacion no gubernamental (NGO) estableci dia [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]], dedica na conserva e herencia cultural, historico, y arkitectonico di e bario historico di Rancho na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. Situá na Visstraat 1, e fundashon ta enfoká riba protehá monumentonan lokal, hasi investigashon históriko, i organisá aktividatnan di komunidat pa mantené e área su identidat komo un asentamentu krusial di piskadó anterior. E fundacion comunitario ta traha consistentemente pa preserva, promove y fortalece e herencia cultural y natural di bario Rancho, Oranjestad y Aruba en general. Desde su fundacion, e organisacion a enfoca riba iniciativa cu ta conecta comunidad, historia, cultura y educacion, ainda den periodo cu circunstancianan externo a obliga adaptacion y reformulacion di plan y proyecto. Varios proyecto den curso di tempo:<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260122.pdf Stichting Rancho ta presenta agenda cultural cu enfoke riba herencia y participacion comunitario], BDA (22 di januari 2026)</ref> * Adopta un Hanchi, un concepto cu ta enfoca riba cuido y reconexion cu espacio publico y patrimonio local. * Tempo pa Click, ta ofrece un perspectiva alternativo riba exposicionnan cultural, specialmente pa contenido cu normalmente no ta logra visibilidad amplio. * Hof ’i Bario di Rancho ta representa otro iniciativa importante cu ta enfoca riba espacio berde y herencia natural dentro di e bario. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------- {{Databox}} '''Ren bak na Kòrsou''' of '''Bak di awa di lluvia na Kòrsou''', tambe yama '''ren bak''' ta \[\[put di awa di lluvia]] ku ta sirbi riba isla di [[Kòrsou]] pa warda awa di lluvia.<ref name=":1">{{Cita notisia |outor=Dennis Pikero |titulo='Regenwater maakt lekkere thee' |fuente=Ñapa |fecha=24 aprel 2004 |página=3}}</ref> E baknan ta konsistí di [[kal]], zjata, pieda grandi i simènt. Piedra grandi tabata trese for di [[Ronde Klip]] riba karret di palu (''trùk di palu''). Tin diferente tipo di bak. Algun ta riba tera (bougròndiko), otro ta bou di tera bou di sali di kas òf serka di entrada. Tin tambe ku ta pegu na kas òf un tiki leu for di dje. Klima di Kòrsou ta [[semi-arido]], ku un proméshu di lluvia di mas o ménos 550 mm pa aña. Tèmperatura tambe tin su influensia: ta variá entre 25.3 °C i 31.0 °C. Esaki ta pone suminisro di awa na preshon, tantu pa hende komo pa mata.<ref>{{Citeer web |url=[https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/](https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/) |titel=TUINAANLEG OP CURACAO |datum=25 òktober 2022 |werk=[www.viviansnursery.com](http://www.viviansnursery.com)}}</ref> == Historia == Historia di suminisro di awa ta inkluí den e [[Canon di Kòrsou]].<ref>{{Cita web |url=[https://canoncuracao.cw/39-water/](https://canoncuracao.cw/39-water/) |titulo=39. Awa |fecha=25 òktober 2022 |fuente=Canon di Kòrsou}}</ref> E promé bibu di isla tabata uza put di pia (''pos di pia'') pa haña awa. E putnan aki tabata haña preferensia na lugá ku un nivel haltu di awa den tera ([[freatisch vlak]]).<ref>{{Citeer web |url=[https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-](https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-) |titel=GRONDWATERPEIL EN WATERVOORZIENING OP CURACAO ... |datum=2022-10-25 |werk=Yumpu.com}}</ref> Ku yegada di [[Spañanon]] i despues \[\[Hulandes]], hende a haña instrumento pa traha put mas profundo. Na lugá ku tabatin hopi put, manera rònt di \[\[Schottegat]], a kominsá papia di 'plantashon di awa'. Pero ku demanda grandi, nivel di awa den tera a baha i hopi put a seca. Den sieklo di 19 hende por a kumpra awa ku tabata yega for di otro lugá, pero tabatin tambe bak di awa bou di kas di pieda, serka di entrada (''sala'') òf \[\[patio]]. Na plantashonnan, te den sieklo 20, hende tabata dependé di pos i baril grandi. Tabatin gota i baril, pero no tabatin bak. Uso di bak a yega ku peliger di \[\[mushi di fiebre amariyo]]. Na kas haltu (kas di campo) ta encontra bak regularmente. Na esaki no tabatin put serka. Otro manera pa haña awa manera kar di awa (''garosh’i awa'') no tabata praktiká hopi. Ku yegada di [[Isla (raffinaderia)|raffinaderia di Shell]], demanda pa awa di bèbèr a subi. Na 1928 Shell a kuminsá \[\[destilashon|destilá]] awa salá. Mas lat a instala \[\[leiding di awa]], ku den anjanan 1960 a yega prome mayoria di kas. \== Balor == Baknan na Kòrsou tin balor histórico.<ref name=":0">{{Cita buki |titulo=Monumenten in de steigers |outor=Jan Toeter |ko-outor=Anko van der Woude, Henk Langenfeld |pagina=35–37}}</ref> Dependiendo di e lugá, por tin balor arkitektoniko i monumental tambe. Bak ku ta separá for di kas ta risibí awa for di kas por medio di [[akwadukt]]. Baknan tin muraya hopi diki i e muraya ta bira mas diki abou. Den eskinan e murayanan tin forma rondá, i tin hopi [[spuwadó di awa]] (''sakadó''). Por tin un dak ku [[tegel di dak]]. Interior di un bak ta wòrdu fini-fini pa evitá [[alga]]. Den baknan tin piskadó chikí pa kome insekt i alga. Kualidat di awa ta kontrolá pa Departamento di Salú (GGD) di gobièrnu Kòrsou. Awa di bak ta bon pa hasi tè, pa kosecha lokal i segun algun hende ideal pa laba kabey.<ref name=":1" /> == Monumento == Baknan todavía ta sirbi pa warda awa. Tambe ta haña uso nobo. Tin hende ku ta mira un bak komo un luhu. Hopi kas no tin mas un bak òf e a wòrdu usa pa otro motibo. Tin kas ku a pone un piso riba un bak. Otro ta konvertí e bak den kamber di drumi, ofisina, pisina, kamber di was òf espasio pa archi. Den e kambio aki mester tene konta ku regla pa protehá e balor monumental. Ora di habri bentana, tamaño mester keda limitado. Karakterístika di monumento no mester pèrdè den restourashon. Tin direkshon espesiál pa preparashon i realizashon. Por ehèmpel, yená e bak te nivel di chon. Esaki ta posibel basta ku e proseso por wòrdu reversá.<ref name=":0" /> Na [[Landhuis Rooi Catootje]] tin un ehèmpel kla di un bak di awa ku balor monumental. Riba mapa i portret por mira ku e bak ta un tiki leu for di e kas. Na bochinanan di sakadó tin rechi pa stòp para i blachi di drenta. {{Appendix}} --------------- == Burg di Pos Chikito == Un brug cu a keda construi den afia 1928-1929 como "Brug di conexion" pa conecta e dos oriyanan na cada banda di [[Spaans Lagoen]]. E brug a keda cla dia 26 di september [Hartog, Aruba zoals het was, zoals het werd. Afb. 87]. E ‘brug’ ta forma un conexion masha importante entre e caminda cu tambe a keda construi den e temponan ey, conectando Oranjestad cu San Nicolas. E tipo di brug aki ta un combinacion di un brug permanente pa trafico y brug di conexion. Tabatin papia di haci e brug mas hancho. Realisacion di esaki no a cristalisa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2003/page/8/mode/1up?q=piedra+di+mula Kalender Monumentenfonds]</ref> == Kurimiauw 2 == E cas di cunucu a wordo traha den e forma traditional di artesania. El a wordo traha na final di siglo diesnuebe, probablemente como homenage na e matrimonio di sefior Kelly. Originalmente e curason di e cas tabata exsisti di handrij parti zuid y posiblemente tambe cu un cushina parti pabou di esey. Mester remarca cu tempo nan aya e productonan di recurso tabata: piscamento, cria di bestia manera galifia y porco y traha den plantacion di sucu na Cuba. E cas di cunucu aki ta di gran interes arkitectura historico pa motibo di su biehes. ==Schelpstraat 36 y 38 == E cas ta forma un unidad di dos parti. E prome parti, e cas di cunucu, fecha na final di siglo 19 y e di dos parti, e cas di comerciante ta construi den comienso di siglo 20. E arkitecto di tur dos e edificionan tabata Abelardo Henriquez casa cu Dominica Figaroa. Tur dos e edificionan tabata yama durante e bida di sr. Abelardo Junior den boca di pueblo “La Casa de la Municipalidad”. Riba 17 di april 1997 e casnan a wordo cumpra pa Stiching Monumenten fonds. E trabounan di restaurashon a dura di 30 di oktober pa 14 di december 2001. ==Seroe Patrishi Ongd.(z/n) - Begraafplaats== Den e santana Protestant aki tin diesseis graf. E ta situa na e caminda di santo meimei di Seroe Patrishi y Shiribana y tin un cura di cadushi rond di dje cu un muraya di piedra. Akinan a wordo dera e Comandeur Simon Plats. E tabata Comandeur pa solamente 8 luna na Aruba (1826-1827), caminda cu e | a fayese inespera. E grafnan ta conoci como grafnan di comandeur. Tin diferente lugar na Aruba cu ta conoci pa nan grafnan di comandeur. ==Papilon 110 == Un cas hopi unico cu ta consisti di dos edificio conecta na otro. E cas ta situa na e banda pariba di caminda di Santa Martha pa Santa Cruz. E noknan die cas ta core di pariba pa pabou. E edificionan ta consisti di un piso bou di un dak di cuatro banda traha di zink acaba cu decoracion riba cada punta di contacto di e noknan. Contra di e banda pabou di e edificio mas dilanti tin un edificio den un forma cuadra bou di un dak sera. Riba e banda pabou di e edificio pa zuid tin un cushina bou di un dak ful sera. Contra esaki tin un fogon cu un fundeshi den forma di un bloki, cu un schoorsteen y un capa ariba. ==Rooi Koochi 4== E cas aki ta un ehempel unico di cambio di periodo di arcitecto for di klei pa piedra y ta den bon condicion. E arcitectura a keda manera cu e tabata. E ta ilustra un cas di cunucu traha den siglo 19 den un forma artesano tradicional cu e nok casi den e direccion di pariba pabou. E banda di ariba di e cas ta traha di piedra. Sin embargo e murayanan di e galeria ta traha di klei. Remarkabel ta cu e cas ta traha riba un tereno cu ta baha na e banda zuid. Pa kita e diferencia aki e banda zuid di e cas ta traha riba un pida ariba cu ta yena. == Wilhelminastraat 11 == E cas na skina aki traha den siglo 19 ta un cas di cunucu. E cas a wordo recientemente renoba pa motibo di su funcion nobo “Optica Kok”. Posibelmente e extencion di y contra e banda pariba di e galeria di e banda zuid tambe tabata wordo usa originalmente como un sitio pa un empresa y un tienda. Contra di e banda pa nord bo ta hana un cas di siglo 20 bou di un dak cu cuatro banda cu tin un benhada den aspecto cu e banda pariba di e cas di cunucu. E nok ta para vertical riba e entrada di auto. Posibelmente e entrada aki tabata un caya. E cas aki ta pertenece na e infrastructura municipal di Oranjestad di antes. == Palm Beach 21 == Un ehempel bunita y unico di un cas di cunucu. E cas ta orienta di OZO -WNW. Remarcabel ta e fogon hancho. Cu e fogon aki ta haa un cushina chikito. Esaki bo por yega for di pafo. Esaki ta duna un motibo pa pensa cu tabata tin un negoshi di cuminda akinan. E cas tin un dak di dos banda cu zink ariba; e construccion y galeria ta laga bo supone cu originalmente tabata tin un dak traha di torto of di otro material traditional. == Seroe Patrishi 9 == E cas di cunucu traha di lodo a wordo construi medio siglo 19 riba tereno y bou di guia di Aresidius van der Biezen. E cas ta orienta cu su nok OW. E cas ta consisti di diferente material manera klei y piedra. Piedra, hopi usa den trahamento di cas, ta un piedra natural forma den pida iregular. E parti zuid die cas tin un entrada. Na cada banda di e cas nos tin un bentana grandi cu contrabentana di palo pega na dje cu ta habri bai afo. Dor di su posicion na caminda grandi bo por wak e cas bon. ==Macuarima 161 == cas di cunucu cu regenbak conoci como Cas Decora a wordo traha arededor di ana 1935. E arcitecto tabata Ignatio Ras, cunucero y metsla. E a traha e decoracionnan na e banda nord di e cas tambe. (informacion agradabel di Arsenio Ras). E cas ta orienta di pariba-pabou. E platchi zinknan pinta un color cora maron y e nok pinta blanco y e “kepersnan” ta pone enfoke riba e combinacion di color di e panchinan di dak cu e scama di decoracion gepleister ariba. E cas aki ta di gran importancia pa motibo di su bunitesa, e nificacion pa e conocimente, e historia di e isla Aruba y e balor di e pueblo. ==Brazil 12 == E cas di cunucu aki a wordo construi den e afianan 1928/1929 bou di encargo di sefor Winterdaal (tata di José Maria Winterdaal). E murayanan di e curason di e cas, ta traha di piedra, esun die galeria y cushina y tambe e muraya di e regenbak ta traha di beton cu bloki cement. E w.c. ta los riba e tereno patras di cas y tin un dak sera. E cas ta di gran interes pa e isla di Aruba pa motibo di su arcitectura historico y e balor tipico. Pa nord oost di e cas tin dos piedra di mula maishi pa mira. {{Appendix}} -------------- {{Databox}} '''Bamba''' ta un instrumento musikal Bamba ta konsistí di dos pida bambu hòl, yamá kaña brabu. Laman ta karga trese bambu òf kaña brabu na kosta nort di Boneiru. For di tur e pipanan ku ta yega kantu, ta skohe esunnan ku tin un diameter entre 7 pa 12 centimeter. Ta kòrta un pipa mas largu ku e otro. Ta toka bamba batiendo duru abou riba tera. E tokadó di bamba tin den kada man un pipa di bambu i e ta bati un biaha esun i otro biaha e otro riba suela. Bamba ta un di e instrumèntnan rítmiko mas simpel i mas bieu31,32.<ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/Wij+zijn+Bonaire%20(4).pdf</ref> Un instrumento musikal trahá di dos pida bambú ku a bashí afó, yamá kaña brabu. Ta haña e takinan di bambú aki labá kantu na kosta di Boneiru i Kòrsou. For di e takinan aki, kada un di mas o ménos 7 pa 8 cm di diameter, ta kòrta dos pida di largura desigual—60 i 70 cm. Ku eksepshon di e partishon mas abou, tur otro partishon di kada pida ta wòrdu perforá. E parti abou di e bamba ta kòrtá 10 cm bou di e partishon sin perforashon. E bamba ta wòrdu toka dor di stamp’é rítmikamente riba un superfisie duru; huntu ku otro instrumentonan, inkluso e quarta i e guitara, e bamba ta kompañá kansionnan durante e fiestanan di San Juan i San Pedro na Boneiru. Den e kompañamentu aki, e bamba ta funshoná komo un kontrabas. P’esei e larguranan ta wòrdu kòrtá di tal manera ku, ku e piesa mas largu ta fungi komo e nota fundamental, e piesa mas kòrtiku ta aproksimá e di kuater nota mas serka posibel. E instrumento aki, konosí den organologia komo tubonan di stèmpel, ta wòrdu hañá rònt mundu: na Afrika, Sentro i Sur Amérika, Asia i Sur Pasífiko. Su struktura simpel ta hasié un di e instrumentonan di ritmo di mas bieu.<ref name=:"2">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bamba], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] ------------------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Karko''' ta un instrumento traha di un kokolishi ku e punta korta afo. Suplamento ta wordo hasi dor di e apertura ku a wòrdu kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di [[Boneiru]]. E carco ta un kokolishi cu e punta corta afo. Suplamento ta wordo haci door di e apertura cu a wordo kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di Boneiru. {{Appendix}} *Orígen: E kalko (tambe konosí komo karko) ta un instrumento natural ku orígen den tradishon Afrikano i Indígeno Karibeño. Tabata uzá pa komunikashon, selebrashon i músika spiritual den komunidat kolonial. *Deskripshon: Un koncha grandi di see (Queen Conch), ku su punta a kue pa krea un bochin. Supla duru den e bochin ta produsí un son ronko, bronzit i resonante, manera un trompeta rudimentario. *Uzo: E kalko tabata sirbi komo instrumento di señal: pa yama hende, marká kuminsamentu di fiesta, ceremonia, of ritu. Tambe tabata forma parti di banda folklóriko komo introdukshon musikal. *Género musikal: Tambú, Seú, Músika folklóriko *Gruponan konosí: Grupo Danzarte (Kòrsou) Grupo Tutti Frutti (Boneiru) Grupos folklóriko di Seú {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] ------------------------------------ {{Databox}} '''Kimba Tutu''' ta un instrumento musikal *Orígen: "Kimba tutu" ta un nòmber folklóriko pa un tambú ku orígen Afrikano, ku a bira parti di ekspreshon folklóriko den islanan ABC. "Kimba" referí na bai riba ku energia; "tutu" posibelmente referí na su son. *Deskripshon: Un tambú trahá di barika di palo ku kuero tensá riba su kabes. Por bati ku man of ku palito. E tambú ta produsi un son profundo, energiétiko i pulsante. *Uzo: Uzá den danza folklóriko i fiesta, asina manera tambú. Ta stimulá moveshon di kurpa, i sirbi komo ekspreshon di resistensia kultural i identidad. *Género musikal: Tambú, Danza folklóriko, Músika di resistensia i identidad Afrikano-karibeño *Gruponan konosí: Grupo di Tambú Tradishonal (Kòrsou) Fundashon di Musika Antiyano Presentashon den Siman di Kultura [[:Kategoria:Instrumento musikal]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Kòrsou]] -------------------------- [[:Kategoria:Herensia kultural]] ---------------------- '''Fogon''' ta un luga den kushina Kandela den kushina, kaminda tabata kushiná riba e konfó (wechi di kandela), yená ku karbon. E huma por a sali dor di e chimenea riba e kamina aki. Solamente e kasnan di e miembronan mas riku di e poblashon tabatin un fogón, inkluyendo e kasnan di kunuku. Damio trahá di tres piedra, riba kua tabata hasi kushinamentu (tres pied’i fogón). Zie es.wiki: hogar (fuego):El hogar, chimenea o lar,1​es el lugar de una casa donde se enciende fuego con leña o algún otro combustible. Durante siglos fue el espacio de las viviendas usado como cocina y foco de calor, un entorno común que servía de estancia y comedor (de invierno). ------------------ == Esclavo Thico == Awe dia 16 di september Thico, un esclavo di Aruba, a wordo conmemora durante di e proyecto Caquetio, Africano, Europeano: Nos tur ta un famia cu a tuma luga na Club Kibrahacha 60+, Archivo Nacional y Museo Archeologico.<ref>https://solodipueblo.com/thico-e-prome-esclavo-conoci-cu-a-para-pa-su-libertad-na-aruba/ Thico e prome esclavo conoci cu a para pa su libertad na Aruba], SolodiPueblo (12 september 2024)</ref> Thico tabata e prome esclavo na Aruba cu a para pa su libertad segun e buki di historia De Geschiedenis van Aruba tot 1816 scirbi pa señor Adi Martis. Thico su acto di protesta a tuma luga den e aña 1795, hopi prome cu e esclavo popularisa Virginia kende a nace 47 aña despues. Thico tabata un esclavo di e commandeur Bochard Specht kende tabata e commander na Aruba di 1792 te 1797 e tempo cu el a bira malo. Thico a wordo poni den (hand)boei y manda Corsou. Den e journal di e gobernador di dia 16 di september 1795 ta scirbi cu Thico lo wordo sera te ora cu e wordo bendi na un otro doño pafo di Corsou. El a wordo castiga pasobra commandeur Bochard Specht a consider’e di tin e audacia y frescura pa para pa su libertad. Awendia nos lo bisa cu el a demonstra curashi y cu e tabata asertivo. Thico a para pa su libertad na Aruba un dos luna prome cu Tula y Carpata a para pa libertad na Corsou. E carta di Bochard Specht na e Gobernador Johannes Abrahamszoon de Veer tabata di 17 di juni 1795 y Tula y Carpata a cuminsa nan lucha dia 17 di augustus 1795. Bishita Archivo Naional pa mira e bunita pinturanan di algun di nos adulto mayor cu ta comunica cu nos nan pensamento y sintimento en relacion cu sclavitud. {{Appendix}} ---------------- {{Databox}} '''Agan''' ta un instrumento di batido, tambe yamá heru, ku antiguamente tabata wòrdu usá pa akompañá e *tambu i e *kachu durante e fiesta di kosecha. Ademas, e agan tabata ser usa pa indiká e medida ora di hasi trabou pisá i ora di karga hende pa hospital. E instrumento aki ta forma di un skèrpi ku a keda kibra for di un plaka, ku a bira kasi un kobra, i e tin un largura di mas o ménos 40 cm i un diametro di mas o ménos 10 cm. E agan tabata wòrdu toka ku e slòt na suela, riba brasa, dor di bati riba dje ku un bara di heru, di mas o ménos 30 centimeter largu, yamá manga. Pa protehá e kurpa di e brasa di e hungadó i tambe pa aumenta e posibilidatnan di wega, un banda di heru - barbá - tabata wòrdu pone na e man ku tabata tene e agan. E agan, tambe konosí na Afrika Occidental, Nigeria i Benin, ta wòrdu toka durante ritualnan den honor di ⁇ Ogun ⁇ , e Dios di heru. (Kontra. Haiti: ⁇ hogan ⁇ , Cuba: ⁇ ogan ⁇ ). {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Aruba]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] Een slaginstrument, ook heru genaamd, dat vroeger gebruikt werd om de * tambu en de * kachu te begeleiden tijdens de oogstfeesten. Ook werd de agan gebruikt om de maat aan te geven bij het verrichten van zware arbeid en bij het dragen van mensen naar het ziekenhuis. Gemaakt van een bijna tot een koker omgebogen afgebroken schaar van een ploeg, heeft dit instrument een lengte van ongeveer 40 cm en een doorsnede van ongeveer 10 cm. De agan werd met de gleuf naar boven gekeerd liggend op de arm bespeeld door er met een ijzeren staafje, ongeveer 30 cm lang, manga genaamd, op te slaan. Om de huid van de arm van de bespeler te beschermen en tevens om de speelmogelijkheden te vergroten, werd een ijzeren band - barbá - om de pols gedaan bij de hand waarmee de agan werd vastgehouden. De agan, ook bekend in West-Afrika, Nigeria en Benin, wordt daar bespeeld tijdens rituelen ter ere van “Ogun”, de God van het ijzer. (Vgl. Haïti: “hogan”, Cuba: “ogan”).<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Agan], Encyclopedie van Curaçao</ref> ---------------- hoetink {{Databox}} '''Becu''', ta un instrumento musikal traha di un uitgehold stemgel di maishi di 40 pa 50 cm di largura. midden in e stemgel zijn vlak naast elkaar twee spleetjes gesneden, waardooor de muzikant blaast. De open uiteinden worden met de handel min of meer afgesloten om het geluid te temperen. ook de stengel van het suikerriet werd er wel eens voor gebruikt. {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] Bekú Een muziekinstrument gemaakt van een uitgeholde sorghostengel (de stengel van de zogenaamde "maishi chiki" plant) van 40 a 50 cm lengte en 2 cm dikte. Op ongeveer 3 cm van een der gaatjes, echter op de lijn die gevormd wordt door de twee gaatjes, wordt in de lengte van de stengel een tongetje ingesneden, waardoor beurtelings wordt geblazen en gezogen. De toonhoogte-verschillen worden verkregen door de gaten met de duimen beurtelings af te sluiten en te openen. De bekú werd gespeeld om de tijd te doden bij het bewaken van de sorghovelden tegen vernieling door vogels en andere dieren. Ook werd de bekú tijdens familiefeesten gespeeld, begeleid door de wiri en de bamba. Wordt vandaag nog gespeeld in Benin en Opper-Volta, respectievelijk papo en bumpa genoemd.<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Beku], Encyclopedie van Curacao</ref> -------- {{Databox}} '''Barí''' ta un instrumento musikal Na Boneiru, barí ta referí tantu na e instrumènt mas importante den músika kultural, komo na e selebrashon di barí. Ántes tabata usa barí di ròm komo instrumènt. Despues ku e barínan ei no tabata bini mas, a kuminsá traha barí di palu. Ta kurti kueru di kabritu òf di karné pa pone riba e barí. Grandinan ta bisa ku e kueru di karné ta toka mas mihó ku esun di kabritu. E tokadó ta wanta e barí krusando su pianan rònt di e barí. Pa e barí saka zonido, e tokadó ta bati ku su dedenan riba e kueru33. == Wiri == Ta traha wiri di heru, koper òf stal. Si usa heru, e zonido di wiri ta mas kla. E largura di wiri ta entre 20 ku 30 centimeter. Den e hanchura di e wiri, nan ta skèrf algun strepi di punta pa punta. Pa toka wiri e tokadó ta tene e instrumènt den su man. Den su otro man e tin un otro heru ku e ta raspa riba e instrumènt pa saka ritmo. Na Boneiru wiri ta un instrumènt ku no por falta34.44 {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[Category:Instrumento musikal]] ---------------------------------- == Sinfonia di man == Durante di e selebrashon di maskarada, e instrumènt mas prinsipal ta sinfonia di man. Esaki ta un sinfonia ku ta toka ku man. E tokadó di sinfonia di man ta dirigí e grupo di maskarada. Otro tipo di instrumènt Segun tempu ta desaroyá, gruponan a introdusí mas instrumènt musikal den e ritmo kultural di Boneiru. Esnan ku mi a menshoná tabata tei tur tempu i tei te dia di awe. Tin instrumènt di ántes ku awendia bandanan no ta usa mashá mas. Por ehèmpel karkó. Karkó ta e kokolishi di mas grandi na Boneiru. Tabata usa kaska di karkó ántes komo instrumènt di supla pa tur tipo di okashon. -------------------------- {{Databox}} '''Premio Sticusa''' tabata un premio literario pa tur idioma di Surnam i Antias Hulandes, pr ehempel Srnan Tongo, Hindi i Papiamentu ku eksepshon di hulandes. * 1976 ** premio literario - Guillermo Rosario ** premio di incentivo - Henry Habibe; Federico Oduber *1975 ** premio literario - [[Antoine Maduro]] *1976 *1977 ** premio di incentivo - [[Pacheco Domacassé]] (rechasa) [[Category:Kultura]] [[Category:Antias Hulandes]] ------------------- '''Adriaan Lacle''' ([[16 di yüni|16 di juni]] [[1866]] - [[21 di yüni|21 di juni]] [[1935]]), tabata un komersiante magnate Arubano. cu ta conecta cu varios eificio di herencia: * Casa La Quinta * [[Cas Veneranda]] * stadhuis di oranjestad * [[Fontein (Aruba)|Fontein]] == Biografia == Hij is geboren op 16 juni 1866, yiu di Casper Pieter Laclé en Nano Jacomina Nicolasa Henricus y tabata e mayor di seis yu. No tin hopi konosementu tokante su edukashon di mucha òf kualke di su promé eksperensianan di negoshi, pero durante su bida laboral e a yuda hende haña prestamo, tabata un komersiante ku a logra hopi, i tabata doño di varios tereno. De echo, el a encarga e konstrukshon di e famoso kastigu La Quinta Carmen, awor un restorant. Ounke nunka e mes no a biba den e kas bunita ei, su kas mes tambe tabata reflehá su éksito i bon gusto. Awe ainda su kas ta den bon kondishon i por haña e kas den e kaya di Oranjestad. Pa loke ta trata su bida personal, ta bisa ku el a kasa dos biaha durante su bida. E tabatin su promé yu muhé durante su promé matrimonio, pero el a pèrdè su esposa poko despues di su nasementu. Durante su di dos matrimonio el a haña 16 yu. Sinembargo, a bisa ku solamente 11 di e 17 hòmbernan ei a logra pasa 18 aña di edat. Na 1891 el a bolbe casa cu Leonsa Oduber (1871- 1951) El a fayece na e edad di 69 ana. (Oranjestad)—The name Adriaan Laclé may ring a bell to locals as one of the bigger roads on the island, but about a century ago, Adriaan Laclé was a rich businessman, well-known for his generosity, wealth, and taste. Adriaan was born in 1866 and was the eldest of six children. Not much is known about his childhood upbringing or any of his earlier business ordeals, but during his hay day he often helped people get loans, was a well-established trader, and owned several plots of land. In fact, he commissioned the construction of the famous La Quinta Carmen manor—now a restaurant. Though he himself never lived in the beautiful manor, his own house also reflected his success and good taste. Today his house still stands in good condition and can be found in the back streets of main street Oranjestad. Regarding his personal life, it has been said that he was married twice during his lifetime. He had his first daughter during his first marriage but lost his wife soon after her birth. During his second marriage, he fathered 16 children. However, it has been said that only 11 of those 17 made it past 18 years of age. Perhaps two of his most well-known daughters are Maria Monica Laclé and Maria Veneranda Laclé, who went on to marry successful brothers Eloy Arends and Maximilian Arends, respectively. Their houses are still standing; Eloy and Maria Monica’s mansion functions as a townhall, used to host civil marriages, while Maximilian and Maria Veneranda’s house stands on the opposite side of the road to them—though currently under renovation after years left in ruin.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240521.pdf Adriaan Laclé One of Aruba’s richest men in the twentieth century], Aruba Today (21 di mei 2024) </ref> Source: De Kolibrie op de Rots (en meer over de geschiedenis van Aruba) by Evert Bongers {{Appendix}} ---------------------------- {{Databox}} [[File:Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg|thumb|Pan bati cu pisca y cabaron]] en.wiki: '''Pan bati''' ta un pan plat, cu ta un autentico specialidad di e cushina [[Aruba]]no. Na Aruba ta come esaki como pan y na banda di otro platonan manera sopa carni, stoba y paska hasa. Tambe por come cu sucu riba dje o otro reyeno. Pan bati ta parce un pancake, pero cu un sabor diferente y hopi menos dushi.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> E ta traha di hariña di maishi (sorghum), hariña di trigo y lechi. Originalmente e tabata wordo traha riba un casuela, awendia ta uza un panchi.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> E creacion di pan bati a ser influencia pa diferente cultura manera esun di e conkistadonan [[Spaña|Spaño]] i esun di e nativonan indjan. Pero e influencia di mas grandi a bini di e cultura crioyo Arubano. Pan bati ta un auténtiko plato di Aruba, ku ta parce pancake pero ku un sabor diferente. Pan bati ta un plat di pan ku ta wòrdu traha manera pancake, pero ku un sabor hopi ménos dushi. E ta un plato di banda hopi popular i ta kumpli ku kasi tur kos típiko arubano, manera sup, stew i piská fritu òf shellfish. E por wordo combina na banda di diferente plato manera sopa carni, stoba y paska hasa. Pan Bati is een vrij dikke pannenkoek die van oorsprong uit Aruba komt en gebakken wordt op een kasuela. Een kasuela is een gietijzerplaat waar ( met erg weinig boter ) de pannenkoeken op worden gebakken. Intussen heeft de kasuela plaats gemaakt voor de koekenpan.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> {{Multiple image | image1 = Maishi Rabo (Sorghum bicolor).jpeg | image2 = Casuela 16 36 24 540000.jpeg | caption2 = ''Casuela'' (flat cast iron griddle)or ''Buren''(flat clay griddle)are used to cook ''[[arepa]]'' cachapa and pan bati. An equivalent variety is the [[Comal (cookware)|comal]]. | caption1 = In Aruba ''maishi rabo'' ([[Sorghum bicolor; Spc.introduced]]) is used to make ''pan bati'' (typical Aruban flat native bread). While funchi is made from corn ([[ Zea mais]]) | total_width = 400 | image3 = Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg | caption3 = Fried ''piska cora'' ([[Lutjanus purpureus|red snapper]]), shrimp, and pan bati. }} == Pan bati == Pan bati is een authentiek Arubaans bijgerecht, dat pannenkoek lijkt maar anders van smaak is.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> Pan Bati is een broodachtig bijgerecht dat wordt gebakken als pannenkoeken, maar veel minder zoet smaakt. Het is een zeer populair bijgerecht en past bij bijna alle typisch Arubaanse gerechten, zoals soepen, stoofpotjes en gebakken vis of schelpdieren. E pancake pisá aki ta wòrdu traha di kuminda di sorgo i lechi. E pasta ta wòrdu traha riba un plaka di heru, e cazuela. I e pan bati ta kuminda komo kuminda di banda ku piska, karni, sopa òf stew. Na lugá di patata òf riso. Den algun reseña e proporshonnan di farinha di maishi i farinha di trigo ta varia, i algun kushinan ta añadí un wowo òf sukari di vanila na lugá di sukari normal. E ta un receta excelente pa experimenta cu ne. Y cu bo no tin cazuela, no ta importa. Un bon pan tambe lo ta bon. E panbati ta traha di un compuesto di harina di maishi i di trigo. E proporshon di esakinan ta krusial pa por haña un resultado bunita i friu. Originalmente, Pan Bati tabata wòrdu kaktá riba un plaka di heru, e casuela. Deze dikke pannenkoek wordt gemaakt van sorghummeel en melk. Het deeg wordt op een ijzeren plaat, de cazuela, gebakken. En de pan bati eet je als bijgerecht bij vis, vlees, soep of stoofgerechten. In plaats van aardappels of rijst. In sommige recepten variëren de verhoudingen van het maismeel en het tarwemeel, en sommige koks doen er een ei bij, of vanillesuiker in plaats van gewone suiker. Een uitstekend recept dus om mee te experimenteren.En dat je geen cazuela hebt, geeft niets. Een goede bakpan voldoet ook. De panbati is gemaakt van een mengstel van mais- en tarwemeel. De verhouding hiervan is cruciaal om een lekker luchtig resultaat te krijgen. Oorspronkelijk werd Pan Bati gebakken op een gietijzeren plaat, de casuela.<ref>https://www.antilliaans-eten.nl/en/recepten/arubaanse-pan-bati/</ref> Maar het gaat ook prima in een koekenpan. De naam pan bati betekent letterlijk "geslagen of geklopt brood". Het doelt natuurlijk op de bereiding van het beslag, dat flink schuimig wordt opgeklopt voordat het in de pan gaat. Panbati wordt meestal bij het avondeten gegeten en wordt geserveerd als alternatief voor [[rijst]], [[aardappel]]en of [[funchi]]. Soms wordt de panbati ook gewoon als pannekoek gegeten met een klontje boter en wat poedersuiker. Op feesten wordt geitensoep met pan bati gegeten. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ------------------- '''Premio Nacional di Teatro''' (PNT) ta un premio institui pa departamento di Cultura di Aruba (DCA) na aña 2004. Otorgamento di e premio ta tuma luga anualmente na ocacion di e celebracion di Dia Mundial di Teatro, riba o rond di [[27 di mart|27 di maart]]. E premio ta wordo otorga na persona, grupo of fundacion cu a contribui na desaroyo di arte di tarima na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA cu premio nacional di Teatro Aruba 2005-2021], 24ora.com (6 di juni 2021)</ref> Cada lustro ta entrega alaves e “reconocemento special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> E prome premio a wordo otorga na 2005 y e prome reconocimiento di Bida Largo na 2009, titulo cu a bay pa prome bes na e tecniconan di Cas di Cultura Aruba, señor Richard Hopmans y señor Rolande Bryson. == Laureado == * 2005 - [[Mascaruba]], grupo teatral * 2006 - [[Jubi Naar]] (1943-2024), autor, critico, actor, periodista y director di teatro * 2007 - Amy Lasten, maestro, directora y actriz * 2008 - Carmen Herrera, autor, director di teatro, actriz y compositor hunto cu grupo teatral Kibrahacha * 2009 - Oslin (Chin) Boekhoudt (19??-2015), autor, actor y director di teatro * 2010 - Leo Tromp (1943-2021), presidente Internacional di Teatro Amateur, IATA y FUNDARTE. * 2011 - [[Vale Croes]] (1951-2015), comediante * 2012 - Mirto Laclé, gestor cultural * 2013 - [[Diana Antonette]], actriz y directora di Teatro di Danza Arubano. * 2014 - no a otorga premio * 2015 - no a otorga premio * 2016 - no a otorga premio * 2017 - no a otorga premio * 2018 - no a otorga premio * 2019 - ? * 2020 - ? * 2021 - Lenie Jeandor, actriz, escritor y director di teatro * 2022 - Persey Jeandor, actor, cantante, comediante y director di teatro * 2023 - [[Norman de Palm]], productor di teatro * 2024 - [[Instituto Pedagogiko Arubano]] (CKV Teatro) == Recipiente “Reconocemento Special di Bida Largo” == * 2009 - Richard Hopmans y Rolande Bryson, tecniconan di Cas di Cultura Aruba; pa dedica henter nan bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral) * 2019 - Farita Luidens, actriz, comediante, productor, escritor di teatro; pa 50 aña den farandula cu su mega produccion “Ken ta Basha Abou”) * 2020 - [[Cas di Cultura]]; pa mas di 60 aña na servicio teatral y cooperacion pa lanta arte di tarima. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] Manera ta custumber, tur aña Departamento di Cultura Aruba ta organisa e actividad teatral di mas grandi na Aruba cu ta relaciona cu Celebracion di Dia Mundial di Teatro. Anexo na e programa di celebracion, cada aña ta otorga e Premio Nacional di Teatro na un persona, grupo of fundacion cu a traha y cu a contribui grandemente cu e desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA CU PREMIO NACIONAL DI TEATRO ARUBA 2005-2021], 6 di juni 2021</ref> Cada lustro ta ser entrega alaves e “Reconocemento Special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> ----------------------------------------- '''Museum of Industry''' (''Museo di Industria'') ta un [[museo]] na [[Aruba]], dedica na e historia industrial di e isla, ku a kuminsá den [[siglo 19]]. E ta situa na [[San Nicolas]], den e edificio monumental di e toren di awa. Despues di restauracion di e edificio e museo a habri na juli 2016. == Exhibicion permanente == Pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e museo ta mustra sinku pilar economico importante den historia di Aruba. E ta trata di e industrianan di oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. Museo di Industria ta forma parti di Fundacion Museo Arubano, cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sector cultural di Aruba, historia y naturalesa. == Edificio == E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939; architecto tabata [[Pieter van Stuivenberg]]. Su construccion ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. Na 2003 Fundacion Fondo pa Monumento Aruba (SMFA) a kumpra e edificion pa asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E museo ta mustra pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e sinku industria mas importante den historia di Aruba: oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. E Museo di Industria ta situá den e Toren di Awa na San Nicolas i ta konta e historia industrial di Aruba, ku a kuminsá den siglo 19. E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939 i ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. A kumpra e Toren di Awa pa e Monumentonan di Fundashon na 2003 asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E Museo di Industria ta forma parti di Aruba Fundacion di Museo (Fundacion Museo Aruban), cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sektor kultural di Aruba, historia i naturalesa. E museo di E industria ta habri tur dia for di 9'or di mainta te 6 di atardi. The Museum of Industry is located in San Nicolas—better known as the art capital of Aruba. This museum exhibits the industrial history of gold, aloe, phosphate, oil and tourism through elaborated displays and multimedia installations.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240402.pdf Create museum memories], Aruba Today (2 di april 2024)</ref> The Museum of Industry is situated in the Water Tower in San Nicolas and narrates Aruba's industrial history, which began in the 19th century. The Water Tower was built in 1939 and consists of three sections: the substructure, the high-rising vertical shaft, and the tank at the top. The Water Tower was purchased by the Monuments Fund in 2003 so it can be restored and preserved as one of Aruba's monuments. The Museum of Industry is part of Aruba Museum Foundation (Fundacion Museo Aruban), which is a foundation set to maintain, preserve, and protect the Aruban cultural sector, history, and nature. The museum of Industry is open daily from 9 am till 6 pm. For more information, check out their Facebook page Museum of Industry Aruba. ----------------------------- ==Musica den Caribe Hulandes== * en.wiki:Music of the former Netherlands Antilles E músika di Antias Hulandes ta un kombinashon di elementonan nativo, afrikano i europeo, i ta estrechamente konektá ku tendensia di paisnan bisiña manera Venezuela i Colombia i islanan manera Puerto Rico, Cuba, Santo Domingo, Haiti, Martinique, Trinidad, Dominica i Guadeloupe. E islanan di Curaçao i Aruba, ku tabata forma parti di Antillanan Hulandes, ta konosí pa nan vals, baile, mazurka i un tipo di músika ku ta wòrdu yamá tumba, ku a haña su nòmber for di e tambornan di conga ku ta akompañá e músika. E otro islanan ta hopi mas chikitu ku Aruba, Bonaire i Curaçao. Nan ta Sint Eustatius, Sint Maarten i Saba. Sint Eustatius tin un bida nocturno chikitu, ku solamente un club nocturno (e zouk Largo Height Disco) [1] na 1996. E habitantenan, e "Statianonan", ta tene baile improvisá den kaya, yamá "road blocks", usando stereo di outo. Saba tin un kantidat di baile den diferente restorant, inkluyendo un gran variedat di hip hop, calypso, soca, kompa, zouk, bouyon, reggae i merengue. Sint Maarten tin un bon konosí tradishon di karnaval ku músika i baile, ku ta tuma lugá meimei di aprel i ku ta kulminá ku e tradishonal kimamentu di Rei Moui-Moui, i tambe un kantidat di klubnan di anochi i kasinonan ku músika; "spot"nan popular kaminda lokalnan ta bai baila ta inkluí Boo Boo Jam i Lago Height, tur dos situá na e parti nort (franse) di Sint Maarten; e banda di kasinonan mas popular ta King Bo-Bo, konosí komo e "King of Calypso". 2] == Aruba == Musica ta masha estrechamente conecta cu e cultura Aruba, y ta hunga un rol importante den fiesta, carnaval y celebracionnan informal. E músika di karnaval a nase na Trinidad na fin di siglo 18, i ta kombiná temanan romántiko, melodía inspirá den calypso, i tambor di tumba. Otro selebrashonnan Arubiano ku ta basá riba músika ta incluí Dera Gai, Dande, Gaita i Aguinaldo. Op Aruba speelt muziek niet alleen op feestdagen een belangrijke rol, maar ook tijdens de carnavalsperiode en informele vieringen. Omdat het eiland zo klein is, heeft de muziek van Aruba rijke invloeden van Afrika, Europa en Latijns-Amerika. De muzikanten hebben de muziek wel een onmiskenbaar Arubaans/Antilliaans geluid gegeven zodat het toch niet hetzelfde is. {{div col}} * [[Asambeho]] * [[Calypso]] * [[Roadmarch]] * [[Steelband]] * [[Dande]] * [[Tumba]] * [[Waltz antiano]] * [[Bolero]] * [[Soca]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ==Bonaire== E isla di Bonaire ta konosí pa un kantidat di baile, entre otro e baile di Bari i e baile di Simadan. Polka, carioca, rumba, merengue, danza, joropo, jazz waltz i mazurka importá tambe ta popular. [[Baile di Sinta]] ta un baile popular di fertilidat, ku ta wòrdu ehekutá rònt di un palo di mei. Cancionan di trabou tradicional Africano na Bonaire a evoluciona cu tempo den cancionan ritual cu baile compleho, instrumentacion y polifonia. 3] E Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di e mesun nòmber, i tambe na otro okashonnan, ta wòrdu dirigí pa un kantante soltero ku ta improvisá tekstonan ku ta komentá eventonan lokal i figuranan (un kantante asina ta similar na un calypsonian). E baile di Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di Bari, ta bai huntu ku un tambor ku ta parse un bongo, yamá un Bari. E promé parti di e baile ta presentá hòmbernan ku ta kompetí den un baile stilizá, ritual pa muhénan, siguí pa un parti kaminda e parnan ta baila, maske nan no ta mishi (e ta similar na tumba).[ 3] Despues di e kosecha di sorgo den luna di febrüari te ku aprel, e festival di Simadan ta tuma lugá pa selebrá, ku e wapa, un baile ritmiko, ku ta bai huntu ku e selebrashon. E kansionnan tradishonal di Simadan ta inkluí tres forma di yamada i kontesta, e Dan Simadan, Belua i Remailo. Nan ta uza instrumentonan manera bari, wiri, karko, quarta, guitar, triangle y clapping. 3] {{div col}} * [[Bari]] * [[Simadan]] * [[Tumba]] * [[]] {{div col end}} ''Bari'' is a festival, dance, drum and song type from the Dutch Antillean island of [[Bonaire]]. It is led by a single singer, who improvises. Lyrics often concern local figures and events of importance.<ref>{{cite web|url=http://www.geographia.com/bonaire/boncul01.htm|work=Geographica: Bonaire|title=Culture: A Rich and Diverse Heritage|access-date=December 3, 2005}}</ref> ==korsou == {{div col}} * [[Wals antiano]] * [[Danza]] * [[Mazurka]] * [[Tumba]] * [[Tambu]] * [[Muzik di zumbi]] * [[Ritmo Kombina]] * [[Latin rap]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ''[[Tumba (music)|Tumba]]'' is a style of Curaçao music, strongly African in origin, despite the name's origin in a 17th-century Spanish dance. Traditional ''tumba'' is characterized by scandalous, gossiping and accusatory lyrics, but modern ''tumba'' often eschews such topics. It is well known abroad, and dates to the early 19th century. It is now a part of the [[Carnival Road March]].<ref>{{cite book|author=De Ledesma, Charles |author2=Gene Scaramuzzo |chapter=Dance-Funk Creole-Style|year=2000 |editor=Broughton, Simon |editor2=Ellingham, Mark |editor3=McConnachie, James |editor4=Duane, Orla|title=World Music, Vol. 2: Latin & North America, Caribbean, India, Asia and Pacific|pages=289–303|publisher=Rough Guides|isbn=1-85828-636-0}}</ref> == Sint Maarten == {{div col}} * [[Ponum]] * [[Quimbe]] {{div col end}} ''[[Quimbe]]'' is a topical song form from the Dutch Antillean [[St Maarten]]. It traditionally accompanies the ''ponum'' dance and drumming, but is now often performed without accompaniment. Lyrics include gossip, news and social criticism, and use clever puns and rhymes. Performance is often competitive in nature.<ref>{{cite book|title=New Grove Dictionary of Music & Musicians|editor=Sadie, Stanley|chapter=Dutch Antilles|publisher=Macmillan Publishers|location=London|year=1995|isbn=1-56159-174-2|page=777}}</ref> Other genres include: {{div col}} * [[Latin hip hop|Latin Rap]] * Ritmo Kombiná * [[Tambu (music)|Tambú]] * Seú * Wals * [[Zumbi]] {{div col end}} ----------------------------------------------------- --------------------------- Het Natuurhistorisch Museum van Bonaire is een museum geopend in 1885 en gevestigd in Kralendijk op Bonaire . Geschiedenis Gebouwd in 1885 door een Venezolaanse plantage-eigenaar, werd de eigenaar er na de Tweede Wereldoorlog van beschuldigd samen te werken met de nazi's door de bewegingen van transportschepen met een zender-ontvanger door te geven aan Duitse onderzeeërs in de Caribische Zee. De eigenaar wordt in Venezuela gearresteerd en de eigendommen worden in beslag genomen. Vervolgens werd het in 1947 aangekocht door de familie Herrera , een van de meest invloedrijke families op Bonaire . Het huis heette destijds het “Van der Reehuis”. Het groeide uit tot een kleine winkel met vlees van de plantage in Washington, houtskool, groenten, ingeblikte goederen en vervolgens bier en limonade. Tegenwoordig is dit herenhuis een van de historische monumenten van Bonaire en herbergt het het Bonaire Natural History Museum. Het bewaart Indiase kunstvoorwerpen, schelpen en zeedieren , Bonaire-vogels, koralen, schelpenfossielen, plantagegereedschappen, antieke flessen en nog veel meer . --------- '''FuHiKuBo''' (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) ta un organisashon boneriano dedika na registra e historia di Boneiru. El a wordu funda dia 6 di ougustus 1998. == link eksterno == * [http://archivoboneiru.com/ Wepsait di Archivo di Boneiru] FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) es una organización de Bonaire dedicada a registrar la historia de Bonaire. La fundación se creó el 6 de agosto de 1998 y se dedica a la[1]: Dat doet zij onder meer door Bonairiaanse ouderen op video te laten vertellen over hun eigen geschiedenis. De collectie bestaat uit archiefmateriaal verzameld door Boi Antoin. Via de website archivoboneiru.com zijn meer dan 1000 interviews en documentaires te zien die een beeld geven van het eiland.<ref>[https://www.unesco.nl/nl/artikel/unesco-accrediteert-bonairiaanse-stichting-fuhikubo Unesco accrediteert Bonairiaanse stichting Fuhikubo], 11 di september 2020</ref> {{Appendix}} ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} [[File:Dakkappellen Weststraat 15.jpg|thumb|275px|Dak di Casita Geel]] '''Casita Geel''' (of ex-cas di Aruba Bank) ta un cas di cunucu na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]], situa den centro di ciudad na Weststraat 15. E ta un [[monumento]] proteha y a wordo registra den Registro di Monumento dia 10 di mart 2011. Het kunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 is een beschermd monument en is op 10 maart 2011 in het Monumentenregister ingeschreven.[2] Het is eigendom van de Stichting Monumentenfonds Aruba en was tot eind 2019 in gebruik als kantoor van ARINA. == Historia == Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya G.F. Betico Croes (antes Nassaustraat) y Waterweg, pega cu e edificio di Aruba Bank. Ta probable cu e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un [[Fransia|Frances]]<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> y na 1908 a wordo cumpra pa Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest-Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest-Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas.[[File:Aruba Bank.jpg|thumb|left|John Eman Bank den Caya Betico Croes]] El a resta como e ultimo casita di cunucu den e caya principal comercial di oranjestad, despues cu tur e otronan a keda tumba abou y remplasa pa edificionan nobo i mas moderno durante [[siglo 20]]. [[File:Voorgevel Weststraat15.jpg|thumb|Fachada dilanti na Weststraat 15]] ---- nl.wiki:Weststraat 15 is een stadskunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 in Oranjestad, de hoofdstad van Aruba. Het staat ook bekend als het Gele Huisje (of "Casita Geel" in Papiaments) of ex-Aruba Bank Huisje. Het is tot stand gekomen mogelijk in 1908. Er is ook sprake volgens Plantage Zorg en Hoop dat het in 1860 zou zijn gebouwd door een Fransman.<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> [1] Het jaartal 1908 en huisnummer 97 boven de hoofdingang zouden hierdoor verwijzen naar een verbouwing uitgevoerd door de toenmalige eigenaar Richard Johannes Eman die het had aangekocht. Eman was gehuwd met Johana van der Biest en samen kregen ze zes kinderen. Als volwassene trouwde een van de dochters met de bankier John Gerard Eman die de stichter was van de Aruba Bank. Originalmente, la casa estaba situada en la esquina noroeste de Caya G.F. Betico Croes, antigua Nassaustraat, y Waterweg. Estaba situada con su fachada alejada de la línea de edificación con una plaza con grandes árboles delante. En el contexto urbano y sobre todo para la principal calle comercial de Oranjestad, esta casita era muy especial porque seguía siendo la última casa stadskunuku presente en esta calle. Todas las demás casas stadskunuku habían sido demolidas durante el siglo XX y sustituidas por nuevos edificios más modernos. == Historia == == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix}} Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya Betico Croes y Waterweg, pega cu e actual edificio di Aruba Bank. Probablemente e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un Franses y na 1908 a wordo cumpra pa Sr. Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest- Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest- Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas. Na aña 2000 cu e meta pa preserva e casita aki pa futuro generacionnan y evita e bay perdi a dicidi pa muda esaki pa un locacion nobo na Weststraat. Pa aloca e monumento a busca un tereno den Oranjestad mes paso akinan ta caminda cu e cas di cunucu mester a keda mirando cu ta den e area aki so por a haya e tipo di casnan aki. Un otro punto importante tabata cu mester a haya un tereno caminda por a aloca e cas mescos cu na su tereno original na un distancia di 14 meter for di e rooilijn esaki ta ser considera un locacion historico. Asina a logra yega na e tereno caminda e edificio ta actualmente despues cu e tereno a keda traspasa pa Stichting Monumentenfonds Aruba. Esaki ta e unico biaha cu na Aruba a muda un monumento completamente. Despues di a fungi como museo, oficina, restaurant awor eCasita Geel lo ta e cas nobo di Moonshine Diaquiri & Co.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/10/AM231010.pdf E portanan di Casita Geel lo habri un biaha mas pa publico], AweMainta (10 di oktober 2023)</ref> {{Appendix}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=}} {{References}} }} [[Category:Hende]] [[Category:Monumento|Aruba]] [[Category:Aruba]] ------------------------------- User:Curatoraruba10/sandbox '''Museo di Industria''' ta un [[museo]] na [[Aruba]]. E ta situa den [[Watertoren San Nicolas|Watertoren di San Nicolas]], un edificio monumental na skina di Bernardstraat y Caya Cooper.? E museo tin un exposicion permanente cu ta pinta e desaroyo industrial di Aruba, cuminsando cu e explotacion minanan di oro, e cosecha di aloe, e industrianan di fosfaat y petroleo y finalmente cabando cu [[turismo]]. Het Industriemuseum, gehuisvest in de voormalige watertoren te San Nicolas, geeft een beeld van de industrialisatie van Aruba. Dat verhaal begint met het goud delven, de aloëwinning, de fosfaatindustrie, om dan eerst uit te komen bij de olie­industrie en ten slotte het toerisme.  == Watertoren San Nicolas == E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas, construi pa LWV (Lands Water Voorziening, awendia WEB Aruba NV) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Architecto tabata [Pieter van Stuivenberg]], kende tabata traha pa LWV na korsou. == locatie == Museo Industrial ta situa alabez den un edificio cu ta hopi apropia pa cu e tematica di e exposicion aki…e edificio monumental a ser contrui pa LWV (Lands Water Voorziening) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Di e forma aki por acomoda e cantidad di migrantenan cu a bin busca un bon futuro na Aruba y cu pa gran parti a establece nan mes den e pueblo aki. Pa loke ta diseño por remarca cu e ta mustra razgonan di estilonan di moderno na momento di su construccion manera art deco y nieuw bouwen cu ta refleha e enfoke riba forma, dynamismo y functionalidad di e periodo. E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas y sin duda ta un recuerdo potente y symbolico di e desaroyo tecnologico industrial di e epoca atras. en.wiki: ==Industry museum== The industry museum provides an overview of the industrial activities on Aruba. It has displays of the gold, [[aloe]], phosphate ([[guano]]) and oil industries which were present on the island.<ref>{{cite web|url=https://www.aruba.com/nl/ontdek/het-industriemuseum |title=Het Industriemuseum |website=Aruba.com |language=nl |access-date=19 February 2022}}</ref> The [[public utility]] companies of Aruba have permanent exhibitions of their activities.<ref name="beautiful"/> -------------------------------- '''Museo Historico di Aruba''' ta e [[museo]] mas bieu na [[Aruba]]. E ta situa den [[Fort Zoutman]] na Oranjestad. Artwell Cain: Het oudste museum is het Historisch Museum Aruba, opgericht 1961 en nu bekend als Museo Historico Arubano (FMA). Aanvankelijk viel het museum onder het beheer van de Stichting Cultureel Centrum Aruba, in 1975 kreeg het een eigen stichtingsbestuur. De doelstelling was het oprichten en beheren van één of meer musea met objecten en kunstzinnige voorwerpen van cultuurhistorisch en natuurhistorisch belang en de bewustwording van de Arubaanse bevolking van het verleden.4 In 1984 kreeg het museum een permanente behuizing in het historische Fort Zoutman, in het centrum van Oranjestad. Dit gebouw dateert uit 1798, de ernaast gelegen Willem III-toren uit 1868. ------------------------------------------- {{Databox}} [[File:Museo di Tambu Shon Cola.jpg|thumb|Museo di Tambú Shon Cola]] '''Museo di Tambú Shon Cola''' ta un [[museo]] chikitu na [[Kòrsou]]. E ta situá ost di [[Willemstad]] entre [[Spaanse Water]] i Sint Jorisbaai, den region di Bandariba. Den un kas di famia, tipo [[kas di kaha]], na Kaya Sabana Baka 31.<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021), pag.61-65.</ref> == Mira tambe == * [[Lista di museo na Kòrsou]] {{Appendix}} [[Category:Kòrsou|Museo]] [[Category:Kultura]] [[Category:Kòrsou]] Het Museo di Tambú Shon Cola ligt ten oosten van Willemstad, tussen het Spaanse water en de Sint Jorisbaai. Het vrijstaande huis met zijn veranda, dieprode muren en witte vensters is een eenvoudige versie van de deftige landhuizen van de witte elite, in de volksmond kas di kaha. Een bord bij de ingang vermeldt, in het Papiaments: ‘Een volk heeft recht op zijn eigen geschiedenis.’<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021).</ref> Het museum is opgericht in april 2015 door Mr. dr. René Rosalia (1948), politicus en oud­minister van Onderwijs, Cultuur, Sport en Wetenschap. Deze tambú­speler en ­componist promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam op een onderzoek naar de wettelijke en kerkelijke repressie van afro­culturele volksuitingen. Rosalia is ook een van de drijvende krachten achter het bijschrijven van tambú in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland, in november 2016.91 In het museum bracht hij een groot deel van zijn in 1972 gestarte privécollectie onder. Tekstborden geven uitleg in het Papiaments en Engels. In vertaling: ‘Tambú werd gespeeld vanuit diepe spirituele redenen. De aanwezigheid van tambú in het leven van “yesterday’s people” was om te voldoen aan de plichten die verbonden waren met hun intense spirituele orientatie.’ Tambú bood hun bescherming en veiligheid. Met tambú kon de mens contact maken met God. Zonder tambú was je onbeschermd en zwak. Op een monitor zijn beelden te zien van een feest op Bandabou in 1991, waar paren dansen op tambú­muziek. Tambú is verbonden met de jaarwisseling en eindigt op Dumingu di Tres Rei, de zondag na Drie Koningen. De tambú­spelers identificeren zich met de zwarte koning Balthazar.92 --------- ------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''Johannes (Johan) Hartog''' (☆ 1912 - † 1997 na [[Salzburg]]) tabata un historiador, escritor y bibliotecario antiano. E ta ser considera un di e pioneronan cu a pone e fundeshi pa investigacion cientifico socio-cultural tocante [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{citeer web|url=https://www.creativeeuropedesk.nl/sites/default/files/files/UNESCO%20Aruba%20Heritage%20report%20Luc%20Alofs%20okt08_0.pdf|auteur=Alofs, Luc|titel=The Aruba Heritage Report|werk=Aruba National Commission for [[UNESCO]]|datum=2008|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> == Bibliografia == Johan Hartog tabata un persona remarcabel; e tabata protestant cu e converti den catolico y a promove den [[teologia]] (''doctor theologiae'') na Universidad di London.<ref name="Hartog">{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402196:mpeg21:a0006|titel=Dr. Hartog vertrokken|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-11-12|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> E tabata biaha hopi, entre otro den tur skina di [[Oropa|Europa]] y [[Medio Oriente]], acumulando conocemento na diferente universidad, pais y sociedad. Na juni 1940 el a yega [[Kòrsou|Corsou]]. Den añanan 1940 pa 1946 Hartog tabata redactor en hefe di [[Amigoe|Amigoe di Curaçao]], corant cu e momento ey tabatin circulacion na tur e islanan di [[Kòrsou i Dependensianan]]. Bou di su guia Amigoe a converti di un corant semanal den un corant diario.<ref name="Hartog"/> Despues di 1946 el a continua cu Amigoe como coresponsal. Entre 1946 i 1948 el a muda bek pa Hulanda, unda el a keda nombra redactor en hefe di e corant regional "Gooi- en Eemlander" na Hilversum. Desde 1948 el a traha pa Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) y tabata enbolbi pa cu lantamento di un centro cultural na [[Kòrsou]] y [[Aruba]]. Na 1950 el a wordo nombra director di e [[Biblioteca Nacional Aruba|biblioteca di Aruba]], cu tabata situa na Lagoenweg na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Mas despues e biblioteca ta muda pa [[scol 1888|Wilhelminastraat]], unda Hartog a keda director te su pensioen na 1972. Hartog tabatin un cantidad di publicacion riba su nomber. Mayoria di su buki a wordo publica na Aruba pa e imprenta VAD (Verenigde Antilliaanse Drukkerijen, antes D.J. de Wit). Di su obranan algun a wordo traduci na idioma [[Ingles]] of [[Spaño]]. Mas conoci ta su obra ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'' (Historia di Antias Hulandes), un cronica antiano den cuater tomo cu a sali entre 1953 y 1981.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://www.bibliotecanacional.aw/pages/johan-hartog/|titel=Johan Hartog|werk=[[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]|datum=2018-02-23|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Den e ultimo aña a saca como e di cincu tomo un registro y bibliografia historico. Na aña 1948 Hartog a casa cu Elisabeth Wouters, yiu muhe di G.J.J. Wouters (1883-1973), [[Lista di gobernador di Antia Hulandes (1634-1954)|gobernador di Antias Hulandes]] entre 1936 y 1942. Huntu nan a biba na [[La Piccola Marina]] di 1950 te 1980, ora nan a bandona Aruba pa motibu di salud di Elisabeth.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640175:mpeg21:a0088|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-09-29|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Na 1997 Hartog ta fayece na edad di 85 aña, net un luna despues di su esposa, y a wordo dera na Salzburg dia 21 di mei 1997. == Obra (seleccion) == * 1944 - ''Journalistiek leven in Curaçao'' * 1947 - ''Nederland in de West'' * 1953-1981 - ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'', tomo I te cu IV * 1957 - ''Bonaire: van indianen tot toeristen'' * 1961 - ''Curaçao: van kolonie tot autonomie: na 1816'' * 1962 - ''Het verhaal der Maduro's en foto-album van Curaçao, 1837-1962 : uitgegeven ter gelegenheid van het honderd vijfentwintigjarig bestaan van S.E.L. Maduro & Sons'' * 1964 - ''De Bovenwindse eilanden : Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius : eens gouden rots nu zilveren dollars'' * 1967 - ''The Honen Daliem congregation of St. Eustatius'' * 1968 - ''Luis Brion: de admiraal-financier'' (hunto cu Philip Louis Pierre Brion) * 1970 - ''Mogen de eilanden zich verheugen : geschiedenis van het protestantisme op de Nederlandse Antillen'' * 1971 - ''Honderd jaar gezelligheid in De Gezelligheid, 1871-1971'' * 1973 - ''Tula: verlangen naar vrijheid'' * 1974 - ''The courthouse of Sint Maarten'' * 1976 - ''Geschiedenis van Sint Eustatius'' * 1987 - ''Juwana Morto: Kustbatterij Aruba'' * 1996 - ''Het oude fort op de berg : gedenkboek bij het tweehonderdjarig bestaan van Fort Nassau op Curaçao'' * 1997 - ''De forten, verdedigingswerken en geschutstellingen van Curaçao en Bonaire : van Van Walbeeck tot Wouters, 1634-1942'' {{Appendix}} Johannes Hartog werd op 16 mei 1912 in Baam geboren. Hij volgde het gymnasium en studeerde vervolgens geschiedenis. In 1937, op vijfentwintigjarige leeftijd dus, promoveerde hij in Londen op de 'The Sacrifice of the Church'. Omdat het zijn voornemen was om oripntalist te worden, meldde hij zich als post-graduate student bij het Oosters Instituut in Rome. Zijn gekozen specialisatie zou de Balkan zijn. Maar de Tweede Wereldoorlog verhinderde de voorgenomen studie. Johan Hartog moest Italië verlaten. Omdat een broer van hem met zijn gezin op Curacao woonde, waar deze een betrekking bij de Shell had, belandde Johan Hartog na enige maanden en veel omzwervingen uiteindelijk op Curapao. Dr. Johan Hartog (1912-1997) was in de jaren 1940-1946 hoofdredacteur van de krant Amigoe di Curaçao, 'weekblad voor de Curaçaosche eilanden'. Onder zijn leiding werd de Amigoe een dagblad. Eind 1946 vertrok Joh. Hartog terug naar Nederland. Daar trouwde hij in 1948 met Elisabeth Wouters. Zij was een dochter van G.J.J. Wouters (1883-1973), een voormalig gouverneur van de Nederlandse Antillen (1936-1942). Vanaf 1948 was Hartog als medewerker van Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) betrokken bij de oprichting van het Culturele Centrum Curaçao en het Cultureel Centrum Aruba. In 1950 werd hij benoemd tot directeur van de Arubaanse bibliotheek aan de Lagoenweg in Oranjestad. Later zou de bibliotheek naar de Wilhelminastraat verhuizen, hij bleef er directeur tot zijn pensionering in 1972. Hartog heeft een aantal publicaties op zijn naam staan. Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Bronnen: * "Dr. Hartog vertrokken", in: Dagblad Amigoe di Curaçao d.d. 02-11-1946 *"Cultuur op korte termijn", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 31-05-1950 * "Verdiensten Hartog gememoreerd. Arubaanse bibliotheek viert 20-jarig bestaan", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 14-08-1974 * "Mevrouw Hartog werd 80 jaar", in: Amigoe d.d. 17-01-1987 Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Entre 1953 y 1981 el a publica un cronica di e historia antiano den cuater tomo bou di e nomber 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'. Mayoria di su buki a wordo publica pa e imprenta D.J. de Wit na Aruba. vijf delen waarvan de laatste 1981: Registerdeel en historische bibliografie bij de Geschiedenis van de Nederlandse Antillen Eerst die man. Doctor theologiae. Gepromoveerd in de Godgeleerdheid aan de Universiteit van Londen. UH rechtzinnig protas- j tantsche familie. Werd Roomsch- Katholiek. Reisde véél. De Balkan, Rusland. En het Beloofde Land („the much promised land" schreef — geestig en sarcastisch — onlangs „Linie"). Zoo vergaarde Hartog zijn wijsheid. Aan vele universiteiten (iater ook de Pauselijke van Rome), in vele landen en milieus. Met' die wetenschappelijke en wereldwijsheid spoelde hij, na Juni 1940, aan op Curagao. Een zéér vreemde eend in die subtropische bijt. Het was wijsheid van den Kerkvorst van dit kleinste deel des Rijks — Monseigneur Petrus Innocentius Verriet, den bisschop — dat hij Hartog de leiding gaf van het Missie-orgaan, het algemeene nieuwsblad Amigoe di Curagao, dat eenige malen per week verscheen. Hartog maakte er een dagblad van. Een heel merkwaardig, heel pittig, heel persoonlijk dagblad, soms veel te dwaas, maar altijd pittig en de moeite waard. Soms ging de wijsheid van hoofdartikelen en beschouwingen hoog uit boven dagbladpeil. Soms daalde Dr. Hartog naar het peil van de dorpsgemeenschap en spotte op dat peil j dat de spaanders er af vlogen.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010480233:mpeg21:a0041|titel=Vreemde geschiedenis. Waarom mag Hartog niet terug?|werk=Algemeen Dagblad|datum=1946-11-15|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> ------------------------------------- [[File:La Piccola Marina (Aruba) 19 09 28 897000.jpeg|thumb|275px|Fachada di La Piccola Marina]] '''La Piccola Marina''' ta un edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. El a wordo diseña como cas na 1950 pa arkitecto [[Jan Nagel]] (1913-1972) riba encargo di [[Johan Hartog]] (1912-1997), historiador, escritor y bibliotecario na Aruba. E cas ta unico den su sorto na Aruba. == Edificio == E cas di dos piso ta situa den centro di ciudad na L.G. Smith Blvd. 68, banda di [[Fort Zoutman]] cu bista riba bahia di Paardenbaai y Wilhelmina Park.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640114:mpeg21:a0015|titel=Te Koop|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-07-19|bezochtdatum=2023-10-17}}</ref> E piso abou ta consisti di entre otro un terasa, kamber pa studia, comedor, cushina i kamber cu baño pa e sirviente. E piso ariba tin un sala grandi, dos kamber y un baño. Cada piso tin un superficie di masomenos 90 m². Den e cura tin un casita di aproximadamente 20 m². Ultimo decadanan el a fungi entre otro como oficina y ta actualmente e sede di [[Kolegio di supervishon finansiero Aruba|Colegio di supervision financiero di Aruba]]. == Literatura == * Olga van der Klooster & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 187. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] De benedenverdieping omvat een terras, studeerkarr eetkamer, keuken, bijkeuken en dienstbodenkamer met badkamer. De bovenverdieping bestaat uit c. . grote woonkamer met grandioos uitzicht, twee slaapkamers en een badkamer. De oppervlakte is circa 90 m 2 per verdieping. In de tuin bevindt zich bovendien een tuinhuisje van circa 20 m 2. Het huis is voorzien van veel kasten en verfijningen en verkeert dank zij zorgvuldige bewoning en regelmatig onderhoud, in uitstekende conditie. Uniek voor Aruba en zeer aantrekkelijk geprijsd op NAf. 285.000,- k.k. ----------------------------- '''Adolf Kock''' (1936) ontving een Zilveren Anjer in 2022 vanwege zijn geschiedkundige kennis over [[Aruba]]. Met zijn kennis en verzameling van 1 miljoen foto's vanaf 1800 tot nu heeft hij een belangrijke bijdrage geleverd aan het behoud van ons [[cultureel erfgoed]]. -------------- == Tula == ===Vrijheidsstrijder wordt nationale held=== Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel [[Rehabilitatie (recht)|gerehabiliteerd]] als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot [[Held|nationale held]] van Curaçao.<ref name="historiek.net">[http://historiek.net/slavenleider-tula-uitgeroepen-tot-nationale-held/8736/#.VzQr1vmLTIV Historiek.net: ''Slavenleider Tula uitgroepen tot nationale held'']</ref> Dit werd nog eens benadrukt in [[2013]], toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.<ref>[http://www.curacaovoorjou.nl/cultuur/tula.html Curaçao voor jou: ''Tula'']</ref> Volgens oud-premier [[Don Martina]] kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals [[Nelson Mandela]], [[Martin Luther King]] en [[Mahatma Gandhi|Gandhi]].<ref name="historiek.net" /> Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. [[Canon van Curaçao]].<ref name="Canon">{{Citeer web|url=https://canoncuracao.cw/7-tula/|titel=Tula|werk=Canon van Curaçao|datum= |bezochtdatum=14 november 2021}}</ref> In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de [[Tweede Kamer]] om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 werd wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.<ref>Tweede Kamer der Staten-Generaal [https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2022Z23444&did=2022D50514 Gewijzigde motie van het lid Sylvana Simons c.s. over het verankeren van verhalen over antikoloniale vrijheidsstrijders en verzetshelden in het onderwijs (t.v.v. 36200-VIII-68)]</ref> In de [[Nederlandse_excuses_voor_het_koloniale_verleden#Excuses_regering_voor_slavernijverleden_(Suriname_en_voormalige_Nederlandse_Antillen)|excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden]] werd Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.<ref>Rijksoverheid [https://www.rijksoverheid.nl/documenten/toespraken/2022/12/19/toespraak-minister-president-rutte-over-het-slavernijverleden Toespraak van minister-president Mark Rutte over het slavernijverleden]</ref> Op 4 oktober 2023 erkende staatssecretaris [[Alexandra van Huffelen]] Tula namens Nederland als 'held voor ons allemaal'. "Het was een man die streed voor vrijheid, gelijkheid en broederschap".<ref>{{Citeer web|url=https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/video/video/5411418/na-228-jaar-eerherstel-voor-tula-held-voor-ons-allemaal|titel=Na 228 jaar eerherstel voor Tula: 'Held voor ons allemaal'|werk=rtlnieuws.nl|datum=5 oktober 2023|bezochtdatum=5 oktober 2023}}</ref> ------------------------ {{Variante|a}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} *NOTES Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} -------------- ---------------------------- de.wiki De Kalkoven Aruba is een historische kalkoven die nu in het grootstedelijk gebied van Oranjestad staat . Het dateert uit 1892 en is ontworpen door Santiago Tromp en tot 1949 geëxploiteerd door zijn zoon Felipe Santiago Tromp (1883-1960). Het is de enige authentieke kalkoven op Aruba die nog intact is. Tegenwoordig is het een van Aruba 's weinige industriële monumenten . Voorheen werden eenvoudige veldovens zonder wanden gebruikt. In 1970 is het gerestaureerd en opgenomen in de lijst van monumenten (Lijst van monumenten op Aruba) met het nummer 01-013. Geschiedenis Voordat cement werd geïmporteerd, werden alle gebouwen op Aruba gemaakt met kalkmortel . In die tijd werd de kalk gewonnen uit harde koralen en mosselschelpen en drie dagen boven een houtvuur gebrand. De zo geproduceerde ongebluste kalk werd geblust met water, vermalen en in combinatie met kleizand gebruikt om huizen te bouwen. De ongebluste kalk werd ook gemengd met de olie van aloë , gewreven en verwerkt tot lakproducten . ----------- * Kerki Protestant (Aruba) E '''Kerki Protestant''' ta un kerki di e De '''Protestantse kerk''' is een kerk van de [[Nederlandse Hervormde Kerk|Nederlandse Hervormde]] en [[Lutheranisme|Lutheraans]] gemeenschap in [[Aruba]]. Ze is niet aangesloten bij een internationale organisatie.<ref name="reform">{{nl}} Reformatorisch Dagblad, [https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,20110921:newsml_583ccb1e1294f192d493825627f25370 Veelkleurig kerk-zijn op Aruba], 21 september 2011</ref> E kerki bieu a wordo inaugura na 1846 y ta e kerki mas bieu cu ainda ta existe na Aruba. De oude kerk was in 1846 geopend, en is de oudste bestaande kerk op Aruba.<ref name="monument">{{en}} Monumenten Fonds Aruba, [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/protestant-church/ Protestant Church]</ref> In 1950 werd er een nieuwe kerk naast gebouwd.<ref name="historia">{{nl}} Historia di Aruba, [http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=71 Kleine Protestantse Kerk]</ref> == Historia == NOtes Construccion di e Kerki Protestant na Oranjestad a tuma luga entre 1845 pa 1846 pa e congregacion protestant na Aruba, funda na 1822. E ta construi den un estilo di construccion artesanal-tradicional, e kerki ta independiente y ta situa n’e skina zuidoost di un percela amplio delimita pa Wilhelminastraat, Schoolstraat, Rifstraat y Klipstraat. E fachada sur, cu su porche y su entrada principal, ta situa na Wilhelminastraat 1. E edificio antiguo den cual e kerki tabata situa, actualmente t’esun mas antiguo na Aruba, cumpra pa 250 florin for di famia Arends. E cas, cumpra for di famia Arends, despues a fungi como cas y leslokaal di e iglesia. A celebra e prome sirbishi dia 25 di augustus 1822. <ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/kerki-protestant-ta-conmemora-200-ana-di-su-fundacion-na-aruba/|titel=CONMEMORACION 200 AÑA DI FUNDACION DI KERKI PROTESTANT NA ARUBA|werk=24ora.com|datum=2022-12-01|bezochtdatum=20222-12-10}}</ref> {{Appendix}} ---------------------- {{Variante|c}} '''Radio Trans Mundial Boneiru''' ta un radio-emisora ku 4 zènder na parti suit di [[Boneiru]], ku kual nan ta transmití programa [[Kristianismo|kristian]] ku ta yega te na [[Venezuela]], [[Cuba]], [[Colombia]], [[Brazil]], i otro islanan den [[Laman Karibe|Karibe]]. Sede del mayor transmisor de AM del hemisferio occidental, Shine 800 AM -el sitio de transmisión de TWR en Bonaire- llega a una audiencia potencial de 100 millones en toda América Latina y el Caribe con la esperanza de Cristo.<ref>[https://twr.org/bonaire Boneiru]</ref> == Historia == Na 1952 Paul Freed, misionario merikano, a kuminsa un organisashon mediatiko ''Trans World Radio'' (TWR), pa transmiti di [[Maroko]] pa [[Spaña]]. Despues TWR ta muda pa Monaco. Despues di expande pa otro luganan, manera Guam ta expande pa Boneiru na 1964. TWR a bira e organisashon mediatiko kristian mas grandi na mundu i ta usa, banda di e onda korto i mediano, satelite, internet i otro teknologianan pa transmiti. en.wiki: TWR started in 1952, when Paul Freed [nl] set up the organization to reach Spain by broadcasting from Morocco. Later, TWR moved to Monaco. Other major transmitting sites include Guam, Bonaire,[1] Sri Lanka, Cyprus, and eSwatini (Swaziland). multinational evangelical Christian media distributor. The largest Christian media organization in the world, it uses mediumwave or high-powered AM and shortwave transmitters, local FM radio stations, cable, satellite, Internet, and mobile device technologies. Currently, their programs can be heard in 190 countries in more than 275 languages and dialects. de.wiki:Het is een van de grootste christelijke missionaire media-aanbieders ter wereld. Opgericht door Amerikaanse missionarissen , zond het zijn eerste radioprogramma uit vanuit Marokko naar Europa op 24 februari 1954, onder de naam Voice of Tanger . Na de onafhankelijkheid van Marokko moest TWR zijn zenderlocatie in Tanger verlaten als een aanhangsel van de voormalige koloniale macht. Het zendingswerk bouwde een kortegolfzender in het Prinsdom Monaco , dat in 1960 in gebruik werd genomen. Samen met Radio Monte Carlo deelde het zendingswerk, nu omgedoopt tot Trans World Radio, midden- en kortegolftransmissiesystemen in Monaco. Een paar jaar later bouwde het zendingswerk zijn eigen zenders op locaties in het buitenland. TWR opende voor het eerst een middengolf- en kortegolftransmissiesysteem in de Nederlandse Antillen om Latijns-Amerika te bestrijken . Zenders in Cyprus , Guam , Sri Lanka , Swaziland , Zuid-Afrika en Armenië volgden in de jaren 70, 80 en 90. aire == Vakatura Trans World Radio Bonaire (Boneriano, 19 oktober 2020) Radio Trans Mundial tin 4 zènder na parti suit di Boneiru ku kual nan ta transmití programa kristian ku ta yega te na Venezuela, Cuba, Colombia, Brazil, i otro islanan den Caribe. Tur dia, for di mitar di seis di anochi te ku mitar di nuebe di mainta por tende e evangelio di Hesu-Kristo den seis diferente idioma na e frekuensia 800AM. Pa e komunidat lokal di Boneiru, Trans Mundial ta transmití di dia i anochi na 89.5FM, e Bos di Speransa. TWR begon zijn uitzendingen op 13 augustus 1964. Het is werelds eerste radiostation dat door particulieren beheerd wordt.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461013:mpeg21:a0115|titel=Trans World is tien jaar op Bonaire|werk=[[Amigoe]]|datum=5 augustus 1974|bezochtdatum= 2021}}</ref> In 1964 werd het flamingo-eiland het tehuis van 's werelds eerste radiostation, dat door particulieren beheerd wordt. Na een jaar van hard werken, kwam het zendgebouw in het zuiden van Bonaire klaar. Hierin bevinden zich drie krachtige zenders. De grootste is een AM zender van 500 kw, die de frequentie 800 gebruikt op de standaard band. De twee korte golfzenders. van 50,000 watt en 250,000 watt werden toen ook geplaatst. Om deze reusachtige zenders van stroom te voorzienbouwde TWR, een centrale met twee 16 cylinders generatoren. In het begin werd «*r in 7.ps talen uitgezonden naar Zuid-, Midden- en NoordAmerika en de Caribische eilanden, heden ten dage in vijftien talen en zelfs naar India en Rusland. Het oorspronkelijke kantoor en studio-gebouwen werden ondergebracht in gewone huizen. Nu worden ze gebruikt als huisvesting voor TWR-personeel. In 1968 werd er een modern kantoor en studio gebouwd tegenover Hotel Bonaire. (1994:Studio aan de Kaya Gobernador Debrot) Het werd geopend in januari 1969. IN juli 1993 werden de kortegolf-uitzendingen gestaakt. Trans World Radio is een onderdeel van grote interkerkelijke organisatie, gesticht door Paul E. Freed. Zijn werk begon in 1954 toen Freed „the voice of Tangier" oprichtte. Er werden uitzendingen verzorgd vanuit Tanger, Marokko met een korte golf zender van 2500 watt. ---------- Vanuit Caribisch Nederland bereikt Trans World Radio (TWR) miljoenen luisteraars op het westelijk halfrond. Onze zender is met een vermogen van 440 kilowatt de krachtigste op het westelijk halfrond. Vanuit hier bereikt het Evangelie zowel Brazilië, de noordelijke landen van Zuid-Amerika, het Caraïbische Gebied, Midden-Amerika en zelfs de zuidelijke staten van de VS. Iedere toerist op Bonaire rijdt over de smalle EEG-Boulevard langs de iconische slavenhuisjes, de enorme zoutpannen en de zeldzame flamingokolonies. Onderweg zijn de 145 meter hoge antennes en het basisstation van Trans World Radio niet te missen. <ref>https://www.rd.nl/artikel/905859-trans-world-radio-zoutend-zout-vanaf-bonaire|titel=Trans World Radio „zoutend zout” vanaf Bonaire|22 december 2020}}</ref> {{Appendix}} ------- * Teater di sine na Korsou E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>[https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf Ta buskando potrèt, dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou], Ekstra, datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20</ref> ===Teater di sine aktual === * The Movies Curacao (Scharloo) - The Cinemas Curacao (Otrobanda) * Cinemark (Sambil) === Historia === The Roxy Theater at Pietermaai was destroyed by fire in 1982. Next to it stood the Naar Theater built in 1871 and remodeled into Teatro Americano, a cinema, in 1920. Roxy, built in Moorish style, replaced this building as a cinema venue. It was officially opened on 7 November 1931 as the “Stadsschouwburg” or Municipal Theater, but it too was later used as a cinema.<ref>https://www.curacaohistory.com/1931-roxy-theater</ref> In de jaren vijftig beschikte Curacao over een tiental bioscopen. Theaters als Westend (Otrobanda), Caraibe (Steenryk), Cinelandia (Punda), Cinerio (Suffisant) en het Rex-theater (Marchena) trokken toen talloze bezoekers. Door de invoering van de video kwam daar de klad in en het ene theater na het andere werd opgeheven. In 1982 brandde het Roxy-theater af. Daarna was er nog een tijdje een bioscoop in de Tempel. Verder beschikte Curacao in de jaren tachtig over een heuse drivein bioscoop. Maar ook die moest het afleggen tegen het opkomende videogeweld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644056:mpeg21:a0094|titel=Plan voor bioscoop op ex-Roxy terrein|datum=1992-05-26|bezochtdatum=2022}}</ref> Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> Vanaf 1956 sine-trunk een geschenk aan bevolking voor 50 jarig jubileum van Rotary * in de jaren vijftig een bioscoop theater te nieuwpoort * Separá di e teater di sine, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. * ront 1965 a cuminsa instala airco den teater di sine * 1983; na sluiting van West-End en alleen Golden Drive in van Angel Job overbleef, werd het gebouw De Tempel in punda tot bioscoop ontwikkeld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640991:mpeg21:a0111|titel=Maak van De Tempel bioskoop|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-09-20|bezochtdatum=2022}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640082:mpeg21:a0066|titel=De Tempel krijgt ook bioscoop-functie|werk=[[Amigoe]]|datum=1979-12-11|bezochtdatum=2022}}</ref> * in de jaren .. vertoonde de Filmliga films in diverse teaters, zoals Asiento en Roxy * 1982: bioscoop-voorstellingen op woensdagavond in Van der Valk hotel<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644157:mpeg21:a0065|titel=Bioscoop bij Van der Valk|werk=[[Amigoe]]|datum=1992-07-23|bezochtdatum=2022-08-30}}</ref> Donderdag (juli 1983) is de laatste film gedraaid in Cinelandia. Een bioscoop die volgens het encyclopedie van de Nederlandse Antillen in 1916 gebouwd is onder de naam Salon Habana. Dit is indertijd gebouwd door de Venezolaan Alfredo Pellicer Hernandez, die tevens rond 1900 als één van de eersten filmvertoningen op Curacao organiseerde. De encyclopedie vermeldt ook dat het theater gedurende zijn 67 bestaansjaren tot tweemaal toe geheel afbrandde. Met de sluiting van nog een bioscoop op Curacao (Cine Rio wordt al enkele jaren niet meer als zodanig gebruikt, Roxy brandde een tijd geleden af en de drive in van Groot Davelaar die tot het verleden behoort) is een leemte gevallen in de recreatie die de binnenstad aan zijn bezoekers biedt. Toeristen die nog willen profiteren van een avondje naar de film moeten zich tevreden stellen met een bezoek aan bioscoop West End, die ook al sluitingsplannen aankondigde. Die bioscoop is ook hard aan een opknapbeurt toe. Theater De Tempel dat een goede start maakte heeft het ook sinds geruime tijd als bioscoop laten afweten en brengt nu nog slechts bij tijd en wijle filmvoorstellingen, meestal van de Filmliga. Het bioscoopbezoek dat met de komst van de televisie achteruitgegaan was, leefde in 1965 weer op, na de opening van de eerste drive-in bioscoop van Curacao. Die is inmiddels apk gesloten. Gesteld kan worden dat éé4van de grote klappen Voor de bestaande theaters de opening twee jaar geleden van de nieuwe drive-in bioscoop van Angel Job was. De ware nekslag is echter - zoals Alfred Moron ook verklaarde - de acceptatie van video als recreatiemedium. === Teater di sine di antes === <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;"> * Teater Naar * Salon Habana (werd in 1936 Cinelandia) * El Ideal * Teater Brion * Teater Guillermina * Rialto * Teater Asiento (1955-1967?, Emmastad) * Cinelandia - 1936-1986 * Roxy ([[Punda]]) * West End ([[Otrobanda]]) * Royal * Caribe (???-1965, Marie Pompoen)<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462571:mpeg21:a0068|Caribe deze maand dicht|datum=1965-03-17</ref> * Rex (Marchena) * Cine Rio * The Tempel - filmvertoningen v.a. 1981? * Airport Cinemas (Hato) * Drive In (Groot Davelaar) - geopend in 1965 plaats voor 500 auto's * Golden Drive In (Brievengat) - werd later Curacao Festival Center (1990?) * Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) * Paradise Movies </div> {{Appendix}} * bioscoop te Rio Canario rond 1975 * 2012 openluchtbioscoop Mambo Beach NOTES WILLEMSTAD.- E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf|titel=Ta buskando potrèt/dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou|werk=Ekstra|datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20}}</ref> Ta hopi teater a habri, sera, kima i habri bou di otro nòmber. Tin ku a pasa den tempu bon i tin otro ku a pasa den tempu ménos bon. Di tur e teaternan aki por tin hende ainda ku tin potrèt/dokumentashon wardá di e tempu ei, ku lo por yuda masha bon pa traha un dokumental spesial. Ora papia di teaternan di sine na Kòrsou, nos ta referí na entre otro: Teater Naar – Salon Habana – El Ideal – Teater Brion – Teater Guillermina – Rialto – Teater Asiento - Cinelandia – Roxy – West End – Royal – Caribe – Rex - Cine Rio – The Tempel - Airport Cinemas – Drive In (Groot Davelaar) – Golden Drive In – Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) – Paradise Movies – i klaro awor aki The Movies – The Cinemas i Cinemark. Separá di esaki, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. Ta’tin diferente hende ku a traha bendiendo karchi, tumando karchi, --- Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> {{Appendix}} ------------ {{Infobox Artista | birthname = Venancio Domacassé | image = | birthdate = [[1 di aprel]] [[1941]] | lugar_nanse = [[Kòrsou]] | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = Sinematografia | movement = | awards = | website = }} ---------------- == Jossy Mansur == El a bay Dominicus College na Playa. Na 1948 el a bay [[Estadonan Uni di Merka|Merca]] caminda el a caba skol secundario y universidad. Continuando su estudionan el a obtene su D.Litt.den literatural univeral di Susses College of Tehnology, titulo cu ta equivalente na un doctorado na Merca. Titulo di su tesis tabata Early Romanticism in Venezuelan Poetry". E tin tambe un titulo den sicologia y na 1977 ta logra s Ph.D den educacion na Northwestern University. * [[29 di oktober|30]] - [[Konseho Insular]] di [[Aruba]] ta aproba e proposicion di Comision di [[Ortografia]] pa un [[ortografia di Papiamento]] basa riba un kompromiso entre e sistema [[Etimologia|etimologiko]] i esun [[Fonologia|fonologiko]], e asina yama ortografia-[[Jossy Mansur|Mansur]].<ref>{{nl}}{{citeer eb|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460860:mpeg21:a0010|titel=Eilandsraad Aruba neemt spelling Jossy Mansur aan|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-10-30|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Fin di 1976 el a cuminsa traha como redactor di e corant Extra pa Aruba y tabata alaves redactor principal di e corant arubano Prome, tantu pa algun luna desde 1976 y na 1978. tambe redactor principal di e corant arubiano Prome.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460940:mpeg21:a0061|titel=Jossy Mansur reorganiseert jong Prome|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-06|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Na 1976 presidente di comision di ortografia y na 1978 di comision di gramatica Hij was voorzitter van de in 1976 ingestelde spellingscommissie. * in 1974 bracht hij het informatief cultureel maandblad Brindis uit --------------- == Joyce Pereira == - eerste preofschrift dat het papiaments van aruba als focus heeft. Despues di skol secundario, el a studia pa maestro di scol basico. Mientras cu e ta trhando como maestra di scol na Hulanda el a obtene su MO-A den idioma Hulandes. El a bin traha na Colegio Arubano como docente di Hulandes na 1969. E ta bolbe Hulanda na 1971 pa sigui e estudio di MO-B den hulandes na RUG sigui pa un master of arts den idioma y literatura hulandes cu minors den linguismo y Papiamento. Di 1976 te 2012 el a traha na Aruba como docente hulandes y papiamento na diferente institucion di ensenansa: APA lerarenopleiding (despues IPA, unda despues PApiamento a haya un luga importante como materia)<ref name=BonDia">Bon Dia, Mi mester por aporta na e ensenansa aki y na e cambio aki|3 september 2019</ref>, MAO, Colegio Arubano (desde 1993 te ora APA bira IPA, IPA y como docentre invita na Universidat di Korsou. Pereira a traha un par di ana tamb como investigado na Universidat di Aruba. Como specialista den hulandes y papiamento el a yuda cu difrente proyecto pa reforma ensenansa y maneno di idioma y a publica tambe riba temanan aki. Su carera profesional ta hopi liga cu e desaroyo di Papiamento den ensenansa. di e idioma strictamente prohibi pa un idioma di instruccion (Scol Multilingual na 2012) y pa materia di scol secundario na 2002 <ref name=BonDia"/> \Nederlands moet tweede taal worden. Napa, 18 september 1993 ---------------------------- [[File:Penstraat 64, Bolivar koepel - 20652013 - RCE.jpg|thumb|links|Museo Octagon]] '''Museo Octagon''' ta un museo chikito na [[Willemstad]], [[Kòrsou]], situa den bario di [[Pietermaai]]. Het '''Octagon Museum''' is een klein museum in [[Willemstad]], [[Curaçao]]. Het is gelegen aan de Penstraat in de wijk [[Pietermaai]] direct ten westen van het "Avila Beach Hotel". Het museum opende in 1968 en herbergt een tentoonstelling ter nagedachtenis van de band tussen het eiland en de Zuid-Amerikaanse bevrijdingsstrijder [[Simón Bolívar]] (1783-1830).<ref>{{citeer web|url=https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum|titel=Octagon Museum|werk=Curacao.com|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Na een mislukte opstand in 1812 woonde Bolivar, tezamen met zijn zussen Juana en María Antonia, korte tijd in balling op Curaçao. De Curaçaose advocaat en handelaar Mordechai Ricardo bracht hen onder in twee huizen. De zussen waren gehuisvest in een gebouw aan zee, ''De Octagon'' genaamd. Bolívar zelf kreeg een huis op een heuvel met uitzicht op de haven van Willemstad, een gebouw dat niet meer bestaat.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Het beheer wordt gevoerd door Venezuela en Curacao onder de stichting Amigos del Museo Bolivariano (Octagon). == Het bouwwerk == De Octagon is een karakteristiek achthoekig gebouw van twee verdiepingen met een betegelde koepel. Vanwege haar historische en architectonische betekenis werd het gebouw in 1962 door de firma S. E. L. Maduro & Sons aangekocht ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan en aan het toenmalige [[Eilandgebied van de Nederlandse Antillen|eilandgebied Curaçao]] overgedragen als een geschenk aan de Curaçaose burgerij. Sedert 1995 is het gebouw in handen van de stichting Octagon.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645035:mpeg21:a0096|titel=Octagon in private handen|werk=[[Amigoe]]|datum=1995-05-06|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Restauraties vonden plaats in 1962, 1965, 1969 en 1998.<ref>{{citeer web|url=https://curacao-art.com/octagon-museum/|taal=en|titel=Octagon Museum|werk=Curaçao Art|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Nadat het gebouw vervolgens ten prooi viel aan vandalen werd aan de zeezijde de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel verwijderd en nam het hotel op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restauratie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> == Trivia == * In 1969 werden in en om De Octagon opnamen gemaakt van de films ''Simon Bolivar'' met [[Maximilian Schell]] in de hoofdrol als Simon Bolivar en ''The missing paint mistery'' van Captain Kangaroo. * De Nederlandse Antillen gaven in 1987 in de "Simon Bolivar" postzegelserie een postzegel van 60 cent uit met een afbeelding van De Octagon. * Een bezichtiging van de Octagon behoorde tot het programma van de Venezolaanse staatshoofden [[Luis Herrera Campins]] (1983) en [[Jaime Lusinchi]] (1987) tijdens hun officieel bezoek aan Curaçao.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640543:mpeg21:a0099|titel=Twee ministers reizen met Herrera Campins mee|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-02-24|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641981:mpeg21:a0066|titel=Bezoek Lusinchi verstevigt banden tussen Venezuela en Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-11-02|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref> {{Appendix}} *1812 Nadat de eerste fase van de opstand in Venezuela faalde, zocht Simon Bolívar zijn toevlucht op het eiland Curaçao. Hij en zijn twee zussen kwamen berooid aan en waren afhankelijk van de vrijgevigheid van vrienden op het eiland. Advocaat en handelaar Mordechai Ricardo heeft hen in twee huizen ondergebracht. De twee zussen verbleven in het achthoekige gebouw aan zee (Octagon), terwijl Bolívar werkte en studeerde in een klein huis op een heuvel met uitzicht op de drukke haven van Willemstad.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-15}}</ref> *1962 De Octagon werd door de regering van Curacao en S.E.L. Maduro & Sons tot het Octagon Museum benoemd. Het Octagon Museum herbergt de Bolívar tentoonstelling ter nagedachtenis van de verbinding van Curacao met Simón Bolívar (1783-1830). *1998 De Octagon Museum werd gerestaureerd door het Avila Beach Hotel. Het huis op de heuvel waar Simon Bolivar woonde bestaat niet meer, maar het 'Octagon' aan de kust is een onderdeel geworden van het Curacao Monument Foundation en de Octagon Foundation. * het historische en architectonische monument werd in 1962 ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan door S. E. L. Maduro & Sons aangekocht en aan het toenmalige eilandgebied Curacao als een geschenk aan de burgerij van Curacao overgedragen. Nadat het gebouw in de jaren zestig ten prooi viel aan vandalen werd de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel aan de zeezijde verwijderd en nam dit op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restaurantie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|2022-01-31}}</ref></ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|2022-01-16}}</ref> * Dit bijzondere huis is van onverwachte historische betekenis. Het was hier dat de Venezolaanse “Libertador”, de beroemde vrijheidsstrijder Simón Bolívar, een tijdje doorbracht alvorens de strijdkrachten bij elkaar te gaan ronselen die een eind zouden maken aan de Spaanse koloniale overheersing in Zuid-Amerika. Tegenwoordig doet de “Octagon” dienst als een klein museum ter nagedachtenis van de band tussen Curaçao en Simón Bolívar. This quaint-looking house has an unexpected historic significance; it was in this building that the South American “Libertador,” the famous Simón Bolívar, spent time before he set out to assemble the forces that eventually put an end to Spanish colonial rule in South America. Bron: https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum Gezien de historische betekenis van het huis waarin de zusters woonden werd dit in 1998 gerestaureerd en ging dienst doen als museum. In 1998 werd het huis waarin de zusters woonden gerestaureerd door het hotel Avila? in samenwerking met de Curaçao Monument Foundation en de Octagon Foundation. qq9yv32u9lhq52f15jqsotpy7nnlhj0 192483 192482 2026-06-01T19:25:40Z Caribiana 8320 192483 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Premionan: * [[Karibe Hulandes]]: [[Arte di Palabra]] - [[Premio Sticusa]] - [[Premio Cultural CCG]] * {{CUW}}: [[Premio Chapi di Plata]] ([[Pierre Lauffer]]) - [[Premio Cola Debrot]] - [[Premio Boeli van Leeuwen]] - [[Tapushi Literario]] - [[Premio MCB]] - [[Premio UNESCO Kòrsou pa Idioma Materno Papiamentu]] - Ernest Jacky Voges Monument Award * {{ABW}}: [[Premio Cadushi di Cristal]] - [[Premio Nacional Crioyo di Oro]] - [[Premio Padu del Caribe]] - Theatre Festival Award of Aruba - [[Premio Motito y Rufo Wever]] - [[Premio Nacional di Teatro]] - * {{BON}}: [[Premio Pipita di Kònkòmber]] Pending: [[Cas di cunucu]] - [[Stichting Rancho]] - renbak na Korsou - ------------------------ {{infobox persona | nomber = Julio Maduro }} '''Julio Maduro''' (☆ 12 di april]] [[1924]] na [[San Nicolas]] - † [[3 di mei]] [[1993]] na [[Aruba]]) tabata un culturista y historiado Arubiano. == Biografia == Julio Maduro a nace y lanta na [[Watapana Gezaag]], unda su mayornan tabata tin un tienda na principio di [[siglo 20|siglo binti]].<ref name=:"1">[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-028575/mode/2up?q=watapana+gezaag Julio Maduro], Chabalito nr. 5 - Aña VI (2003)</ref> Famia Maduro tabata tin cunucu y plantacion di aloe tambe. E tempo ey nan tabata manda nan mercancia cu barco di bela pa Playa, e.o. [[aloe vera|aloe]], boonchi watapana, palo, pampuna, patia y sombre gevlecht. Na Playa nan tabata cumpra otro mercancia pa nan tienda na San Nicolas, manera sucu, hariña, herment, paña y tela. Famia Maduro tabata bende te hasta cah'i morto. Cu yegada di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] tur cos a cambia. Lago a bin cu su mes "comisario" y na 1937 famia Maduro a sera su negoshi. Como hoben Julio mester a yuda corta y drenta aloe tur mainta di 5'or y mei te cu 10'or y mei. Un trabao pisá cu ta laga hende tur sushi. Cu 20 aña Julio a cuminza traha na Lago. Pero despues cos a bira malo y pa cubri gastonan Julio a bai navega riba un tankero. Despues cu el a bolbe Aruba, el a bai traha na Sociale Zaken y asina Julio a drenta arena politico. El a afilia na partido PPA y a participa na eleccion 1954 pa Parlamento di Antias Hulandes y eleccion 1955 pa Conseho Insular di Aruba. E ta bira miembro di Conseho Insular y ta a wordo eligi pa forma parti di Bestuurscollege.<ref>Eerste daad nieuw Eilandsbestuur: half millioen voor werkverschaffing Porf, Croes, O. Henriquez, J. Maduro en Petrona als gedeputeerden gekozen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-07-1955, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988370:mpeg21:p005</ref> Julio tabatin 31 aña só tempo cu el a bira diputado.<ref name=:"1"/> E funcion di diputado el a ocupa solamente algun luna prome cu partido PPA a fors'e pa e tuma retiro pa motivo di su conducta.<ref>Gedeputeerde Maduro neemt ontslag. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 26-10-1955. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210532:mpeg21:p005</ref> * na 1956 el a bolbe gobierno como ambtenaar na Veterinaire Dienst.<ref>Julio Maduro benoemd. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-07-1956, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988233:mpeg21:p005</ref> Julio Maduro tabata tin un "don" especial. E tabata skirbi poesía y storianan cortico. Tur tin di haber cu cultura di Aruba. E tabata lucha pa nos idioma papiamento y tabata tin un amor grandi pa su isla, su hendenan y su naturalesa.<ref name=:"1"/> Esaki el a demonstra den su poesíanan "Luto" y "Pakiko mi ta Arubiano". E tabata miembro di Comisión di bandera y di Stinapa (despues Fanapa y Stimaruba). Pa esakinan el a duna hopi lectura na scolnan y organizacionnan. Julio semper tabata cla pa yuda cu informacion tocante historia, flora y fauna di Aruba. Asina e tabata presentá un programa na television masha gustá anto gratuitamente. Casi henter Aruba tabata sintonizá e programa ''Aruba y su pasado''. Su sponsor tabata asina satisfecho cu e trabao di Julio cu el a regalé un camera di video. Julio a colaborá cu varios publicación e.o.: Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, bukinan di Aruba, diferente corant y revista y varios mas. Matinette como programa di television y como revista (despues Chabalito) tambe a haya hopi colaboracion di Julio Maduro riba topiconan di Aruba. Te hasta Julio a traha un poesía - cu nos ta publicá aki bao especial pa un declamador infantil recitá na Tele-Aruba den Matinette na aña 1978.<ref name=:"1"/> Julio Maduro, despues di un enfermedad cortico, a fayece dia 3 di mei 1993, lagando atras su esposa, y 8 yiu.<ref name=:"1"/> {{Appendix}} --------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte visual''' ([[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts'') ta e formanan di arte den cua e imagen of aspecto visual ta central. E obra ta wòrdu realisá den forma di un obheto físiko òf representashon visual. Arte visual ta distinto for di arte di tarima, unda e presensia di un públiko bibu ta esencial. E artenan visual ta inkluí disiplina manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Ademas, artenan apliká,[1] manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior i arte dekorativo,[2] ta forma parti di e doménio di arte visual. Un obra di arte visual por ta bidimensional (manera un pintura òf dibuho) òf tridimensional (manera un eskultura). Den algun konteksto, arte visual tambe ta referí komo arte plástiko (di origen francés: les arts plastiques), referiendo na e materialidat tangible di e obra. Arte visual ta wòrdu kreá den estudio, riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den museonan, galerianan, eksposishonnan i espasio públiko. Tambe tin kolekshonnan di arte den posesion di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == Arte visual tin un historia largu ku ta kuminsá den prehistoria, ku pintura rupestre i obhetonan dekorativo. Den civilisashonnan antiguo manera Egipto, Mesopotamia, Gresia i Roma, arte visual tabata sirbi funshonnan religioso, polítiko i dekorativo. Durante Edad Media, arte tabata hopi bia liga na iglesia, miéntras ku den Renacimiento a surgi un enfoke riba perspektiva, realismo i e artista komo individu kreativo. Den siglo 19 i 20, movimientonan manera impresionismo, ekspresionismo i surrealismo a amplia e definishon di arte visual. Den epoka moderno i kontemporáneo, arte visual a bira mas diversifiká, inkluyendo medio digital, instalashon i arte konseptual, ku a desafia e idea tradishonal di kiko ta un obra di arte. == Caracteristica == E karakterístika prinsipal di arte visual ta su enfoke riba e aspekto visual i estétiko. Elementonan importante den arte visual ta incluí: forma koló linea tekstura espasio komposishon Arte visual por ta representativo (mustrando realidad) òf abstrakto (sin representashon literal). E interpretashon di un obra di arte por varia segun e espectador, su konteks kultural i su eksperensia personal. Ademas, arte visual por tin diferente funshonnan, manera ekspreshon personal, komunikashon di idea, dokumentashon historiko òf dekorashon. == Caribe Hulandes == Den Karibe Hulandes, arte visual ta un refleho di historia, identidat i diversidat kultural di e region. Artistanan lokal ta usa medio manera pintura, eskultura i fotografia pa eksplorá tema manera kolonialismo, identidat, diaspora i relashon ku medio ambiente. Arte visual den e islanan ta influensiá pa tradishonnan Afrikano, Europeo i Indígena, ku ta resulta den un estilo úniko i hibrido. Ademas di arte den galerianan, tin un presensia fuerte di arte públiko, manera murales i instalashonnan den espasio urbano. Organisashonnan kultural, museonan i fundashonnan den Aruba, Kòrsou i Boneiru ta stimulá desaroyo di arte visual dor di eksposishonnan, edukashon i sosten di artistanan lokal. == Mira tambe == * [[Artista di Karibe Hulandes|Lista di artista di Caribe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] [[:Kategoria: -------------- '''Arte visual''' (na [[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts''), ta e formanan di arte den cua imagen, of lo visual, ta tuma precedencia. E imagen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un obheto di arte. E ta distinto for di [[arte di tarima]], pa cua e presencia di un publico bibo ta esencial. E artenan visual ta formanan di arte manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, imágen, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Hopi disiplina artístiko manera arte performátiko, arte konseptual i arte di textil, tambe ta enserá aspekto di arte visual, i tambe arte di otro tipo. Den e artenan visual, e artenan apliká,<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20170623143359/http://www.buzzle.com/articles/different-forms-of-art.html ''Different Forms of Art – Applied Art'']}}. Buzzle.com. Retrieved 11 December 2010.</ref> manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior, i arte dekorativo<ref>{{cite web |url=http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |title=Centre for Arts and Design in Toronto, Canada |publisher=Georgebrown.ca |date=2011-02-15 |access-date=2011-10-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111028075227/http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |archive-date=2011-10-28}}</ref> tambe ta inkluí. Arte visual ta e forma di arte den kua e imágen, òf e visual, ta tuma presedensia. E imágen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un opheto di arte. Un opheto di arte por tuma un forma plat, manera un pintura, òf un forma tridimenshonal, manera un eskultura. Den paisnan di abla ingles, e ta wòrdu referí na dje komo ‘e arte visual’. Arte visual tambe ta wòrdu referí na dje, usando un galicismo, komo arte plástiko (franses: les arts plastiques). Plástik ta nifiká tangibel, material; e materialidat aki ta para den kontraste ku e abstrakshon di e artenan di aktuashon: baile, teater i músika, ku ta tuma lugá den tempu. Tur dos tipo di arte ta proveé ​​e televidente ku un eksperensia estétiko, den forma di un eksperensia sensorial eksepshonal. Arte visual ta wòrdu kreá prinsipalmente den studio pero tambe riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den eksposishonnan den museonan, galerianan, inisiativanan di artista, i espasio públiko. Ménos públiko ta e kolekshonnan di arte di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == == Caracteristica == == Caribe Hulandes == Den Caribe Hulandes, arte visual {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] --------------------------------------- {{Databox}} Un '''cas di cunucu''' (papiamentu: ''kas di kunuku'') ta un cas tipico na e [[islanan ABC]], cu usualmente ta situa den [[kunuku|cunucu]]. Cunucu ta derivá for di e palabra indjan ''conuco'', un nomber cu a wordo adopta despues pa e Spañónan na Antias y Venezuela. Cunucu ta nifica tambe un pida tereno di agricultura, sea den uzo of nò. Awendia e palabra cunucu ta referi na ‘plantacion’ (i tambe ‘campo’).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kunuku], Encyclopedie van Curaçao</ref> Despues di e conkista di e islanan door di e Hulandesnan, e [[West Indische Compagnie]] (WIC) a establece plantacionnan na gran eskala pa komersio ku Europa. Pa traha riba e plantashinan, nan tabata trece catibonan for di [[Afrika|Africa]] y a traha casnan riba e tereno di plantashon, den e estilo custumber na West Africa. Materialnan comun riba e islanan, manera palu, piedra di coral, piedra di kalki of lodo mescla ku sterilisashon di baka riba un mimbre di rama, tabata wòrdu usá pa e murayanan, i palu di maishi òf kaña tabata wòrdu usá pa e daknan. E materialnan aki ta reflehá den e palabranan papiamentu: kas di yerba ta nifiká “hut di yerba”, [[cas di torto]] ta nifica “hut di lodo”, kas di pal’i maishi ta nifiká “hut di palu di maishi”. Kunuku is de algemene naam voor het landelijke gebied van de Benedenwindse Eilanden, al of niet in gebruik voor landbouw of veeteelt. Het woord is afgeleid van het Indiaanse conuco, een naam later overgenomen door de Spanjaarden in de Antillen en Venezuela. Kunuku betekent ook een stuk landbouwgrond al of niet in gebruik. == Aruba == Na Aruba ta dividí casnan di cunuku den cuater categoria. Casnan prome cu 1920, casnan despues di 1920, casnan cu un dak y casnan cu dos dak.[1] == Boneiru == Na Boneiru na 1937, segun e teniente gobernador, e introdukshon di e diseño standart di kunuku no tabata nesesario “E kunukero i/òf trahadó boneriano, kontrali na su kompañero di klas den gran mayoria di e di dos òf di tres distrito riba Curaçao, no tin su kas di baka pa biba aden tur ora, sino mas bien pa sirbi komo refugio durante áwaseru òf mal tempu atrobe - esaki ta e rancho òf ramada - ora e tin ku traha riba e tereno Normalmente e tin su mes kas den un di e pueblonan òf hamletnan riba e isla i e ta pues muchu mas mihó ku e promedio di kas di konukoe na Curaçao. ." E gobernador ta skirbi mas aleu: “Por deklará kompletamente di e boneriano ku e tin e karakterístika ku no ta sufisientemente apresiá pa kuida su kas masha bon (…) pa e por haña su mes kas e lo priva su mes di hopi, asta sufisiente kuminda i paña".[2] == Kòrsou == Ora sklabitut a wòrdu aboli riba 1 di yüli 1863, ex-catibunan a haña terenonan chikitu ku nan por a usa pa kultivá kuminda. E fundashon di e refineria di zeta (e Isla) na kuminsamentu di siglo 20 a kombertí e trahadónan di plantashon anterior den trahadónan di refineria di zeta. Durante e periodo aki, bleki di zeta i piedra aplastá tambe ta wòrdu usá pa e murayanan di e kasnan i bleki aplastá, blachi di heru ondula i tegel di dak pa e daknan. E kasnan aki ta wòrdu yamá kas krioyo. Kasnan tambe a wòrdu konstruí di palu ku a wòrdu usá komo pakete pa transporte di merkansia pa laman. E kasnan aki ta wòrdu yamá kasnan di planki, Papiamentu: kas di tabla. E kasnan original di Kunuku no tabatin un veranda ni un kushina pafó. Un desaroyo den e añanan despues di Segundo Guera Mundial ta ku kasnan ta wòrdu konstruí segun e konsepto di kunuku, pero ku un kushina i un veranda paden. Construccion ta wordo haci cu material manera piedra y tegel di dak. [[:Kategoria:Islanan ABC]] ---------------------------- {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = NGO | nomber = Stichting Rancho | abrevia = | logo = | imagen = | stop_imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]] | funda_na = | origina_di = | fusion_di = | fundado = | termina = | ideologia = conservacion di patrimonio cultural | presidente = Clifford Rosa | director = | coordinado = | subdirector = | embahador = | propietario = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | internacional= International National Trust Organisation | entrada = | costo = | sponsor = | parameter = | parameter_info = }} '''Stichting Rancho''' ta un organisacion no gubernamental (NGO) estableci dia [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]], dedica na conserva e herencia cultural, historico, y arkitectonico di e bario historico di Rancho na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. Situá na Visstraat 1, e fundashon ta enfoká riba protehá monumentonan lokal, hasi investigashon históriko, i organisá aktividatnan di komunidat pa mantené e área su identidat komo un asentamentu krusial di piskadó anterior. E fundacion comunitario ta traha consistentemente pa preserva, promove y fortalece e herencia cultural y natural di bario Rancho, Oranjestad y Aruba en general. Desde su fundacion, e organisacion a enfoca riba iniciativa cu ta conecta comunidad, historia, cultura y educacion, ainda den periodo cu circunstancianan externo a obliga adaptacion y reformulacion di plan y proyecto. Varios proyecto den curso di tempo:<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260122.pdf Stichting Rancho ta presenta agenda cultural cu enfoke riba herencia y participacion comunitario], BDA (22 di januari 2026)</ref> * Adopta un Hanchi, un concepto cu ta enfoca riba cuido y reconexion cu espacio publico y patrimonio local. * Tempo pa Click, ta ofrece un perspectiva alternativo riba exposicionnan cultural, specialmente pa contenido cu normalmente no ta logra visibilidad amplio. * Hof ’i Bario di Rancho ta representa otro iniciativa importante cu ta enfoca riba espacio berde y herencia natural dentro di e bario. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------- {{Databox}} '''Ren bak na Kòrsou''' of '''Bak di awa di lluvia na Kòrsou''', tambe yama '''ren bak''' ta \[\[put di awa di lluvia]] ku ta sirbi riba isla di [[Kòrsou]] pa warda awa di lluvia.<ref name=":1">{{Cita notisia |outor=Dennis Pikero |titulo='Regenwater maakt lekkere thee' |fuente=Ñapa |fecha=24 aprel 2004 |página=3}}</ref> E baknan ta konsistí di [[kal]], zjata, pieda grandi i simènt. Piedra grandi tabata trese for di [[Ronde Klip]] riba karret di palu (''trùk di palu''). Tin diferente tipo di bak. Algun ta riba tera (bougròndiko), otro ta bou di tera bou di sali di kas òf serka di entrada. Tin tambe ku ta pegu na kas òf un tiki leu for di dje. Klima di Kòrsou ta [[semi-arido]], ku un proméshu di lluvia di mas o ménos 550 mm pa aña. Tèmperatura tambe tin su influensia: ta variá entre 25.3 °C i 31.0 °C. Esaki ta pone suminisro di awa na preshon, tantu pa hende komo pa mata.<ref>{{Citeer web |url=[https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/](https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/) |titel=TUINAANLEG OP CURACAO |datum=25 òktober 2022 |werk=[www.viviansnursery.com](http://www.viviansnursery.com)}}</ref> == Historia == Historia di suminisro di awa ta inkluí den e [[Canon di Kòrsou]].<ref>{{Cita web |url=[https://canoncuracao.cw/39-water/](https://canoncuracao.cw/39-water/) |titulo=39. Awa |fecha=25 òktober 2022 |fuente=Canon di Kòrsou}}</ref> E promé bibu di isla tabata uza put di pia (''pos di pia'') pa haña awa. E putnan aki tabata haña preferensia na lugá ku un nivel haltu di awa den tera ([[freatisch vlak]]).<ref>{{Citeer web |url=[https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-](https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-) |titel=GRONDWATERPEIL EN WATERVOORZIENING OP CURACAO ... |datum=2022-10-25 |werk=Yumpu.com}}</ref> Ku yegada di [[Spañanon]] i despues \[\[Hulandes]], hende a haña instrumento pa traha put mas profundo. Na lugá ku tabatin hopi put, manera rònt di \[\[Schottegat]], a kominsá papia di 'plantashon di awa'. Pero ku demanda grandi, nivel di awa den tera a baha i hopi put a seca. Den sieklo di 19 hende por a kumpra awa ku tabata yega for di otro lugá, pero tabatin tambe bak di awa bou di kas di pieda, serka di entrada (''sala'') òf \[\[patio]]. Na plantashonnan, te den sieklo 20, hende tabata dependé di pos i baril grandi. Tabatin gota i baril, pero no tabatin bak. Uso di bak a yega ku peliger di \[\[mushi di fiebre amariyo]]. Na kas haltu (kas di campo) ta encontra bak regularmente. Na esaki no tabatin put serka. Otro manera pa haña awa manera kar di awa (''garosh’i awa'') no tabata praktiká hopi. Ku yegada di [[Isla (raffinaderia)|raffinaderia di Shell]], demanda pa awa di bèbèr a subi. Na 1928 Shell a kuminsá \[\[destilashon|destilá]] awa salá. Mas lat a instala \[\[leiding di awa]], ku den anjanan 1960 a yega prome mayoria di kas. \== Balor == Baknan na Kòrsou tin balor histórico.<ref name=":0">{{Cita buki |titulo=Monumenten in de steigers |outor=Jan Toeter |ko-outor=Anko van der Woude, Henk Langenfeld |pagina=35–37}}</ref> Dependiendo di e lugá, por tin balor arkitektoniko i monumental tambe. Bak ku ta separá for di kas ta risibí awa for di kas por medio di [[akwadukt]]. Baknan tin muraya hopi diki i e muraya ta bira mas diki abou. Den eskinan e murayanan tin forma rondá, i tin hopi [[spuwadó di awa]] (''sakadó''). Por tin un dak ku [[tegel di dak]]. Interior di un bak ta wòrdu fini-fini pa evitá [[alga]]. Den baknan tin piskadó chikí pa kome insekt i alga. Kualidat di awa ta kontrolá pa Departamento di Salú (GGD) di gobièrnu Kòrsou. Awa di bak ta bon pa hasi tè, pa kosecha lokal i segun algun hende ideal pa laba kabey.<ref name=":1" /> == Monumento == Baknan todavía ta sirbi pa warda awa. Tambe ta haña uso nobo. Tin hende ku ta mira un bak komo un luhu. Hopi kas no tin mas un bak òf e a wòrdu usa pa otro motibo. Tin kas ku a pone un piso riba un bak. Otro ta konvertí e bak den kamber di drumi, ofisina, pisina, kamber di was òf espasio pa archi. Den e kambio aki mester tene konta ku regla pa protehá e balor monumental. Ora di habri bentana, tamaño mester keda limitado. Karakterístika di monumento no mester pèrdè den restourashon. Tin direkshon espesiál pa preparashon i realizashon. Por ehèmpel, yená e bak te nivel di chon. Esaki ta posibel basta ku e proseso por wòrdu reversá.<ref name=":0" /> Na [[Landhuis Rooi Catootje]] tin un ehèmpel kla di un bak di awa ku balor monumental. Riba mapa i portret por mira ku e bak ta un tiki leu for di e kas. Na bochinanan di sakadó tin rechi pa stòp para i blachi di drenta. {{Appendix}} --------------- == Burg di Pos Chikito == Un brug cu a keda construi den afia 1928-1929 como "Brug di conexion" pa conecta e dos oriyanan na cada banda di [[Spaans Lagoen]]. E brug a keda cla dia 26 di september [Hartog, Aruba zoals het was, zoals het werd. Afb. 87]. E ‘brug’ ta forma un conexion masha importante entre e caminda cu tambe a keda construi den e temponan ey, conectando Oranjestad cu San Nicolas. E tipo di brug aki ta un combinacion di un brug permanente pa trafico y brug di conexion. Tabatin papia di haci e brug mas hancho. Realisacion di esaki no a cristalisa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2003/page/8/mode/1up?q=piedra+di+mula Kalender Monumentenfonds]</ref> == Kurimiauw 2 == E cas di cunucu a wordo traha den e forma traditional di artesania. El a wordo traha na final di siglo diesnuebe, probablemente como homenage na e matrimonio di sefior Kelly. Originalmente e curason di e cas tabata exsisti di handrij parti zuid y posiblemente tambe cu un cushina parti pabou di esey. Mester remarca cu tempo nan aya e productonan di recurso tabata: piscamento, cria di bestia manera galifia y porco y traha den plantacion di sucu na Cuba. E cas di cunucu aki ta di gran interes arkitectura historico pa motibo di su biehes. ==Schelpstraat 36 y 38 == E cas ta forma un unidad di dos parti. E prome parti, e cas di cunucu, fecha na final di siglo 19 y e di dos parti, e cas di comerciante ta construi den comienso di siglo 20. E arkitecto di tur dos e edificionan tabata Abelardo Henriquez casa cu Dominica Figaroa. Tur dos e edificionan tabata yama durante e bida di sr. Abelardo Junior den boca di pueblo “La Casa de la Municipalidad”. Riba 17 di april 1997 e casnan a wordo cumpra pa Stiching Monumenten fonds. E trabounan di restaurashon a dura di 30 di oktober pa 14 di december 2001. ==Seroe Patrishi Ongd.(z/n) - Begraafplaats== Den e santana Protestant aki tin diesseis graf. E ta situa na e caminda di santo meimei di Seroe Patrishi y Shiribana y tin un cura di cadushi rond di dje cu un muraya di piedra. Akinan a wordo dera e Comandeur Simon Plats. E tabata Comandeur pa solamente 8 luna na Aruba (1826-1827), caminda cu e | a fayese inespera. E grafnan ta conoci como grafnan di comandeur. Tin diferente lugar na Aruba cu ta conoci pa nan grafnan di comandeur. ==Papilon 110 == Un cas hopi unico cu ta consisti di dos edificio conecta na otro. E cas ta situa na e banda pariba di caminda di Santa Martha pa Santa Cruz. E noknan die cas ta core di pariba pa pabou. E edificionan ta consisti di un piso bou di un dak di cuatro banda traha di zink acaba cu decoracion riba cada punta di contacto di e noknan. Contra di e banda pabou di e edificio mas dilanti tin un edificio den un forma cuadra bou di un dak sera. Riba e banda pabou di e edificio pa zuid tin un cushina bou di un dak ful sera. Contra esaki tin un fogon cu un fundeshi den forma di un bloki, cu un schoorsteen y un capa ariba. ==Rooi Koochi 4== E cas aki ta un ehempel unico di cambio di periodo di arcitecto for di klei pa piedra y ta den bon condicion. E arcitectura a keda manera cu e tabata. E ta ilustra un cas di cunucu traha den siglo 19 den un forma artesano tradicional cu e nok casi den e direccion di pariba pabou. E banda di ariba di e cas ta traha di piedra. Sin embargo e murayanan di e galeria ta traha di klei. Remarkabel ta cu e cas ta traha riba un tereno cu ta baha na e banda zuid. Pa kita e diferencia aki e banda zuid di e cas ta traha riba un pida ariba cu ta yena. == Wilhelminastraat 11 == E cas na skina aki traha den siglo 19 ta un cas di cunucu. E cas a wordo recientemente renoba pa motibo di su funcion nobo “Optica Kok”. Posibelmente e extencion di y contra e banda pariba di e galeria di e banda zuid tambe tabata wordo usa originalmente como un sitio pa un empresa y un tienda. Contra di e banda pa nord bo ta hana un cas di siglo 20 bou di un dak cu cuatro banda cu tin un benhada den aspecto cu e banda pariba di e cas di cunucu. E nok ta para vertical riba e entrada di auto. Posibelmente e entrada aki tabata un caya. E cas aki ta pertenece na e infrastructura municipal di Oranjestad di antes. == Palm Beach 21 == Un ehempel bunita y unico di un cas di cunucu. E cas ta orienta di OZO -WNW. Remarcabel ta e fogon hancho. Cu e fogon aki ta haa un cushina chikito. Esaki bo por yega for di pafo. Esaki ta duna un motibo pa pensa cu tabata tin un negoshi di cuminda akinan. E cas tin un dak di dos banda cu zink ariba; e construccion y galeria ta laga bo supone cu originalmente tabata tin un dak traha di torto of di otro material traditional. == Seroe Patrishi 9 == E cas di cunucu traha di lodo a wordo construi medio siglo 19 riba tereno y bou di guia di Aresidius van der Biezen. E cas ta orienta cu su nok OW. E cas ta consisti di diferente material manera klei y piedra. Piedra, hopi usa den trahamento di cas, ta un piedra natural forma den pida iregular. E parti zuid die cas tin un entrada. Na cada banda di e cas nos tin un bentana grandi cu contrabentana di palo pega na dje cu ta habri bai afo. Dor di su posicion na caminda grandi bo por wak e cas bon. ==Macuarima 161 == cas di cunucu cu regenbak conoci como Cas Decora a wordo traha arededor di ana 1935. E arcitecto tabata Ignatio Ras, cunucero y metsla. E a traha e decoracionnan na e banda nord di e cas tambe. (informacion agradabel di Arsenio Ras). E cas ta orienta di pariba-pabou. E platchi zinknan pinta un color cora maron y e nok pinta blanco y e “kepersnan” ta pone enfoke riba e combinacion di color di e panchinan di dak cu e scama di decoracion gepleister ariba. E cas aki ta di gran importancia pa motibo di su bunitesa, e nificacion pa e conocimente, e historia di e isla Aruba y e balor di e pueblo. ==Brazil 12 == E cas di cunucu aki a wordo construi den e afianan 1928/1929 bou di encargo di sefor Winterdaal (tata di José Maria Winterdaal). E murayanan di e curason di e cas, ta traha di piedra, esun die galeria y cushina y tambe e muraya di e regenbak ta traha di beton cu bloki cement. E w.c. ta los riba e tereno patras di cas y tin un dak sera. E cas ta di gran interes pa e isla di Aruba pa motibo di su arcitectura historico y e balor tipico. Pa nord oost di e cas tin dos piedra di mula maishi pa mira. {{Appendix}} -------------- {{Databox}} '''Bamba''' ta un instrumento musikal Bamba ta konsistí di dos pida bambu hòl, yamá kaña brabu. Laman ta karga trese bambu òf kaña brabu na kosta nort di Boneiru. For di tur e pipanan ku ta yega kantu, ta skohe esunnan ku tin un diameter entre 7 pa 12 centimeter. Ta kòrta un pipa mas largu ku e otro. Ta toka bamba batiendo duru abou riba tera. E tokadó di bamba tin den kada man un pipa di bambu i e ta bati un biaha esun i otro biaha e otro riba suela. Bamba ta un di e instrumèntnan rítmiko mas simpel i mas bieu31,32.<ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/Wij+zijn+Bonaire%20(4).pdf</ref> Un instrumento musikal trahá di dos pida bambú ku a bashí afó, yamá kaña brabu. Ta haña e takinan di bambú aki labá kantu na kosta di Boneiru i Kòrsou. For di e takinan aki, kada un di mas o ménos 7 pa 8 cm di diameter, ta kòrta dos pida di largura desigual—60 i 70 cm. Ku eksepshon di e partishon mas abou, tur otro partishon di kada pida ta wòrdu perforá. E parti abou di e bamba ta kòrtá 10 cm bou di e partishon sin perforashon. E bamba ta wòrdu toka dor di stamp’é rítmikamente riba un superfisie duru; huntu ku otro instrumentonan, inkluso e quarta i e guitara, e bamba ta kompañá kansionnan durante e fiestanan di San Juan i San Pedro na Boneiru. Den e kompañamentu aki, e bamba ta funshoná komo un kontrabas. P’esei e larguranan ta wòrdu kòrtá di tal manera ku, ku e piesa mas largu ta fungi komo e nota fundamental, e piesa mas kòrtiku ta aproksimá e di kuater nota mas serka posibel. E instrumento aki, konosí den organologia komo tubonan di stèmpel, ta wòrdu hañá rònt mundu: na Afrika, Sentro i Sur Amérika, Asia i Sur Pasífiko. Su struktura simpel ta hasié un di e instrumentonan di ritmo di mas bieu.<ref name=:"2">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bamba], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] ------------------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Karko''' ta un instrumento traha di un kokolishi ku e punta korta afo. Suplamento ta wordo hasi dor di e apertura ku a wòrdu kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di [[Boneiru]]. E carco ta un kokolishi cu e punta corta afo. Suplamento ta wordo haci door di e apertura cu a wordo kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di Boneiru. {{Appendix}} *Orígen: E kalko (tambe konosí komo karko) ta un instrumento natural ku orígen den tradishon Afrikano i Indígeno Karibeño. Tabata uzá pa komunikashon, selebrashon i músika spiritual den komunidat kolonial. *Deskripshon: Un koncha grandi di see (Queen Conch), ku su punta a kue pa krea un bochin. Supla duru den e bochin ta produsí un son ronko, bronzit i resonante, manera un trompeta rudimentario. *Uzo: E kalko tabata sirbi komo instrumento di señal: pa yama hende, marká kuminsamentu di fiesta, ceremonia, of ritu. Tambe tabata forma parti di banda folklóriko komo introdukshon musikal. *Género musikal: Tambú, Seú, Músika folklóriko *Gruponan konosí: Grupo Danzarte (Kòrsou) Grupo Tutti Frutti (Boneiru) Grupos folklóriko di Seú {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] ------------------------------------ {{Databox}} '''Kimba Tutu''' ta un instrumento musikal *Orígen: "Kimba tutu" ta un nòmber folklóriko pa un tambú ku orígen Afrikano, ku a bira parti di ekspreshon folklóriko den islanan ABC. "Kimba" referí na bai riba ku energia; "tutu" posibelmente referí na su son. *Deskripshon: Un tambú trahá di barika di palo ku kuero tensá riba su kabes. Por bati ku man of ku palito. E tambú ta produsi un son profundo, energiétiko i pulsante. *Uzo: Uzá den danza folklóriko i fiesta, asina manera tambú. Ta stimulá moveshon di kurpa, i sirbi komo ekspreshon di resistensia kultural i identidad. *Género musikal: Tambú, Danza folklóriko, Músika di resistensia i identidad Afrikano-karibeño *Gruponan konosí: Grupo di Tambú Tradishonal (Kòrsou) Fundashon di Musika Antiyano Presentashon den Siman di Kultura [[:Kategoria:Instrumento musikal]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Kòrsou]] -------------------------- [[:Kategoria:Herensia kultural]] ---------------------- '''Fogon''' ta un luga den kushina Kandela den kushina, kaminda tabata kushiná riba e konfó (wechi di kandela), yená ku karbon. E huma por a sali dor di e chimenea riba e kamina aki. Solamente e kasnan di e miembronan mas riku di e poblashon tabatin un fogón, inkluyendo e kasnan di kunuku. Damio trahá di tres piedra, riba kua tabata hasi kushinamentu (tres pied’i fogón). Zie es.wiki: hogar (fuego):El hogar, chimenea o lar,1​es el lugar de una casa donde se enciende fuego con leña o algún otro combustible. Durante siglos fue el espacio de las viviendas usado como cocina y foco de calor, un entorno común que servía de estancia y comedor (de invierno). ------------------ == Esclavo Thico == Awe dia 16 di september Thico, un esclavo di Aruba, a wordo conmemora durante di e proyecto Caquetio, Africano, Europeano: Nos tur ta un famia cu a tuma luga na Club Kibrahacha 60+, Archivo Nacional y Museo Archeologico.<ref>https://solodipueblo.com/thico-e-prome-esclavo-conoci-cu-a-para-pa-su-libertad-na-aruba/ Thico e prome esclavo conoci cu a para pa su libertad na Aruba], SolodiPueblo (12 september 2024)</ref> Thico tabata e prome esclavo na Aruba cu a para pa su libertad segun e buki di historia De Geschiedenis van Aruba tot 1816 scirbi pa señor Adi Martis. Thico su acto di protesta a tuma luga den e aña 1795, hopi prome cu e esclavo popularisa Virginia kende a nace 47 aña despues. Thico tabata un esclavo di e commandeur Bochard Specht kende tabata e commander na Aruba di 1792 te 1797 e tempo cu el a bira malo. Thico a wordo poni den (hand)boei y manda Corsou. Den e journal di e gobernador di dia 16 di september 1795 ta scirbi cu Thico lo wordo sera te ora cu e wordo bendi na un otro doño pafo di Corsou. El a wordo castiga pasobra commandeur Bochard Specht a consider’e di tin e audacia y frescura pa para pa su libertad. Awendia nos lo bisa cu el a demonstra curashi y cu e tabata asertivo. Thico a para pa su libertad na Aruba un dos luna prome cu Tula y Carpata a para pa libertad na Corsou. E carta di Bochard Specht na e Gobernador Johannes Abrahamszoon de Veer tabata di 17 di juni 1795 y Tula y Carpata a cuminsa nan lucha dia 17 di augustus 1795. Bishita Archivo Naional pa mira e bunita pinturanan di algun di nos adulto mayor cu ta comunica cu nos nan pensamento y sintimento en relacion cu sclavitud. {{Appendix}} ---------------- {{Databox}} '''Agan''' ta un instrumento di batido, tambe yamá heru, ku antiguamente tabata wòrdu usá pa akompañá e *tambu i e *kachu durante e fiesta di kosecha. Ademas, e agan tabata ser usa pa indiká e medida ora di hasi trabou pisá i ora di karga hende pa hospital. E instrumento aki ta forma di un skèrpi ku a keda kibra for di un plaka, ku a bira kasi un kobra, i e tin un largura di mas o ménos 40 cm i un diametro di mas o ménos 10 cm. E agan tabata wòrdu toka ku e slòt na suela, riba brasa, dor di bati riba dje ku un bara di heru, di mas o ménos 30 centimeter largu, yamá manga. Pa protehá e kurpa di e brasa di e hungadó i tambe pa aumenta e posibilidatnan di wega, un banda di heru - barbá - tabata wòrdu pone na e man ku tabata tene e agan. E agan, tambe konosí na Afrika Occidental, Nigeria i Benin, ta wòrdu toka durante ritualnan den honor di ⁇ Ogun ⁇ , e Dios di heru. (Kontra. Haiti: ⁇ hogan ⁇ , Cuba: ⁇ ogan ⁇ ). {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Aruba]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] Een slaginstrument, ook heru genaamd, dat vroeger gebruikt werd om de * tambu en de * kachu te begeleiden tijdens de oogstfeesten. Ook werd de agan gebruikt om de maat aan te geven bij het verrichten van zware arbeid en bij het dragen van mensen naar het ziekenhuis. Gemaakt van een bijna tot een koker omgebogen afgebroken schaar van een ploeg, heeft dit instrument een lengte van ongeveer 40 cm en een doorsnede van ongeveer 10 cm. De agan werd met de gleuf naar boven gekeerd liggend op de arm bespeeld door er met een ijzeren staafje, ongeveer 30 cm lang, manga genaamd, op te slaan. Om de huid van de arm van de bespeler te beschermen en tevens om de speelmogelijkheden te vergroten, werd een ijzeren band - barbá - om de pols gedaan bij de hand waarmee de agan werd vastgehouden. De agan, ook bekend in West-Afrika, Nigeria en Benin, wordt daar bespeeld tijdens rituelen ter ere van “Ogun”, de God van het ijzer. (Vgl. Haïti: “hogan”, Cuba: “ogan”).<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Agan], Encyclopedie van Curaçao</ref> ---------------- hoetink {{Databox}} '''Becu''', ta un instrumento musikal traha di un uitgehold stemgel di maishi di 40 pa 50 cm di largura. midden in e stemgel zijn vlak naast elkaar twee spleetjes gesneden, waardooor de muzikant blaast. De open uiteinden worden met de handel min of meer afgesloten om het geluid te temperen. ook de stengel van het suikerriet werd er wel eens voor gebruikt. {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] Bekú Een muziekinstrument gemaakt van een uitgeholde sorghostengel (de stengel van de zogenaamde "maishi chiki" plant) van 40 a 50 cm lengte en 2 cm dikte. Op ongeveer 3 cm van een der gaatjes, echter op de lijn die gevormd wordt door de twee gaatjes, wordt in de lengte van de stengel een tongetje ingesneden, waardoor beurtelings wordt geblazen en gezogen. De toonhoogte-verschillen worden verkregen door de gaten met de duimen beurtelings af te sluiten en te openen. De bekú werd gespeeld om de tijd te doden bij het bewaken van de sorghovelden tegen vernieling door vogels en andere dieren. Ook werd de bekú tijdens familiefeesten gespeeld, begeleid door de wiri en de bamba. Wordt vandaag nog gespeeld in Benin en Opper-Volta, respectievelijk papo en bumpa genoemd.<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Beku], Encyclopedie van Curacao</ref> -------- {{Databox}} '''Barí''' ta un instrumento musikal Na Boneiru, barí ta referí tantu na e instrumènt mas importante den músika kultural, komo na e selebrashon di barí. Ántes tabata usa barí di ròm komo instrumènt. Despues ku e barínan ei no tabata bini mas, a kuminsá traha barí di palu. Ta kurti kueru di kabritu òf di karné pa pone riba e barí. Grandinan ta bisa ku e kueru di karné ta toka mas mihó ku esun di kabritu. E tokadó ta wanta e barí krusando su pianan rònt di e barí. Pa e barí saka zonido, e tokadó ta bati ku su dedenan riba e kueru33. == Wiri == Ta traha wiri di heru, koper òf stal. Si usa heru, e zonido di wiri ta mas kla. E largura di wiri ta entre 20 ku 30 centimeter. Den e hanchura di e wiri, nan ta skèrf algun strepi di punta pa punta. Pa toka wiri e tokadó ta tene e instrumènt den su man. Den su otro man e tin un otro heru ku e ta raspa riba e instrumènt pa saka ritmo. Na Boneiru wiri ta un instrumènt ku no por falta34.44 {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[Category:Instrumento musikal]] ---------------------------------- == Sinfonia di man == Durante di e selebrashon di maskarada, e instrumènt mas prinsipal ta sinfonia di man. Esaki ta un sinfonia ku ta toka ku man. E tokadó di sinfonia di man ta dirigí e grupo di maskarada. Otro tipo di instrumènt Segun tempu ta desaroyá, gruponan a introdusí mas instrumènt musikal den e ritmo kultural di Boneiru. Esnan ku mi a menshoná tabata tei tur tempu i tei te dia di awe. Tin instrumènt di ántes ku awendia bandanan no ta usa mashá mas. Por ehèmpel karkó. Karkó ta e kokolishi di mas grandi na Boneiru. Tabata usa kaska di karkó ántes komo instrumènt di supla pa tur tipo di okashon. -------------------------- {{Databox}} '''Premio Sticusa''' tabata un premio literario pa tur idioma di Surnam i Antias Hulandes, pr ehempel Srnan Tongo, Hindi i Papiamentu ku eksepshon di hulandes. * 1976 ** premio literario - Guillermo Rosario ** premio di incentivo - Henry Habibe; Federico Oduber *1975 ** premio literario - [[Antoine Maduro]] *1976 *1977 ** premio di incentivo - [[Pacheco Domacassé]] (rechasa) [[Category:Kultura]] [[Category:Antias Hulandes]] ------------------- '''Adriaan Lacle''' ([[16 di yüni|16 di juni]] [[1866]] - [[21 di yüni|21 di juni]] [[1935]]), tabata un komersiante magnate Arubano. cu ta conecta cu varios eificio di herencia: * Casa La Quinta * [[Cas Veneranda]] * stadhuis di oranjestad * [[Fontein (Aruba)|Fontein]] == Biografia == Hij is geboren op 16 juni 1866, yiu di Casper Pieter Laclé en Nano Jacomina Nicolasa Henricus y tabata e mayor di seis yu. No tin hopi konosementu tokante su edukashon di mucha òf kualke di su promé eksperensianan di negoshi, pero durante su bida laboral e a yuda hende haña prestamo, tabata un komersiante ku a logra hopi, i tabata doño di varios tereno. De echo, el a encarga e konstrukshon di e famoso kastigu La Quinta Carmen, awor un restorant. Ounke nunka e mes no a biba den e kas bunita ei, su kas mes tambe tabata reflehá su éksito i bon gusto. Awe ainda su kas ta den bon kondishon i por haña e kas den e kaya di Oranjestad. Pa loke ta trata su bida personal, ta bisa ku el a kasa dos biaha durante su bida. E tabatin su promé yu muhé durante su promé matrimonio, pero el a pèrdè su esposa poko despues di su nasementu. Durante su di dos matrimonio el a haña 16 yu. Sinembargo, a bisa ku solamente 11 di e 17 hòmbernan ei a logra pasa 18 aña di edat. Na 1891 el a bolbe casa cu Leonsa Oduber (1871- 1951) El a fayece na e edad di 69 ana. (Oranjestad)—The name Adriaan Laclé may ring a bell to locals as one of the bigger roads on the island, but about a century ago, Adriaan Laclé was a rich businessman, well-known for his generosity, wealth, and taste. Adriaan was born in 1866 and was the eldest of six children. Not much is known about his childhood upbringing or any of his earlier business ordeals, but during his hay day he often helped people get loans, was a well-established trader, and owned several plots of land. In fact, he commissioned the construction of the famous La Quinta Carmen manor—now a restaurant. Though he himself never lived in the beautiful manor, his own house also reflected his success and good taste. Today his house still stands in good condition and can be found in the back streets of main street Oranjestad. Regarding his personal life, it has been said that he was married twice during his lifetime. He had his first daughter during his first marriage but lost his wife soon after her birth. During his second marriage, he fathered 16 children. However, it has been said that only 11 of those 17 made it past 18 years of age. Perhaps two of his most well-known daughters are Maria Monica Laclé and Maria Veneranda Laclé, who went on to marry successful brothers Eloy Arends and Maximilian Arends, respectively. Their houses are still standing; Eloy and Maria Monica’s mansion functions as a townhall, used to host civil marriages, while Maximilian and Maria Veneranda’s house stands on the opposite side of the road to them—though currently under renovation after years left in ruin.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240521.pdf Adriaan Laclé One of Aruba’s richest men in the twentieth century], Aruba Today (21 di mei 2024) </ref> Source: De Kolibrie op de Rots (en meer over de geschiedenis van Aruba) by Evert Bongers {{Appendix}} ---------------------------- {{Databox}} [[File:Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg|thumb|Pan bati cu pisca y cabaron]] en.wiki: '''Pan bati''' ta un pan plat, cu ta un autentico specialidad di e cushina [[Aruba]]no. Na Aruba ta come esaki como pan y na banda di otro platonan manera sopa carni, stoba y paska hasa. Tambe por come cu sucu riba dje o otro reyeno. Pan bati ta parce un pancake, pero cu un sabor diferente y hopi menos dushi.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> E ta traha di hariña di maishi (sorghum), hariña di trigo y lechi. Originalmente e tabata wordo traha riba un casuela, awendia ta uza un panchi.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> E creacion di pan bati a ser influencia pa diferente cultura manera esun di e conkistadonan [[Spaña|Spaño]] i esun di e nativonan indjan. Pero e influencia di mas grandi a bini di e cultura crioyo Arubano. Pan bati ta un auténtiko plato di Aruba, ku ta parce pancake pero ku un sabor diferente. Pan bati ta un plat di pan ku ta wòrdu traha manera pancake, pero ku un sabor hopi ménos dushi. E ta un plato di banda hopi popular i ta kumpli ku kasi tur kos típiko arubano, manera sup, stew i piská fritu òf shellfish. E por wordo combina na banda di diferente plato manera sopa carni, stoba y paska hasa. Pan Bati is een vrij dikke pannenkoek die van oorsprong uit Aruba komt en gebakken wordt op een kasuela. Een kasuela is een gietijzerplaat waar ( met erg weinig boter ) de pannenkoeken op worden gebakken. Intussen heeft de kasuela plaats gemaakt voor de koekenpan.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> {{Multiple image | image1 = Maishi Rabo (Sorghum bicolor).jpeg | image2 = Casuela 16 36 24 540000.jpeg | caption2 = ''Casuela'' (flat cast iron griddle)or ''Buren''(flat clay griddle)are used to cook ''[[arepa]]'' cachapa and pan bati. An equivalent variety is the [[Comal (cookware)|comal]]. | caption1 = In Aruba ''maishi rabo'' ([[Sorghum bicolor; Spc.introduced]]) is used to make ''pan bati'' (typical Aruban flat native bread). While funchi is made from corn ([[ Zea mais]]) | total_width = 400 | image3 = Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg | caption3 = Fried ''piska cora'' ([[Lutjanus purpureus|red snapper]]), shrimp, and pan bati. }} == Pan bati == Pan bati is een authentiek Arubaans bijgerecht, dat pannenkoek lijkt maar anders van smaak is.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> Pan Bati is een broodachtig bijgerecht dat wordt gebakken als pannenkoeken, maar veel minder zoet smaakt. Het is een zeer populair bijgerecht en past bij bijna alle typisch Arubaanse gerechten, zoals soepen, stoofpotjes en gebakken vis of schelpdieren. E pancake pisá aki ta wòrdu traha di kuminda di sorgo i lechi. E pasta ta wòrdu traha riba un plaka di heru, e cazuela. I e pan bati ta kuminda komo kuminda di banda ku piska, karni, sopa òf stew. Na lugá di patata òf riso. Den algun reseña e proporshonnan di farinha di maishi i farinha di trigo ta varia, i algun kushinan ta añadí un wowo òf sukari di vanila na lugá di sukari normal. E ta un receta excelente pa experimenta cu ne. Y cu bo no tin cazuela, no ta importa. Un bon pan tambe lo ta bon. E panbati ta traha di un compuesto di harina di maishi i di trigo. E proporshon di esakinan ta krusial pa por haña un resultado bunita i friu. Originalmente, Pan Bati tabata wòrdu kaktá riba un plaka di heru, e casuela. Deze dikke pannenkoek wordt gemaakt van sorghummeel en melk. Het deeg wordt op een ijzeren plaat, de cazuela, gebakken. En de pan bati eet je als bijgerecht bij vis, vlees, soep of stoofgerechten. In plaats van aardappels of rijst. In sommige recepten variëren de verhoudingen van het maismeel en het tarwemeel, en sommige koks doen er een ei bij, of vanillesuiker in plaats van gewone suiker. Een uitstekend recept dus om mee te experimenteren.En dat je geen cazuela hebt, geeft niets. Een goede bakpan voldoet ook. De panbati is gemaakt van een mengstel van mais- en tarwemeel. De verhouding hiervan is cruciaal om een lekker luchtig resultaat te krijgen. Oorspronkelijk werd Pan Bati gebakken op een gietijzeren plaat, de casuela.<ref>https://www.antilliaans-eten.nl/en/recepten/arubaanse-pan-bati/</ref> Maar het gaat ook prima in een koekenpan. De naam pan bati betekent letterlijk "geslagen of geklopt brood". Het doelt natuurlijk op de bereiding van het beslag, dat flink schuimig wordt opgeklopt voordat het in de pan gaat. Panbati wordt meestal bij het avondeten gegeten en wordt geserveerd als alternatief voor [[rijst]], [[aardappel]]en of [[funchi]]. Soms wordt de panbati ook gewoon als pannekoek gegeten met een klontje boter en wat poedersuiker. Op feesten wordt geitensoep met pan bati gegeten. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ------------------- '''Premio Nacional di Teatro''' (PNT) ta un premio institui pa departamento di Cultura di Aruba (DCA) na aña 2004. Otorgamento di e premio ta tuma luga anualmente na ocacion di e celebracion di Dia Mundial di Teatro, riba o rond di [[27 di mart|27 di maart]]. E premio ta wordo otorga na persona, grupo of fundacion cu a contribui na desaroyo di arte di tarima na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA cu premio nacional di Teatro Aruba 2005-2021], 24ora.com (6 di juni 2021)</ref> Cada lustro ta entrega alaves e “reconocemento special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> E prome premio a wordo otorga na 2005 y e prome reconocimiento di Bida Largo na 2009, titulo cu a bay pa prome bes na e tecniconan di Cas di Cultura Aruba, señor Richard Hopmans y señor Rolande Bryson. == Laureado == * 2005 - [[Mascaruba]], grupo teatral * 2006 - [[Jubi Naar]] (1943-2024), autor, critico, actor, periodista y director di teatro * 2007 - Amy Lasten, maestro, directora y actriz * 2008 - Carmen Herrera, autor, director di teatro, actriz y compositor hunto cu grupo teatral Kibrahacha * 2009 - Oslin (Chin) Boekhoudt (19??-2015), autor, actor y director di teatro * 2010 - Leo Tromp (1943-2021), presidente Internacional di Teatro Amateur, IATA y FUNDARTE. * 2011 - [[Vale Croes]] (1951-2015), comediante * 2012 - Mirto Laclé, gestor cultural * 2013 - [[Diana Antonette]], actriz y directora di Teatro di Danza Arubano. * 2014 - no a otorga premio * 2015 - no a otorga premio * 2016 - no a otorga premio * 2017 - no a otorga premio * 2018 - no a otorga premio * 2019 - ? * 2020 - ? * 2021 - Lenie Jeandor, actriz, escritor y director di teatro * 2022 - Persey Jeandor, actor, cantante, comediante y director di teatro * 2023 - [[Norman de Palm]], productor di teatro * 2024 - [[Instituto Pedagogiko Arubano]] (CKV Teatro) == Recipiente “Reconocemento Special di Bida Largo” == * 2009 - Richard Hopmans y Rolande Bryson, tecniconan di Cas di Cultura Aruba; pa dedica henter nan bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral) * 2019 - Farita Luidens, actriz, comediante, productor, escritor di teatro; pa 50 aña den farandula cu su mega produccion “Ken ta Basha Abou”) * 2020 - [[Cas di Cultura]]; pa mas di 60 aña na servicio teatral y cooperacion pa lanta arte di tarima. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] Manera ta custumber, tur aña Departamento di Cultura Aruba ta organisa e actividad teatral di mas grandi na Aruba cu ta relaciona cu Celebracion di Dia Mundial di Teatro. Anexo na e programa di celebracion, cada aña ta otorga e Premio Nacional di Teatro na un persona, grupo of fundacion cu a traha y cu a contribui grandemente cu e desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA CU PREMIO NACIONAL DI TEATRO ARUBA 2005-2021], 6 di juni 2021</ref> Cada lustro ta ser entrega alaves e “Reconocemento Special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> ----------------------------------------- '''Museum of Industry''' (''Museo di Industria'') ta un [[museo]] na [[Aruba]], dedica na e historia industrial di e isla, ku a kuminsá den [[siglo 19]]. E ta situa na [[San Nicolas]], den e edificio monumental di e toren di awa. Despues di restauracion di e edificio e museo a habri na juli 2016. == Exhibicion permanente == Pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e museo ta mustra sinku pilar economico importante den historia di Aruba. E ta trata di e industrianan di oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. Museo di Industria ta forma parti di Fundacion Museo Arubano, cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sector cultural di Aruba, historia y naturalesa. == Edificio == E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939; architecto tabata [[Pieter van Stuivenberg]]. Su construccion ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. Na 2003 Fundacion Fondo pa Monumento Aruba (SMFA) a kumpra e edificion pa asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E museo ta mustra pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e sinku industria mas importante den historia di Aruba: oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. E Museo di Industria ta situá den e Toren di Awa na San Nicolas i ta konta e historia industrial di Aruba, ku a kuminsá den siglo 19. E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939 i ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. A kumpra e Toren di Awa pa e Monumentonan di Fundashon na 2003 asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E Museo di Industria ta forma parti di Aruba Fundacion di Museo (Fundacion Museo Aruban), cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sektor kultural di Aruba, historia i naturalesa. E museo di E industria ta habri tur dia for di 9'or di mainta te 6 di atardi. The Museum of Industry is located in San Nicolas—better known as the art capital of Aruba. This museum exhibits the industrial history of gold, aloe, phosphate, oil and tourism through elaborated displays and multimedia installations.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240402.pdf Create museum memories], Aruba Today (2 di april 2024)</ref> The Museum of Industry is situated in the Water Tower in San Nicolas and narrates Aruba's industrial history, which began in the 19th century. The Water Tower was built in 1939 and consists of three sections: the substructure, the high-rising vertical shaft, and the tank at the top. The Water Tower was purchased by the Monuments Fund in 2003 so it can be restored and preserved as one of Aruba's monuments. The Museum of Industry is part of Aruba Museum Foundation (Fundacion Museo Aruban), which is a foundation set to maintain, preserve, and protect the Aruban cultural sector, history, and nature. The museum of Industry is open daily from 9 am till 6 pm. For more information, check out their Facebook page Museum of Industry Aruba. ----------------------------- ==Musica den Caribe Hulandes== * en.wiki:Music of the former Netherlands Antilles E músika di Antias Hulandes ta un kombinashon di elementonan nativo, afrikano i europeo, i ta estrechamente konektá ku tendensia di paisnan bisiña manera Venezuela i Colombia i islanan manera Puerto Rico, Cuba, Santo Domingo, Haiti, Martinique, Trinidad, Dominica i Guadeloupe. E islanan di Curaçao i Aruba, ku tabata forma parti di Antillanan Hulandes, ta konosí pa nan vals, baile, mazurka i un tipo di músika ku ta wòrdu yamá tumba, ku a haña su nòmber for di e tambornan di conga ku ta akompañá e músika. E otro islanan ta hopi mas chikitu ku Aruba, Bonaire i Curaçao. Nan ta Sint Eustatius, Sint Maarten i Saba. Sint Eustatius tin un bida nocturno chikitu, ku solamente un club nocturno (e zouk Largo Height Disco) [1] na 1996. E habitantenan, e "Statianonan", ta tene baile improvisá den kaya, yamá "road blocks", usando stereo di outo. Saba tin un kantidat di baile den diferente restorant, inkluyendo un gran variedat di hip hop, calypso, soca, kompa, zouk, bouyon, reggae i merengue. Sint Maarten tin un bon konosí tradishon di karnaval ku músika i baile, ku ta tuma lugá meimei di aprel i ku ta kulminá ku e tradishonal kimamentu di Rei Moui-Moui, i tambe un kantidat di klubnan di anochi i kasinonan ku músika; "spot"nan popular kaminda lokalnan ta bai baila ta inkluí Boo Boo Jam i Lago Height, tur dos situá na e parti nort (franse) di Sint Maarten; e banda di kasinonan mas popular ta King Bo-Bo, konosí komo e "King of Calypso". 2] == Aruba == Musica ta masha estrechamente conecta cu e cultura Aruba, y ta hunga un rol importante den fiesta, carnaval y celebracionnan informal. E músika di karnaval a nase na Trinidad na fin di siglo 18, i ta kombiná temanan romántiko, melodía inspirá den calypso, i tambor di tumba. Otro selebrashonnan Arubiano ku ta basá riba músika ta incluí Dera Gai, Dande, Gaita i Aguinaldo. Op Aruba speelt muziek niet alleen op feestdagen een belangrijke rol, maar ook tijdens de carnavalsperiode en informele vieringen. Omdat het eiland zo klein is, heeft de muziek van Aruba rijke invloeden van Afrika, Europa en Latijns-Amerika. De muzikanten hebben de muziek wel een onmiskenbaar Arubaans/Antilliaans geluid gegeven zodat het toch niet hetzelfde is. {{div col}} * [[Asambeho]] * [[Calypso]] * [[Roadmarch]] * [[Steelband]] * [[Dande]] * [[Tumba]] * [[Waltz antiano]] * [[Bolero]] * [[Soca]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ==Bonaire== E isla di Bonaire ta konosí pa un kantidat di baile, entre otro e baile di Bari i e baile di Simadan. Polka, carioca, rumba, merengue, danza, joropo, jazz waltz i mazurka importá tambe ta popular. [[Baile di Sinta]] ta un baile popular di fertilidat, ku ta wòrdu ehekutá rònt di un palo di mei. Cancionan di trabou tradicional Africano na Bonaire a evoluciona cu tempo den cancionan ritual cu baile compleho, instrumentacion y polifonia. 3] E Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di e mesun nòmber, i tambe na otro okashonnan, ta wòrdu dirigí pa un kantante soltero ku ta improvisá tekstonan ku ta komentá eventonan lokal i figuranan (un kantante asina ta similar na un calypsonian). E baile di Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di Bari, ta bai huntu ku un tambor ku ta parse un bongo, yamá un Bari. E promé parti di e baile ta presentá hòmbernan ku ta kompetí den un baile stilizá, ritual pa muhénan, siguí pa un parti kaminda e parnan ta baila, maske nan no ta mishi (e ta similar na tumba).[ 3] Despues di e kosecha di sorgo den luna di febrüari te ku aprel, e festival di Simadan ta tuma lugá pa selebrá, ku e wapa, un baile ritmiko, ku ta bai huntu ku e selebrashon. E kansionnan tradishonal di Simadan ta inkluí tres forma di yamada i kontesta, e Dan Simadan, Belua i Remailo. Nan ta uza instrumentonan manera bari, wiri, karko, quarta, guitar, triangle y clapping. 3] {{div col}} * [[Bari]] * [[Simadan]] * [[Tumba]] * [[]] {{div col end}} ''Bari'' is a festival, dance, drum and song type from the Dutch Antillean island of [[Bonaire]]. It is led by a single singer, who improvises. Lyrics often concern local figures and events of importance.<ref>{{cite web|url=http://www.geographia.com/bonaire/boncul01.htm|work=Geographica: Bonaire|title=Culture: A Rich and Diverse Heritage|access-date=December 3, 2005}}</ref> ==korsou == {{div col}} * [[Wals antiano]] * [[Danza]] * [[Mazurka]] * [[Tumba]] * [[Tambu]] * [[Muzik di zumbi]] * [[Ritmo Kombina]] * [[Latin rap]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ''[[Tumba (music)|Tumba]]'' is a style of Curaçao music, strongly African in origin, despite the name's origin in a 17th-century Spanish dance. Traditional ''tumba'' is characterized by scandalous, gossiping and accusatory lyrics, but modern ''tumba'' often eschews such topics. It is well known abroad, and dates to the early 19th century. It is now a part of the [[Carnival Road March]].<ref>{{cite book|author=De Ledesma, Charles |author2=Gene Scaramuzzo |chapter=Dance-Funk Creole-Style|year=2000 |editor=Broughton, Simon |editor2=Ellingham, Mark |editor3=McConnachie, James |editor4=Duane, Orla|title=World Music, Vol. 2: Latin & North America, Caribbean, India, Asia and Pacific|pages=289–303|publisher=Rough Guides|isbn=1-85828-636-0}}</ref> == Sint Maarten == {{div col}} * [[Ponum]] * [[Quimbe]] {{div col end}} ''[[Quimbe]]'' is a topical song form from the Dutch Antillean [[St Maarten]]. It traditionally accompanies the ''ponum'' dance and drumming, but is now often performed without accompaniment. Lyrics include gossip, news and social criticism, and use clever puns and rhymes. Performance is often competitive in nature.<ref>{{cite book|title=New Grove Dictionary of Music & Musicians|editor=Sadie, Stanley|chapter=Dutch Antilles|publisher=Macmillan Publishers|location=London|year=1995|isbn=1-56159-174-2|page=777}}</ref> Other genres include: {{div col}} * [[Latin hip hop|Latin Rap]] * Ritmo Kombiná * [[Tambu (music)|Tambú]] * Seú * Wals * [[Zumbi]] {{div col end}} ----------------------------------------------------- --------------------------- Het Natuurhistorisch Museum van Bonaire is een museum geopend in 1885 en gevestigd in Kralendijk op Bonaire . Geschiedenis Gebouwd in 1885 door een Venezolaanse plantage-eigenaar, werd de eigenaar er na de Tweede Wereldoorlog van beschuldigd samen te werken met de nazi's door de bewegingen van transportschepen met een zender-ontvanger door te geven aan Duitse onderzeeërs in de Caribische Zee. De eigenaar wordt in Venezuela gearresteerd en de eigendommen worden in beslag genomen. Vervolgens werd het in 1947 aangekocht door de familie Herrera , een van de meest invloedrijke families op Bonaire . Het huis heette destijds het “Van der Reehuis”. Het groeide uit tot een kleine winkel met vlees van de plantage in Washington, houtskool, groenten, ingeblikte goederen en vervolgens bier en limonade. Tegenwoordig is dit herenhuis een van de historische monumenten van Bonaire en herbergt het het Bonaire Natural History Museum. Het bewaart Indiase kunstvoorwerpen, schelpen en zeedieren , Bonaire-vogels, koralen, schelpenfossielen, plantagegereedschappen, antieke flessen en nog veel meer . --------- '''FuHiKuBo''' (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) ta un organisashon boneriano dedika na registra e historia di Boneiru. El a wordu funda dia 6 di ougustus 1998. == link eksterno == * [http://archivoboneiru.com/ Wepsait di Archivo di Boneiru] FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) es una organización de Bonaire dedicada a registrar la historia de Bonaire. La fundación se creó el 6 de agosto de 1998 y se dedica a la[1]: Dat doet zij onder meer door Bonairiaanse ouderen op video te laten vertellen over hun eigen geschiedenis. De collectie bestaat uit archiefmateriaal verzameld door Boi Antoin. Via de website archivoboneiru.com zijn meer dan 1000 interviews en documentaires te zien die een beeld geven van het eiland.<ref>[https://www.unesco.nl/nl/artikel/unesco-accrediteert-bonairiaanse-stichting-fuhikubo Unesco accrediteert Bonairiaanse stichting Fuhikubo], 11 di september 2020</ref> {{Appendix}} ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} [[File:Dakkappellen Weststraat 15.jpg|thumb|275px|Dak di Casita Geel]] '''Casita Geel''' (of ex-cas di Aruba Bank) ta un cas di cunucu na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]], situa den centro di ciudad na Weststraat 15. E ta un [[monumento]] proteha y a wordo registra den Registro di Monumento dia 10 di mart 2011. Het kunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 is een beschermd monument en is op 10 maart 2011 in het Monumentenregister ingeschreven.[2] Het is eigendom van de Stichting Monumentenfonds Aruba en was tot eind 2019 in gebruik als kantoor van ARINA. == Historia == Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya G.F. Betico Croes (antes Nassaustraat) y Waterweg, pega cu e edificio di Aruba Bank. Ta probable cu e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un [[Fransia|Frances]]<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> y na 1908 a wordo cumpra pa Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest-Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest-Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas.[[File:Aruba Bank.jpg|thumb|left|John Eman Bank den Caya Betico Croes]] El a resta como e ultimo casita di cunucu den e caya principal comercial di oranjestad, despues cu tur e otronan a keda tumba abou y remplasa pa edificionan nobo i mas moderno durante [[siglo 20]]. [[File:Voorgevel Weststraat15.jpg|thumb|Fachada dilanti na Weststraat 15]] ---- nl.wiki:Weststraat 15 is een stadskunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 in Oranjestad, de hoofdstad van Aruba. Het staat ook bekend als het Gele Huisje (of "Casita Geel" in Papiaments) of ex-Aruba Bank Huisje. Het is tot stand gekomen mogelijk in 1908. Er is ook sprake volgens Plantage Zorg en Hoop dat het in 1860 zou zijn gebouwd door een Fransman.<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> [1] Het jaartal 1908 en huisnummer 97 boven de hoofdingang zouden hierdoor verwijzen naar een verbouwing uitgevoerd door de toenmalige eigenaar Richard Johannes Eman die het had aangekocht. Eman was gehuwd met Johana van der Biest en samen kregen ze zes kinderen. Als volwassene trouwde een van de dochters met de bankier John Gerard Eman die de stichter was van de Aruba Bank. Originalmente, la casa estaba situada en la esquina noroeste de Caya G.F. Betico Croes, antigua Nassaustraat, y Waterweg. Estaba situada con su fachada alejada de la línea de edificación con una plaza con grandes árboles delante. En el contexto urbano y sobre todo para la principal calle comercial de Oranjestad, esta casita era muy especial porque seguía siendo la última casa stadskunuku presente en esta calle. Todas las demás casas stadskunuku habían sido demolidas durante el siglo XX y sustituidas por nuevos edificios más modernos. == Historia == == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix}} Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya Betico Croes y Waterweg, pega cu e actual edificio di Aruba Bank. Probablemente e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un Franses y na 1908 a wordo cumpra pa Sr. Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest- Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest- Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas. Na aña 2000 cu e meta pa preserva e casita aki pa futuro generacionnan y evita e bay perdi a dicidi pa muda esaki pa un locacion nobo na Weststraat. Pa aloca e monumento a busca un tereno den Oranjestad mes paso akinan ta caminda cu e cas di cunucu mester a keda mirando cu ta den e area aki so por a haya e tipo di casnan aki. Un otro punto importante tabata cu mester a haya un tereno caminda por a aloca e cas mescos cu na su tereno original na un distancia di 14 meter for di e rooilijn esaki ta ser considera un locacion historico. Asina a logra yega na e tereno caminda e edificio ta actualmente despues cu e tereno a keda traspasa pa Stichting Monumentenfonds Aruba. Esaki ta e unico biaha cu na Aruba a muda un monumento completamente. Despues di a fungi como museo, oficina, restaurant awor eCasita Geel lo ta e cas nobo di Moonshine Diaquiri & Co.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/10/AM231010.pdf E portanan di Casita Geel lo habri un biaha mas pa publico], AweMainta (10 di oktober 2023)</ref> {{Appendix}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=}} {{References}} }} [[Category:Hende]] [[Category:Monumento|Aruba]] [[Category:Aruba]] ------------------------------- User:Curatoraruba10/sandbox '''Museo di Industria''' ta un [[museo]] na [[Aruba]]. E ta situa den [[Watertoren San Nicolas|Watertoren di San Nicolas]], un edificio monumental na skina di Bernardstraat y Caya Cooper.? E museo tin un exposicion permanente cu ta pinta e desaroyo industrial di Aruba, cuminsando cu e explotacion minanan di oro, e cosecha di aloe, e industrianan di fosfaat y petroleo y finalmente cabando cu [[turismo]]. Het Industriemuseum, gehuisvest in de voormalige watertoren te San Nicolas, geeft een beeld van de industrialisatie van Aruba. Dat verhaal begint met het goud delven, de aloëwinning, de fosfaatindustrie, om dan eerst uit te komen bij de olie­industrie en ten slotte het toerisme.  == Watertoren San Nicolas == E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas, construi pa LWV (Lands Water Voorziening, awendia WEB Aruba NV) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Architecto tabata [Pieter van Stuivenberg]], kende tabata traha pa LWV na korsou. == locatie == Museo Industrial ta situa alabez den un edificio cu ta hopi apropia pa cu e tematica di e exposicion aki…e edificio monumental a ser contrui pa LWV (Lands Water Voorziening) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Di e forma aki por acomoda e cantidad di migrantenan cu a bin busca un bon futuro na Aruba y cu pa gran parti a establece nan mes den e pueblo aki. Pa loke ta diseño por remarca cu e ta mustra razgonan di estilonan di moderno na momento di su construccion manera art deco y nieuw bouwen cu ta refleha e enfoke riba forma, dynamismo y functionalidad di e periodo. E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas y sin duda ta un recuerdo potente y symbolico di e desaroyo tecnologico industrial di e epoca atras. en.wiki: ==Industry museum== The industry museum provides an overview of the industrial activities on Aruba. It has displays of the gold, [[aloe]], phosphate ([[guano]]) and oil industries which were present on the island.<ref>{{cite web|url=https://www.aruba.com/nl/ontdek/het-industriemuseum |title=Het Industriemuseum |website=Aruba.com |language=nl |access-date=19 February 2022}}</ref> The [[public utility]] companies of Aruba have permanent exhibitions of their activities.<ref name="beautiful"/> -------------------------------- '''Museo Historico di Aruba''' ta e [[museo]] mas bieu na [[Aruba]]. E ta situa den [[Fort Zoutman]] na Oranjestad. Artwell Cain: Het oudste museum is het Historisch Museum Aruba, opgericht 1961 en nu bekend als Museo Historico Arubano (FMA). Aanvankelijk viel het museum onder het beheer van de Stichting Cultureel Centrum Aruba, in 1975 kreeg het een eigen stichtingsbestuur. De doelstelling was het oprichten en beheren van één of meer musea met objecten en kunstzinnige voorwerpen van cultuurhistorisch en natuurhistorisch belang en de bewustwording van de Arubaanse bevolking van het verleden.4 In 1984 kreeg het museum een permanente behuizing in het historische Fort Zoutman, in het centrum van Oranjestad. Dit gebouw dateert uit 1798, de ernaast gelegen Willem III-toren uit 1868. ------------------------------------------- {{Databox}} [[File:Museo di Tambu Shon Cola.jpg|thumb|Museo di Tambú Shon Cola]] '''Museo di Tambú Shon Cola''' ta un [[museo]] chikitu na [[Kòrsou]]. E ta situá ost di [[Willemstad]] entre [[Spaanse Water]] i Sint Jorisbaai, den region di Bandariba. Den un kas di famia, tipo [[kas di kaha]], na Kaya Sabana Baka 31.<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021), pag.61-65.</ref> == Mira tambe == * [[Lista di museo na Kòrsou]] {{Appendix}} [[Category:Kòrsou|Museo]] [[Category:Kultura]] [[Category:Kòrsou]] Het Museo di Tambú Shon Cola ligt ten oosten van Willemstad, tussen het Spaanse water en de Sint Jorisbaai. Het vrijstaande huis met zijn veranda, dieprode muren en witte vensters is een eenvoudige versie van de deftige landhuizen van de witte elite, in de volksmond kas di kaha. Een bord bij de ingang vermeldt, in het Papiaments: ‘Een volk heeft recht op zijn eigen geschiedenis.’<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021).</ref> Het museum is opgericht in april 2015 door Mr. dr. René Rosalia (1948), politicus en oud­minister van Onderwijs, Cultuur, Sport en Wetenschap. Deze tambú­speler en ­componist promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam op een onderzoek naar de wettelijke en kerkelijke repressie van afro­culturele volksuitingen. Rosalia is ook een van de drijvende krachten achter het bijschrijven van tambú in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland, in november 2016.91 In het museum bracht hij een groot deel van zijn in 1972 gestarte privécollectie onder. Tekstborden geven uitleg in het Papiaments en Engels. In vertaling: ‘Tambú werd gespeeld vanuit diepe spirituele redenen. De aanwezigheid van tambú in het leven van “yesterday’s people” was om te voldoen aan de plichten die verbonden waren met hun intense spirituele orientatie.’ Tambú bood hun bescherming en veiligheid. Met tambú kon de mens contact maken met God. Zonder tambú was je onbeschermd en zwak. Op een monitor zijn beelden te zien van een feest op Bandabou in 1991, waar paren dansen op tambú­muziek. Tambú is verbonden met de jaarwisseling en eindigt op Dumingu di Tres Rei, de zondag na Drie Koningen. De tambú­spelers identificeren zich met de zwarte koning Balthazar.92 --------- ------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''Johannes (Johan) Hartog''' (☆ 1912 - † 1997 na [[Salzburg]]) tabata un historiador, escritor y bibliotecario antiano. E ta ser considera un di e pioneronan cu a pone e fundeshi pa investigacion cientifico socio-cultural tocante [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{citeer web|url=https://www.creativeeuropedesk.nl/sites/default/files/files/UNESCO%20Aruba%20Heritage%20report%20Luc%20Alofs%20okt08_0.pdf|auteur=Alofs, Luc|titel=The Aruba Heritage Report|werk=Aruba National Commission for [[UNESCO]]|datum=2008|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> == Bibliografia == Johan Hartog tabata un persona remarcabel; e tabata protestant cu e converti den catolico y a promove den [[teologia]] (''doctor theologiae'') na Universidad di London.<ref name="Hartog">{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402196:mpeg21:a0006|titel=Dr. Hartog vertrokken|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-11-12|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> E tabata biaha hopi, entre otro den tur skina di [[Oropa|Europa]] y [[Medio Oriente]], acumulando conocemento na diferente universidad, pais y sociedad. Na juni 1940 el a yega [[Kòrsou|Corsou]]. Den añanan 1940 pa 1946 Hartog tabata redactor en hefe di [[Amigoe|Amigoe di Curaçao]], corant cu e momento ey tabatin circulacion na tur e islanan di [[Kòrsou i Dependensianan]]. Bou di su guia Amigoe a converti di un corant semanal den un corant diario.<ref name="Hartog"/> Despues di 1946 el a continua cu Amigoe como coresponsal. Entre 1946 i 1948 el a muda bek pa Hulanda, unda el a keda nombra redactor en hefe di e corant regional "Gooi- en Eemlander" na Hilversum. Desde 1948 el a traha pa Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) y tabata enbolbi pa cu lantamento di un centro cultural na [[Kòrsou]] y [[Aruba]]. Na 1950 el a wordo nombra director di e [[Biblioteca Nacional Aruba|biblioteca di Aruba]], cu tabata situa na Lagoenweg na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Mas despues e biblioteca ta muda pa [[scol 1888|Wilhelminastraat]], unda Hartog a keda director te su pensioen na 1972. Hartog tabatin un cantidad di publicacion riba su nomber. Mayoria di su buki a wordo publica na Aruba pa e imprenta VAD (Verenigde Antilliaanse Drukkerijen, antes D.J. de Wit). Di su obranan algun a wordo traduci na idioma [[Ingles]] of [[Spaño]]. Mas conoci ta su obra ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'' (Historia di Antias Hulandes), un cronica antiano den cuater tomo cu a sali entre 1953 y 1981.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://www.bibliotecanacional.aw/pages/johan-hartog/|titel=Johan Hartog|werk=[[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]|datum=2018-02-23|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Den e ultimo aña a saca como e di cincu tomo un registro y bibliografia historico. Na aña 1948 Hartog a casa cu Elisabeth Wouters, yiu muhe di G.J.J. Wouters (1883-1973), [[Lista di gobernador di Antia Hulandes (1634-1954)|gobernador di Antias Hulandes]] entre 1936 y 1942. Huntu nan a biba na [[La Piccola Marina]] di 1950 te 1980, ora nan a bandona Aruba pa motibu di salud di Elisabeth.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640175:mpeg21:a0088|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-09-29|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Na 1997 Hartog ta fayece na edad di 85 aña, net un luna despues di su esposa, y a wordo dera na Salzburg dia 21 di mei 1997. == Obra (seleccion) == * 1944 - ''Journalistiek leven in Curaçao'' * 1947 - ''Nederland in de West'' * 1953-1981 - ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'', tomo I te cu IV * 1957 - ''Bonaire: van indianen tot toeristen'' * 1961 - ''Curaçao: van kolonie tot autonomie: na 1816'' * 1962 - ''Het verhaal der Maduro's en foto-album van Curaçao, 1837-1962 : uitgegeven ter gelegenheid van het honderd vijfentwintigjarig bestaan van S.E.L. Maduro & Sons'' * 1964 - ''De Bovenwindse eilanden : Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius : eens gouden rots nu zilveren dollars'' * 1967 - ''The Honen Daliem congregation of St. Eustatius'' * 1968 - ''Luis Brion: de admiraal-financier'' (hunto cu Philip Louis Pierre Brion) * 1970 - ''Mogen de eilanden zich verheugen : geschiedenis van het protestantisme op de Nederlandse Antillen'' * 1971 - ''Honderd jaar gezelligheid in De Gezelligheid, 1871-1971'' * 1973 - ''Tula: verlangen naar vrijheid'' * 1974 - ''The courthouse of Sint Maarten'' * 1976 - ''Geschiedenis van Sint Eustatius'' * 1987 - ''Juwana Morto: Kustbatterij Aruba'' * 1996 - ''Het oude fort op de berg : gedenkboek bij het tweehonderdjarig bestaan van Fort Nassau op Curaçao'' * 1997 - ''De forten, verdedigingswerken en geschutstellingen van Curaçao en Bonaire : van Van Walbeeck tot Wouters, 1634-1942'' {{Appendix}} Johannes Hartog werd op 16 mei 1912 in Baam geboren. Hij volgde het gymnasium en studeerde vervolgens geschiedenis. In 1937, op vijfentwintigjarige leeftijd dus, promoveerde hij in Londen op de 'The Sacrifice of the Church'. Omdat het zijn voornemen was om oripntalist te worden, meldde hij zich als post-graduate student bij het Oosters Instituut in Rome. Zijn gekozen specialisatie zou de Balkan zijn. Maar de Tweede Wereldoorlog verhinderde de voorgenomen studie. Johan Hartog moest Italië verlaten. Omdat een broer van hem met zijn gezin op Curacao woonde, waar deze een betrekking bij de Shell had, belandde Johan Hartog na enige maanden en veel omzwervingen uiteindelijk op Curapao. Dr. Johan Hartog (1912-1997) was in de jaren 1940-1946 hoofdredacteur van de krant Amigoe di Curaçao, 'weekblad voor de Curaçaosche eilanden'. Onder zijn leiding werd de Amigoe een dagblad. Eind 1946 vertrok Joh. Hartog terug naar Nederland. Daar trouwde hij in 1948 met Elisabeth Wouters. Zij was een dochter van G.J.J. Wouters (1883-1973), een voormalig gouverneur van de Nederlandse Antillen (1936-1942). Vanaf 1948 was Hartog als medewerker van Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) betrokken bij de oprichting van het Culturele Centrum Curaçao en het Cultureel Centrum Aruba. In 1950 werd hij benoemd tot directeur van de Arubaanse bibliotheek aan de Lagoenweg in Oranjestad. Later zou de bibliotheek naar de Wilhelminastraat verhuizen, hij bleef er directeur tot zijn pensionering in 1972. Hartog heeft een aantal publicaties op zijn naam staan. Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Bronnen: * "Dr. Hartog vertrokken", in: Dagblad Amigoe di Curaçao d.d. 02-11-1946 *"Cultuur op korte termijn", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 31-05-1950 * "Verdiensten Hartog gememoreerd. Arubaanse bibliotheek viert 20-jarig bestaan", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 14-08-1974 * "Mevrouw Hartog werd 80 jaar", in: Amigoe d.d. 17-01-1987 Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Entre 1953 y 1981 el a publica un cronica di e historia antiano den cuater tomo bou di e nomber 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'. Mayoria di su buki a wordo publica pa e imprenta D.J. de Wit na Aruba. vijf delen waarvan de laatste 1981: Registerdeel en historische bibliografie bij de Geschiedenis van de Nederlandse Antillen Eerst die man. Doctor theologiae. Gepromoveerd in de Godgeleerdheid aan de Universiteit van Londen. UH rechtzinnig protas- j tantsche familie. Werd Roomsch- Katholiek. Reisde véél. De Balkan, Rusland. En het Beloofde Land („the much promised land" schreef — geestig en sarcastisch — onlangs „Linie"). Zoo vergaarde Hartog zijn wijsheid. Aan vele universiteiten (iater ook de Pauselijke van Rome), in vele landen en milieus. Met' die wetenschappelijke en wereldwijsheid spoelde hij, na Juni 1940, aan op Curagao. Een zéér vreemde eend in die subtropische bijt. Het was wijsheid van den Kerkvorst van dit kleinste deel des Rijks — Monseigneur Petrus Innocentius Verriet, den bisschop — dat hij Hartog de leiding gaf van het Missie-orgaan, het algemeene nieuwsblad Amigoe di Curagao, dat eenige malen per week verscheen. Hartog maakte er een dagblad van. Een heel merkwaardig, heel pittig, heel persoonlijk dagblad, soms veel te dwaas, maar altijd pittig en de moeite waard. Soms ging de wijsheid van hoofdartikelen en beschouwingen hoog uit boven dagbladpeil. Soms daalde Dr. Hartog naar het peil van de dorpsgemeenschap en spotte op dat peil j dat de spaanders er af vlogen.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010480233:mpeg21:a0041|titel=Vreemde geschiedenis. Waarom mag Hartog niet terug?|werk=Algemeen Dagblad|datum=1946-11-15|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> ------------------------------------- [[File:La Piccola Marina (Aruba) 19 09 28 897000.jpeg|thumb|275px|Fachada di La Piccola Marina]] '''La Piccola Marina''' ta un edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. El a wordo diseña como cas na 1950 pa arkitecto [[Jan Nagel]] (1913-1972) riba encargo di [[Johan Hartog]] (1912-1997), historiador, escritor y bibliotecario na Aruba. E cas ta unico den su sorto na Aruba. == Edificio == E cas di dos piso ta situa den centro di ciudad na L.G. Smith Blvd. 68, banda di [[Fort Zoutman]] cu bista riba bahia di Paardenbaai y Wilhelmina Park.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640114:mpeg21:a0015|titel=Te Koop|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-07-19|bezochtdatum=2023-10-17}}</ref> E piso abou ta consisti di entre otro un terasa, kamber pa studia, comedor, cushina i kamber cu baño pa e sirviente. E piso ariba tin un sala grandi, dos kamber y un baño. Cada piso tin un superficie di masomenos 90 m². Den e cura tin un casita di aproximadamente 20 m². Ultimo decadanan el a fungi entre otro como oficina y ta actualmente e sede di [[Kolegio di supervishon finansiero Aruba|Colegio di supervision financiero di Aruba]]. == Literatura == * Olga van der Klooster & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 187. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] De benedenverdieping omvat een terras, studeerkarr eetkamer, keuken, bijkeuken en dienstbodenkamer met badkamer. De bovenverdieping bestaat uit c. . grote woonkamer met grandioos uitzicht, twee slaapkamers en een badkamer. De oppervlakte is circa 90 m 2 per verdieping. In de tuin bevindt zich bovendien een tuinhuisje van circa 20 m 2. Het huis is voorzien van veel kasten en verfijningen en verkeert dank zij zorgvuldige bewoning en regelmatig onderhoud, in uitstekende conditie. Uniek voor Aruba en zeer aantrekkelijk geprijsd op NAf. 285.000,- k.k. ----------------------------- '''Adolf Kock''' (1936) ontving een Zilveren Anjer in 2022 vanwege zijn geschiedkundige kennis over [[Aruba]]. Met zijn kennis en verzameling van 1 miljoen foto's vanaf 1800 tot nu heeft hij een belangrijke bijdrage geleverd aan het behoud van ons [[cultureel erfgoed]]. -------------- == Tula == ===Vrijheidsstrijder wordt nationale held=== Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel [[Rehabilitatie (recht)|gerehabiliteerd]] als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot [[Held|nationale held]] van Curaçao.<ref name="historiek.net">[http://historiek.net/slavenleider-tula-uitgeroepen-tot-nationale-held/8736/#.VzQr1vmLTIV Historiek.net: ''Slavenleider Tula uitgroepen tot nationale held'']</ref> Dit werd nog eens benadrukt in [[2013]], toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.<ref>[http://www.curacaovoorjou.nl/cultuur/tula.html Curaçao voor jou: ''Tula'']</ref> Volgens oud-premier [[Don Martina]] kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals [[Nelson Mandela]], [[Martin Luther King]] en [[Mahatma Gandhi|Gandhi]].<ref name="historiek.net" /> Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. [[Canon van Curaçao]].<ref name="Canon">{{Citeer web|url=https://canoncuracao.cw/7-tula/|titel=Tula|werk=Canon van Curaçao|datum= |bezochtdatum=14 november 2021}}</ref> In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de [[Tweede Kamer]] om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 werd wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.<ref>Tweede Kamer der Staten-Generaal [https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2022Z23444&did=2022D50514 Gewijzigde motie van het lid Sylvana Simons c.s. over het verankeren van verhalen over antikoloniale vrijheidsstrijders en verzetshelden in het onderwijs (t.v.v. 36200-VIII-68)]</ref> In de [[Nederlandse_excuses_voor_het_koloniale_verleden#Excuses_regering_voor_slavernijverleden_(Suriname_en_voormalige_Nederlandse_Antillen)|excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden]] werd Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.<ref>Rijksoverheid [https://www.rijksoverheid.nl/documenten/toespraken/2022/12/19/toespraak-minister-president-rutte-over-het-slavernijverleden Toespraak van minister-president Mark Rutte over het slavernijverleden]</ref> Op 4 oktober 2023 erkende staatssecretaris [[Alexandra van Huffelen]] Tula namens Nederland als 'held voor ons allemaal'. "Het was een man die streed voor vrijheid, gelijkheid en broederschap".<ref>{{Citeer web|url=https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/video/video/5411418/na-228-jaar-eerherstel-voor-tula-held-voor-ons-allemaal|titel=Na 228 jaar eerherstel voor Tula: 'Held voor ons allemaal'|werk=rtlnieuws.nl|datum=5 oktober 2023|bezochtdatum=5 oktober 2023}}</ref> ------------------------ {{Variante|a}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} *NOTES Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} -------------- ---------------------------- de.wiki De Kalkoven Aruba is een historische kalkoven die nu in het grootstedelijk gebied van Oranjestad staat . Het dateert uit 1892 en is ontworpen door Santiago Tromp en tot 1949 geëxploiteerd door zijn zoon Felipe Santiago Tromp (1883-1960). Het is de enige authentieke kalkoven op Aruba die nog intact is. Tegenwoordig is het een van Aruba 's weinige industriële monumenten . Voorheen werden eenvoudige veldovens zonder wanden gebruikt. In 1970 is het gerestaureerd en opgenomen in de lijst van monumenten (Lijst van monumenten op Aruba) met het nummer 01-013. Geschiedenis Voordat cement werd geïmporteerd, werden alle gebouwen op Aruba gemaakt met kalkmortel . In die tijd werd de kalk gewonnen uit harde koralen en mosselschelpen en drie dagen boven een houtvuur gebrand. De zo geproduceerde ongebluste kalk werd geblust met water, vermalen en in combinatie met kleizand gebruikt om huizen te bouwen. De ongebluste kalk werd ook gemengd met de olie van aloë , gewreven en verwerkt tot lakproducten . ----------- * Kerki Protestant (Aruba) E '''Kerki Protestant''' ta un kerki di e De '''Protestantse kerk''' is een kerk van de [[Nederlandse Hervormde Kerk|Nederlandse Hervormde]] en [[Lutheranisme|Lutheraans]] gemeenschap in [[Aruba]]. Ze is niet aangesloten bij een internationale organisatie.<ref name="reform">{{nl}} Reformatorisch Dagblad, [https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,20110921:newsml_583ccb1e1294f192d493825627f25370 Veelkleurig kerk-zijn op Aruba], 21 september 2011</ref> E kerki bieu a wordo inaugura na 1846 y ta e kerki mas bieu cu ainda ta existe na Aruba. De oude kerk was in 1846 geopend, en is de oudste bestaande kerk op Aruba.<ref name="monument">{{en}} Monumenten Fonds Aruba, [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/protestant-church/ Protestant Church]</ref> In 1950 werd er een nieuwe kerk naast gebouwd.<ref name="historia">{{nl}} Historia di Aruba, [http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=71 Kleine Protestantse Kerk]</ref> == Historia == NOtes Construccion di e Kerki Protestant na Oranjestad a tuma luga entre 1845 pa 1846 pa e congregacion protestant na Aruba, funda na 1822. E ta construi den un estilo di construccion artesanal-tradicional, e kerki ta independiente y ta situa n’e skina zuidoost di un percela amplio delimita pa Wilhelminastraat, Schoolstraat, Rifstraat y Klipstraat. E fachada sur, cu su porche y su entrada principal, ta situa na Wilhelminastraat 1. E edificio antiguo den cual e kerki tabata situa, actualmente t’esun mas antiguo na Aruba, cumpra pa 250 florin for di famia Arends. E cas, cumpra for di famia Arends, despues a fungi como cas y leslokaal di e iglesia. A celebra e prome sirbishi dia 25 di augustus 1822. <ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/kerki-protestant-ta-conmemora-200-ana-di-su-fundacion-na-aruba/|titel=CONMEMORACION 200 AÑA DI FUNDACION DI KERKI PROTESTANT NA ARUBA|werk=24ora.com|datum=2022-12-01|bezochtdatum=20222-12-10}}</ref> {{Appendix}} ---------------------- {{Variante|c}} '''Radio Trans Mundial Boneiru''' ta un radio-emisora ku 4 zènder na parti suit di [[Boneiru]], ku kual nan ta transmití programa [[Kristianismo|kristian]] ku ta yega te na [[Venezuela]], [[Cuba]], [[Colombia]], [[Brazil]], i otro islanan den [[Laman Karibe|Karibe]]. Sede del mayor transmisor de AM del hemisferio occidental, Shine 800 AM -el sitio de transmisión de TWR en Bonaire- llega a una audiencia potencial de 100 millones en toda América Latina y el Caribe con la esperanza de Cristo.<ref>[https://twr.org/bonaire Boneiru]</ref> == Historia == Na 1952 Paul Freed, misionario merikano, a kuminsa un organisashon mediatiko ''Trans World Radio'' (TWR), pa transmiti di [[Maroko]] pa [[Spaña]]. Despues TWR ta muda pa Monaco. Despues di expande pa otro luganan, manera Guam ta expande pa Boneiru na 1964. TWR a bira e organisashon mediatiko kristian mas grandi na mundu i ta usa, banda di e onda korto i mediano, satelite, internet i otro teknologianan pa transmiti. en.wiki: TWR started in 1952, when Paul Freed [nl] set up the organization to reach Spain by broadcasting from Morocco. Later, TWR moved to Monaco. Other major transmitting sites include Guam, Bonaire,[1] Sri Lanka, Cyprus, and eSwatini (Swaziland). multinational evangelical Christian media distributor. The largest Christian media organization in the world, it uses mediumwave or high-powered AM and shortwave transmitters, local FM radio stations, cable, satellite, Internet, and mobile device technologies. Currently, their programs can be heard in 190 countries in more than 275 languages and dialects. de.wiki:Het is een van de grootste christelijke missionaire media-aanbieders ter wereld. Opgericht door Amerikaanse missionarissen , zond het zijn eerste radioprogramma uit vanuit Marokko naar Europa op 24 februari 1954, onder de naam Voice of Tanger . Na de onafhankelijkheid van Marokko moest TWR zijn zenderlocatie in Tanger verlaten als een aanhangsel van de voormalige koloniale macht. Het zendingswerk bouwde een kortegolfzender in het Prinsdom Monaco , dat in 1960 in gebruik werd genomen. Samen met Radio Monte Carlo deelde het zendingswerk, nu omgedoopt tot Trans World Radio, midden- en kortegolftransmissiesystemen in Monaco. Een paar jaar later bouwde het zendingswerk zijn eigen zenders op locaties in het buitenland. TWR opende voor het eerst een middengolf- en kortegolftransmissiesysteem in de Nederlandse Antillen om Latijns-Amerika te bestrijken . Zenders in Cyprus , Guam , Sri Lanka , Swaziland , Zuid-Afrika en Armenië volgden in de jaren 70, 80 en 90. aire == Vakatura Trans World Radio Bonaire (Boneriano, 19 oktober 2020) Radio Trans Mundial tin 4 zènder na parti suit di Boneiru ku kual nan ta transmití programa kristian ku ta yega te na Venezuela, Cuba, Colombia, Brazil, i otro islanan den Caribe. Tur dia, for di mitar di seis di anochi te ku mitar di nuebe di mainta por tende e evangelio di Hesu-Kristo den seis diferente idioma na e frekuensia 800AM. Pa e komunidat lokal di Boneiru, Trans Mundial ta transmití di dia i anochi na 89.5FM, e Bos di Speransa. TWR begon zijn uitzendingen op 13 augustus 1964. Het is werelds eerste radiostation dat door particulieren beheerd wordt.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461013:mpeg21:a0115|titel=Trans World is tien jaar op Bonaire|werk=[[Amigoe]]|datum=5 augustus 1974|bezochtdatum= 2021}}</ref> In 1964 werd het flamingo-eiland het tehuis van 's werelds eerste radiostation, dat door particulieren beheerd wordt. Na een jaar van hard werken, kwam het zendgebouw in het zuiden van Bonaire klaar. Hierin bevinden zich drie krachtige zenders. De grootste is een AM zender van 500 kw, die de frequentie 800 gebruikt op de standaard band. De twee korte golfzenders. van 50,000 watt en 250,000 watt werden toen ook geplaatst. Om deze reusachtige zenders van stroom te voorzienbouwde TWR, een centrale met twee 16 cylinders generatoren. In het begin werd «*r in 7.ps talen uitgezonden naar Zuid-, Midden- en NoordAmerika en de Caribische eilanden, heden ten dage in vijftien talen en zelfs naar India en Rusland. Het oorspronkelijke kantoor en studio-gebouwen werden ondergebracht in gewone huizen. Nu worden ze gebruikt als huisvesting voor TWR-personeel. In 1968 werd er een modern kantoor en studio gebouwd tegenover Hotel Bonaire. (1994:Studio aan de Kaya Gobernador Debrot) Het werd geopend in januari 1969. IN juli 1993 werden de kortegolf-uitzendingen gestaakt. Trans World Radio is een onderdeel van grote interkerkelijke organisatie, gesticht door Paul E. Freed. Zijn werk begon in 1954 toen Freed „the voice of Tangier" oprichtte. Er werden uitzendingen verzorgd vanuit Tanger, Marokko met een korte golf zender van 2500 watt. ---------- Vanuit Caribisch Nederland bereikt Trans World Radio (TWR) miljoenen luisteraars op het westelijk halfrond. Onze zender is met een vermogen van 440 kilowatt de krachtigste op het westelijk halfrond. Vanuit hier bereikt het Evangelie zowel Brazilië, de noordelijke landen van Zuid-Amerika, het Caraïbische Gebied, Midden-Amerika en zelfs de zuidelijke staten van de VS. Iedere toerist op Bonaire rijdt over de smalle EEG-Boulevard langs de iconische slavenhuisjes, de enorme zoutpannen en de zeldzame flamingokolonies. Onderweg zijn de 145 meter hoge antennes en het basisstation van Trans World Radio niet te missen. <ref>https://www.rd.nl/artikel/905859-trans-world-radio-zoutend-zout-vanaf-bonaire|titel=Trans World Radio „zoutend zout” vanaf Bonaire|22 december 2020}}</ref> {{Appendix}} ------- * Teater di sine na Korsou E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>[https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf Ta buskando potrèt, dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou], Ekstra, datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20</ref> ===Teater di sine aktual === * The Movies Curacao (Scharloo) - The Cinemas Curacao (Otrobanda) * Cinemark (Sambil) === Historia === The Roxy Theater at Pietermaai was destroyed by fire in 1982. Next to it stood the Naar Theater built in 1871 and remodeled into Teatro Americano, a cinema, in 1920. Roxy, built in Moorish style, replaced this building as a cinema venue. It was officially opened on 7 November 1931 as the “Stadsschouwburg” or Municipal Theater, but it too was later used as a cinema.<ref>https://www.curacaohistory.com/1931-roxy-theater</ref> In de jaren vijftig beschikte Curacao over een tiental bioscopen. Theaters als Westend (Otrobanda), Caraibe (Steenryk), Cinelandia (Punda), Cinerio (Suffisant) en het Rex-theater (Marchena) trokken toen talloze bezoekers. Door de invoering van de video kwam daar de klad in en het ene theater na het andere werd opgeheven. In 1982 brandde het Roxy-theater af. Daarna was er nog een tijdje een bioscoop in de Tempel. Verder beschikte Curacao in de jaren tachtig over een heuse drivein bioscoop. Maar ook die moest het afleggen tegen het opkomende videogeweld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644056:mpeg21:a0094|titel=Plan voor bioscoop op ex-Roxy terrein|datum=1992-05-26|bezochtdatum=2022}}</ref> Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> Vanaf 1956 sine-trunk een geschenk aan bevolking voor 50 jarig jubileum van Rotary * in de jaren vijftig een bioscoop theater te nieuwpoort * Separá di e teater di sine, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. * ront 1965 a cuminsa instala airco den teater di sine * 1983; na sluiting van West-End en alleen Golden Drive in van Angel Job overbleef, werd het gebouw De Tempel in punda tot bioscoop ontwikkeld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640991:mpeg21:a0111|titel=Maak van De Tempel bioskoop|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-09-20|bezochtdatum=2022}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640082:mpeg21:a0066|titel=De Tempel krijgt ook bioscoop-functie|werk=[[Amigoe]]|datum=1979-12-11|bezochtdatum=2022}}</ref> * in de jaren .. vertoonde de Filmliga films in diverse teaters, zoals Asiento en Roxy * 1982: bioscoop-voorstellingen op woensdagavond in Van der Valk hotel<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644157:mpeg21:a0065|titel=Bioscoop bij Van der Valk|werk=[[Amigoe]]|datum=1992-07-23|bezochtdatum=2022-08-30}}</ref> Donderdag (juli 1983) is de laatste film gedraaid in Cinelandia. Een bioscoop die volgens het encyclopedie van de Nederlandse Antillen in 1916 gebouwd is onder de naam Salon Habana. Dit is indertijd gebouwd door de Venezolaan Alfredo Pellicer Hernandez, die tevens rond 1900 als één van de eersten filmvertoningen op Curacao organiseerde. De encyclopedie vermeldt ook dat het theater gedurende zijn 67 bestaansjaren tot tweemaal toe geheel afbrandde. Met de sluiting van nog een bioscoop op Curacao (Cine Rio wordt al enkele jaren niet meer als zodanig gebruikt, Roxy brandde een tijd geleden af en de drive in van Groot Davelaar die tot het verleden behoort) is een leemte gevallen in de recreatie die de binnenstad aan zijn bezoekers biedt. Toeristen die nog willen profiteren van een avondje naar de film moeten zich tevreden stellen met een bezoek aan bioscoop West End, die ook al sluitingsplannen aankondigde. Die bioscoop is ook hard aan een opknapbeurt toe. Theater De Tempel dat een goede start maakte heeft het ook sinds geruime tijd als bioscoop laten afweten en brengt nu nog slechts bij tijd en wijle filmvoorstellingen, meestal van de Filmliga. Het bioscoopbezoek dat met de komst van de televisie achteruitgegaan was, leefde in 1965 weer op, na de opening van de eerste drive-in bioscoop van Curacao. Die is inmiddels apk gesloten. Gesteld kan worden dat éé4van de grote klappen Voor de bestaande theaters de opening twee jaar geleden van de nieuwe drive-in bioscoop van Angel Job was. De ware nekslag is echter - zoals Alfred Moron ook verklaarde - de acceptatie van video als recreatiemedium. === Teater di sine di antes === <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;"> * Teater Naar * Salon Habana (werd in 1936 Cinelandia) * El Ideal * Teater Brion * Teater Guillermina * Rialto * Teater Asiento (1955-1967?, Emmastad) * Cinelandia - 1936-1986 * Roxy ([[Punda]]) * West End ([[Otrobanda]]) * Royal * Caribe (???-1965, Marie Pompoen)<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462571:mpeg21:a0068|Caribe deze maand dicht|datum=1965-03-17</ref> * Rex (Marchena) * Cine Rio * The Tempel - filmvertoningen v.a. 1981? * Airport Cinemas (Hato) * Drive In (Groot Davelaar) - geopend in 1965 plaats voor 500 auto's * Golden Drive In (Brievengat) - werd later Curacao Festival Center (1990?) * Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) * Paradise Movies </div> {{Appendix}} * bioscoop te Rio Canario rond 1975 * 2012 openluchtbioscoop Mambo Beach NOTES WILLEMSTAD.- E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf|titel=Ta buskando potrèt/dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou|werk=Ekstra|datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20}}</ref> Ta hopi teater a habri, sera, kima i habri bou di otro nòmber. Tin ku a pasa den tempu bon i tin otro ku a pasa den tempu ménos bon. Di tur e teaternan aki por tin hende ainda ku tin potrèt/dokumentashon wardá di e tempu ei, ku lo por yuda masha bon pa traha un dokumental spesial. Ora papia di teaternan di sine na Kòrsou, nos ta referí na entre otro: Teater Naar – Salon Habana – El Ideal – Teater Brion – Teater Guillermina – Rialto – Teater Asiento - Cinelandia – Roxy – West End – Royal – Caribe – Rex - Cine Rio – The Tempel - Airport Cinemas – Drive In (Groot Davelaar) – Golden Drive In – Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) – Paradise Movies – i klaro awor aki The Movies – The Cinemas i Cinemark. Separá di esaki, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. Ta’tin diferente hende ku a traha bendiendo karchi, tumando karchi, --- Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> {{Appendix}} ------------ {{Infobox Artista | birthname = Venancio Domacassé | image = | birthdate = [[1 di aprel]] [[1941]] | lugar_nanse = [[Kòrsou]] | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = Sinematografia | movement = | awards = | website = }} ---------------- == Jossy Mansur == El a bay Dominicus College na Playa. Na 1948 el a bay [[Estadonan Uni di Merka|Merca]] caminda el a caba skol secundario y universidad. Continuando su estudionan el a obtene su D.Litt.den literatural univeral di Susses College of Tehnology, titulo cu ta equivalente na un doctorado na Merca. Titulo di su tesis tabata Early Romanticism in Venezuelan Poetry". E tin tambe un titulo den sicologia y na 1977 ta logra s Ph.D den educacion na Northwestern University. * [[29 di oktober|30]] - [[Konseho Insular]] di [[Aruba]] ta aproba e proposicion di Comision di [[Ortografia]] pa un [[ortografia di Papiamento]] basa riba un kompromiso entre e sistema [[Etimologia|etimologiko]] i esun [[Fonologia|fonologiko]], e asina yama ortografia-[[Jossy Mansur|Mansur]].<ref>{{nl}}{{citeer eb|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460860:mpeg21:a0010|titel=Eilandsraad Aruba neemt spelling Jossy Mansur aan|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-10-30|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Fin di 1976 el a cuminsa traha como redactor di e corant Extra pa Aruba y tabata alaves redactor principal di e corant arubano Prome, tantu pa algun luna desde 1976 y na 1978. tambe redactor principal di e corant arubiano Prome.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460940:mpeg21:a0061|titel=Jossy Mansur reorganiseert jong Prome|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-06|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Na 1976 presidente di comision di ortografia y na 1978 di comision di gramatica Hij was voorzitter van de in 1976 ingestelde spellingscommissie. * in 1974 bracht hij het informatief cultureel maandblad Brindis uit --------------- == Joyce Pereira == - eerste preofschrift dat het papiaments van aruba als focus heeft. Despues di skol secundario, el a studia pa maestro di scol basico. Mientras cu e ta trhando como maestra di scol na Hulanda el a obtene su MO-A den idioma Hulandes. El a bin traha na Colegio Arubano como docente di Hulandes na 1969. E ta bolbe Hulanda na 1971 pa sigui e estudio di MO-B den hulandes na RUG sigui pa un master of arts den idioma y literatura hulandes cu minors den linguismo y Papiamento. Di 1976 te 2012 el a traha na Aruba como docente hulandes y papiamento na diferente institucion di ensenansa: APA lerarenopleiding (despues IPA, unda despues PApiamento a haya un luga importante como materia)<ref name=BonDia">Bon Dia, Mi mester por aporta na e ensenansa aki y na e cambio aki|3 september 2019</ref>, MAO, Colegio Arubano (desde 1993 te ora APA bira IPA, IPA y como docentre invita na Universidat di Korsou. Pereira a traha un par di ana tamb como investigado na Universidat di Aruba. Como specialista den hulandes y papiamento el a yuda cu difrente proyecto pa reforma ensenansa y maneno di idioma y a publica tambe riba temanan aki. Su carera profesional ta hopi liga cu e desaroyo di Papiamento den ensenansa. di e idioma strictamente prohibi pa un idioma di instruccion (Scol Multilingual na 2012) y pa materia di scol secundario na 2002 <ref name=BonDia"/> \Nederlands moet tweede taal worden. Napa, 18 september 1993 ---------------------------- [[File:Penstraat 64, Bolivar koepel - 20652013 - RCE.jpg|thumb|links|Museo Octagon]] '''Museo Octagon''' ta un museo chikito na [[Willemstad]], [[Kòrsou]], situa den bario di [[Pietermaai]]. Het '''Octagon Museum''' is een klein museum in [[Willemstad]], [[Curaçao]]. Het is gelegen aan de Penstraat in de wijk [[Pietermaai]] direct ten westen van het "Avila Beach Hotel". Het museum opende in 1968 en herbergt een tentoonstelling ter nagedachtenis van de band tussen het eiland en de Zuid-Amerikaanse bevrijdingsstrijder [[Simón Bolívar]] (1783-1830).<ref>{{citeer web|url=https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum|titel=Octagon Museum|werk=Curacao.com|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Na een mislukte opstand in 1812 woonde Bolivar, tezamen met zijn zussen Juana en María Antonia, korte tijd in balling op Curaçao. De Curaçaose advocaat en handelaar Mordechai Ricardo bracht hen onder in twee huizen. De zussen waren gehuisvest in een gebouw aan zee, ''De Octagon'' genaamd. Bolívar zelf kreeg een huis op een heuvel met uitzicht op de haven van Willemstad, een gebouw dat niet meer bestaat.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Het beheer wordt gevoerd door Venezuela en Curacao onder de stichting Amigos del Museo Bolivariano (Octagon). == Het bouwwerk == De Octagon is een karakteristiek achthoekig gebouw van twee verdiepingen met een betegelde koepel. Vanwege haar historische en architectonische betekenis werd het gebouw in 1962 door de firma S. E. L. Maduro & Sons aangekocht ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan en aan het toenmalige [[Eilandgebied van de Nederlandse Antillen|eilandgebied Curaçao]] overgedragen als een geschenk aan de Curaçaose burgerij. Sedert 1995 is het gebouw in handen van de stichting Octagon.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645035:mpeg21:a0096|titel=Octagon in private handen|werk=[[Amigoe]]|datum=1995-05-06|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Restauraties vonden plaats in 1962, 1965, 1969 en 1998.<ref>{{citeer web|url=https://curacao-art.com/octagon-museum/|taal=en|titel=Octagon Museum|werk=Curaçao Art|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Nadat het gebouw vervolgens ten prooi viel aan vandalen werd aan de zeezijde de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel verwijderd en nam het hotel op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restauratie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> == Trivia == * In 1969 werden in en om De Octagon opnamen gemaakt van de films ''Simon Bolivar'' met [[Maximilian Schell]] in de hoofdrol als Simon Bolivar en ''The missing paint mistery'' van Captain Kangaroo. * De Nederlandse Antillen gaven in 1987 in de "Simon Bolivar" postzegelserie een postzegel van 60 cent uit met een afbeelding van De Octagon. * Een bezichtiging van de Octagon behoorde tot het programma van de Venezolaanse staatshoofden [[Luis Herrera Campins]] (1983) en [[Jaime Lusinchi]] (1987) tijdens hun officieel bezoek aan Curaçao.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640543:mpeg21:a0099|titel=Twee ministers reizen met Herrera Campins mee|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-02-24|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641981:mpeg21:a0066|titel=Bezoek Lusinchi verstevigt banden tussen Venezuela en Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-11-02|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref> {{Appendix}} *1812 Nadat de eerste fase van de opstand in Venezuela faalde, zocht Simon Bolívar zijn toevlucht op het eiland Curaçao. Hij en zijn twee zussen kwamen berooid aan en waren afhankelijk van de vrijgevigheid van vrienden op het eiland. Advocaat en handelaar Mordechai Ricardo heeft hen in twee huizen ondergebracht. De twee zussen verbleven in het achthoekige gebouw aan zee (Octagon), terwijl Bolívar werkte en studeerde in een klein huis op een heuvel met uitzicht op de drukke haven van Willemstad.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-15}}</ref> *1962 De Octagon werd door de regering van Curacao en S.E.L. Maduro & Sons tot het Octagon Museum benoemd. Het Octagon Museum herbergt de Bolívar tentoonstelling ter nagedachtenis van de verbinding van Curacao met Simón Bolívar (1783-1830). *1998 De Octagon Museum werd gerestaureerd door het Avila Beach Hotel. Het huis op de heuvel waar Simon Bolivar woonde bestaat niet meer, maar het 'Octagon' aan de kust is een onderdeel geworden van het Curacao Monument Foundation en de Octagon Foundation. * het historische en architectonische monument werd in 1962 ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan door S. E. L. Maduro & Sons aangekocht en aan het toenmalige eilandgebied Curacao als een geschenk aan de burgerij van Curacao overgedragen. Nadat het gebouw in de jaren zestig ten prooi viel aan vandalen werd de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel aan de zeezijde verwijderd en nam dit op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restaurantie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|2022-01-31}}</ref></ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|2022-01-16}}</ref> * Dit bijzondere huis is van onverwachte historische betekenis. Het was hier dat de Venezolaanse “Libertador”, de beroemde vrijheidsstrijder Simón Bolívar, een tijdje doorbracht alvorens de strijdkrachten bij elkaar te gaan ronselen die een eind zouden maken aan de Spaanse koloniale overheersing in Zuid-Amerika. Tegenwoordig doet de “Octagon” dienst als een klein museum ter nagedachtenis van de band tussen Curaçao en Simón Bolívar. This quaint-looking house has an unexpected historic significance; it was in this building that the South American “Libertador,” the famous Simón Bolívar, spent time before he set out to assemble the forces that eventually put an end to Spanish colonial rule in South America. Bron: https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum Gezien de historische betekenis van het huis waarin de zusters woonden werd dit in 1998 gerestaureerd en ging dienst doen als museum. In 1998 werd het huis waarin de zusters woonden gerestaureerd door het hotel Avila? in samenwerking met de Curaçao Monument Foundation en de Octagon Foundation. 9hiizbnj4ob1rx0biqrk2hpasgqt729 192484 192483 2026-06-01T19:27:26Z Caribiana 8320 192484 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Premionan: * [[Karibe Hulandes]]: [[Arte di Palabra]] - [[Premio Sticusa]] - [[Premio Cultural CCG]] * {{CUW}}: [[Premio Chapi di Plata]] ([[Pierre Lauffer]]) - [[Premio Cola Debrot]] - [[Premio Boeli van Leeuwen]] - [[Tapushi Literario]] - [[Premio MCB]] - [[Premio UNESCO Kòrsou pa Idioma Materno Papiamentu]] - Ernest Jacky Voges Monument Award * {{ABW}}: [[Premio Cadushi di Cristal]] - [[Premio Nacional Crioyo di Oro]] - [[Premio Padu del Caribe]] - Theatre Festival Award of Aruba - [[Premio Motito y Rufo Wever]] - [[Premio Nacional di Teatro]] - * {{BON}}: [[Premio Pipita di Kònkòmber]] Pending: [[Cas di cunucu]] - [[Stichting Rancho]] - renbak na Korsou - ------------------------ {{infobox persona | nomber = Julio Maduro }} '''Julio Maduro''' (☆ 12 di april]] [[1924]] na [[San Nicolas]] - † [[3 di mei]] [[1993]] na [[Aruba]]) tabata un culturista y historiado Arubiano. == Biografia == Julio Maduro a nace y lanta na [[Watapana Gezaag]], unda su mayornan tabata tin un tienda na principio di [[siglo 20|siglo binti]].<ref name=:"1">[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-028575/mode/2up?q=watapana+gezaag Julio Maduro], Chabalito nr. 5 - Aña VI (2003)</ref> Famia Maduro tabata tin cunucu y plantacion di aloe tambe. E tempo ey nan tabata manda nan mercancia cu barco di bela pa Playa, e.o. [[aloe vera|aloe]], boonchi watapana, palo, pampuna, patia y sombre gevlecht. Na Playa nan tabata cumpra otro mercancia pa nan tienda na San Nicolas, manera sucu, hariña, herment, paña y tela. Famia Maduro tabata bende te hasta cah'i morto. Cu yegada di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] tur cos a cambia. Lago a bin cu su mes "comisario" y na 1937 famia Maduro a sera su negoshi. Como hoben Julio mester a yuda corta y drenta aloe tur mainta di 5'or y mei te cu 10'or y mei. Un trabao pisá cu ta laga hende tur sushi. Cu 20 aña Julio a cuminza traha na Lago. Pero despues cos a bira malo y pa cubri gastonan Julio a bai navega riba un tankero. Despues cu el a bolbe Aruba, el a bai traha na Sociale Zaken y asina Julio a drenta arena politico. El a afilia na partido PPA y na 1954 y 1955 el a participa na eleccionnan riba lista di PPA. Na 1955 e ta bira miembro di Conseho Insular y ta a wordo eligi pa forma parti di Bestuurscollege.<ref>Eerste daad nieuw Eilandsbestuur: half millioen voor werkverschaffing Porf, Croes, O. Henriquez, J. Maduro en Petrona als gedeputeerden gekozen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-07-1955, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988370:mpeg21:p005</ref> Julio tabatin 31 aña só tempo cu el a bira diputado.<ref name=:"1"/> E funcion di diputado el a ocupa solamente algun luna prome cu partido PPA a fors'e pa e tuma retiro pa motivo di su conducta.<ref>Gedeputeerde Maduro neemt ontslag. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 26-10-1955. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210532:mpeg21:p005</ref> * na 1956 el a bolbe gobierno como ambtenaar na Veterinaire Dienst.<ref>Julio Maduro benoemd. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-07-1956, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988233:mpeg21:p005</ref> Julio Maduro tabata tin un "don" especial. E tabata skirbi poesía y storianan cortico. Tur tin di haber cu cultura di Aruba. E tabata lucha pa nos idioma papiamento y tabata tin un amor grandi pa su isla, su hendenan y su naturalesa.<ref name=:"1"/> Esaki el a demonstra den su poesíanan "Luto" y "Pakiko mi ta Arubiano". E tabata miembro di Comisión di bandera y di Stinapa (despues Fanapa y Stimaruba). Pa esakinan el a duna hopi lectura na scolnan y organizacionnan. Julio semper tabata cla pa yuda cu informacion tocante historia, flora y fauna di Aruba. Asina e tabata presentá un programa na television masha gustá anto gratuitamente. Casi henter Aruba tabata sintonizá e programa ''Aruba y su pasado''. Su sponsor tabata asina satisfecho cu e trabao di Julio cu el a regalé un camera di video. Julio a colaborá cu varios publicación e.o.: Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, bukinan di Aruba, diferente corant y revista y varios mas. Matinette como programa di television y como revista (despues Chabalito) tambe a haya hopi colaboracion di Julio Maduro riba topiconan di Aruba. Te hasta Julio a traha un poesía - cu nos ta publicá aki bao especial pa un declamador infantil recitá na Tele-Aruba den Matinette na aña 1978.<ref name=:"1"/> Julio Maduro, despues di un enfermedad cortico, a fayece dia 3 di mei 1993, lagando atras su esposa, y 8 yiu.<ref name=:"1"/> {{Appendix}} --------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte visual''' ([[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts'') ta e formanan di arte den cua e imagen of aspecto visual ta central. E obra ta wòrdu realisá den forma di un obheto físiko òf representashon visual. Arte visual ta distinto for di arte di tarima, unda e presensia di un públiko bibu ta esencial. E artenan visual ta inkluí disiplina manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Ademas, artenan apliká,[1] manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior i arte dekorativo,[2] ta forma parti di e doménio di arte visual. Un obra di arte visual por ta bidimensional (manera un pintura òf dibuho) òf tridimensional (manera un eskultura). Den algun konteksto, arte visual tambe ta referí komo arte plástiko (di origen francés: les arts plastiques), referiendo na e materialidat tangible di e obra. Arte visual ta wòrdu kreá den estudio, riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den museonan, galerianan, eksposishonnan i espasio públiko. Tambe tin kolekshonnan di arte den posesion di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == Arte visual tin un historia largu ku ta kuminsá den prehistoria, ku pintura rupestre i obhetonan dekorativo. Den civilisashonnan antiguo manera Egipto, Mesopotamia, Gresia i Roma, arte visual tabata sirbi funshonnan religioso, polítiko i dekorativo. Durante Edad Media, arte tabata hopi bia liga na iglesia, miéntras ku den Renacimiento a surgi un enfoke riba perspektiva, realismo i e artista komo individu kreativo. Den siglo 19 i 20, movimientonan manera impresionismo, ekspresionismo i surrealismo a amplia e definishon di arte visual. Den epoka moderno i kontemporáneo, arte visual a bira mas diversifiká, inkluyendo medio digital, instalashon i arte konseptual, ku a desafia e idea tradishonal di kiko ta un obra di arte. == Caracteristica == E karakterístika prinsipal di arte visual ta su enfoke riba e aspekto visual i estétiko. Elementonan importante den arte visual ta incluí: forma koló linea tekstura espasio komposishon Arte visual por ta representativo (mustrando realidad) òf abstrakto (sin representashon literal). E interpretashon di un obra di arte por varia segun e espectador, su konteks kultural i su eksperensia personal. Ademas, arte visual por tin diferente funshonnan, manera ekspreshon personal, komunikashon di idea, dokumentashon historiko òf dekorashon. == Caribe Hulandes == Den Karibe Hulandes, arte visual ta un refleho di historia, identidat i diversidat kultural di e region. Artistanan lokal ta usa medio manera pintura, eskultura i fotografia pa eksplorá tema manera kolonialismo, identidat, diaspora i relashon ku medio ambiente. Arte visual den e islanan ta influensiá pa tradishonnan Afrikano, Europeo i Indígena, ku ta resulta den un estilo úniko i hibrido. Ademas di arte den galerianan, tin un presensia fuerte di arte públiko, manera murales i instalashonnan den espasio urbano. Organisashonnan kultural, museonan i fundashonnan den Aruba, Kòrsou i Boneiru ta stimulá desaroyo di arte visual dor di eksposishonnan, edukashon i sosten di artistanan lokal. == Mira tambe == * [[Artista di Karibe Hulandes|Lista di artista di Caribe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] [[:Kategoria: -------------- '''Arte visual''' (na [[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts''), ta e formanan di arte den cua imagen, of lo visual, ta tuma precedencia. E imagen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un obheto di arte. E ta distinto for di [[arte di tarima]], pa cua e presencia di un publico bibo ta esencial. E artenan visual ta formanan di arte manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, imágen, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Hopi disiplina artístiko manera arte performátiko, arte konseptual i arte di textil, tambe ta enserá aspekto di arte visual, i tambe arte di otro tipo. Den e artenan visual, e artenan apliká,<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20170623143359/http://www.buzzle.com/articles/different-forms-of-art.html ''Different Forms of Art – Applied Art'']}}. Buzzle.com. Retrieved 11 December 2010.</ref> manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior, i arte dekorativo<ref>{{cite web |url=http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |title=Centre for Arts and Design in Toronto, Canada |publisher=Georgebrown.ca |date=2011-02-15 |access-date=2011-10-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111028075227/http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |archive-date=2011-10-28}}</ref> tambe ta inkluí. Arte visual ta e forma di arte den kua e imágen, òf e visual, ta tuma presedensia. E imágen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un opheto di arte. Un opheto di arte por tuma un forma plat, manera un pintura, òf un forma tridimenshonal, manera un eskultura. Den paisnan di abla ingles, e ta wòrdu referí na dje komo ‘e arte visual’. Arte visual tambe ta wòrdu referí na dje, usando un galicismo, komo arte plástiko (franses: les arts plastiques). Plástik ta nifiká tangibel, material; e materialidat aki ta para den kontraste ku e abstrakshon di e artenan di aktuashon: baile, teater i músika, ku ta tuma lugá den tempu. Tur dos tipo di arte ta proveé ​​e televidente ku un eksperensia estétiko, den forma di un eksperensia sensorial eksepshonal. Arte visual ta wòrdu kreá prinsipalmente den studio pero tambe riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den eksposishonnan den museonan, galerianan, inisiativanan di artista, i espasio públiko. Ménos públiko ta e kolekshonnan di arte di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == == Caracteristica == == Caribe Hulandes == Den Caribe Hulandes, arte visual {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] --------------------------------------- {{Databox}} Un '''cas di cunucu''' (papiamentu: ''kas di kunuku'') ta un cas tipico na e [[islanan ABC]], cu usualmente ta situa den [[kunuku|cunucu]]. Cunucu ta derivá for di e palabra indjan ''conuco'', un nomber cu a wordo adopta despues pa e Spañónan na Antias y Venezuela. Cunucu ta nifica tambe un pida tereno di agricultura, sea den uzo of nò. Awendia e palabra cunucu ta referi na ‘plantacion’ (i tambe ‘campo’).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kunuku], Encyclopedie van Curaçao</ref> Despues di e conkista di e islanan door di e Hulandesnan, e [[West Indische Compagnie]] (WIC) a establece plantacionnan na gran eskala pa komersio ku Europa. Pa traha riba e plantashinan, nan tabata trece catibonan for di [[Afrika|Africa]] y a traha casnan riba e tereno di plantashon, den e estilo custumber na West Africa. Materialnan comun riba e islanan, manera palu, piedra di coral, piedra di kalki of lodo mescla ku sterilisashon di baka riba un mimbre di rama, tabata wòrdu usá pa e murayanan, i palu di maishi òf kaña tabata wòrdu usá pa e daknan. E materialnan aki ta reflehá den e palabranan papiamentu: kas di yerba ta nifiká “hut di yerba”, [[cas di torto]] ta nifica “hut di lodo”, kas di pal’i maishi ta nifiká “hut di palu di maishi”. Kunuku is de algemene naam voor het landelijke gebied van de Benedenwindse Eilanden, al of niet in gebruik voor landbouw of veeteelt. Het woord is afgeleid van het Indiaanse conuco, een naam later overgenomen door de Spanjaarden in de Antillen en Venezuela. Kunuku betekent ook een stuk landbouwgrond al of niet in gebruik. == Aruba == Na Aruba ta dividí casnan di cunuku den cuater categoria. Casnan prome cu 1920, casnan despues di 1920, casnan cu un dak y casnan cu dos dak.[1] == Boneiru == Na Boneiru na 1937, segun e teniente gobernador, e introdukshon di e diseño standart di kunuku no tabata nesesario “E kunukero i/òf trahadó boneriano, kontrali na su kompañero di klas den gran mayoria di e di dos òf di tres distrito riba Curaçao, no tin su kas di baka pa biba aden tur ora, sino mas bien pa sirbi komo refugio durante áwaseru òf mal tempu atrobe - esaki ta e rancho òf ramada - ora e tin ku traha riba e tereno Normalmente e tin su mes kas den un di e pueblonan òf hamletnan riba e isla i e ta pues muchu mas mihó ku e promedio di kas di konukoe na Curaçao. ." E gobernador ta skirbi mas aleu: “Por deklará kompletamente di e boneriano ku e tin e karakterístika ku no ta sufisientemente apresiá pa kuida su kas masha bon (…) pa e por haña su mes kas e lo priva su mes di hopi, asta sufisiente kuminda i paña".[2] == Kòrsou == Ora sklabitut a wòrdu aboli riba 1 di yüli 1863, ex-catibunan a haña terenonan chikitu ku nan por a usa pa kultivá kuminda. E fundashon di e refineria di zeta (e Isla) na kuminsamentu di siglo 20 a kombertí e trahadónan di plantashon anterior den trahadónan di refineria di zeta. Durante e periodo aki, bleki di zeta i piedra aplastá tambe ta wòrdu usá pa e murayanan di e kasnan i bleki aplastá, blachi di heru ondula i tegel di dak pa e daknan. E kasnan aki ta wòrdu yamá kas krioyo. Kasnan tambe a wòrdu konstruí di palu ku a wòrdu usá komo pakete pa transporte di merkansia pa laman. E kasnan aki ta wòrdu yamá kasnan di planki, Papiamentu: kas di tabla. E kasnan original di Kunuku no tabatin un veranda ni un kushina pafó. Un desaroyo den e añanan despues di Segundo Guera Mundial ta ku kasnan ta wòrdu konstruí segun e konsepto di kunuku, pero ku un kushina i un veranda paden. Construccion ta wordo haci cu material manera piedra y tegel di dak. [[:Kategoria:Islanan ABC]] ---------------------------- {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = NGO | nomber = Stichting Rancho | abrevia = | logo = | imagen = | stop_imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]] | funda_na = | origina_di = | fusion_di = | fundado = | termina = | ideologia = conservacion di patrimonio cultural | presidente = Clifford Rosa | director = | coordinado = | subdirector = | embahador = | propietario = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | internacional= International National Trust Organisation | entrada = | costo = | sponsor = | parameter = | parameter_info = }} '''Stichting Rancho''' ta un organisacion no gubernamental (NGO) estableci dia [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]], dedica na conserva e herencia cultural, historico, y arkitectonico di e bario historico di Rancho na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. Situá na Visstraat 1, e fundashon ta enfoká riba protehá monumentonan lokal, hasi investigashon históriko, i organisá aktividatnan di komunidat pa mantené e área su identidat komo un asentamentu krusial di piskadó anterior. E fundacion comunitario ta traha consistentemente pa preserva, promove y fortalece e herencia cultural y natural di bario Rancho, Oranjestad y Aruba en general. Desde su fundacion, e organisacion a enfoca riba iniciativa cu ta conecta comunidad, historia, cultura y educacion, ainda den periodo cu circunstancianan externo a obliga adaptacion y reformulacion di plan y proyecto. Varios proyecto den curso di tempo:<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260122.pdf Stichting Rancho ta presenta agenda cultural cu enfoke riba herencia y participacion comunitario], BDA (22 di januari 2026)</ref> * Adopta un Hanchi, un concepto cu ta enfoca riba cuido y reconexion cu espacio publico y patrimonio local. * Tempo pa Click, ta ofrece un perspectiva alternativo riba exposicionnan cultural, specialmente pa contenido cu normalmente no ta logra visibilidad amplio. * Hof ’i Bario di Rancho ta representa otro iniciativa importante cu ta enfoca riba espacio berde y herencia natural dentro di e bario. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------- {{Databox}} '''Ren bak na Kòrsou''' of '''Bak di awa di lluvia na Kòrsou''', tambe yama '''ren bak''' ta \[\[put di awa di lluvia]] ku ta sirbi riba isla di [[Kòrsou]] pa warda awa di lluvia.<ref name=":1">{{Cita notisia |outor=Dennis Pikero |titulo='Regenwater maakt lekkere thee' |fuente=Ñapa |fecha=24 aprel 2004 |página=3}}</ref> E baknan ta konsistí di [[kal]], zjata, pieda grandi i simènt. Piedra grandi tabata trese for di [[Ronde Klip]] riba karret di palu (''trùk di palu''). Tin diferente tipo di bak. Algun ta riba tera (bougròndiko), otro ta bou di tera bou di sali di kas òf serka di entrada. Tin tambe ku ta pegu na kas òf un tiki leu for di dje. Klima di Kòrsou ta [[semi-arido]], ku un proméshu di lluvia di mas o ménos 550 mm pa aña. Tèmperatura tambe tin su influensia: ta variá entre 25.3 °C i 31.0 °C. Esaki ta pone suminisro di awa na preshon, tantu pa hende komo pa mata.<ref>{{Citeer web |url=[https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/](https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/) |titel=TUINAANLEG OP CURACAO |datum=25 òktober 2022 |werk=[www.viviansnursery.com](http://www.viviansnursery.com)}}</ref> == Historia == Historia di suminisro di awa ta inkluí den e [[Canon di Kòrsou]].<ref>{{Cita web |url=[https://canoncuracao.cw/39-water/](https://canoncuracao.cw/39-water/) |titulo=39. Awa |fecha=25 òktober 2022 |fuente=Canon di Kòrsou}}</ref> E promé bibu di isla tabata uza put di pia (''pos di pia'') pa haña awa. E putnan aki tabata haña preferensia na lugá ku un nivel haltu di awa den tera ([[freatisch vlak]]).<ref>{{Citeer web |url=[https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-](https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-) |titel=GRONDWATERPEIL EN WATERVOORZIENING OP CURACAO ... |datum=2022-10-25 |werk=Yumpu.com}}</ref> Ku yegada di [[Spañanon]] i despues \[\[Hulandes]], hende a haña instrumento pa traha put mas profundo. Na lugá ku tabatin hopi put, manera rònt di \[\[Schottegat]], a kominsá papia di 'plantashon di awa'. Pero ku demanda grandi, nivel di awa den tera a baha i hopi put a seca. Den sieklo di 19 hende por a kumpra awa ku tabata yega for di otro lugá, pero tabatin tambe bak di awa bou di kas di pieda, serka di entrada (''sala'') òf \[\[patio]]. Na plantashonnan, te den sieklo 20, hende tabata dependé di pos i baril grandi. Tabatin gota i baril, pero no tabatin bak. Uso di bak a yega ku peliger di \[\[mushi di fiebre amariyo]]. Na kas haltu (kas di campo) ta encontra bak regularmente. Na esaki no tabatin put serka. Otro manera pa haña awa manera kar di awa (''garosh’i awa'') no tabata praktiká hopi. Ku yegada di [[Isla (raffinaderia)|raffinaderia di Shell]], demanda pa awa di bèbèr a subi. Na 1928 Shell a kuminsá \[\[destilashon|destilá]] awa salá. Mas lat a instala \[\[leiding di awa]], ku den anjanan 1960 a yega prome mayoria di kas. \== Balor == Baknan na Kòrsou tin balor histórico.<ref name=":0">{{Cita buki |titulo=Monumenten in de steigers |outor=Jan Toeter |ko-outor=Anko van der Woude, Henk Langenfeld |pagina=35–37}}</ref> Dependiendo di e lugá, por tin balor arkitektoniko i monumental tambe. Bak ku ta separá for di kas ta risibí awa for di kas por medio di [[akwadukt]]. Baknan tin muraya hopi diki i e muraya ta bira mas diki abou. Den eskinan e murayanan tin forma rondá, i tin hopi [[spuwadó di awa]] (''sakadó''). Por tin un dak ku [[tegel di dak]]. Interior di un bak ta wòrdu fini-fini pa evitá [[alga]]. Den baknan tin piskadó chikí pa kome insekt i alga. Kualidat di awa ta kontrolá pa Departamento di Salú (GGD) di gobièrnu Kòrsou. Awa di bak ta bon pa hasi tè, pa kosecha lokal i segun algun hende ideal pa laba kabey.<ref name=":1" /> == Monumento == Baknan todavía ta sirbi pa warda awa. Tambe ta haña uso nobo. Tin hende ku ta mira un bak komo un luhu. Hopi kas no tin mas un bak òf e a wòrdu usa pa otro motibo. Tin kas ku a pone un piso riba un bak. Otro ta konvertí e bak den kamber di drumi, ofisina, pisina, kamber di was òf espasio pa archi. Den e kambio aki mester tene konta ku regla pa protehá e balor monumental. Ora di habri bentana, tamaño mester keda limitado. Karakterístika di monumento no mester pèrdè den restourashon. Tin direkshon espesiál pa preparashon i realizashon. Por ehèmpel, yená e bak te nivel di chon. Esaki ta posibel basta ku e proseso por wòrdu reversá.<ref name=":0" /> Na [[Landhuis Rooi Catootje]] tin un ehèmpel kla di un bak di awa ku balor monumental. Riba mapa i portret por mira ku e bak ta un tiki leu for di e kas. Na bochinanan di sakadó tin rechi pa stòp para i blachi di drenta. {{Appendix}} --------------- == Burg di Pos Chikito == Un brug cu a keda construi den afia 1928-1929 como "Brug di conexion" pa conecta e dos oriyanan na cada banda di [[Spaans Lagoen]]. E brug a keda cla dia 26 di september [Hartog, Aruba zoals het was, zoals het werd. Afb. 87]. E ‘brug’ ta forma un conexion masha importante entre e caminda cu tambe a keda construi den e temponan ey, conectando Oranjestad cu San Nicolas. E tipo di brug aki ta un combinacion di un brug permanente pa trafico y brug di conexion. Tabatin papia di haci e brug mas hancho. Realisacion di esaki no a cristalisa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2003/page/8/mode/1up?q=piedra+di+mula Kalender Monumentenfonds]</ref> == Kurimiauw 2 == E cas di cunucu a wordo traha den e forma traditional di artesania. El a wordo traha na final di siglo diesnuebe, probablemente como homenage na e matrimonio di sefior Kelly. Originalmente e curason di e cas tabata exsisti di handrij parti zuid y posiblemente tambe cu un cushina parti pabou di esey. Mester remarca cu tempo nan aya e productonan di recurso tabata: piscamento, cria di bestia manera galifia y porco y traha den plantacion di sucu na Cuba. E cas di cunucu aki ta di gran interes arkitectura historico pa motibo di su biehes. ==Schelpstraat 36 y 38 == E cas ta forma un unidad di dos parti. E prome parti, e cas di cunucu, fecha na final di siglo 19 y e di dos parti, e cas di comerciante ta construi den comienso di siglo 20. E arkitecto di tur dos e edificionan tabata Abelardo Henriquez casa cu Dominica Figaroa. Tur dos e edificionan tabata yama durante e bida di sr. Abelardo Junior den boca di pueblo “La Casa de la Municipalidad”. Riba 17 di april 1997 e casnan a wordo cumpra pa Stiching Monumenten fonds. E trabounan di restaurashon a dura di 30 di oktober pa 14 di december 2001. ==Seroe Patrishi Ongd.(z/n) - Begraafplaats== Den e santana Protestant aki tin diesseis graf. E ta situa na e caminda di santo meimei di Seroe Patrishi y Shiribana y tin un cura di cadushi rond di dje cu un muraya di piedra. Akinan a wordo dera e Comandeur Simon Plats. E tabata Comandeur pa solamente 8 luna na Aruba (1826-1827), caminda cu e | a fayese inespera. E grafnan ta conoci como grafnan di comandeur. Tin diferente lugar na Aruba cu ta conoci pa nan grafnan di comandeur. ==Papilon 110 == Un cas hopi unico cu ta consisti di dos edificio conecta na otro. E cas ta situa na e banda pariba di caminda di Santa Martha pa Santa Cruz. E noknan die cas ta core di pariba pa pabou. E edificionan ta consisti di un piso bou di un dak di cuatro banda traha di zink acaba cu decoracion riba cada punta di contacto di e noknan. Contra di e banda pabou di e edificio mas dilanti tin un edificio den un forma cuadra bou di un dak sera. Riba e banda pabou di e edificio pa zuid tin un cushina bou di un dak ful sera. Contra esaki tin un fogon cu un fundeshi den forma di un bloki, cu un schoorsteen y un capa ariba. ==Rooi Koochi 4== E cas aki ta un ehempel unico di cambio di periodo di arcitecto for di klei pa piedra y ta den bon condicion. E arcitectura a keda manera cu e tabata. E ta ilustra un cas di cunucu traha den siglo 19 den un forma artesano tradicional cu e nok casi den e direccion di pariba pabou. E banda di ariba di e cas ta traha di piedra. Sin embargo e murayanan di e galeria ta traha di klei. Remarkabel ta cu e cas ta traha riba un tereno cu ta baha na e banda zuid. Pa kita e diferencia aki e banda zuid di e cas ta traha riba un pida ariba cu ta yena. == Wilhelminastraat 11 == E cas na skina aki traha den siglo 19 ta un cas di cunucu. E cas a wordo recientemente renoba pa motibo di su funcion nobo “Optica Kok”. Posibelmente e extencion di y contra e banda pariba di e galeria di e banda zuid tambe tabata wordo usa originalmente como un sitio pa un empresa y un tienda. Contra di e banda pa nord bo ta hana un cas di siglo 20 bou di un dak cu cuatro banda cu tin un benhada den aspecto cu e banda pariba di e cas di cunucu. E nok ta para vertical riba e entrada di auto. Posibelmente e entrada aki tabata un caya. E cas aki ta pertenece na e infrastructura municipal di Oranjestad di antes. == Palm Beach 21 == Un ehempel bunita y unico di un cas di cunucu. E cas ta orienta di OZO -WNW. Remarcabel ta e fogon hancho. Cu e fogon aki ta haa un cushina chikito. Esaki bo por yega for di pafo. Esaki ta duna un motibo pa pensa cu tabata tin un negoshi di cuminda akinan. E cas tin un dak di dos banda cu zink ariba; e construccion y galeria ta laga bo supone cu originalmente tabata tin un dak traha di torto of di otro material traditional. == Seroe Patrishi 9 == E cas di cunucu traha di lodo a wordo construi medio siglo 19 riba tereno y bou di guia di Aresidius van der Biezen. E cas ta orienta cu su nok OW. E cas ta consisti di diferente material manera klei y piedra. Piedra, hopi usa den trahamento di cas, ta un piedra natural forma den pida iregular. E parti zuid die cas tin un entrada. Na cada banda di e cas nos tin un bentana grandi cu contrabentana di palo pega na dje cu ta habri bai afo. Dor di su posicion na caminda grandi bo por wak e cas bon. ==Macuarima 161 == cas di cunucu cu regenbak conoci como Cas Decora a wordo traha arededor di ana 1935. E arcitecto tabata Ignatio Ras, cunucero y metsla. E a traha e decoracionnan na e banda nord di e cas tambe. (informacion agradabel di Arsenio Ras). E cas ta orienta di pariba-pabou. E platchi zinknan pinta un color cora maron y e nok pinta blanco y e “kepersnan” ta pone enfoke riba e combinacion di color di e panchinan di dak cu e scama di decoracion gepleister ariba. E cas aki ta di gran importancia pa motibo di su bunitesa, e nificacion pa e conocimente, e historia di e isla Aruba y e balor di e pueblo. ==Brazil 12 == E cas di cunucu aki a wordo construi den e afianan 1928/1929 bou di encargo di sefor Winterdaal (tata di José Maria Winterdaal). E murayanan di e curason di e cas, ta traha di piedra, esun die galeria y cushina y tambe e muraya di e regenbak ta traha di beton cu bloki cement. E w.c. ta los riba e tereno patras di cas y tin un dak sera. E cas ta di gran interes pa e isla di Aruba pa motibo di su arcitectura historico y e balor tipico. Pa nord oost di e cas tin dos piedra di mula maishi pa mira. {{Appendix}} -------------- {{Databox}} '''Bamba''' ta un instrumento musikal Bamba ta konsistí di dos pida bambu hòl, yamá kaña brabu. Laman ta karga trese bambu òf kaña brabu na kosta nort di Boneiru. For di tur e pipanan ku ta yega kantu, ta skohe esunnan ku tin un diameter entre 7 pa 12 centimeter. Ta kòrta un pipa mas largu ku e otro. Ta toka bamba batiendo duru abou riba tera. E tokadó di bamba tin den kada man un pipa di bambu i e ta bati un biaha esun i otro biaha e otro riba suela. Bamba ta un di e instrumèntnan rítmiko mas simpel i mas bieu31,32.<ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/Wij+zijn+Bonaire%20(4).pdf</ref> Un instrumento musikal trahá di dos pida bambú ku a bashí afó, yamá kaña brabu. Ta haña e takinan di bambú aki labá kantu na kosta di Boneiru i Kòrsou. For di e takinan aki, kada un di mas o ménos 7 pa 8 cm di diameter, ta kòrta dos pida di largura desigual—60 i 70 cm. Ku eksepshon di e partishon mas abou, tur otro partishon di kada pida ta wòrdu perforá. E parti abou di e bamba ta kòrtá 10 cm bou di e partishon sin perforashon. E bamba ta wòrdu toka dor di stamp’é rítmikamente riba un superfisie duru; huntu ku otro instrumentonan, inkluso e quarta i e guitara, e bamba ta kompañá kansionnan durante e fiestanan di San Juan i San Pedro na Boneiru. Den e kompañamentu aki, e bamba ta funshoná komo un kontrabas. P’esei e larguranan ta wòrdu kòrtá di tal manera ku, ku e piesa mas largu ta fungi komo e nota fundamental, e piesa mas kòrtiku ta aproksimá e di kuater nota mas serka posibel. E instrumento aki, konosí den organologia komo tubonan di stèmpel, ta wòrdu hañá rònt mundu: na Afrika, Sentro i Sur Amérika, Asia i Sur Pasífiko. Su struktura simpel ta hasié un di e instrumentonan di ritmo di mas bieu.<ref name=:"2">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bamba], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] ------------------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Karko''' ta un instrumento traha di un kokolishi ku e punta korta afo. Suplamento ta wordo hasi dor di e apertura ku a wòrdu kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di [[Boneiru]]. E carco ta un kokolishi cu e punta corta afo. Suplamento ta wordo haci door di e apertura cu a wordo kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di Boneiru. {{Appendix}} *Orígen: E kalko (tambe konosí komo karko) ta un instrumento natural ku orígen den tradishon Afrikano i Indígeno Karibeño. Tabata uzá pa komunikashon, selebrashon i músika spiritual den komunidat kolonial. *Deskripshon: Un koncha grandi di see (Queen Conch), ku su punta a kue pa krea un bochin. Supla duru den e bochin ta produsí un son ronko, bronzit i resonante, manera un trompeta rudimentario. *Uzo: E kalko tabata sirbi komo instrumento di señal: pa yama hende, marká kuminsamentu di fiesta, ceremonia, of ritu. Tambe tabata forma parti di banda folklóriko komo introdukshon musikal. *Género musikal: Tambú, Seú, Músika folklóriko *Gruponan konosí: Grupo Danzarte (Kòrsou) Grupo Tutti Frutti (Boneiru) Grupos folklóriko di Seú {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] ------------------------------------ {{Databox}} '''Kimba Tutu''' ta un instrumento musikal *Orígen: "Kimba tutu" ta un nòmber folklóriko pa un tambú ku orígen Afrikano, ku a bira parti di ekspreshon folklóriko den islanan ABC. "Kimba" referí na bai riba ku energia; "tutu" posibelmente referí na su son. *Deskripshon: Un tambú trahá di barika di palo ku kuero tensá riba su kabes. Por bati ku man of ku palito. E tambú ta produsi un son profundo, energiétiko i pulsante. *Uzo: Uzá den danza folklóriko i fiesta, asina manera tambú. Ta stimulá moveshon di kurpa, i sirbi komo ekspreshon di resistensia kultural i identidad. *Género musikal: Tambú, Danza folklóriko, Músika di resistensia i identidad Afrikano-karibeño *Gruponan konosí: Grupo di Tambú Tradishonal (Kòrsou) Fundashon di Musika Antiyano Presentashon den Siman di Kultura [[:Kategoria:Instrumento musikal]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Kòrsou]] -------------------------- [[:Kategoria:Herensia kultural]] ---------------------- '''Fogon''' ta un luga den kushina Kandela den kushina, kaminda tabata kushiná riba e konfó (wechi di kandela), yená ku karbon. E huma por a sali dor di e chimenea riba e kamina aki. Solamente e kasnan di e miembronan mas riku di e poblashon tabatin un fogón, inkluyendo e kasnan di kunuku. Damio trahá di tres piedra, riba kua tabata hasi kushinamentu (tres pied’i fogón). Zie es.wiki: hogar (fuego):El hogar, chimenea o lar,1​es el lugar de una casa donde se enciende fuego con leña o algún otro combustible. Durante siglos fue el espacio de las viviendas usado como cocina y foco de calor, un entorno común que servía de estancia y comedor (de invierno). ------------------ == Esclavo Thico == Awe dia 16 di september Thico, un esclavo di Aruba, a wordo conmemora durante di e proyecto Caquetio, Africano, Europeano: Nos tur ta un famia cu a tuma luga na Club Kibrahacha 60+, Archivo Nacional y Museo Archeologico.<ref>https://solodipueblo.com/thico-e-prome-esclavo-conoci-cu-a-para-pa-su-libertad-na-aruba/ Thico e prome esclavo conoci cu a para pa su libertad na Aruba], SolodiPueblo (12 september 2024)</ref> Thico tabata e prome esclavo na Aruba cu a para pa su libertad segun e buki di historia De Geschiedenis van Aruba tot 1816 scirbi pa señor Adi Martis. Thico su acto di protesta a tuma luga den e aña 1795, hopi prome cu e esclavo popularisa Virginia kende a nace 47 aña despues. Thico tabata un esclavo di e commandeur Bochard Specht kende tabata e commander na Aruba di 1792 te 1797 e tempo cu el a bira malo. Thico a wordo poni den (hand)boei y manda Corsou. Den e journal di e gobernador di dia 16 di september 1795 ta scirbi cu Thico lo wordo sera te ora cu e wordo bendi na un otro doño pafo di Corsou. El a wordo castiga pasobra commandeur Bochard Specht a consider’e di tin e audacia y frescura pa para pa su libertad. Awendia nos lo bisa cu el a demonstra curashi y cu e tabata asertivo. Thico a para pa su libertad na Aruba un dos luna prome cu Tula y Carpata a para pa libertad na Corsou. E carta di Bochard Specht na e Gobernador Johannes Abrahamszoon de Veer tabata di 17 di juni 1795 y Tula y Carpata a cuminsa nan lucha dia 17 di augustus 1795. Bishita Archivo Naional pa mira e bunita pinturanan di algun di nos adulto mayor cu ta comunica cu nos nan pensamento y sintimento en relacion cu sclavitud. {{Appendix}} ---------------- {{Databox}} '''Agan''' ta un instrumento di batido, tambe yamá heru, ku antiguamente tabata wòrdu usá pa akompañá e *tambu i e *kachu durante e fiesta di kosecha. Ademas, e agan tabata ser usa pa indiká e medida ora di hasi trabou pisá i ora di karga hende pa hospital. E instrumento aki ta forma di un skèrpi ku a keda kibra for di un plaka, ku a bira kasi un kobra, i e tin un largura di mas o ménos 40 cm i un diametro di mas o ménos 10 cm. E agan tabata wòrdu toka ku e slòt na suela, riba brasa, dor di bati riba dje ku un bara di heru, di mas o ménos 30 centimeter largu, yamá manga. Pa protehá e kurpa di e brasa di e hungadó i tambe pa aumenta e posibilidatnan di wega, un banda di heru - barbá - tabata wòrdu pone na e man ku tabata tene e agan. E agan, tambe konosí na Afrika Occidental, Nigeria i Benin, ta wòrdu toka durante ritualnan den honor di ⁇ Ogun ⁇ , e Dios di heru. (Kontra. Haiti: ⁇ hogan ⁇ , Cuba: ⁇ ogan ⁇ ). {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Aruba]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] Een slaginstrument, ook heru genaamd, dat vroeger gebruikt werd om de * tambu en de * kachu te begeleiden tijdens de oogstfeesten. Ook werd de agan gebruikt om de maat aan te geven bij het verrichten van zware arbeid en bij het dragen van mensen naar het ziekenhuis. Gemaakt van een bijna tot een koker omgebogen afgebroken schaar van een ploeg, heeft dit instrument een lengte van ongeveer 40 cm en een doorsnede van ongeveer 10 cm. De agan werd met de gleuf naar boven gekeerd liggend op de arm bespeeld door er met een ijzeren staafje, ongeveer 30 cm lang, manga genaamd, op te slaan. Om de huid van de arm van de bespeler te beschermen en tevens om de speelmogelijkheden te vergroten, werd een ijzeren band - barbá - om de pols gedaan bij de hand waarmee de agan werd vastgehouden. De agan, ook bekend in West-Afrika, Nigeria en Benin, wordt daar bespeeld tijdens rituelen ter ere van “Ogun”, de God van het ijzer. (Vgl. Haïti: “hogan”, Cuba: “ogan”).<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Agan], Encyclopedie van Curaçao</ref> ---------------- hoetink {{Databox}} '''Becu''', ta un instrumento musikal traha di un uitgehold stemgel di maishi di 40 pa 50 cm di largura. midden in e stemgel zijn vlak naast elkaar twee spleetjes gesneden, waardooor de muzikant blaast. De open uiteinden worden met de handel min of meer afgesloten om het geluid te temperen. ook de stengel van het suikerriet werd er wel eens voor gebruikt. {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] Bekú Een muziekinstrument gemaakt van een uitgeholde sorghostengel (de stengel van de zogenaamde "maishi chiki" plant) van 40 a 50 cm lengte en 2 cm dikte. Op ongeveer 3 cm van een der gaatjes, echter op de lijn die gevormd wordt door de twee gaatjes, wordt in de lengte van de stengel een tongetje ingesneden, waardoor beurtelings wordt geblazen en gezogen. De toonhoogte-verschillen worden verkregen door de gaten met de duimen beurtelings af te sluiten en te openen. De bekú werd gespeeld om de tijd te doden bij het bewaken van de sorghovelden tegen vernieling door vogels en andere dieren. Ook werd de bekú tijdens familiefeesten gespeeld, begeleid door de wiri en de bamba. Wordt vandaag nog gespeeld in Benin en Opper-Volta, respectievelijk papo en bumpa genoemd.<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Beku], Encyclopedie van Curacao</ref> -------- {{Databox}} '''Barí''' ta un instrumento musikal Na Boneiru, barí ta referí tantu na e instrumènt mas importante den músika kultural, komo na e selebrashon di barí. Ántes tabata usa barí di ròm komo instrumènt. Despues ku e barínan ei no tabata bini mas, a kuminsá traha barí di palu. Ta kurti kueru di kabritu òf di karné pa pone riba e barí. Grandinan ta bisa ku e kueru di karné ta toka mas mihó ku esun di kabritu. E tokadó ta wanta e barí krusando su pianan rònt di e barí. Pa e barí saka zonido, e tokadó ta bati ku su dedenan riba e kueru33. == Wiri == Ta traha wiri di heru, koper òf stal. Si usa heru, e zonido di wiri ta mas kla. E largura di wiri ta entre 20 ku 30 centimeter. Den e hanchura di e wiri, nan ta skèrf algun strepi di punta pa punta. Pa toka wiri e tokadó ta tene e instrumènt den su man. Den su otro man e tin un otro heru ku e ta raspa riba e instrumènt pa saka ritmo. Na Boneiru wiri ta un instrumènt ku no por falta34.44 {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[Category:Instrumento musikal]] ---------------------------------- == Sinfonia di man == Durante di e selebrashon di maskarada, e instrumènt mas prinsipal ta sinfonia di man. Esaki ta un sinfonia ku ta toka ku man. E tokadó di sinfonia di man ta dirigí e grupo di maskarada. Otro tipo di instrumènt Segun tempu ta desaroyá, gruponan a introdusí mas instrumènt musikal den e ritmo kultural di Boneiru. Esnan ku mi a menshoná tabata tei tur tempu i tei te dia di awe. Tin instrumènt di ántes ku awendia bandanan no ta usa mashá mas. Por ehèmpel karkó. Karkó ta e kokolishi di mas grandi na Boneiru. Tabata usa kaska di karkó ántes komo instrumènt di supla pa tur tipo di okashon. -------------------------- {{Databox}} '''Premio Sticusa''' tabata un premio literario pa tur idioma di Surnam i Antias Hulandes, pr ehempel Srnan Tongo, Hindi i Papiamentu ku eksepshon di hulandes. * 1976 ** premio literario - Guillermo Rosario ** premio di incentivo - Henry Habibe; Federico Oduber *1975 ** premio literario - [[Antoine Maduro]] *1976 *1977 ** premio di incentivo - [[Pacheco Domacassé]] (rechasa) [[Category:Kultura]] [[Category:Antias Hulandes]] ------------------- '''Adriaan Lacle''' ([[16 di yüni|16 di juni]] [[1866]] - [[21 di yüni|21 di juni]] [[1935]]), tabata un komersiante magnate Arubano. cu ta conecta cu varios eificio di herencia: * Casa La Quinta * [[Cas Veneranda]] * stadhuis di oranjestad * [[Fontein (Aruba)|Fontein]] == Biografia == Hij is geboren op 16 juni 1866, yiu di Casper Pieter Laclé en Nano Jacomina Nicolasa Henricus y tabata e mayor di seis yu. No tin hopi konosementu tokante su edukashon di mucha òf kualke di su promé eksperensianan di negoshi, pero durante su bida laboral e a yuda hende haña prestamo, tabata un komersiante ku a logra hopi, i tabata doño di varios tereno. De echo, el a encarga e konstrukshon di e famoso kastigu La Quinta Carmen, awor un restorant. Ounke nunka e mes no a biba den e kas bunita ei, su kas mes tambe tabata reflehá su éksito i bon gusto. Awe ainda su kas ta den bon kondishon i por haña e kas den e kaya di Oranjestad. Pa loke ta trata su bida personal, ta bisa ku el a kasa dos biaha durante su bida. E tabatin su promé yu muhé durante su promé matrimonio, pero el a pèrdè su esposa poko despues di su nasementu. Durante su di dos matrimonio el a haña 16 yu. Sinembargo, a bisa ku solamente 11 di e 17 hòmbernan ei a logra pasa 18 aña di edat. Na 1891 el a bolbe casa cu Leonsa Oduber (1871- 1951) El a fayece na e edad di 69 ana. (Oranjestad)—The name Adriaan Laclé may ring a bell to locals as one of the bigger roads on the island, but about a century ago, Adriaan Laclé was a rich businessman, well-known for his generosity, wealth, and taste. Adriaan was born in 1866 and was the eldest of six children. Not much is known about his childhood upbringing or any of his earlier business ordeals, but during his hay day he often helped people get loans, was a well-established trader, and owned several plots of land. In fact, he commissioned the construction of the famous La Quinta Carmen manor—now a restaurant. Though he himself never lived in the beautiful manor, his own house also reflected his success and good taste. Today his house still stands in good condition and can be found in the back streets of main street Oranjestad. Regarding his personal life, it has been said that he was married twice during his lifetime. He had his first daughter during his first marriage but lost his wife soon after her birth. During his second marriage, he fathered 16 children. However, it has been said that only 11 of those 17 made it past 18 years of age. Perhaps two of his most well-known daughters are Maria Monica Laclé and Maria Veneranda Laclé, who went on to marry successful brothers Eloy Arends and Maximilian Arends, respectively. Their houses are still standing; Eloy and Maria Monica’s mansion functions as a townhall, used to host civil marriages, while Maximilian and Maria Veneranda’s house stands on the opposite side of the road to them—though currently under renovation after years left in ruin.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240521.pdf Adriaan Laclé One of Aruba’s richest men in the twentieth century], Aruba Today (21 di mei 2024) </ref> Source: De Kolibrie op de Rots (en meer over de geschiedenis van Aruba) by Evert Bongers {{Appendix}} ---------------------------- {{Databox}} [[File:Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg|thumb|Pan bati cu pisca y cabaron]] en.wiki: '''Pan bati''' ta un pan plat, cu ta un autentico specialidad di e cushina [[Aruba]]no. Na Aruba ta come esaki como pan y na banda di otro platonan manera sopa carni, stoba y paska hasa. Tambe por come cu sucu riba dje o otro reyeno. Pan bati ta parce un pancake, pero cu un sabor diferente y hopi menos dushi.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> E ta traha di hariña di maishi (sorghum), hariña di trigo y lechi. Originalmente e tabata wordo traha riba un casuela, awendia ta uza un panchi.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> E creacion di pan bati a ser influencia pa diferente cultura manera esun di e conkistadonan [[Spaña|Spaño]] i esun di e nativonan indjan. Pero e influencia di mas grandi a bini di e cultura crioyo Arubano. Pan bati ta un auténtiko plato di Aruba, ku ta parce pancake pero ku un sabor diferente. Pan bati ta un plat di pan ku ta wòrdu traha manera pancake, pero ku un sabor hopi ménos dushi. E ta un plato di banda hopi popular i ta kumpli ku kasi tur kos típiko arubano, manera sup, stew i piská fritu òf shellfish. E por wordo combina na banda di diferente plato manera sopa carni, stoba y paska hasa. Pan Bati is een vrij dikke pannenkoek die van oorsprong uit Aruba komt en gebakken wordt op een kasuela. Een kasuela is een gietijzerplaat waar ( met erg weinig boter ) de pannenkoeken op worden gebakken. Intussen heeft de kasuela plaats gemaakt voor de koekenpan.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> {{Multiple image | image1 = Maishi Rabo (Sorghum bicolor).jpeg | image2 = Casuela 16 36 24 540000.jpeg | caption2 = ''Casuela'' (flat cast iron griddle)or ''Buren''(flat clay griddle)are used to cook ''[[arepa]]'' cachapa and pan bati. An equivalent variety is the [[Comal (cookware)|comal]]. | caption1 = In Aruba ''maishi rabo'' ([[Sorghum bicolor; Spc.introduced]]) is used to make ''pan bati'' (typical Aruban flat native bread). While funchi is made from corn ([[ Zea mais]]) | total_width = 400 | image3 = Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg | caption3 = Fried ''piska cora'' ([[Lutjanus purpureus|red snapper]]), shrimp, and pan bati. }} == Pan bati == Pan bati is een authentiek Arubaans bijgerecht, dat pannenkoek lijkt maar anders van smaak is.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> Pan Bati is een broodachtig bijgerecht dat wordt gebakken als pannenkoeken, maar veel minder zoet smaakt. Het is een zeer populair bijgerecht en past bij bijna alle typisch Arubaanse gerechten, zoals soepen, stoofpotjes en gebakken vis of schelpdieren. E pancake pisá aki ta wòrdu traha di kuminda di sorgo i lechi. E pasta ta wòrdu traha riba un plaka di heru, e cazuela. I e pan bati ta kuminda komo kuminda di banda ku piska, karni, sopa òf stew. Na lugá di patata òf riso. Den algun reseña e proporshonnan di farinha di maishi i farinha di trigo ta varia, i algun kushinan ta añadí un wowo òf sukari di vanila na lugá di sukari normal. E ta un receta excelente pa experimenta cu ne. Y cu bo no tin cazuela, no ta importa. Un bon pan tambe lo ta bon. E panbati ta traha di un compuesto di harina di maishi i di trigo. E proporshon di esakinan ta krusial pa por haña un resultado bunita i friu. Originalmente, Pan Bati tabata wòrdu kaktá riba un plaka di heru, e casuela. Deze dikke pannenkoek wordt gemaakt van sorghummeel en melk. Het deeg wordt op een ijzeren plaat, de cazuela, gebakken. En de pan bati eet je als bijgerecht bij vis, vlees, soep of stoofgerechten. In plaats van aardappels of rijst. In sommige recepten variëren de verhoudingen van het maismeel en het tarwemeel, en sommige koks doen er een ei bij, of vanillesuiker in plaats van gewone suiker. Een uitstekend recept dus om mee te experimenteren.En dat je geen cazuela hebt, geeft niets. Een goede bakpan voldoet ook. De panbati is gemaakt van een mengstel van mais- en tarwemeel. De verhouding hiervan is cruciaal om een lekker luchtig resultaat te krijgen. Oorspronkelijk werd Pan Bati gebakken op een gietijzeren plaat, de casuela.<ref>https://www.antilliaans-eten.nl/en/recepten/arubaanse-pan-bati/</ref> Maar het gaat ook prima in een koekenpan. De naam pan bati betekent letterlijk "geslagen of geklopt brood". Het doelt natuurlijk op de bereiding van het beslag, dat flink schuimig wordt opgeklopt voordat het in de pan gaat. Panbati wordt meestal bij het avondeten gegeten en wordt geserveerd als alternatief voor [[rijst]], [[aardappel]]en of [[funchi]]. Soms wordt de panbati ook gewoon als pannekoek gegeten met een klontje boter en wat poedersuiker. Op feesten wordt geitensoep met pan bati gegeten. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ------------------- '''Premio Nacional di Teatro''' (PNT) ta un premio institui pa departamento di Cultura di Aruba (DCA) na aña 2004. Otorgamento di e premio ta tuma luga anualmente na ocacion di e celebracion di Dia Mundial di Teatro, riba o rond di [[27 di mart|27 di maart]]. E premio ta wordo otorga na persona, grupo of fundacion cu a contribui na desaroyo di arte di tarima na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA cu premio nacional di Teatro Aruba 2005-2021], 24ora.com (6 di juni 2021)</ref> Cada lustro ta entrega alaves e “reconocemento special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> E prome premio a wordo otorga na 2005 y e prome reconocimiento di Bida Largo na 2009, titulo cu a bay pa prome bes na e tecniconan di Cas di Cultura Aruba, señor Richard Hopmans y señor Rolande Bryson. == Laureado == * 2005 - [[Mascaruba]], grupo teatral * 2006 - [[Jubi Naar]] (1943-2024), autor, critico, actor, periodista y director di teatro * 2007 - Amy Lasten, maestro, directora y actriz * 2008 - Carmen Herrera, autor, director di teatro, actriz y compositor hunto cu grupo teatral Kibrahacha * 2009 - Oslin (Chin) Boekhoudt (19??-2015), autor, actor y director di teatro * 2010 - Leo Tromp (1943-2021), presidente Internacional di Teatro Amateur, IATA y FUNDARTE. * 2011 - [[Vale Croes]] (1951-2015), comediante * 2012 - Mirto Laclé, gestor cultural * 2013 - [[Diana Antonette]], actriz y directora di Teatro di Danza Arubano. * 2014 - no a otorga premio * 2015 - no a otorga premio * 2016 - no a otorga premio * 2017 - no a otorga premio * 2018 - no a otorga premio * 2019 - ? * 2020 - ? * 2021 - Lenie Jeandor, actriz, escritor y director di teatro * 2022 - Persey Jeandor, actor, cantante, comediante y director di teatro * 2023 - [[Norman de Palm]], productor di teatro * 2024 - [[Instituto Pedagogiko Arubano]] (CKV Teatro) == Recipiente “Reconocemento Special di Bida Largo” == * 2009 - Richard Hopmans y Rolande Bryson, tecniconan di Cas di Cultura Aruba; pa dedica henter nan bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral) * 2019 - Farita Luidens, actriz, comediante, productor, escritor di teatro; pa 50 aña den farandula cu su mega produccion “Ken ta Basha Abou”) * 2020 - [[Cas di Cultura]]; pa mas di 60 aña na servicio teatral y cooperacion pa lanta arte di tarima. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] Manera ta custumber, tur aña Departamento di Cultura Aruba ta organisa e actividad teatral di mas grandi na Aruba cu ta relaciona cu Celebracion di Dia Mundial di Teatro. Anexo na e programa di celebracion, cada aña ta otorga e Premio Nacional di Teatro na un persona, grupo of fundacion cu a traha y cu a contribui grandemente cu e desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA CU PREMIO NACIONAL DI TEATRO ARUBA 2005-2021], 6 di juni 2021</ref> Cada lustro ta ser entrega alaves e “Reconocemento Special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> ----------------------------------------- '''Museum of Industry''' (''Museo di Industria'') ta un [[museo]] na [[Aruba]], dedica na e historia industrial di e isla, ku a kuminsá den [[siglo 19]]. E ta situa na [[San Nicolas]], den e edificio monumental di e toren di awa. Despues di restauracion di e edificio e museo a habri na juli 2016. == Exhibicion permanente == Pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e museo ta mustra sinku pilar economico importante den historia di Aruba. E ta trata di e industrianan di oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. Museo di Industria ta forma parti di Fundacion Museo Arubano, cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sector cultural di Aruba, historia y naturalesa. == Edificio == E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939; architecto tabata [[Pieter van Stuivenberg]]. Su construccion ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. Na 2003 Fundacion Fondo pa Monumento Aruba (SMFA) a kumpra e edificion pa asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E museo ta mustra pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e sinku industria mas importante den historia di Aruba: oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. E Museo di Industria ta situá den e Toren di Awa na San Nicolas i ta konta e historia industrial di Aruba, ku a kuminsá den siglo 19. E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939 i ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. A kumpra e Toren di Awa pa e Monumentonan di Fundashon na 2003 asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E Museo di Industria ta forma parti di Aruba Fundacion di Museo (Fundacion Museo Aruban), cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sektor kultural di Aruba, historia i naturalesa. E museo di E industria ta habri tur dia for di 9'or di mainta te 6 di atardi. The Museum of Industry is located in San Nicolas—better known as the art capital of Aruba. This museum exhibits the industrial history of gold, aloe, phosphate, oil and tourism through elaborated displays and multimedia installations.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240402.pdf Create museum memories], Aruba Today (2 di april 2024)</ref> The Museum of Industry is situated in the Water Tower in San Nicolas and narrates Aruba's industrial history, which began in the 19th century. The Water Tower was built in 1939 and consists of three sections: the substructure, the high-rising vertical shaft, and the tank at the top. The Water Tower was purchased by the Monuments Fund in 2003 so it can be restored and preserved as one of Aruba's monuments. The Museum of Industry is part of Aruba Museum Foundation (Fundacion Museo Aruban), which is a foundation set to maintain, preserve, and protect the Aruban cultural sector, history, and nature. The museum of Industry is open daily from 9 am till 6 pm. For more information, check out their Facebook page Museum of Industry Aruba. ----------------------------- ==Musica den Caribe Hulandes== * en.wiki:Music of the former Netherlands Antilles E músika di Antias Hulandes ta un kombinashon di elementonan nativo, afrikano i europeo, i ta estrechamente konektá ku tendensia di paisnan bisiña manera Venezuela i Colombia i islanan manera Puerto Rico, Cuba, Santo Domingo, Haiti, Martinique, Trinidad, Dominica i Guadeloupe. E islanan di Curaçao i Aruba, ku tabata forma parti di Antillanan Hulandes, ta konosí pa nan vals, baile, mazurka i un tipo di músika ku ta wòrdu yamá tumba, ku a haña su nòmber for di e tambornan di conga ku ta akompañá e músika. E otro islanan ta hopi mas chikitu ku Aruba, Bonaire i Curaçao. Nan ta Sint Eustatius, Sint Maarten i Saba. Sint Eustatius tin un bida nocturno chikitu, ku solamente un club nocturno (e zouk Largo Height Disco) [1] na 1996. E habitantenan, e "Statianonan", ta tene baile improvisá den kaya, yamá "road blocks", usando stereo di outo. Saba tin un kantidat di baile den diferente restorant, inkluyendo un gran variedat di hip hop, calypso, soca, kompa, zouk, bouyon, reggae i merengue. Sint Maarten tin un bon konosí tradishon di karnaval ku músika i baile, ku ta tuma lugá meimei di aprel i ku ta kulminá ku e tradishonal kimamentu di Rei Moui-Moui, i tambe un kantidat di klubnan di anochi i kasinonan ku músika; "spot"nan popular kaminda lokalnan ta bai baila ta inkluí Boo Boo Jam i Lago Height, tur dos situá na e parti nort (franse) di Sint Maarten; e banda di kasinonan mas popular ta King Bo-Bo, konosí komo e "King of Calypso". 2] == Aruba == Musica ta masha estrechamente conecta cu e cultura Aruba, y ta hunga un rol importante den fiesta, carnaval y celebracionnan informal. E músika di karnaval a nase na Trinidad na fin di siglo 18, i ta kombiná temanan romántiko, melodía inspirá den calypso, i tambor di tumba. Otro selebrashonnan Arubiano ku ta basá riba músika ta incluí Dera Gai, Dande, Gaita i Aguinaldo. Op Aruba speelt muziek niet alleen op feestdagen een belangrijke rol, maar ook tijdens de carnavalsperiode en informele vieringen. Omdat het eiland zo klein is, heeft de muziek van Aruba rijke invloeden van Afrika, Europa en Latijns-Amerika. De muzikanten hebben de muziek wel een onmiskenbaar Arubaans/Antilliaans geluid gegeven zodat het toch niet hetzelfde is. {{div col}} * [[Asambeho]] * [[Calypso]] * [[Roadmarch]] * [[Steelband]] * [[Dande]] * [[Tumba]] * [[Waltz antiano]] * [[Bolero]] * [[Soca]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ==Bonaire== E isla di Bonaire ta konosí pa un kantidat di baile, entre otro e baile di Bari i e baile di Simadan. Polka, carioca, rumba, merengue, danza, joropo, jazz waltz i mazurka importá tambe ta popular. [[Baile di Sinta]] ta un baile popular di fertilidat, ku ta wòrdu ehekutá rònt di un palo di mei. Cancionan di trabou tradicional Africano na Bonaire a evoluciona cu tempo den cancionan ritual cu baile compleho, instrumentacion y polifonia. 3] E Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di e mesun nòmber, i tambe na otro okashonnan, ta wòrdu dirigí pa un kantante soltero ku ta improvisá tekstonan ku ta komentá eventonan lokal i figuranan (un kantante asina ta similar na un calypsonian). E baile di Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di Bari, ta bai huntu ku un tambor ku ta parse un bongo, yamá un Bari. E promé parti di e baile ta presentá hòmbernan ku ta kompetí den un baile stilizá, ritual pa muhénan, siguí pa un parti kaminda e parnan ta baila, maske nan no ta mishi (e ta similar na tumba).[ 3] Despues di e kosecha di sorgo den luna di febrüari te ku aprel, e festival di Simadan ta tuma lugá pa selebrá, ku e wapa, un baile ritmiko, ku ta bai huntu ku e selebrashon. E kansionnan tradishonal di Simadan ta inkluí tres forma di yamada i kontesta, e Dan Simadan, Belua i Remailo. Nan ta uza instrumentonan manera bari, wiri, karko, quarta, guitar, triangle y clapping. 3] {{div col}} * [[Bari]] * [[Simadan]] * [[Tumba]] * [[]] {{div col end}} ''Bari'' is a festival, dance, drum and song type from the Dutch Antillean island of [[Bonaire]]. It is led by a single singer, who improvises. Lyrics often concern local figures and events of importance.<ref>{{cite web|url=http://www.geographia.com/bonaire/boncul01.htm|work=Geographica: Bonaire|title=Culture: A Rich and Diverse Heritage|access-date=December 3, 2005}}</ref> ==korsou == {{div col}} * [[Wals antiano]] * [[Danza]] * [[Mazurka]] * [[Tumba]] * [[Tambu]] * [[Muzik di zumbi]] * [[Ritmo Kombina]] * [[Latin rap]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ''[[Tumba (music)|Tumba]]'' is a style of Curaçao music, strongly African in origin, despite the name's origin in a 17th-century Spanish dance. Traditional ''tumba'' is characterized by scandalous, gossiping and accusatory lyrics, but modern ''tumba'' often eschews such topics. It is well known abroad, and dates to the early 19th century. It is now a part of the [[Carnival Road March]].<ref>{{cite book|author=De Ledesma, Charles |author2=Gene Scaramuzzo |chapter=Dance-Funk Creole-Style|year=2000 |editor=Broughton, Simon |editor2=Ellingham, Mark |editor3=McConnachie, James |editor4=Duane, Orla|title=World Music, Vol. 2: Latin & North America, Caribbean, India, Asia and Pacific|pages=289–303|publisher=Rough Guides|isbn=1-85828-636-0}}</ref> == Sint Maarten == {{div col}} * [[Ponum]] * [[Quimbe]] {{div col end}} ''[[Quimbe]]'' is a topical song form from the Dutch Antillean [[St Maarten]]. It traditionally accompanies the ''ponum'' dance and drumming, but is now often performed without accompaniment. Lyrics include gossip, news and social criticism, and use clever puns and rhymes. Performance is often competitive in nature.<ref>{{cite book|title=New Grove Dictionary of Music & Musicians|editor=Sadie, Stanley|chapter=Dutch Antilles|publisher=Macmillan Publishers|location=London|year=1995|isbn=1-56159-174-2|page=777}}</ref> Other genres include: {{div col}} * [[Latin hip hop|Latin Rap]] * Ritmo Kombiná * [[Tambu (music)|Tambú]] * Seú * Wals * [[Zumbi]] {{div col end}} ----------------------------------------------------- --------------------------- Het Natuurhistorisch Museum van Bonaire is een museum geopend in 1885 en gevestigd in Kralendijk op Bonaire . Geschiedenis Gebouwd in 1885 door een Venezolaanse plantage-eigenaar, werd de eigenaar er na de Tweede Wereldoorlog van beschuldigd samen te werken met de nazi's door de bewegingen van transportschepen met een zender-ontvanger door te geven aan Duitse onderzeeërs in de Caribische Zee. De eigenaar wordt in Venezuela gearresteerd en de eigendommen worden in beslag genomen. Vervolgens werd het in 1947 aangekocht door de familie Herrera , een van de meest invloedrijke families op Bonaire . Het huis heette destijds het “Van der Reehuis”. Het groeide uit tot een kleine winkel met vlees van de plantage in Washington, houtskool, groenten, ingeblikte goederen en vervolgens bier en limonade. Tegenwoordig is dit herenhuis een van de historische monumenten van Bonaire en herbergt het het Bonaire Natural History Museum. Het bewaart Indiase kunstvoorwerpen, schelpen en zeedieren , Bonaire-vogels, koralen, schelpenfossielen, plantagegereedschappen, antieke flessen en nog veel meer . --------- '''FuHiKuBo''' (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) ta un organisashon boneriano dedika na registra e historia di Boneiru. El a wordu funda dia 6 di ougustus 1998. == link eksterno == * [http://archivoboneiru.com/ Wepsait di Archivo di Boneiru] FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) es una organización de Bonaire dedicada a registrar la historia de Bonaire. La fundación se creó el 6 de agosto de 1998 y se dedica a la[1]: Dat doet zij onder meer door Bonairiaanse ouderen op video te laten vertellen over hun eigen geschiedenis. De collectie bestaat uit archiefmateriaal verzameld door Boi Antoin. Via de website archivoboneiru.com zijn meer dan 1000 interviews en documentaires te zien die een beeld geven van het eiland.<ref>[https://www.unesco.nl/nl/artikel/unesco-accrediteert-bonairiaanse-stichting-fuhikubo Unesco accrediteert Bonairiaanse stichting Fuhikubo], 11 di september 2020</ref> {{Appendix}} ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} [[File:Dakkappellen Weststraat 15.jpg|thumb|275px|Dak di Casita Geel]] '''Casita Geel''' (of ex-cas di Aruba Bank) ta un cas di cunucu na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]], situa den centro di ciudad na Weststraat 15. E ta un [[monumento]] proteha y a wordo registra den Registro di Monumento dia 10 di mart 2011. Het kunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 is een beschermd monument en is op 10 maart 2011 in het Monumentenregister ingeschreven.[2] Het is eigendom van de Stichting Monumentenfonds Aruba en was tot eind 2019 in gebruik als kantoor van ARINA. == Historia == Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya G.F. Betico Croes (antes Nassaustraat) y Waterweg, pega cu e edificio di Aruba Bank. Ta probable cu e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un [[Fransia|Frances]]<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> y na 1908 a wordo cumpra pa Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest-Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest-Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas.[[File:Aruba Bank.jpg|thumb|left|John Eman Bank den Caya Betico Croes]] El a resta como e ultimo casita di cunucu den e caya principal comercial di oranjestad, despues cu tur e otronan a keda tumba abou y remplasa pa edificionan nobo i mas moderno durante [[siglo 20]]. [[File:Voorgevel Weststraat15.jpg|thumb|Fachada dilanti na Weststraat 15]] ---- nl.wiki:Weststraat 15 is een stadskunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 in Oranjestad, de hoofdstad van Aruba. Het staat ook bekend als het Gele Huisje (of "Casita Geel" in Papiaments) of ex-Aruba Bank Huisje. Het is tot stand gekomen mogelijk in 1908. Er is ook sprake volgens Plantage Zorg en Hoop dat het in 1860 zou zijn gebouwd door een Fransman.<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> [1] Het jaartal 1908 en huisnummer 97 boven de hoofdingang zouden hierdoor verwijzen naar een verbouwing uitgevoerd door de toenmalige eigenaar Richard Johannes Eman die het had aangekocht. Eman was gehuwd met Johana van der Biest en samen kregen ze zes kinderen. Als volwassene trouwde een van de dochters met de bankier John Gerard Eman die de stichter was van de Aruba Bank. Originalmente, la casa estaba situada en la esquina noroeste de Caya G.F. Betico Croes, antigua Nassaustraat, y Waterweg. Estaba situada con su fachada alejada de la línea de edificación con una plaza con grandes árboles delante. En el contexto urbano y sobre todo para la principal calle comercial de Oranjestad, esta casita era muy especial porque seguía siendo la última casa stadskunuku presente en esta calle. Todas las demás casas stadskunuku habían sido demolidas durante el siglo XX y sustituidas por nuevos edificios más modernos. == Historia == == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix}} Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya Betico Croes y Waterweg, pega cu e actual edificio di Aruba Bank. Probablemente e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un Franses y na 1908 a wordo cumpra pa Sr. Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest- Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest- Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas. Na aña 2000 cu e meta pa preserva e casita aki pa futuro generacionnan y evita e bay perdi a dicidi pa muda esaki pa un locacion nobo na Weststraat. Pa aloca e monumento a busca un tereno den Oranjestad mes paso akinan ta caminda cu e cas di cunucu mester a keda mirando cu ta den e area aki so por a haya e tipo di casnan aki. Un otro punto importante tabata cu mester a haya un tereno caminda por a aloca e cas mescos cu na su tereno original na un distancia di 14 meter for di e rooilijn esaki ta ser considera un locacion historico. Asina a logra yega na e tereno caminda e edificio ta actualmente despues cu e tereno a keda traspasa pa Stichting Monumentenfonds Aruba. Esaki ta e unico biaha cu na Aruba a muda un monumento completamente. Despues di a fungi como museo, oficina, restaurant awor eCasita Geel lo ta e cas nobo di Moonshine Diaquiri & Co.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/10/AM231010.pdf E portanan di Casita Geel lo habri un biaha mas pa publico], AweMainta (10 di oktober 2023)</ref> {{Appendix}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=}} {{References}} }} [[Category:Hende]] [[Category:Monumento|Aruba]] [[Category:Aruba]] ------------------------------- User:Curatoraruba10/sandbox '''Museo di Industria''' ta un [[museo]] na [[Aruba]]. E ta situa den [[Watertoren San Nicolas|Watertoren di San Nicolas]], un edificio monumental na skina di Bernardstraat y Caya Cooper.? E museo tin un exposicion permanente cu ta pinta e desaroyo industrial di Aruba, cuminsando cu e explotacion minanan di oro, e cosecha di aloe, e industrianan di fosfaat y petroleo y finalmente cabando cu [[turismo]]. Het Industriemuseum, gehuisvest in de voormalige watertoren te San Nicolas, geeft een beeld van de industrialisatie van Aruba. Dat verhaal begint met het goud delven, de aloëwinning, de fosfaatindustrie, om dan eerst uit te komen bij de olie­industrie en ten slotte het toerisme.  == Watertoren San Nicolas == E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas, construi pa LWV (Lands Water Voorziening, awendia WEB Aruba NV) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Architecto tabata [Pieter van Stuivenberg]], kende tabata traha pa LWV na korsou. == locatie == Museo Industrial ta situa alabez den un edificio cu ta hopi apropia pa cu e tematica di e exposicion aki…e edificio monumental a ser contrui pa LWV (Lands Water Voorziening) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Di e forma aki por acomoda e cantidad di migrantenan cu a bin busca un bon futuro na Aruba y cu pa gran parti a establece nan mes den e pueblo aki. Pa loke ta diseño por remarca cu e ta mustra razgonan di estilonan di moderno na momento di su construccion manera art deco y nieuw bouwen cu ta refleha e enfoke riba forma, dynamismo y functionalidad di e periodo. E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas y sin duda ta un recuerdo potente y symbolico di e desaroyo tecnologico industrial di e epoca atras. en.wiki: ==Industry museum== The industry museum provides an overview of the industrial activities on Aruba. It has displays of the gold, [[aloe]], phosphate ([[guano]]) and oil industries which were present on the island.<ref>{{cite web|url=https://www.aruba.com/nl/ontdek/het-industriemuseum |title=Het Industriemuseum |website=Aruba.com |language=nl |access-date=19 February 2022}}</ref> The [[public utility]] companies of Aruba have permanent exhibitions of their activities.<ref name="beautiful"/> -------------------------------- '''Museo Historico di Aruba''' ta e [[museo]] mas bieu na [[Aruba]]. E ta situa den [[Fort Zoutman]] na Oranjestad. Artwell Cain: Het oudste museum is het Historisch Museum Aruba, opgericht 1961 en nu bekend als Museo Historico Arubano (FMA). Aanvankelijk viel het museum onder het beheer van de Stichting Cultureel Centrum Aruba, in 1975 kreeg het een eigen stichtingsbestuur. De doelstelling was het oprichten en beheren van één of meer musea met objecten en kunstzinnige voorwerpen van cultuurhistorisch en natuurhistorisch belang en de bewustwording van de Arubaanse bevolking van het verleden.4 In 1984 kreeg het museum een permanente behuizing in het historische Fort Zoutman, in het centrum van Oranjestad. Dit gebouw dateert uit 1798, de ernaast gelegen Willem III-toren uit 1868. ------------------------------------------- {{Databox}} [[File:Museo di Tambu Shon Cola.jpg|thumb|Museo di Tambú Shon Cola]] '''Museo di Tambú Shon Cola''' ta un [[museo]] chikitu na [[Kòrsou]]. E ta situá ost di [[Willemstad]] entre [[Spaanse Water]] i Sint Jorisbaai, den region di Bandariba. Den un kas di famia, tipo [[kas di kaha]], na Kaya Sabana Baka 31.<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021), pag.61-65.</ref> == Mira tambe == * [[Lista di museo na Kòrsou]] {{Appendix}} [[Category:Kòrsou|Museo]] [[Category:Kultura]] [[Category:Kòrsou]] Het Museo di Tambú Shon Cola ligt ten oosten van Willemstad, tussen het Spaanse water en de Sint Jorisbaai. Het vrijstaande huis met zijn veranda, dieprode muren en witte vensters is een eenvoudige versie van de deftige landhuizen van de witte elite, in de volksmond kas di kaha. Een bord bij de ingang vermeldt, in het Papiaments: ‘Een volk heeft recht op zijn eigen geschiedenis.’<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021).</ref> Het museum is opgericht in april 2015 door Mr. dr. René Rosalia (1948), politicus en oud­minister van Onderwijs, Cultuur, Sport en Wetenschap. Deze tambú­speler en ­componist promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam op een onderzoek naar de wettelijke en kerkelijke repressie van afro­culturele volksuitingen. Rosalia is ook een van de drijvende krachten achter het bijschrijven van tambú in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland, in november 2016.91 In het museum bracht hij een groot deel van zijn in 1972 gestarte privécollectie onder. Tekstborden geven uitleg in het Papiaments en Engels. In vertaling: ‘Tambú werd gespeeld vanuit diepe spirituele redenen. De aanwezigheid van tambú in het leven van “yesterday’s people” was om te voldoen aan de plichten die verbonden waren met hun intense spirituele orientatie.’ Tambú bood hun bescherming en veiligheid. Met tambú kon de mens contact maken met God. Zonder tambú was je onbeschermd en zwak. Op een monitor zijn beelden te zien van een feest op Bandabou in 1991, waar paren dansen op tambú­muziek. Tambú is verbonden met de jaarwisseling en eindigt op Dumingu di Tres Rei, de zondag na Drie Koningen. De tambú­spelers identificeren zich met de zwarte koning Balthazar.92 --------- ------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''Johannes (Johan) Hartog''' (☆ 1912 - † 1997 na [[Salzburg]]) tabata un historiador, escritor y bibliotecario antiano. E ta ser considera un di e pioneronan cu a pone e fundeshi pa investigacion cientifico socio-cultural tocante [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{citeer web|url=https://www.creativeeuropedesk.nl/sites/default/files/files/UNESCO%20Aruba%20Heritage%20report%20Luc%20Alofs%20okt08_0.pdf|auteur=Alofs, Luc|titel=The Aruba Heritage Report|werk=Aruba National Commission for [[UNESCO]]|datum=2008|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> == Bibliografia == Johan Hartog tabata un persona remarcabel; e tabata protestant cu e converti den catolico y a promove den [[teologia]] (''doctor theologiae'') na Universidad di London.<ref name="Hartog">{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402196:mpeg21:a0006|titel=Dr. Hartog vertrokken|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-11-12|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> E tabata biaha hopi, entre otro den tur skina di [[Oropa|Europa]] y [[Medio Oriente]], acumulando conocemento na diferente universidad, pais y sociedad. Na juni 1940 el a yega [[Kòrsou|Corsou]]. Den añanan 1940 pa 1946 Hartog tabata redactor en hefe di [[Amigoe|Amigoe di Curaçao]], corant cu e momento ey tabatin circulacion na tur e islanan di [[Kòrsou i Dependensianan]]. Bou di su guia Amigoe a converti di un corant semanal den un corant diario.<ref name="Hartog"/> Despues di 1946 el a continua cu Amigoe como coresponsal. Entre 1946 i 1948 el a muda bek pa Hulanda, unda el a keda nombra redactor en hefe di e corant regional "Gooi- en Eemlander" na Hilversum. Desde 1948 el a traha pa Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) y tabata enbolbi pa cu lantamento di un centro cultural na [[Kòrsou]] y [[Aruba]]. Na 1950 el a wordo nombra director di e [[Biblioteca Nacional Aruba|biblioteca di Aruba]], cu tabata situa na Lagoenweg na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Mas despues e biblioteca ta muda pa [[scol 1888|Wilhelminastraat]], unda Hartog a keda director te su pensioen na 1972. Hartog tabatin un cantidad di publicacion riba su nomber. Mayoria di su buki a wordo publica na Aruba pa e imprenta VAD (Verenigde Antilliaanse Drukkerijen, antes D.J. de Wit). Di su obranan algun a wordo traduci na idioma [[Ingles]] of [[Spaño]]. Mas conoci ta su obra ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'' (Historia di Antias Hulandes), un cronica antiano den cuater tomo cu a sali entre 1953 y 1981.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://www.bibliotecanacional.aw/pages/johan-hartog/|titel=Johan Hartog|werk=[[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]|datum=2018-02-23|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Den e ultimo aña a saca como e di cincu tomo un registro y bibliografia historico. Na aña 1948 Hartog a casa cu Elisabeth Wouters, yiu muhe di G.J.J. Wouters (1883-1973), [[Lista di gobernador di Antia Hulandes (1634-1954)|gobernador di Antias Hulandes]] entre 1936 y 1942. Huntu nan a biba na [[La Piccola Marina]] di 1950 te 1980, ora nan a bandona Aruba pa motibu di salud di Elisabeth.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640175:mpeg21:a0088|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-09-29|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Na 1997 Hartog ta fayece na edad di 85 aña, net un luna despues di su esposa, y a wordo dera na Salzburg dia 21 di mei 1997. == Obra (seleccion) == * 1944 - ''Journalistiek leven in Curaçao'' * 1947 - ''Nederland in de West'' * 1953-1981 - ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'', tomo I te cu IV * 1957 - ''Bonaire: van indianen tot toeristen'' * 1961 - ''Curaçao: van kolonie tot autonomie: na 1816'' * 1962 - ''Het verhaal der Maduro's en foto-album van Curaçao, 1837-1962 : uitgegeven ter gelegenheid van het honderd vijfentwintigjarig bestaan van S.E.L. Maduro & Sons'' * 1964 - ''De Bovenwindse eilanden : Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius : eens gouden rots nu zilveren dollars'' * 1967 - ''The Honen Daliem congregation of St. Eustatius'' * 1968 - ''Luis Brion: de admiraal-financier'' (hunto cu Philip Louis Pierre Brion) * 1970 - ''Mogen de eilanden zich verheugen : geschiedenis van het protestantisme op de Nederlandse Antillen'' * 1971 - ''Honderd jaar gezelligheid in De Gezelligheid, 1871-1971'' * 1973 - ''Tula: verlangen naar vrijheid'' * 1974 - ''The courthouse of Sint Maarten'' * 1976 - ''Geschiedenis van Sint Eustatius'' * 1987 - ''Juwana Morto: Kustbatterij Aruba'' * 1996 - ''Het oude fort op de berg : gedenkboek bij het tweehonderdjarig bestaan van Fort Nassau op Curaçao'' * 1997 - ''De forten, verdedigingswerken en geschutstellingen van Curaçao en Bonaire : van Van Walbeeck tot Wouters, 1634-1942'' {{Appendix}} Johannes Hartog werd op 16 mei 1912 in Baam geboren. Hij volgde het gymnasium en studeerde vervolgens geschiedenis. In 1937, op vijfentwintigjarige leeftijd dus, promoveerde hij in Londen op de 'The Sacrifice of the Church'. Omdat het zijn voornemen was om oripntalist te worden, meldde hij zich als post-graduate student bij het Oosters Instituut in Rome. Zijn gekozen specialisatie zou de Balkan zijn. Maar de Tweede Wereldoorlog verhinderde de voorgenomen studie. Johan Hartog moest Italië verlaten. Omdat een broer van hem met zijn gezin op Curacao woonde, waar deze een betrekking bij de Shell had, belandde Johan Hartog na enige maanden en veel omzwervingen uiteindelijk op Curapao. Dr. Johan Hartog (1912-1997) was in de jaren 1940-1946 hoofdredacteur van de krant Amigoe di Curaçao, 'weekblad voor de Curaçaosche eilanden'. Onder zijn leiding werd de Amigoe een dagblad. Eind 1946 vertrok Joh. Hartog terug naar Nederland. Daar trouwde hij in 1948 met Elisabeth Wouters. Zij was een dochter van G.J.J. Wouters (1883-1973), een voormalig gouverneur van de Nederlandse Antillen (1936-1942). Vanaf 1948 was Hartog als medewerker van Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) betrokken bij de oprichting van het Culturele Centrum Curaçao en het Cultureel Centrum Aruba. In 1950 werd hij benoemd tot directeur van de Arubaanse bibliotheek aan de Lagoenweg in Oranjestad. Later zou de bibliotheek naar de Wilhelminastraat verhuizen, hij bleef er directeur tot zijn pensionering in 1972. Hartog heeft een aantal publicaties op zijn naam staan. Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Bronnen: * "Dr. Hartog vertrokken", in: Dagblad Amigoe di Curaçao d.d. 02-11-1946 *"Cultuur op korte termijn", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 31-05-1950 * "Verdiensten Hartog gememoreerd. Arubaanse bibliotheek viert 20-jarig bestaan", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 14-08-1974 * "Mevrouw Hartog werd 80 jaar", in: Amigoe d.d. 17-01-1987 Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Entre 1953 y 1981 el a publica un cronica di e historia antiano den cuater tomo bou di e nomber 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'. Mayoria di su buki a wordo publica pa e imprenta D.J. de Wit na Aruba. vijf delen waarvan de laatste 1981: Registerdeel en historische bibliografie bij de Geschiedenis van de Nederlandse Antillen Eerst die man. Doctor theologiae. Gepromoveerd in de Godgeleerdheid aan de Universiteit van Londen. UH rechtzinnig protas- j tantsche familie. Werd Roomsch- Katholiek. Reisde véél. De Balkan, Rusland. En het Beloofde Land („the much promised land" schreef — geestig en sarcastisch — onlangs „Linie"). Zoo vergaarde Hartog zijn wijsheid. Aan vele universiteiten (iater ook de Pauselijke van Rome), in vele landen en milieus. Met' die wetenschappelijke en wereldwijsheid spoelde hij, na Juni 1940, aan op Curagao. Een zéér vreemde eend in die subtropische bijt. Het was wijsheid van den Kerkvorst van dit kleinste deel des Rijks — Monseigneur Petrus Innocentius Verriet, den bisschop — dat hij Hartog de leiding gaf van het Missie-orgaan, het algemeene nieuwsblad Amigoe di Curagao, dat eenige malen per week verscheen. Hartog maakte er een dagblad van. Een heel merkwaardig, heel pittig, heel persoonlijk dagblad, soms veel te dwaas, maar altijd pittig en de moeite waard. Soms ging de wijsheid van hoofdartikelen en beschouwingen hoog uit boven dagbladpeil. Soms daalde Dr. Hartog naar het peil van de dorpsgemeenschap en spotte op dat peil j dat de spaanders er af vlogen.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010480233:mpeg21:a0041|titel=Vreemde geschiedenis. Waarom mag Hartog niet terug?|werk=Algemeen Dagblad|datum=1946-11-15|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> ------------------------------------- [[File:La Piccola Marina (Aruba) 19 09 28 897000.jpeg|thumb|275px|Fachada di La Piccola Marina]] '''La Piccola Marina''' ta un edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. El a wordo diseña como cas na 1950 pa arkitecto [[Jan Nagel]] (1913-1972) riba encargo di [[Johan Hartog]] (1912-1997), historiador, escritor y bibliotecario na Aruba. E cas ta unico den su sorto na Aruba. == Edificio == E cas di dos piso ta situa den centro di ciudad na L.G. Smith Blvd. 68, banda di [[Fort Zoutman]] cu bista riba bahia di Paardenbaai y Wilhelmina Park.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640114:mpeg21:a0015|titel=Te Koop|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-07-19|bezochtdatum=2023-10-17}}</ref> E piso abou ta consisti di entre otro un terasa, kamber pa studia, comedor, cushina i kamber cu baño pa e sirviente. E piso ariba tin un sala grandi, dos kamber y un baño. Cada piso tin un superficie di masomenos 90 m². Den e cura tin un casita di aproximadamente 20 m². Ultimo decadanan el a fungi entre otro como oficina y ta actualmente e sede di [[Kolegio di supervishon finansiero Aruba|Colegio di supervision financiero di Aruba]]. == Literatura == * Olga van der Klooster & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 187. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] De benedenverdieping omvat een terras, studeerkarr eetkamer, keuken, bijkeuken en dienstbodenkamer met badkamer. De bovenverdieping bestaat uit c. . grote woonkamer met grandioos uitzicht, twee slaapkamers en een badkamer. De oppervlakte is circa 90 m 2 per verdieping. In de tuin bevindt zich bovendien een tuinhuisje van circa 20 m 2. Het huis is voorzien van veel kasten en verfijningen en verkeert dank zij zorgvuldige bewoning en regelmatig onderhoud, in uitstekende conditie. Uniek voor Aruba en zeer aantrekkelijk geprijsd op NAf. 285.000,- k.k. ----------------------------- '''Adolf Kock''' (1936) ontving een Zilveren Anjer in 2022 vanwege zijn geschiedkundige kennis over [[Aruba]]. Met zijn kennis en verzameling van 1 miljoen foto's vanaf 1800 tot nu heeft hij een belangrijke bijdrage geleverd aan het behoud van ons [[cultureel erfgoed]]. -------------- == Tula == ===Vrijheidsstrijder wordt nationale held=== Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel [[Rehabilitatie (recht)|gerehabiliteerd]] als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot [[Held|nationale held]] van Curaçao.<ref name="historiek.net">[http://historiek.net/slavenleider-tula-uitgeroepen-tot-nationale-held/8736/#.VzQr1vmLTIV Historiek.net: ''Slavenleider Tula uitgroepen tot nationale held'']</ref> Dit werd nog eens benadrukt in [[2013]], toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.<ref>[http://www.curacaovoorjou.nl/cultuur/tula.html Curaçao voor jou: ''Tula'']</ref> Volgens oud-premier [[Don Martina]] kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals [[Nelson Mandela]], [[Martin Luther King]] en [[Mahatma Gandhi|Gandhi]].<ref name="historiek.net" /> Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. [[Canon van Curaçao]].<ref name="Canon">{{Citeer web|url=https://canoncuracao.cw/7-tula/|titel=Tula|werk=Canon van Curaçao|datum= |bezochtdatum=14 november 2021}}</ref> In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de [[Tweede Kamer]] om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 werd wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.<ref>Tweede Kamer der Staten-Generaal [https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2022Z23444&did=2022D50514 Gewijzigde motie van het lid Sylvana Simons c.s. over het verankeren van verhalen over antikoloniale vrijheidsstrijders en verzetshelden in het onderwijs (t.v.v. 36200-VIII-68)]</ref> In de [[Nederlandse_excuses_voor_het_koloniale_verleden#Excuses_regering_voor_slavernijverleden_(Suriname_en_voormalige_Nederlandse_Antillen)|excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden]] werd Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.<ref>Rijksoverheid [https://www.rijksoverheid.nl/documenten/toespraken/2022/12/19/toespraak-minister-president-rutte-over-het-slavernijverleden Toespraak van minister-president Mark Rutte over het slavernijverleden]</ref> Op 4 oktober 2023 erkende staatssecretaris [[Alexandra van Huffelen]] Tula namens Nederland als 'held voor ons allemaal'. "Het was een man die streed voor vrijheid, gelijkheid en broederschap".<ref>{{Citeer web|url=https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/video/video/5411418/na-228-jaar-eerherstel-voor-tula-held-voor-ons-allemaal|titel=Na 228 jaar eerherstel voor Tula: 'Held voor ons allemaal'|werk=rtlnieuws.nl|datum=5 oktober 2023|bezochtdatum=5 oktober 2023}}</ref> ------------------------ {{Variante|a}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} *NOTES Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} -------------- ---------------------------- de.wiki De Kalkoven Aruba is een historische kalkoven die nu in het grootstedelijk gebied van Oranjestad staat . Het dateert uit 1892 en is ontworpen door Santiago Tromp en tot 1949 geëxploiteerd door zijn zoon Felipe Santiago Tromp (1883-1960). Het is de enige authentieke kalkoven op Aruba die nog intact is. Tegenwoordig is het een van Aruba 's weinige industriële monumenten . Voorheen werden eenvoudige veldovens zonder wanden gebruikt. In 1970 is het gerestaureerd en opgenomen in de lijst van monumenten (Lijst van monumenten op Aruba) met het nummer 01-013. Geschiedenis Voordat cement werd geïmporteerd, werden alle gebouwen op Aruba gemaakt met kalkmortel . In die tijd werd de kalk gewonnen uit harde koralen en mosselschelpen en drie dagen boven een houtvuur gebrand. De zo geproduceerde ongebluste kalk werd geblust met water, vermalen en in combinatie met kleizand gebruikt om huizen te bouwen. De ongebluste kalk werd ook gemengd met de olie van aloë , gewreven en verwerkt tot lakproducten . ----------- * Kerki Protestant (Aruba) E '''Kerki Protestant''' ta un kerki di e De '''Protestantse kerk''' is een kerk van de [[Nederlandse Hervormde Kerk|Nederlandse Hervormde]] en [[Lutheranisme|Lutheraans]] gemeenschap in [[Aruba]]. Ze is niet aangesloten bij een internationale organisatie.<ref name="reform">{{nl}} Reformatorisch Dagblad, [https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,20110921:newsml_583ccb1e1294f192d493825627f25370 Veelkleurig kerk-zijn op Aruba], 21 september 2011</ref> E kerki bieu a wordo inaugura na 1846 y ta e kerki mas bieu cu ainda ta existe na Aruba. De oude kerk was in 1846 geopend, en is de oudste bestaande kerk op Aruba.<ref name="monument">{{en}} Monumenten Fonds Aruba, [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/protestant-church/ Protestant Church]</ref> In 1950 werd er een nieuwe kerk naast gebouwd.<ref name="historia">{{nl}} Historia di Aruba, [http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=71 Kleine Protestantse Kerk]</ref> == Historia == NOtes Construccion di e Kerki Protestant na Oranjestad a tuma luga entre 1845 pa 1846 pa e congregacion protestant na Aruba, funda na 1822. E ta construi den un estilo di construccion artesanal-tradicional, e kerki ta independiente y ta situa n’e skina zuidoost di un percela amplio delimita pa Wilhelminastraat, Schoolstraat, Rifstraat y Klipstraat. E fachada sur, cu su porche y su entrada principal, ta situa na Wilhelminastraat 1. E edificio antiguo den cual e kerki tabata situa, actualmente t’esun mas antiguo na Aruba, cumpra pa 250 florin for di famia Arends. E cas, cumpra for di famia Arends, despues a fungi como cas y leslokaal di e iglesia. A celebra e prome sirbishi dia 25 di augustus 1822. <ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/kerki-protestant-ta-conmemora-200-ana-di-su-fundacion-na-aruba/|titel=CONMEMORACION 200 AÑA DI FUNDACION DI KERKI PROTESTANT NA ARUBA|werk=24ora.com|datum=2022-12-01|bezochtdatum=20222-12-10}}</ref> {{Appendix}} ---------------------- {{Variante|c}} '''Radio Trans Mundial Boneiru''' ta un radio-emisora ku 4 zènder na parti suit di [[Boneiru]], ku kual nan ta transmití programa [[Kristianismo|kristian]] ku ta yega te na [[Venezuela]], [[Cuba]], [[Colombia]], [[Brazil]], i otro islanan den [[Laman Karibe|Karibe]]. Sede del mayor transmisor de AM del hemisferio occidental, Shine 800 AM -el sitio de transmisión de TWR en Bonaire- llega a una audiencia potencial de 100 millones en toda América Latina y el Caribe con la esperanza de Cristo.<ref>[https://twr.org/bonaire Boneiru]</ref> == Historia == Na 1952 Paul Freed, misionario merikano, a kuminsa un organisashon mediatiko ''Trans World Radio'' (TWR), pa transmiti di [[Maroko]] pa [[Spaña]]. Despues TWR ta muda pa Monaco. Despues di expande pa otro luganan, manera Guam ta expande pa Boneiru na 1964. TWR a bira e organisashon mediatiko kristian mas grandi na mundu i ta usa, banda di e onda korto i mediano, satelite, internet i otro teknologianan pa transmiti. en.wiki: TWR started in 1952, when Paul Freed [nl] set up the organization to reach Spain by broadcasting from Morocco. Later, TWR moved to Monaco. Other major transmitting sites include Guam, Bonaire,[1] Sri Lanka, Cyprus, and eSwatini (Swaziland). multinational evangelical Christian media distributor. The largest Christian media organization in the world, it uses mediumwave or high-powered AM and shortwave transmitters, local FM radio stations, cable, satellite, Internet, and mobile device technologies. Currently, their programs can be heard in 190 countries in more than 275 languages and dialects. de.wiki:Het is een van de grootste christelijke missionaire media-aanbieders ter wereld. Opgericht door Amerikaanse missionarissen , zond het zijn eerste radioprogramma uit vanuit Marokko naar Europa op 24 februari 1954, onder de naam Voice of Tanger . Na de onafhankelijkheid van Marokko moest TWR zijn zenderlocatie in Tanger verlaten als een aanhangsel van de voormalige koloniale macht. Het zendingswerk bouwde een kortegolfzender in het Prinsdom Monaco , dat in 1960 in gebruik werd genomen. Samen met Radio Monte Carlo deelde het zendingswerk, nu omgedoopt tot Trans World Radio, midden- en kortegolftransmissiesystemen in Monaco. Een paar jaar later bouwde het zendingswerk zijn eigen zenders op locaties in het buitenland. TWR opende voor het eerst een middengolf- en kortegolftransmissiesysteem in de Nederlandse Antillen om Latijns-Amerika te bestrijken . Zenders in Cyprus , Guam , Sri Lanka , Swaziland , Zuid-Afrika en Armenië volgden in de jaren 70, 80 en 90. aire == Vakatura Trans World Radio Bonaire (Boneriano, 19 oktober 2020) Radio Trans Mundial tin 4 zènder na parti suit di Boneiru ku kual nan ta transmití programa kristian ku ta yega te na Venezuela, Cuba, Colombia, Brazil, i otro islanan den Caribe. Tur dia, for di mitar di seis di anochi te ku mitar di nuebe di mainta por tende e evangelio di Hesu-Kristo den seis diferente idioma na e frekuensia 800AM. Pa e komunidat lokal di Boneiru, Trans Mundial ta transmití di dia i anochi na 89.5FM, e Bos di Speransa. TWR begon zijn uitzendingen op 13 augustus 1964. Het is werelds eerste radiostation dat door particulieren beheerd wordt.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461013:mpeg21:a0115|titel=Trans World is tien jaar op Bonaire|werk=[[Amigoe]]|datum=5 augustus 1974|bezochtdatum= 2021}}</ref> In 1964 werd het flamingo-eiland het tehuis van 's werelds eerste radiostation, dat door particulieren beheerd wordt. Na een jaar van hard werken, kwam het zendgebouw in het zuiden van Bonaire klaar. Hierin bevinden zich drie krachtige zenders. De grootste is een AM zender van 500 kw, die de frequentie 800 gebruikt op de standaard band. De twee korte golfzenders. van 50,000 watt en 250,000 watt werden toen ook geplaatst. Om deze reusachtige zenders van stroom te voorzienbouwde TWR, een centrale met twee 16 cylinders generatoren. In het begin werd «*r in 7.ps talen uitgezonden naar Zuid-, Midden- en NoordAmerika en de Caribische eilanden, heden ten dage in vijftien talen en zelfs naar India en Rusland. Het oorspronkelijke kantoor en studio-gebouwen werden ondergebracht in gewone huizen. Nu worden ze gebruikt als huisvesting voor TWR-personeel. In 1968 werd er een modern kantoor en studio gebouwd tegenover Hotel Bonaire. (1994:Studio aan de Kaya Gobernador Debrot) Het werd geopend in januari 1969. IN juli 1993 werden de kortegolf-uitzendingen gestaakt. Trans World Radio is een onderdeel van grote interkerkelijke organisatie, gesticht door Paul E. Freed. Zijn werk begon in 1954 toen Freed „the voice of Tangier" oprichtte. Er werden uitzendingen verzorgd vanuit Tanger, Marokko met een korte golf zender van 2500 watt. ---------- Vanuit Caribisch Nederland bereikt Trans World Radio (TWR) miljoenen luisteraars op het westelijk halfrond. Onze zender is met een vermogen van 440 kilowatt de krachtigste op het westelijk halfrond. Vanuit hier bereikt het Evangelie zowel Brazilië, de noordelijke landen van Zuid-Amerika, het Caraïbische Gebied, Midden-Amerika en zelfs de zuidelijke staten van de VS. Iedere toerist op Bonaire rijdt over de smalle EEG-Boulevard langs de iconische slavenhuisjes, de enorme zoutpannen en de zeldzame flamingokolonies. Onderweg zijn de 145 meter hoge antennes en het basisstation van Trans World Radio niet te missen. <ref>https://www.rd.nl/artikel/905859-trans-world-radio-zoutend-zout-vanaf-bonaire|titel=Trans World Radio „zoutend zout” vanaf Bonaire|22 december 2020}}</ref> {{Appendix}} ------- * Teater di sine na Korsou E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>[https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf Ta buskando potrèt, dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou], Ekstra, datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20</ref> ===Teater di sine aktual === * The Movies Curacao (Scharloo) - The Cinemas Curacao (Otrobanda) * Cinemark (Sambil) === Historia === The Roxy Theater at Pietermaai was destroyed by fire in 1982. Next to it stood the Naar Theater built in 1871 and remodeled into Teatro Americano, a cinema, in 1920. Roxy, built in Moorish style, replaced this building as a cinema venue. It was officially opened on 7 November 1931 as the “Stadsschouwburg” or Municipal Theater, but it too was later used as a cinema.<ref>https://www.curacaohistory.com/1931-roxy-theater</ref> In de jaren vijftig beschikte Curacao over een tiental bioscopen. Theaters als Westend (Otrobanda), Caraibe (Steenryk), Cinelandia (Punda), Cinerio (Suffisant) en het Rex-theater (Marchena) trokken toen talloze bezoekers. Door de invoering van de video kwam daar de klad in en het ene theater na het andere werd opgeheven. In 1982 brandde het Roxy-theater af. Daarna was er nog een tijdje een bioscoop in de Tempel. Verder beschikte Curacao in de jaren tachtig over een heuse drivein bioscoop. Maar ook die moest het afleggen tegen het opkomende videogeweld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644056:mpeg21:a0094|titel=Plan voor bioscoop op ex-Roxy terrein|datum=1992-05-26|bezochtdatum=2022}}</ref> Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> Vanaf 1956 sine-trunk een geschenk aan bevolking voor 50 jarig jubileum van Rotary * in de jaren vijftig een bioscoop theater te nieuwpoort * Separá di e teater di sine, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. * ront 1965 a cuminsa instala airco den teater di sine * 1983; na sluiting van West-End en alleen Golden Drive in van Angel Job overbleef, werd het gebouw De Tempel in punda tot bioscoop ontwikkeld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640991:mpeg21:a0111|titel=Maak van De Tempel bioskoop|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-09-20|bezochtdatum=2022}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640082:mpeg21:a0066|titel=De Tempel krijgt ook bioscoop-functie|werk=[[Amigoe]]|datum=1979-12-11|bezochtdatum=2022}}</ref> * in de jaren .. vertoonde de Filmliga films in diverse teaters, zoals Asiento en Roxy * 1982: bioscoop-voorstellingen op woensdagavond in Van der Valk hotel<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644157:mpeg21:a0065|titel=Bioscoop bij Van der Valk|werk=[[Amigoe]]|datum=1992-07-23|bezochtdatum=2022-08-30}}</ref> Donderdag (juli 1983) is de laatste film gedraaid in Cinelandia. Een bioscoop die volgens het encyclopedie van de Nederlandse Antillen in 1916 gebouwd is onder de naam Salon Habana. Dit is indertijd gebouwd door de Venezolaan Alfredo Pellicer Hernandez, die tevens rond 1900 als één van de eersten filmvertoningen op Curacao organiseerde. De encyclopedie vermeldt ook dat het theater gedurende zijn 67 bestaansjaren tot tweemaal toe geheel afbrandde. Met de sluiting van nog een bioscoop op Curacao (Cine Rio wordt al enkele jaren niet meer als zodanig gebruikt, Roxy brandde een tijd geleden af en de drive in van Groot Davelaar die tot het verleden behoort) is een leemte gevallen in de recreatie die de binnenstad aan zijn bezoekers biedt. Toeristen die nog willen profiteren van een avondje naar de film moeten zich tevreden stellen met een bezoek aan bioscoop West End, die ook al sluitingsplannen aankondigde. Die bioscoop is ook hard aan een opknapbeurt toe. Theater De Tempel dat een goede start maakte heeft het ook sinds geruime tijd als bioscoop laten afweten en brengt nu nog slechts bij tijd en wijle filmvoorstellingen, meestal van de Filmliga. Het bioscoopbezoek dat met de komst van de televisie achteruitgegaan was, leefde in 1965 weer op, na de opening van de eerste drive-in bioscoop van Curacao. Die is inmiddels apk gesloten. Gesteld kan worden dat éé4van de grote klappen Voor de bestaande theaters de opening twee jaar geleden van de nieuwe drive-in bioscoop van Angel Job was. De ware nekslag is echter - zoals Alfred Moron ook verklaarde - de acceptatie van video als recreatiemedium. === Teater di sine di antes === <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;"> * Teater Naar * Salon Habana (werd in 1936 Cinelandia) * El Ideal * Teater Brion * Teater Guillermina * Rialto * Teater Asiento (1955-1967?, Emmastad) * Cinelandia - 1936-1986 * Roxy ([[Punda]]) * West End ([[Otrobanda]]) * Royal * Caribe (???-1965, Marie Pompoen)<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462571:mpeg21:a0068|Caribe deze maand dicht|datum=1965-03-17</ref> * Rex (Marchena) * Cine Rio * The Tempel - filmvertoningen v.a. 1981? * Airport Cinemas (Hato) * Drive In (Groot Davelaar) - geopend in 1965 plaats voor 500 auto's * Golden Drive In (Brievengat) - werd later Curacao Festival Center (1990?) * Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) * Paradise Movies </div> {{Appendix}} * bioscoop te Rio Canario rond 1975 * 2012 openluchtbioscoop Mambo Beach NOTES WILLEMSTAD.- E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf|titel=Ta buskando potrèt/dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou|werk=Ekstra|datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20}}</ref> Ta hopi teater a habri, sera, kima i habri bou di otro nòmber. Tin ku a pasa den tempu bon i tin otro ku a pasa den tempu ménos bon. Di tur e teaternan aki por tin hende ainda ku tin potrèt/dokumentashon wardá di e tempu ei, ku lo por yuda masha bon pa traha un dokumental spesial. Ora papia di teaternan di sine na Kòrsou, nos ta referí na entre otro: Teater Naar – Salon Habana – El Ideal – Teater Brion – Teater Guillermina – Rialto – Teater Asiento - Cinelandia – Roxy – West End – Royal – Caribe – Rex - Cine Rio – The Tempel - Airport Cinemas – Drive In (Groot Davelaar) – Golden Drive In – Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) – Paradise Movies – i klaro awor aki The Movies – The Cinemas i Cinemark. Separá di esaki, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. Ta’tin diferente hende ku a traha bendiendo karchi, tumando karchi, --- Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> {{Appendix}} ------------ {{Infobox Artista | birthname = Venancio Domacassé | image = | birthdate = [[1 di aprel]] [[1941]] | lugar_nanse = [[Kòrsou]] | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = Sinematografia | movement = | awards = | website = }} ---------------- == Jossy Mansur == El a bay Dominicus College na Playa. Na 1948 el a bay [[Estadonan Uni di Merka|Merca]] caminda el a caba skol secundario y universidad. Continuando su estudionan el a obtene su D.Litt.den literatural univeral di Susses College of Tehnology, titulo cu ta equivalente na un doctorado na Merca. Titulo di su tesis tabata Early Romanticism in Venezuelan Poetry". E tin tambe un titulo den sicologia y na 1977 ta logra s Ph.D den educacion na Northwestern University. * [[29 di oktober|30]] - [[Konseho Insular]] di [[Aruba]] ta aproba e proposicion di Comision di [[Ortografia]] pa un [[ortografia di Papiamento]] basa riba un kompromiso entre e sistema [[Etimologia|etimologiko]] i esun [[Fonologia|fonologiko]], e asina yama ortografia-[[Jossy Mansur|Mansur]].<ref>{{nl}}{{citeer eb|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460860:mpeg21:a0010|titel=Eilandsraad Aruba neemt spelling Jossy Mansur aan|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-10-30|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Fin di 1976 el a cuminsa traha como redactor di e corant Extra pa Aruba y tabata alaves redactor principal di e corant arubano Prome, tantu pa algun luna desde 1976 y na 1978. tambe redactor principal di e corant arubiano Prome.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460940:mpeg21:a0061|titel=Jossy Mansur reorganiseert jong Prome|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-06|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Na 1976 presidente di comision di ortografia y na 1978 di comision di gramatica Hij was voorzitter van de in 1976 ingestelde spellingscommissie. * in 1974 bracht hij het informatief cultureel maandblad Brindis uit --------------- == Joyce Pereira == - eerste preofschrift dat het papiaments van aruba als focus heeft. Despues di skol secundario, el a studia pa maestro di scol basico. Mientras cu e ta trhando como maestra di scol na Hulanda el a obtene su MO-A den idioma Hulandes. El a bin traha na Colegio Arubano como docente di Hulandes na 1969. E ta bolbe Hulanda na 1971 pa sigui e estudio di MO-B den hulandes na RUG sigui pa un master of arts den idioma y literatura hulandes cu minors den linguismo y Papiamento. Di 1976 te 2012 el a traha na Aruba como docente hulandes y papiamento na diferente institucion di ensenansa: APA lerarenopleiding (despues IPA, unda despues PApiamento a haya un luga importante como materia)<ref name=BonDia">Bon Dia, Mi mester por aporta na e ensenansa aki y na e cambio aki|3 september 2019</ref>, MAO, Colegio Arubano (desde 1993 te ora APA bira IPA, IPA y como docentre invita na Universidat di Korsou. Pereira a traha un par di ana tamb como investigado na Universidat di Aruba. Como specialista den hulandes y papiamento el a yuda cu difrente proyecto pa reforma ensenansa y maneno di idioma y a publica tambe riba temanan aki. Su carera profesional ta hopi liga cu e desaroyo di Papiamento den ensenansa. di e idioma strictamente prohibi pa un idioma di instruccion (Scol Multilingual na 2012) y pa materia di scol secundario na 2002 <ref name=BonDia"/> \Nederlands moet tweede taal worden. Napa, 18 september 1993 ---------------------------- [[File:Penstraat 64, Bolivar koepel - 20652013 - RCE.jpg|thumb|links|Museo Octagon]] '''Museo Octagon''' ta un museo chikito na [[Willemstad]], [[Kòrsou]], situa den bario di [[Pietermaai]]. Het '''Octagon Museum''' is een klein museum in [[Willemstad]], [[Curaçao]]. Het is gelegen aan de Penstraat in de wijk [[Pietermaai]] direct ten westen van het "Avila Beach Hotel". Het museum opende in 1968 en herbergt een tentoonstelling ter nagedachtenis van de band tussen het eiland en de Zuid-Amerikaanse bevrijdingsstrijder [[Simón Bolívar]] (1783-1830).<ref>{{citeer web|url=https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum|titel=Octagon Museum|werk=Curacao.com|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Na een mislukte opstand in 1812 woonde Bolivar, tezamen met zijn zussen Juana en María Antonia, korte tijd in balling op Curaçao. De Curaçaose advocaat en handelaar Mordechai Ricardo bracht hen onder in twee huizen. De zussen waren gehuisvest in een gebouw aan zee, ''De Octagon'' genaamd. Bolívar zelf kreeg een huis op een heuvel met uitzicht op de haven van Willemstad, een gebouw dat niet meer bestaat.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Het beheer wordt gevoerd door Venezuela en Curacao onder de stichting Amigos del Museo Bolivariano (Octagon). == Het bouwwerk == De Octagon is een karakteristiek achthoekig gebouw van twee verdiepingen met een betegelde koepel. Vanwege haar historische en architectonische betekenis werd het gebouw in 1962 door de firma S. E. L. Maduro & Sons aangekocht ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan en aan het toenmalige [[Eilandgebied van de Nederlandse Antillen|eilandgebied Curaçao]] overgedragen als een geschenk aan de Curaçaose burgerij. Sedert 1995 is het gebouw in handen van de stichting Octagon.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645035:mpeg21:a0096|titel=Octagon in private handen|werk=[[Amigoe]]|datum=1995-05-06|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Restauraties vonden plaats in 1962, 1965, 1969 en 1998.<ref>{{citeer web|url=https://curacao-art.com/octagon-museum/|taal=en|titel=Octagon Museum|werk=Curaçao Art|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Nadat het gebouw vervolgens ten prooi viel aan vandalen werd aan de zeezijde de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel verwijderd en nam het hotel op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restauratie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> == Trivia == * In 1969 werden in en om De Octagon opnamen gemaakt van de films ''Simon Bolivar'' met [[Maximilian Schell]] in de hoofdrol als Simon Bolivar en ''The missing paint mistery'' van Captain Kangaroo. * De Nederlandse Antillen gaven in 1987 in de "Simon Bolivar" postzegelserie een postzegel van 60 cent uit met een afbeelding van De Octagon. * Een bezichtiging van de Octagon behoorde tot het programma van de Venezolaanse staatshoofden [[Luis Herrera Campins]] (1983) en [[Jaime Lusinchi]] (1987) tijdens hun officieel bezoek aan Curaçao.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640543:mpeg21:a0099|titel=Twee ministers reizen met Herrera Campins mee|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-02-24|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641981:mpeg21:a0066|titel=Bezoek Lusinchi verstevigt banden tussen Venezuela en Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-11-02|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref> {{Appendix}} *1812 Nadat de eerste fase van de opstand in Venezuela faalde, zocht Simon Bolívar zijn toevlucht op het eiland Curaçao. Hij en zijn twee zussen kwamen berooid aan en waren afhankelijk van de vrijgevigheid van vrienden op het eiland. Advocaat en handelaar Mordechai Ricardo heeft hen in twee huizen ondergebracht. De twee zussen verbleven in het achthoekige gebouw aan zee (Octagon), terwijl Bolívar werkte en studeerde in een klein huis op een heuvel met uitzicht op de drukke haven van Willemstad.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-15}}</ref> *1962 De Octagon werd door de regering van Curacao en S.E.L. Maduro & Sons tot het Octagon Museum benoemd. Het Octagon Museum herbergt de Bolívar tentoonstelling ter nagedachtenis van de verbinding van Curacao met Simón Bolívar (1783-1830). *1998 De Octagon Museum werd gerestaureerd door het Avila Beach Hotel. Het huis op de heuvel waar Simon Bolivar woonde bestaat niet meer, maar het 'Octagon' aan de kust is een onderdeel geworden van het Curacao Monument Foundation en de Octagon Foundation. * het historische en architectonische monument werd in 1962 ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan door S. E. L. Maduro & Sons aangekocht en aan het toenmalige eilandgebied Curacao als een geschenk aan de burgerij van Curacao overgedragen. Nadat het gebouw in de jaren zestig ten prooi viel aan vandalen werd de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel aan de zeezijde verwijderd en nam dit op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restaurantie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|2022-01-31}}</ref></ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|2022-01-16}}</ref> * Dit bijzondere huis is van onverwachte historische betekenis. Het was hier dat de Venezolaanse “Libertador”, de beroemde vrijheidsstrijder Simón Bolívar, een tijdje doorbracht alvorens de strijdkrachten bij elkaar te gaan ronselen die een eind zouden maken aan de Spaanse koloniale overheersing in Zuid-Amerika. Tegenwoordig doet de “Octagon” dienst als een klein museum ter nagedachtenis van de band tussen Curaçao en Simón Bolívar. This quaint-looking house has an unexpected historic significance; it was in this building that the South American “Libertador,” the famous Simón Bolívar, spent time before he set out to assemble the forces that eventually put an end to Spanish colonial rule in South America. Bron: https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum Gezien de historische betekenis van het huis waarin de zusters woonden werd dit in 1998 gerestaureerd en ging dienst doen als museum. In 1998 werd het huis waarin de zusters woonden gerestaureerd door het hotel Avila? in samenwerking met de Curaçao Monument Foundation en de Octagon Foundation. ccazmgc5ctn8n9wabmc9pog9l06u9ag 192485 192484 2026-06-01T19:40:55Z Caribiana 8320 192485 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Premionan: * [[Karibe Hulandes]]: [[Arte di Palabra]] - [[Premio Sticusa]] - [[Premio Cultural CCG]] * {{CUW}}: [[Premio Chapi di Plata]] ([[Pierre Lauffer]]) - [[Premio Cola Debrot]] - [[Premio Boeli van Leeuwen]] - [[Tapushi Literario]] - [[Premio MCB]] - [[Premio UNESCO Kòrsou pa Idioma Materno Papiamentu]] - Ernest Jacky Voges Monument Award * {{ABW}}: [[Premio Cadushi di Cristal]] - [[Premio Nacional Crioyo di Oro]] - [[Premio Padu del Caribe]] - Theatre Festival Award of Aruba - [[Premio Motito y Rufo Wever]] - [[Premio Nacional di Teatro]] - * {{BON}}: [[Premio Pipita di Kònkòmber]] Pending: [[Cas di cunucu]] - [[Stichting Rancho]] - renbak na Korsou - ------------------------ {{infobox persona | nomber = Julio Maduro }} '''Julio Maduro''' (☆ 12 di april]] [[1924]] na [[San Nicolas]] - † [[3 di mei]] [[1993]] na [[Aruba]]) tabata un culturista y historiado Arubiano. == Biografia == Julio Maduro a nace y lanta na [[Watapana Gezaag]], unda su mayornan tabata tin un tienda na principio di [[siglo 20|siglo binti]].<ref name=:"1">[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-028575/mode/2up?q=watapana+gezaag Julio Maduro], Chabalito nr. 5 - Aña VI (2003)</ref> Famia Maduro tabata tin cunucu y plantacion di aloe tambe. E tempo ey nan tabata manda nan mercancia cu barco di bela pa Playa, e.o. [[aloe vera|aloe]], boonchi watapana, palo, pampuna, patia y sombre gevlecht. Na Playa nan tabata cumpra otro mercancia pa nan tienda na San Nicolas, manera sucu, hariña, herment, paña y tela. Famia Maduro tabata bende te hasta cah'i morto. Cu yegada di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] tur cos a cambia. Lago a bin cu su mes "comisario" y na 1937 famia Maduro a sera su negoshi. Como hoben Julio mester a yuda corta y drenta aloe tur mainta di 5'or y mei te cu 10'or y mei. Un trabao pisá cu ta laga hende tur sushi. Cu 20 aña Julio a cuminza traha na Lago. Pero despues cos a bira malo y pa cubri gastonan Julio a bai navega riba un tankero. Despues cu el a bolbe Aruba, el a bai traha na Sociale Zaken y asina Julio a drenta arena politico. * na 1956 el a bolbe gobierno como ambtenaar na Veterinaire Dienst.<ref>Julio Maduro benoemd. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-07-1956, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988233:mpeg21:p005</ref> * Later werd hij hoofd Arbeidszaken.<ref> Arbeidszaken. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-02-1971, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470088:mpeg21:p005</ref> El a afilia na partido PPA y na 1954 y 1955 el a participa na eleccionnan riba lista di PPA. Na 1955 e ta bira miembro di Conseho Insular y ta a wordo eligi pa forma parti di Bestuurscollege.<ref>Eerste daad nieuw Eilandsbestuur: half millioen voor werkverschaffing Porf, Croes, O. Henriquez, J. Maduro en Petrona als gedeputeerden gekozen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-07-1955, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988370:mpeg21:p005</ref> Julio tabatin 31 aña só tempo cu el a bira diputado.<ref name=:"1"/> E funcion di diputado el a ocupa solamente algun luna prome cu partido PPA a fors'e pa e tuma retiro pa motivo di su conducta.<ref>Gedeputeerde Maduro neemt ontslag. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 26-10-1955. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210532:mpeg21:p005</ref> Hij neemt tevens ontslag als eilandsraadlid. * Na de oprichting van [[Movimento Electoral di Pueblo]] (MEP) sloot hij zich hierbij aan. Hij werd eind jaren 70 partijvoorzitter. Julio Maduro tabata tin un "don" especial. E tabata skirbi poesía y storianan cortico. Tur tin di haber cu cultura di Aruba. E tabata lucha pa nos idioma papiamento y tabata tin un amor grandi pa su isla, su hendenan y su naturalesa.<ref name=:"1"/> Esaki el a demonstra den su poesíanan "Luto" y "Pakiko mi ta Arubiano". E tabata miembro di Comisión di bandera y di Stinapa (despues Fanapa y Stimaruba). Pa esakinan el a duna hopi lectura na scolnan y organizacionnan. Julio semper tabata cla pa yuda cu informacion tocante historia, flora y fauna di Aruba. Asina e tabata presentá un programa na television masha gustá anto gratuitamente. Casi henter Aruba tabata sintonizá e programa ''Aruba y su pasado''. Su sponsor tabata asina satisfecho cu e trabao di Julio cu el a regalé un camera di video. Julio a colaborá cu varios publicación e.o.: Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, bukinan di Aruba, diferente corant y revista y varios mas. Matinette como programa di television y como revista (despues Chabalito) tambe a haya hopi colaboracion di Julio Maduro riba topiconan di Aruba. Te hasta Julio a traha un poesía - cu nos ta publicá aki bao especial pa un declamador infantil recitá na Tele-Aruba den Matinette na aña 1978.<ref name=:"1"/> Julio Maduro, despues di un enfermedad cortico, a fayece dia 3 di mei 1993, lagando atras su esposa, y 8 yiu.<ref name=:"1"/> {{Appendix}} --------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte visual''' ([[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts'') ta e formanan di arte den cua e imagen of aspecto visual ta central. E obra ta wòrdu realisá den forma di un obheto físiko òf representashon visual. Arte visual ta distinto for di arte di tarima, unda e presensia di un públiko bibu ta esencial. E artenan visual ta inkluí disiplina manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Ademas, artenan apliká,[1] manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior i arte dekorativo,[2] ta forma parti di e doménio di arte visual. Un obra di arte visual por ta bidimensional (manera un pintura òf dibuho) òf tridimensional (manera un eskultura). Den algun konteksto, arte visual tambe ta referí komo arte plástiko (di origen francés: les arts plastiques), referiendo na e materialidat tangible di e obra. Arte visual ta wòrdu kreá den estudio, riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den museonan, galerianan, eksposishonnan i espasio públiko. Tambe tin kolekshonnan di arte den posesion di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == Arte visual tin un historia largu ku ta kuminsá den prehistoria, ku pintura rupestre i obhetonan dekorativo. Den civilisashonnan antiguo manera Egipto, Mesopotamia, Gresia i Roma, arte visual tabata sirbi funshonnan religioso, polítiko i dekorativo. Durante Edad Media, arte tabata hopi bia liga na iglesia, miéntras ku den Renacimiento a surgi un enfoke riba perspektiva, realismo i e artista komo individu kreativo. Den siglo 19 i 20, movimientonan manera impresionismo, ekspresionismo i surrealismo a amplia e definishon di arte visual. Den epoka moderno i kontemporáneo, arte visual a bira mas diversifiká, inkluyendo medio digital, instalashon i arte konseptual, ku a desafia e idea tradishonal di kiko ta un obra di arte. == Caracteristica == E karakterístika prinsipal di arte visual ta su enfoke riba e aspekto visual i estétiko. Elementonan importante den arte visual ta incluí: forma koló linea tekstura espasio komposishon Arte visual por ta representativo (mustrando realidad) òf abstrakto (sin representashon literal). E interpretashon di un obra di arte por varia segun e espectador, su konteks kultural i su eksperensia personal. Ademas, arte visual por tin diferente funshonnan, manera ekspreshon personal, komunikashon di idea, dokumentashon historiko òf dekorashon. == Caribe Hulandes == Den Karibe Hulandes, arte visual ta un refleho di historia, identidat i diversidat kultural di e region. Artistanan lokal ta usa medio manera pintura, eskultura i fotografia pa eksplorá tema manera kolonialismo, identidat, diaspora i relashon ku medio ambiente. Arte visual den e islanan ta influensiá pa tradishonnan Afrikano, Europeo i Indígena, ku ta resulta den un estilo úniko i hibrido. Ademas di arte den galerianan, tin un presensia fuerte di arte públiko, manera murales i instalashonnan den espasio urbano. Organisashonnan kultural, museonan i fundashonnan den Aruba, Kòrsou i Boneiru ta stimulá desaroyo di arte visual dor di eksposishonnan, edukashon i sosten di artistanan lokal. == Mira tambe == * [[Artista di Karibe Hulandes|Lista di artista di Caribe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] [[:Kategoria: -------------- '''Arte visual''' (na [[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts''), ta e formanan di arte den cua imagen, of lo visual, ta tuma precedencia. E imagen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un obheto di arte. E ta distinto for di [[arte di tarima]], pa cua e presencia di un publico bibo ta esencial. E artenan visual ta formanan di arte manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, imágen, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Hopi disiplina artístiko manera arte performátiko, arte konseptual i arte di textil, tambe ta enserá aspekto di arte visual, i tambe arte di otro tipo. Den e artenan visual, e artenan apliká,<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20170623143359/http://www.buzzle.com/articles/different-forms-of-art.html ''Different Forms of Art – Applied Art'']}}. Buzzle.com. Retrieved 11 December 2010.</ref> manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior, i arte dekorativo<ref>{{cite web |url=http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |title=Centre for Arts and Design in Toronto, Canada |publisher=Georgebrown.ca |date=2011-02-15 |access-date=2011-10-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111028075227/http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |archive-date=2011-10-28}}</ref> tambe ta inkluí. Arte visual ta e forma di arte den kua e imágen, òf e visual, ta tuma presedensia. E imágen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un opheto di arte. Un opheto di arte por tuma un forma plat, manera un pintura, òf un forma tridimenshonal, manera un eskultura. Den paisnan di abla ingles, e ta wòrdu referí na dje komo ‘e arte visual’. Arte visual tambe ta wòrdu referí na dje, usando un galicismo, komo arte plástiko (franses: les arts plastiques). Plástik ta nifiká tangibel, material; e materialidat aki ta para den kontraste ku e abstrakshon di e artenan di aktuashon: baile, teater i músika, ku ta tuma lugá den tempu. Tur dos tipo di arte ta proveé ​​e televidente ku un eksperensia estétiko, den forma di un eksperensia sensorial eksepshonal. Arte visual ta wòrdu kreá prinsipalmente den studio pero tambe riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den eksposishonnan den museonan, galerianan, inisiativanan di artista, i espasio públiko. Ménos públiko ta e kolekshonnan di arte di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == == Caracteristica == == Caribe Hulandes == Den Caribe Hulandes, arte visual {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] --------------------------------------- {{Databox}} Un '''cas di cunucu''' (papiamentu: ''kas di kunuku'') ta un cas tipico na e [[islanan ABC]], cu usualmente ta situa den [[kunuku|cunucu]]. Cunucu ta derivá for di e palabra indjan ''conuco'', un nomber cu a wordo adopta despues pa e Spañónan na Antias y Venezuela. Cunucu ta nifica tambe un pida tereno di agricultura, sea den uzo of nò. Awendia e palabra cunucu ta referi na ‘plantacion’ (i tambe ‘campo’).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kunuku], Encyclopedie van Curaçao</ref> Despues di e conkista di e islanan door di e Hulandesnan, e [[West Indische Compagnie]] (WIC) a establece plantacionnan na gran eskala pa komersio ku Europa. Pa traha riba e plantashinan, nan tabata trece catibonan for di [[Afrika|Africa]] y a traha casnan riba e tereno di plantashon, den e estilo custumber na West Africa. Materialnan comun riba e islanan, manera palu, piedra di coral, piedra di kalki of lodo mescla ku sterilisashon di baka riba un mimbre di rama, tabata wòrdu usá pa e murayanan, i palu di maishi òf kaña tabata wòrdu usá pa e daknan. E materialnan aki ta reflehá den e palabranan papiamentu: kas di yerba ta nifiká “hut di yerba”, [[cas di torto]] ta nifica “hut di lodo”, kas di pal’i maishi ta nifiká “hut di palu di maishi”. Kunuku is de algemene naam voor het landelijke gebied van de Benedenwindse Eilanden, al of niet in gebruik voor landbouw of veeteelt. Het woord is afgeleid van het Indiaanse conuco, een naam later overgenomen door de Spanjaarden in de Antillen en Venezuela. Kunuku betekent ook een stuk landbouwgrond al of niet in gebruik. == Aruba == Na Aruba ta dividí casnan di cunuku den cuater categoria. Casnan prome cu 1920, casnan despues di 1920, casnan cu un dak y casnan cu dos dak.[1] == Boneiru == Na Boneiru na 1937, segun e teniente gobernador, e introdukshon di e diseño standart di kunuku no tabata nesesario “E kunukero i/òf trahadó boneriano, kontrali na su kompañero di klas den gran mayoria di e di dos òf di tres distrito riba Curaçao, no tin su kas di baka pa biba aden tur ora, sino mas bien pa sirbi komo refugio durante áwaseru òf mal tempu atrobe - esaki ta e rancho òf ramada - ora e tin ku traha riba e tereno Normalmente e tin su mes kas den un di e pueblonan òf hamletnan riba e isla i e ta pues muchu mas mihó ku e promedio di kas di konukoe na Curaçao. ." E gobernador ta skirbi mas aleu: “Por deklará kompletamente di e boneriano ku e tin e karakterístika ku no ta sufisientemente apresiá pa kuida su kas masha bon (…) pa e por haña su mes kas e lo priva su mes di hopi, asta sufisiente kuminda i paña".[2] == Kòrsou == Ora sklabitut a wòrdu aboli riba 1 di yüli 1863, ex-catibunan a haña terenonan chikitu ku nan por a usa pa kultivá kuminda. E fundashon di e refineria di zeta (e Isla) na kuminsamentu di siglo 20 a kombertí e trahadónan di plantashon anterior den trahadónan di refineria di zeta. Durante e periodo aki, bleki di zeta i piedra aplastá tambe ta wòrdu usá pa e murayanan di e kasnan i bleki aplastá, blachi di heru ondula i tegel di dak pa e daknan. E kasnan aki ta wòrdu yamá kas krioyo. Kasnan tambe a wòrdu konstruí di palu ku a wòrdu usá komo pakete pa transporte di merkansia pa laman. E kasnan aki ta wòrdu yamá kasnan di planki, Papiamentu: kas di tabla. E kasnan original di Kunuku no tabatin un veranda ni un kushina pafó. Un desaroyo den e añanan despues di Segundo Guera Mundial ta ku kasnan ta wòrdu konstruí segun e konsepto di kunuku, pero ku un kushina i un veranda paden. Construccion ta wordo haci cu material manera piedra y tegel di dak. [[:Kategoria:Islanan ABC]] ---------------------------- {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = NGO | nomber = Stichting Rancho | abrevia = | logo = | imagen = | stop_imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]] | funda_na = | origina_di = | fusion_di = | fundado = | termina = | ideologia = conservacion di patrimonio cultural | presidente = Clifford Rosa | director = | coordinado = | subdirector = | embahador = | propietario = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | internacional= International National Trust Organisation | entrada = | costo = | sponsor = | parameter = | parameter_info = }} '''Stichting Rancho''' ta un organisacion no gubernamental (NGO) estableci dia [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]], dedica na conserva e herencia cultural, historico, y arkitectonico di e bario historico di Rancho na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. Situá na Visstraat 1, e fundashon ta enfoká riba protehá monumentonan lokal, hasi investigashon históriko, i organisá aktividatnan di komunidat pa mantené e área su identidat komo un asentamentu krusial di piskadó anterior. E fundacion comunitario ta traha consistentemente pa preserva, promove y fortalece e herencia cultural y natural di bario Rancho, Oranjestad y Aruba en general. Desde su fundacion, e organisacion a enfoca riba iniciativa cu ta conecta comunidad, historia, cultura y educacion, ainda den periodo cu circunstancianan externo a obliga adaptacion y reformulacion di plan y proyecto. Varios proyecto den curso di tempo:<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260122.pdf Stichting Rancho ta presenta agenda cultural cu enfoke riba herencia y participacion comunitario], BDA (22 di januari 2026)</ref> * Adopta un Hanchi, un concepto cu ta enfoca riba cuido y reconexion cu espacio publico y patrimonio local. * Tempo pa Click, ta ofrece un perspectiva alternativo riba exposicionnan cultural, specialmente pa contenido cu normalmente no ta logra visibilidad amplio. * Hof ’i Bario di Rancho ta representa otro iniciativa importante cu ta enfoca riba espacio berde y herencia natural dentro di e bario. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------- {{Databox}} '''Ren bak na Kòrsou''' of '''Bak di awa di lluvia na Kòrsou''', tambe yama '''ren bak''' ta \[\[put di awa di lluvia]] ku ta sirbi riba isla di [[Kòrsou]] pa warda awa di lluvia.<ref name=":1">{{Cita notisia |outor=Dennis Pikero |titulo='Regenwater maakt lekkere thee' |fuente=Ñapa |fecha=24 aprel 2004 |página=3}}</ref> E baknan ta konsistí di [[kal]], zjata, pieda grandi i simènt. Piedra grandi tabata trese for di [[Ronde Klip]] riba karret di palu (''trùk di palu''). Tin diferente tipo di bak. Algun ta riba tera (bougròndiko), otro ta bou di tera bou di sali di kas òf serka di entrada. Tin tambe ku ta pegu na kas òf un tiki leu for di dje. Klima di Kòrsou ta [[semi-arido]], ku un proméshu di lluvia di mas o ménos 550 mm pa aña. Tèmperatura tambe tin su influensia: ta variá entre 25.3 °C i 31.0 °C. Esaki ta pone suminisro di awa na preshon, tantu pa hende komo pa mata.<ref>{{Citeer web |url=[https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/](https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/) |titel=TUINAANLEG OP CURACAO |datum=25 òktober 2022 |werk=[www.viviansnursery.com](http://www.viviansnursery.com)}}</ref> == Historia == Historia di suminisro di awa ta inkluí den e [[Canon di Kòrsou]].<ref>{{Cita web |url=[https://canoncuracao.cw/39-water/](https://canoncuracao.cw/39-water/) |titulo=39. Awa |fecha=25 òktober 2022 |fuente=Canon di Kòrsou}}</ref> E promé bibu di isla tabata uza put di pia (''pos di pia'') pa haña awa. E putnan aki tabata haña preferensia na lugá ku un nivel haltu di awa den tera ([[freatisch vlak]]).<ref>{{Citeer web |url=[https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-](https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-) |titel=GRONDWATERPEIL EN WATERVOORZIENING OP CURACAO ... |datum=2022-10-25 |werk=Yumpu.com}}</ref> Ku yegada di [[Spañanon]] i despues \[\[Hulandes]], hende a haña instrumento pa traha put mas profundo. Na lugá ku tabatin hopi put, manera rònt di \[\[Schottegat]], a kominsá papia di 'plantashon di awa'. Pero ku demanda grandi, nivel di awa den tera a baha i hopi put a seca. Den sieklo di 19 hende por a kumpra awa ku tabata yega for di otro lugá, pero tabatin tambe bak di awa bou di kas di pieda, serka di entrada (''sala'') òf \[\[patio]]. Na plantashonnan, te den sieklo 20, hende tabata dependé di pos i baril grandi. Tabatin gota i baril, pero no tabatin bak. Uso di bak a yega ku peliger di \[\[mushi di fiebre amariyo]]. Na kas haltu (kas di campo) ta encontra bak regularmente. Na esaki no tabatin put serka. Otro manera pa haña awa manera kar di awa (''garosh’i awa'') no tabata praktiká hopi. Ku yegada di [[Isla (raffinaderia)|raffinaderia di Shell]], demanda pa awa di bèbèr a subi. Na 1928 Shell a kuminsá \[\[destilashon|destilá]] awa salá. Mas lat a instala \[\[leiding di awa]], ku den anjanan 1960 a yega prome mayoria di kas. \== Balor == Baknan na Kòrsou tin balor histórico.<ref name=":0">{{Cita buki |titulo=Monumenten in de steigers |outor=Jan Toeter |ko-outor=Anko van der Woude, Henk Langenfeld |pagina=35–37}}</ref> Dependiendo di e lugá, por tin balor arkitektoniko i monumental tambe. Bak ku ta separá for di kas ta risibí awa for di kas por medio di [[akwadukt]]. Baknan tin muraya hopi diki i e muraya ta bira mas diki abou. Den eskinan e murayanan tin forma rondá, i tin hopi [[spuwadó di awa]] (''sakadó''). Por tin un dak ku [[tegel di dak]]. Interior di un bak ta wòrdu fini-fini pa evitá [[alga]]. Den baknan tin piskadó chikí pa kome insekt i alga. Kualidat di awa ta kontrolá pa Departamento di Salú (GGD) di gobièrnu Kòrsou. Awa di bak ta bon pa hasi tè, pa kosecha lokal i segun algun hende ideal pa laba kabey.<ref name=":1" /> == Monumento == Baknan todavía ta sirbi pa warda awa. Tambe ta haña uso nobo. Tin hende ku ta mira un bak komo un luhu. Hopi kas no tin mas un bak òf e a wòrdu usa pa otro motibo. Tin kas ku a pone un piso riba un bak. Otro ta konvertí e bak den kamber di drumi, ofisina, pisina, kamber di was òf espasio pa archi. Den e kambio aki mester tene konta ku regla pa protehá e balor monumental. Ora di habri bentana, tamaño mester keda limitado. Karakterístika di monumento no mester pèrdè den restourashon. Tin direkshon espesiál pa preparashon i realizashon. Por ehèmpel, yená e bak te nivel di chon. Esaki ta posibel basta ku e proseso por wòrdu reversá.<ref name=":0" /> Na [[Landhuis Rooi Catootje]] tin un ehèmpel kla di un bak di awa ku balor monumental. Riba mapa i portret por mira ku e bak ta un tiki leu for di e kas. Na bochinanan di sakadó tin rechi pa stòp para i blachi di drenta. {{Appendix}} --------------- == Burg di Pos Chikito == Un brug cu a keda construi den afia 1928-1929 como "Brug di conexion" pa conecta e dos oriyanan na cada banda di [[Spaans Lagoen]]. E brug a keda cla dia 26 di september [Hartog, Aruba zoals het was, zoals het werd. Afb. 87]. E ‘brug’ ta forma un conexion masha importante entre e caminda cu tambe a keda construi den e temponan ey, conectando Oranjestad cu San Nicolas. E tipo di brug aki ta un combinacion di un brug permanente pa trafico y brug di conexion. Tabatin papia di haci e brug mas hancho. Realisacion di esaki no a cristalisa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2003/page/8/mode/1up?q=piedra+di+mula Kalender Monumentenfonds]</ref> == Kurimiauw 2 == E cas di cunucu a wordo traha den e forma traditional di artesania. El a wordo traha na final di siglo diesnuebe, probablemente como homenage na e matrimonio di sefior Kelly. Originalmente e curason di e cas tabata exsisti di handrij parti zuid y posiblemente tambe cu un cushina parti pabou di esey. Mester remarca cu tempo nan aya e productonan di recurso tabata: piscamento, cria di bestia manera galifia y porco y traha den plantacion di sucu na Cuba. E cas di cunucu aki ta di gran interes arkitectura historico pa motibo di su biehes. ==Schelpstraat 36 y 38 == E cas ta forma un unidad di dos parti. E prome parti, e cas di cunucu, fecha na final di siglo 19 y e di dos parti, e cas di comerciante ta construi den comienso di siglo 20. E arkitecto di tur dos e edificionan tabata Abelardo Henriquez casa cu Dominica Figaroa. Tur dos e edificionan tabata yama durante e bida di sr. Abelardo Junior den boca di pueblo “La Casa de la Municipalidad”. Riba 17 di april 1997 e casnan a wordo cumpra pa Stiching Monumenten fonds. E trabounan di restaurashon a dura di 30 di oktober pa 14 di december 2001. ==Seroe Patrishi Ongd.(z/n) - Begraafplaats== Den e santana Protestant aki tin diesseis graf. E ta situa na e caminda di santo meimei di Seroe Patrishi y Shiribana y tin un cura di cadushi rond di dje cu un muraya di piedra. Akinan a wordo dera e Comandeur Simon Plats. E tabata Comandeur pa solamente 8 luna na Aruba (1826-1827), caminda cu e | a fayese inespera. E grafnan ta conoci como grafnan di comandeur. Tin diferente lugar na Aruba cu ta conoci pa nan grafnan di comandeur. ==Papilon 110 == Un cas hopi unico cu ta consisti di dos edificio conecta na otro. E cas ta situa na e banda pariba di caminda di Santa Martha pa Santa Cruz. E noknan die cas ta core di pariba pa pabou. E edificionan ta consisti di un piso bou di un dak di cuatro banda traha di zink acaba cu decoracion riba cada punta di contacto di e noknan. Contra di e banda pabou di e edificio mas dilanti tin un edificio den un forma cuadra bou di un dak sera. Riba e banda pabou di e edificio pa zuid tin un cushina bou di un dak ful sera. Contra esaki tin un fogon cu un fundeshi den forma di un bloki, cu un schoorsteen y un capa ariba. ==Rooi Koochi 4== E cas aki ta un ehempel unico di cambio di periodo di arcitecto for di klei pa piedra y ta den bon condicion. E arcitectura a keda manera cu e tabata. E ta ilustra un cas di cunucu traha den siglo 19 den un forma artesano tradicional cu e nok casi den e direccion di pariba pabou. E banda di ariba di e cas ta traha di piedra. Sin embargo e murayanan di e galeria ta traha di klei. Remarkabel ta cu e cas ta traha riba un tereno cu ta baha na e banda zuid. Pa kita e diferencia aki e banda zuid di e cas ta traha riba un pida ariba cu ta yena. == Wilhelminastraat 11 == E cas na skina aki traha den siglo 19 ta un cas di cunucu. E cas a wordo recientemente renoba pa motibo di su funcion nobo “Optica Kok”. Posibelmente e extencion di y contra e banda pariba di e galeria di e banda zuid tambe tabata wordo usa originalmente como un sitio pa un empresa y un tienda. Contra di e banda pa nord bo ta hana un cas di siglo 20 bou di un dak cu cuatro banda cu tin un benhada den aspecto cu e banda pariba di e cas di cunucu. E nok ta para vertical riba e entrada di auto. Posibelmente e entrada aki tabata un caya. E cas aki ta pertenece na e infrastructura municipal di Oranjestad di antes. == Palm Beach 21 == Un ehempel bunita y unico di un cas di cunucu. E cas ta orienta di OZO -WNW. Remarcabel ta e fogon hancho. Cu e fogon aki ta haa un cushina chikito. Esaki bo por yega for di pafo. Esaki ta duna un motibo pa pensa cu tabata tin un negoshi di cuminda akinan. E cas tin un dak di dos banda cu zink ariba; e construccion y galeria ta laga bo supone cu originalmente tabata tin un dak traha di torto of di otro material traditional. == Seroe Patrishi 9 == E cas di cunucu traha di lodo a wordo construi medio siglo 19 riba tereno y bou di guia di Aresidius van der Biezen. E cas ta orienta cu su nok OW. E cas ta consisti di diferente material manera klei y piedra. Piedra, hopi usa den trahamento di cas, ta un piedra natural forma den pida iregular. E parti zuid die cas tin un entrada. Na cada banda di e cas nos tin un bentana grandi cu contrabentana di palo pega na dje cu ta habri bai afo. Dor di su posicion na caminda grandi bo por wak e cas bon. ==Macuarima 161 == cas di cunucu cu regenbak conoci como Cas Decora a wordo traha arededor di ana 1935. E arcitecto tabata Ignatio Ras, cunucero y metsla. E a traha e decoracionnan na e banda nord di e cas tambe. (informacion agradabel di Arsenio Ras). E cas ta orienta di pariba-pabou. E platchi zinknan pinta un color cora maron y e nok pinta blanco y e “kepersnan” ta pone enfoke riba e combinacion di color di e panchinan di dak cu e scama di decoracion gepleister ariba. E cas aki ta di gran importancia pa motibo di su bunitesa, e nificacion pa e conocimente, e historia di e isla Aruba y e balor di e pueblo. ==Brazil 12 == E cas di cunucu aki a wordo construi den e afianan 1928/1929 bou di encargo di sefor Winterdaal (tata di José Maria Winterdaal). E murayanan di e curason di e cas, ta traha di piedra, esun die galeria y cushina y tambe e muraya di e regenbak ta traha di beton cu bloki cement. E w.c. ta los riba e tereno patras di cas y tin un dak sera. E cas ta di gran interes pa e isla di Aruba pa motibo di su arcitectura historico y e balor tipico. Pa nord oost di e cas tin dos piedra di mula maishi pa mira. {{Appendix}} -------------- {{Databox}} '''Bamba''' ta un instrumento musikal Bamba ta konsistí di dos pida bambu hòl, yamá kaña brabu. Laman ta karga trese bambu òf kaña brabu na kosta nort di Boneiru. For di tur e pipanan ku ta yega kantu, ta skohe esunnan ku tin un diameter entre 7 pa 12 centimeter. Ta kòrta un pipa mas largu ku e otro. Ta toka bamba batiendo duru abou riba tera. E tokadó di bamba tin den kada man un pipa di bambu i e ta bati un biaha esun i otro biaha e otro riba suela. Bamba ta un di e instrumèntnan rítmiko mas simpel i mas bieu31,32.<ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/Wij+zijn+Bonaire%20(4).pdf</ref> Un instrumento musikal trahá di dos pida bambú ku a bashí afó, yamá kaña brabu. Ta haña e takinan di bambú aki labá kantu na kosta di Boneiru i Kòrsou. For di e takinan aki, kada un di mas o ménos 7 pa 8 cm di diameter, ta kòrta dos pida di largura desigual—60 i 70 cm. Ku eksepshon di e partishon mas abou, tur otro partishon di kada pida ta wòrdu perforá. E parti abou di e bamba ta kòrtá 10 cm bou di e partishon sin perforashon. E bamba ta wòrdu toka dor di stamp’é rítmikamente riba un superfisie duru; huntu ku otro instrumentonan, inkluso e quarta i e guitara, e bamba ta kompañá kansionnan durante e fiestanan di San Juan i San Pedro na Boneiru. Den e kompañamentu aki, e bamba ta funshoná komo un kontrabas. P’esei e larguranan ta wòrdu kòrtá di tal manera ku, ku e piesa mas largu ta fungi komo e nota fundamental, e piesa mas kòrtiku ta aproksimá e di kuater nota mas serka posibel. E instrumento aki, konosí den organologia komo tubonan di stèmpel, ta wòrdu hañá rònt mundu: na Afrika, Sentro i Sur Amérika, Asia i Sur Pasífiko. Su struktura simpel ta hasié un di e instrumentonan di ritmo di mas bieu.<ref name=:"2">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bamba], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] ------------------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Karko''' ta un instrumento traha di un kokolishi ku e punta korta afo. Suplamento ta wordo hasi dor di e apertura ku a wòrdu kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di [[Boneiru]]. E carco ta un kokolishi cu e punta corta afo. Suplamento ta wordo haci door di e apertura cu a wordo kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di Boneiru. {{Appendix}} *Orígen: E kalko (tambe konosí komo karko) ta un instrumento natural ku orígen den tradishon Afrikano i Indígeno Karibeño. Tabata uzá pa komunikashon, selebrashon i músika spiritual den komunidat kolonial. *Deskripshon: Un koncha grandi di see (Queen Conch), ku su punta a kue pa krea un bochin. Supla duru den e bochin ta produsí un son ronko, bronzit i resonante, manera un trompeta rudimentario. *Uzo: E kalko tabata sirbi komo instrumento di señal: pa yama hende, marká kuminsamentu di fiesta, ceremonia, of ritu. Tambe tabata forma parti di banda folklóriko komo introdukshon musikal. *Género musikal: Tambú, Seú, Músika folklóriko *Gruponan konosí: Grupo Danzarte (Kòrsou) Grupo Tutti Frutti (Boneiru) Grupos folklóriko di Seú {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] ------------------------------------ {{Databox}} '''Kimba Tutu''' ta un instrumento musikal *Orígen: "Kimba tutu" ta un nòmber folklóriko pa un tambú ku orígen Afrikano, ku a bira parti di ekspreshon folklóriko den islanan ABC. "Kimba" referí na bai riba ku energia; "tutu" posibelmente referí na su son. *Deskripshon: Un tambú trahá di barika di palo ku kuero tensá riba su kabes. Por bati ku man of ku palito. E tambú ta produsi un son profundo, energiétiko i pulsante. *Uzo: Uzá den danza folklóriko i fiesta, asina manera tambú. Ta stimulá moveshon di kurpa, i sirbi komo ekspreshon di resistensia kultural i identidad. *Género musikal: Tambú, Danza folklóriko, Músika di resistensia i identidad Afrikano-karibeño *Gruponan konosí: Grupo di Tambú Tradishonal (Kòrsou) Fundashon di Musika Antiyano Presentashon den Siman di Kultura [[:Kategoria:Instrumento musikal]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Kòrsou]] -------------------------- [[:Kategoria:Herensia kultural]] ---------------------- '''Fogon''' ta un luga den kushina Kandela den kushina, kaminda tabata kushiná riba e konfó (wechi di kandela), yená ku karbon. E huma por a sali dor di e chimenea riba e kamina aki. Solamente e kasnan di e miembronan mas riku di e poblashon tabatin un fogón, inkluyendo e kasnan di kunuku. Damio trahá di tres piedra, riba kua tabata hasi kushinamentu (tres pied’i fogón). Zie es.wiki: hogar (fuego):El hogar, chimenea o lar,1​es el lugar de una casa donde se enciende fuego con leña o algún otro combustible. Durante siglos fue el espacio de las viviendas usado como cocina y foco de calor, un entorno común que servía de estancia y comedor (de invierno). ------------------ == Esclavo Thico == Awe dia 16 di september Thico, un esclavo di Aruba, a wordo conmemora durante di e proyecto Caquetio, Africano, Europeano: Nos tur ta un famia cu a tuma luga na Club Kibrahacha 60+, Archivo Nacional y Museo Archeologico.<ref>https://solodipueblo.com/thico-e-prome-esclavo-conoci-cu-a-para-pa-su-libertad-na-aruba/ Thico e prome esclavo conoci cu a para pa su libertad na Aruba], SolodiPueblo (12 september 2024)</ref> Thico tabata e prome esclavo na Aruba cu a para pa su libertad segun e buki di historia De Geschiedenis van Aruba tot 1816 scirbi pa señor Adi Martis. Thico su acto di protesta a tuma luga den e aña 1795, hopi prome cu e esclavo popularisa Virginia kende a nace 47 aña despues. Thico tabata un esclavo di e commandeur Bochard Specht kende tabata e commander na Aruba di 1792 te 1797 e tempo cu el a bira malo. Thico a wordo poni den (hand)boei y manda Corsou. Den e journal di e gobernador di dia 16 di september 1795 ta scirbi cu Thico lo wordo sera te ora cu e wordo bendi na un otro doño pafo di Corsou. El a wordo castiga pasobra commandeur Bochard Specht a consider’e di tin e audacia y frescura pa para pa su libertad. Awendia nos lo bisa cu el a demonstra curashi y cu e tabata asertivo. Thico a para pa su libertad na Aruba un dos luna prome cu Tula y Carpata a para pa libertad na Corsou. E carta di Bochard Specht na e Gobernador Johannes Abrahamszoon de Veer tabata di 17 di juni 1795 y Tula y Carpata a cuminsa nan lucha dia 17 di augustus 1795. Bishita Archivo Naional pa mira e bunita pinturanan di algun di nos adulto mayor cu ta comunica cu nos nan pensamento y sintimento en relacion cu sclavitud. {{Appendix}} ---------------- {{Databox}} '''Agan''' ta un instrumento di batido, tambe yamá heru, ku antiguamente tabata wòrdu usá pa akompañá e *tambu i e *kachu durante e fiesta di kosecha. Ademas, e agan tabata ser usa pa indiká e medida ora di hasi trabou pisá i ora di karga hende pa hospital. E instrumento aki ta forma di un skèrpi ku a keda kibra for di un plaka, ku a bira kasi un kobra, i e tin un largura di mas o ménos 40 cm i un diametro di mas o ménos 10 cm. E agan tabata wòrdu toka ku e slòt na suela, riba brasa, dor di bati riba dje ku un bara di heru, di mas o ménos 30 centimeter largu, yamá manga. Pa protehá e kurpa di e brasa di e hungadó i tambe pa aumenta e posibilidatnan di wega, un banda di heru - barbá - tabata wòrdu pone na e man ku tabata tene e agan. E agan, tambe konosí na Afrika Occidental, Nigeria i Benin, ta wòrdu toka durante ritualnan den honor di ⁇ Ogun ⁇ , e Dios di heru. (Kontra. Haiti: ⁇ hogan ⁇ , Cuba: ⁇ ogan ⁇ ). {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Aruba]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] Een slaginstrument, ook heru genaamd, dat vroeger gebruikt werd om de * tambu en de * kachu te begeleiden tijdens de oogstfeesten. Ook werd de agan gebruikt om de maat aan te geven bij het verrichten van zware arbeid en bij het dragen van mensen naar het ziekenhuis. Gemaakt van een bijna tot een koker omgebogen afgebroken schaar van een ploeg, heeft dit instrument een lengte van ongeveer 40 cm en een doorsnede van ongeveer 10 cm. De agan werd met de gleuf naar boven gekeerd liggend op de arm bespeeld door er met een ijzeren staafje, ongeveer 30 cm lang, manga genaamd, op te slaan. Om de huid van de arm van de bespeler te beschermen en tevens om de speelmogelijkheden te vergroten, werd een ijzeren band - barbá - om de pols gedaan bij de hand waarmee de agan werd vastgehouden. De agan, ook bekend in West-Afrika, Nigeria en Benin, wordt daar bespeeld tijdens rituelen ter ere van “Ogun”, de God van het ijzer. (Vgl. Haïti: “hogan”, Cuba: “ogan”).<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Agan], Encyclopedie van Curaçao</ref> ---------------- hoetink {{Databox}} '''Becu''', ta un instrumento musikal traha di un uitgehold stemgel di maishi di 40 pa 50 cm di largura. midden in e stemgel zijn vlak naast elkaar twee spleetjes gesneden, waardooor de muzikant blaast. De open uiteinden worden met de handel min of meer afgesloten om het geluid te temperen. ook de stengel van het suikerriet werd er wel eens voor gebruikt. {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] Bekú Een muziekinstrument gemaakt van een uitgeholde sorghostengel (de stengel van de zogenaamde "maishi chiki" plant) van 40 a 50 cm lengte en 2 cm dikte. Op ongeveer 3 cm van een der gaatjes, echter op de lijn die gevormd wordt door de twee gaatjes, wordt in de lengte van de stengel een tongetje ingesneden, waardoor beurtelings wordt geblazen en gezogen. De toonhoogte-verschillen worden verkregen door de gaten met de duimen beurtelings af te sluiten en te openen. De bekú werd gespeeld om de tijd te doden bij het bewaken van de sorghovelden tegen vernieling door vogels en andere dieren. Ook werd de bekú tijdens familiefeesten gespeeld, begeleid door de wiri en de bamba. Wordt vandaag nog gespeeld in Benin en Opper-Volta, respectievelijk papo en bumpa genoemd.<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Beku], Encyclopedie van Curacao</ref> -------- {{Databox}} '''Barí''' ta un instrumento musikal Na Boneiru, barí ta referí tantu na e instrumènt mas importante den músika kultural, komo na e selebrashon di barí. Ántes tabata usa barí di ròm komo instrumènt. Despues ku e barínan ei no tabata bini mas, a kuminsá traha barí di palu. Ta kurti kueru di kabritu òf di karné pa pone riba e barí. Grandinan ta bisa ku e kueru di karné ta toka mas mihó ku esun di kabritu. E tokadó ta wanta e barí krusando su pianan rònt di e barí. Pa e barí saka zonido, e tokadó ta bati ku su dedenan riba e kueru33. == Wiri == Ta traha wiri di heru, koper òf stal. Si usa heru, e zonido di wiri ta mas kla. E largura di wiri ta entre 20 ku 30 centimeter. Den e hanchura di e wiri, nan ta skèrf algun strepi di punta pa punta. Pa toka wiri e tokadó ta tene e instrumènt den su man. Den su otro man e tin un otro heru ku e ta raspa riba e instrumènt pa saka ritmo. Na Boneiru wiri ta un instrumènt ku no por falta34.44 {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[Category:Instrumento musikal]] ---------------------------------- == Sinfonia di man == Durante di e selebrashon di maskarada, e instrumènt mas prinsipal ta sinfonia di man. Esaki ta un sinfonia ku ta toka ku man. E tokadó di sinfonia di man ta dirigí e grupo di maskarada. Otro tipo di instrumènt Segun tempu ta desaroyá, gruponan a introdusí mas instrumènt musikal den e ritmo kultural di Boneiru. Esnan ku mi a menshoná tabata tei tur tempu i tei te dia di awe. Tin instrumènt di ántes ku awendia bandanan no ta usa mashá mas. Por ehèmpel karkó. Karkó ta e kokolishi di mas grandi na Boneiru. Tabata usa kaska di karkó ántes komo instrumènt di supla pa tur tipo di okashon. -------------------------- {{Databox}} '''Premio Sticusa''' tabata un premio literario pa tur idioma di Surnam i Antias Hulandes, pr ehempel Srnan Tongo, Hindi i Papiamentu ku eksepshon di hulandes. * 1976 ** premio literario - Guillermo Rosario ** premio di incentivo - Henry Habibe; Federico Oduber *1975 ** premio literario - [[Antoine Maduro]] *1976 *1977 ** premio di incentivo - [[Pacheco Domacassé]] (rechasa) [[Category:Kultura]] [[Category:Antias Hulandes]] ------------------- '''Adriaan Lacle''' ([[16 di yüni|16 di juni]] [[1866]] - [[21 di yüni|21 di juni]] [[1935]]), tabata un komersiante magnate Arubano. cu ta conecta cu varios eificio di herencia: * Casa La Quinta * [[Cas Veneranda]] * stadhuis di oranjestad * [[Fontein (Aruba)|Fontein]] == Biografia == Hij is geboren op 16 juni 1866, yiu di Casper Pieter Laclé en Nano Jacomina Nicolasa Henricus y tabata e mayor di seis yu. No tin hopi konosementu tokante su edukashon di mucha òf kualke di su promé eksperensianan di negoshi, pero durante su bida laboral e a yuda hende haña prestamo, tabata un komersiante ku a logra hopi, i tabata doño di varios tereno. De echo, el a encarga e konstrukshon di e famoso kastigu La Quinta Carmen, awor un restorant. Ounke nunka e mes no a biba den e kas bunita ei, su kas mes tambe tabata reflehá su éksito i bon gusto. Awe ainda su kas ta den bon kondishon i por haña e kas den e kaya di Oranjestad. Pa loke ta trata su bida personal, ta bisa ku el a kasa dos biaha durante su bida. E tabatin su promé yu muhé durante su promé matrimonio, pero el a pèrdè su esposa poko despues di su nasementu. Durante su di dos matrimonio el a haña 16 yu. Sinembargo, a bisa ku solamente 11 di e 17 hòmbernan ei a logra pasa 18 aña di edat. Na 1891 el a bolbe casa cu Leonsa Oduber (1871- 1951) El a fayece na e edad di 69 ana. (Oranjestad)—The name Adriaan Laclé may ring a bell to locals as one of the bigger roads on the island, but about a century ago, Adriaan Laclé was a rich businessman, well-known for his generosity, wealth, and taste. Adriaan was born in 1866 and was the eldest of six children. Not much is known about his childhood upbringing or any of his earlier business ordeals, but during his hay day he often helped people get loans, was a well-established trader, and owned several plots of land. In fact, he commissioned the construction of the famous La Quinta Carmen manor—now a restaurant. Though he himself never lived in the beautiful manor, his own house also reflected his success and good taste. Today his house still stands in good condition and can be found in the back streets of main street Oranjestad. Regarding his personal life, it has been said that he was married twice during his lifetime. He had his first daughter during his first marriage but lost his wife soon after her birth. During his second marriage, he fathered 16 children. However, it has been said that only 11 of those 17 made it past 18 years of age. Perhaps two of his most well-known daughters are Maria Monica Laclé and Maria Veneranda Laclé, who went on to marry successful brothers Eloy Arends and Maximilian Arends, respectively. Their houses are still standing; Eloy and Maria Monica’s mansion functions as a townhall, used to host civil marriages, while Maximilian and Maria Veneranda’s house stands on the opposite side of the road to them—though currently under renovation after years left in ruin.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240521.pdf Adriaan Laclé One of Aruba’s richest men in the twentieth century], Aruba Today (21 di mei 2024) </ref> Source: De Kolibrie op de Rots (en meer over de geschiedenis van Aruba) by Evert Bongers {{Appendix}} ---------------------------- {{Databox}} [[File:Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg|thumb|Pan bati cu pisca y cabaron]] en.wiki: '''Pan bati''' ta un pan plat, cu ta un autentico specialidad di e cushina [[Aruba]]no. Na Aruba ta come esaki como pan y na banda di otro platonan manera sopa carni, stoba y paska hasa. Tambe por come cu sucu riba dje o otro reyeno. Pan bati ta parce un pancake, pero cu un sabor diferente y hopi menos dushi.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> E ta traha di hariña di maishi (sorghum), hariña di trigo y lechi. Originalmente e tabata wordo traha riba un casuela, awendia ta uza un panchi.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> E creacion di pan bati a ser influencia pa diferente cultura manera esun di e conkistadonan [[Spaña|Spaño]] i esun di e nativonan indjan. Pero e influencia di mas grandi a bini di e cultura crioyo Arubano. Pan bati ta un auténtiko plato di Aruba, ku ta parce pancake pero ku un sabor diferente. Pan bati ta un plat di pan ku ta wòrdu traha manera pancake, pero ku un sabor hopi ménos dushi. E ta un plato di banda hopi popular i ta kumpli ku kasi tur kos típiko arubano, manera sup, stew i piská fritu òf shellfish. E por wordo combina na banda di diferente plato manera sopa carni, stoba y paska hasa. Pan Bati is een vrij dikke pannenkoek die van oorsprong uit Aruba komt en gebakken wordt op een kasuela. Een kasuela is een gietijzerplaat waar ( met erg weinig boter ) de pannenkoeken op worden gebakken. Intussen heeft de kasuela plaats gemaakt voor de koekenpan.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> {{Multiple image | image1 = Maishi Rabo (Sorghum bicolor).jpeg | image2 = Casuela 16 36 24 540000.jpeg | caption2 = ''Casuela'' (flat cast iron griddle)or ''Buren''(flat clay griddle)are used to cook ''[[arepa]]'' cachapa and pan bati. An equivalent variety is the [[Comal (cookware)|comal]]. | caption1 = In Aruba ''maishi rabo'' ([[Sorghum bicolor; Spc.introduced]]) is used to make ''pan bati'' (typical Aruban flat native bread). While funchi is made from corn ([[ Zea mais]]) | total_width = 400 | image3 = Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg | caption3 = Fried ''piska cora'' ([[Lutjanus purpureus|red snapper]]), shrimp, and pan bati. }} == Pan bati == Pan bati is een authentiek Arubaans bijgerecht, dat pannenkoek lijkt maar anders van smaak is.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> Pan Bati is een broodachtig bijgerecht dat wordt gebakken als pannenkoeken, maar veel minder zoet smaakt. Het is een zeer populair bijgerecht en past bij bijna alle typisch Arubaanse gerechten, zoals soepen, stoofpotjes en gebakken vis of schelpdieren. E pancake pisá aki ta wòrdu traha di kuminda di sorgo i lechi. E pasta ta wòrdu traha riba un plaka di heru, e cazuela. I e pan bati ta kuminda komo kuminda di banda ku piska, karni, sopa òf stew. Na lugá di patata òf riso. Den algun reseña e proporshonnan di farinha di maishi i farinha di trigo ta varia, i algun kushinan ta añadí un wowo òf sukari di vanila na lugá di sukari normal. E ta un receta excelente pa experimenta cu ne. Y cu bo no tin cazuela, no ta importa. Un bon pan tambe lo ta bon. E panbati ta traha di un compuesto di harina di maishi i di trigo. E proporshon di esakinan ta krusial pa por haña un resultado bunita i friu. Originalmente, Pan Bati tabata wòrdu kaktá riba un plaka di heru, e casuela. Deze dikke pannenkoek wordt gemaakt van sorghummeel en melk. Het deeg wordt op een ijzeren plaat, de cazuela, gebakken. En de pan bati eet je als bijgerecht bij vis, vlees, soep of stoofgerechten. In plaats van aardappels of rijst. In sommige recepten variëren de verhoudingen van het maismeel en het tarwemeel, en sommige koks doen er een ei bij, of vanillesuiker in plaats van gewone suiker. Een uitstekend recept dus om mee te experimenteren.En dat je geen cazuela hebt, geeft niets. Een goede bakpan voldoet ook. De panbati is gemaakt van een mengstel van mais- en tarwemeel. De verhouding hiervan is cruciaal om een lekker luchtig resultaat te krijgen. Oorspronkelijk werd Pan Bati gebakken op een gietijzeren plaat, de casuela.<ref>https://www.antilliaans-eten.nl/en/recepten/arubaanse-pan-bati/</ref> Maar het gaat ook prima in een koekenpan. De naam pan bati betekent letterlijk "geslagen of geklopt brood". Het doelt natuurlijk op de bereiding van het beslag, dat flink schuimig wordt opgeklopt voordat het in de pan gaat. Panbati wordt meestal bij het avondeten gegeten en wordt geserveerd als alternatief voor [[rijst]], [[aardappel]]en of [[funchi]]. Soms wordt de panbati ook gewoon als pannekoek gegeten met een klontje boter en wat poedersuiker. Op feesten wordt geitensoep met pan bati gegeten. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ------------------- '''Premio Nacional di Teatro''' (PNT) ta un premio institui pa departamento di Cultura di Aruba (DCA) na aña 2004. Otorgamento di e premio ta tuma luga anualmente na ocacion di e celebracion di Dia Mundial di Teatro, riba o rond di [[27 di mart|27 di maart]]. E premio ta wordo otorga na persona, grupo of fundacion cu a contribui na desaroyo di arte di tarima na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA cu premio nacional di Teatro Aruba 2005-2021], 24ora.com (6 di juni 2021)</ref> Cada lustro ta entrega alaves e “reconocemento special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> E prome premio a wordo otorga na 2005 y e prome reconocimiento di Bida Largo na 2009, titulo cu a bay pa prome bes na e tecniconan di Cas di Cultura Aruba, señor Richard Hopmans y señor Rolande Bryson. == Laureado == * 2005 - [[Mascaruba]], grupo teatral * 2006 - [[Jubi Naar]] (1943-2024), autor, critico, actor, periodista y director di teatro * 2007 - Amy Lasten, maestro, directora y actriz * 2008 - Carmen Herrera, autor, director di teatro, actriz y compositor hunto cu grupo teatral Kibrahacha * 2009 - Oslin (Chin) Boekhoudt (19??-2015), autor, actor y director di teatro * 2010 - Leo Tromp (1943-2021), presidente Internacional di Teatro Amateur, IATA y FUNDARTE. * 2011 - [[Vale Croes]] (1951-2015), comediante * 2012 - Mirto Laclé, gestor cultural * 2013 - [[Diana Antonette]], actriz y directora di Teatro di Danza Arubano. * 2014 - no a otorga premio * 2015 - no a otorga premio * 2016 - no a otorga premio * 2017 - no a otorga premio * 2018 - no a otorga premio * 2019 - ? * 2020 - ? * 2021 - Lenie Jeandor, actriz, escritor y director di teatro * 2022 - Persey Jeandor, actor, cantante, comediante y director di teatro * 2023 - [[Norman de Palm]], productor di teatro * 2024 - [[Instituto Pedagogiko Arubano]] (CKV Teatro) == Recipiente “Reconocemento Special di Bida Largo” == * 2009 - Richard Hopmans y Rolande Bryson, tecniconan di Cas di Cultura Aruba; pa dedica henter nan bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral) * 2019 - Farita Luidens, actriz, comediante, productor, escritor di teatro; pa 50 aña den farandula cu su mega produccion “Ken ta Basha Abou”) * 2020 - [[Cas di Cultura]]; pa mas di 60 aña na servicio teatral y cooperacion pa lanta arte di tarima. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] Manera ta custumber, tur aña Departamento di Cultura Aruba ta organisa e actividad teatral di mas grandi na Aruba cu ta relaciona cu Celebracion di Dia Mundial di Teatro. Anexo na e programa di celebracion, cada aña ta otorga e Premio Nacional di Teatro na un persona, grupo of fundacion cu a traha y cu a contribui grandemente cu e desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA CU PREMIO NACIONAL DI TEATRO ARUBA 2005-2021], 6 di juni 2021</ref> Cada lustro ta ser entrega alaves e “Reconocemento Special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> ----------------------------------------- '''Museum of Industry''' (''Museo di Industria'') ta un [[museo]] na [[Aruba]], dedica na e historia industrial di e isla, ku a kuminsá den [[siglo 19]]. E ta situa na [[San Nicolas]], den e edificio monumental di e toren di awa. Despues di restauracion di e edificio e museo a habri na juli 2016. == Exhibicion permanente == Pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e museo ta mustra sinku pilar economico importante den historia di Aruba. E ta trata di e industrianan di oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. Museo di Industria ta forma parti di Fundacion Museo Arubano, cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sector cultural di Aruba, historia y naturalesa. == Edificio == E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939; architecto tabata [[Pieter van Stuivenberg]]. Su construccion ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. Na 2003 Fundacion Fondo pa Monumento Aruba (SMFA) a kumpra e edificion pa asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E museo ta mustra pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e sinku industria mas importante den historia di Aruba: oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. E Museo di Industria ta situá den e Toren di Awa na San Nicolas i ta konta e historia industrial di Aruba, ku a kuminsá den siglo 19. E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939 i ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. A kumpra e Toren di Awa pa e Monumentonan di Fundashon na 2003 asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E Museo di Industria ta forma parti di Aruba Fundacion di Museo (Fundacion Museo Aruban), cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sektor kultural di Aruba, historia i naturalesa. E museo di E industria ta habri tur dia for di 9'or di mainta te 6 di atardi. The Museum of Industry is located in San Nicolas—better known as the art capital of Aruba. This museum exhibits the industrial history of gold, aloe, phosphate, oil and tourism through elaborated displays and multimedia installations.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240402.pdf Create museum memories], Aruba Today (2 di april 2024)</ref> The Museum of Industry is situated in the Water Tower in San Nicolas and narrates Aruba's industrial history, which began in the 19th century. The Water Tower was built in 1939 and consists of three sections: the substructure, the high-rising vertical shaft, and the tank at the top. The Water Tower was purchased by the Monuments Fund in 2003 so it can be restored and preserved as one of Aruba's monuments. The Museum of Industry is part of Aruba Museum Foundation (Fundacion Museo Aruban), which is a foundation set to maintain, preserve, and protect the Aruban cultural sector, history, and nature. The museum of Industry is open daily from 9 am till 6 pm. For more information, check out their Facebook page Museum of Industry Aruba. ----------------------------- ==Musica den Caribe Hulandes== * en.wiki:Music of the former Netherlands Antilles E músika di Antias Hulandes ta un kombinashon di elementonan nativo, afrikano i europeo, i ta estrechamente konektá ku tendensia di paisnan bisiña manera Venezuela i Colombia i islanan manera Puerto Rico, Cuba, Santo Domingo, Haiti, Martinique, Trinidad, Dominica i Guadeloupe. E islanan di Curaçao i Aruba, ku tabata forma parti di Antillanan Hulandes, ta konosí pa nan vals, baile, mazurka i un tipo di músika ku ta wòrdu yamá tumba, ku a haña su nòmber for di e tambornan di conga ku ta akompañá e músika. E otro islanan ta hopi mas chikitu ku Aruba, Bonaire i Curaçao. Nan ta Sint Eustatius, Sint Maarten i Saba. Sint Eustatius tin un bida nocturno chikitu, ku solamente un club nocturno (e zouk Largo Height Disco) [1] na 1996. E habitantenan, e "Statianonan", ta tene baile improvisá den kaya, yamá "road blocks", usando stereo di outo. Saba tin un kantidat di baile den diferente restorant, inkluyendo un gran variedat di hip hop, calypso, soca, kompa, zouk, bouyon, reggae i merengue. Sint Maarten tin un bon konosí tradishon di karnaval ku músika i baile, ku ta tuma lugá meimei di aprel i ku ta kulminá ku e tradishonal kimamentu di Rei Moui-Moui, i tambe un kantidat di klubnan di anochi i kasinonan ku músika; "spot"nan popular kaminda lokalnan ta bai baila ta inkluí Boo Boo Jam i Lago Height, tur dos situá na e parti nort (franse) di Sint Maarten; e banda di kasinonan mas popular ta King Bo-Bo, konosí komo e "King of Calypso". 2] == Aruba == Musica ta masha estrechamente conecta cu e cultura Aruba, y ta hunga un rol importante den fiesta, carnaval y celebracionnan informal. E músika di karnaval a nase na Trinidad na fin di siglo 18, i ta kombiná temanan romántiko, melodía inspirá den calypso, i tambor di tumba. Otro selebrashonnan Arubiano ku ta basá riba músika ta incluí Dera Gai, Dande, Gaita i Aguinaldo. Op Aruba speelt muziek niet alleen op feestdagen een belangrijke rol, maar ook tijdens de carnavalsperiode en informele vieringen. Omdat het eiland zo klein is, heeft de muziek van Aruba rijke invloeden van Afrika, Europa en Latijns-Amerika. De muzikanten hebben de muziek wel een onmiskenbaar Arubaans/Antilliaans geluid gegeven zodat het toch niet hetzelfde is. {{div col}} * [[Asambeho]] * [[Calypso]] * [[Roadmarch]] * [[Steelband]] * [[Dande]] * [[Tumba]] * [[Waltz antiano]] * [[Bolero]] * [[Soca]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ==Bonaire== E isla di Bonaire ta konosí pa un kantidat di baile, entre otro e baile di Bari i e baile di Simadan. Polka, carioca, rumba, merengue, danza, joropo, jazz waltz i mazurka importá tambe ta popular. [[Baile di Sinta]] ta un baile popular di fertilidat, ku ta wòrdu ehekutá rònt di un palo di mei. Cancionan di trabou tradicional Africano na Bonaire a evoluciona cu tempo den cancionan ritual cu baile compleho, instrumentacion y polifonia. 3] E Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di e mesun nòmber, i tambe na otro okashonnan, ta wòrdu dirigí pa un kantante soltero ku ta improvisá tekstonan ku ta komentá eventonan lokal i figuranan (un kantante asina ta similar na un calypsonian). E baile di Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di Bari, ta bai huntu ku un tambor ku ta parse un bongo, yamá un Bari. E promé parti di e baile ta presentá hòmbernan ku ta kompetí den un baile stilizá, ritual pa muhénan, siguí pa un parti kaminda e parnan ta baila, maske nan no ta mishi (e ta similar na tumba).[ 3] Despues di e kosecha di sorgo den luna di febrüari te ku aprel, e festival di Simadan ta tuma lugá pa selebrá, ku e wapa, un baile ritmiko, ku ta bai huntu ku e selebrashon. E kansionnan tradishonal di Simadan ta inkluí tres forma di yamada i kontesta, e Dan Simadan, Belua i Remailo. Nan ta uza instrumentonan manera bari, wiri, karko, quarta, guitar, triangle y clapping. 3] {{div col}} * [[Bari]] * [[Simadan]] * [[Tumba]] * [[]] {{div col end}} ''Bari'' is a festival, dance, drum and song type from the Dutch Antillean island of [[Bonaire]]. It is led by a single singer, who improvises. Lyrics often concern local figures and events of importance.<ref>{{cite web|url=http://www.geographia.com/bonaire/boncul01.htm|work=Geographica: Bonaire|title=Culture: A Rich and Diverse Heritage|access-date=December 3, 2005}}</ref> ==korsou == {{div col}} * [[Wals antiano]] * [[Danza]] * [[Mazurka]] * [[Tumba]] * [[Tambu]] * [[Muzik di zumbi]] * [[Ritmo Kombina]] * [[Latin rap]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ''[[Tumba (music)|Tumba]]'' is a style of Curaçao music, strongly African in origin, despite the name's origin in a 17th-century Spanish dance. Traditional ''tumba'' is characterized by scandalous, gossiping and accusatory lyrics, but modern ''tumba'' often eschews such topics. It is well known abroad, and dates to the early 19th century. It is now a part of the [[Carnival Road March]].<ref>{{cite book|author=De Ledesma, Charles |author2=Gene Scaramuzzo |chapter=Dance-Funk Creole-Style|year=2000 |editor=Broughton, Simon |editor2=Ellingham, Mark |editor3=McConnachie, James |editor4=Duane, Orla|title=World Music, Vol. 2: Latin & North America, Caribbean, India, Asia and Pacific|pages=289–303|publisher=Rough Guides|isbn=1-85828-636-0}}</ref> == Sint Maarten == {{div col}} * [[Ponum]] * [[Quimbe]] {{div col end}} ''[[Quimbe]]'' is a topical song form from the Dutch Antillean [[St Maarten]]. It traditionally accompanies the ''ponum'' dance and drumming, but is now often performed without accompaniment. Lyrics include gossip, news and social criticism, and use clever puns and rhymes. Performance is often competitive in nature.<ref>{{cite book|title=New Grove Dictionary of Music & Musicians|editor=Sadie, Stanley|chapter=Dutch Antilles|publisher=Macmillan Publishers|location=London|year=1995|isbn=1-56159-174-2|page=777}}</ref> Other genres include: {{div col}} * [[Latin hip hop|Latin Rap]] * Ritmo Kombiná * [[Tambu (music)|Tambú]] * Seú * Wals * [[Zumbi]] {{div col end}} ----------------------------------------------------- --------------------------- Het Natuurhistorisch Museum van Bonaire is een museum geopend in 1885 en gevestigd in Kralendijk op Bonaire . Geschiedenis Gebouwd in 1885 door een Venezolaanse plantage-eigenaar, werd de eigenaar er na de Tweede Wereldoorlog van beschuldigd samen te werken met de nazi's door de bewegingen van transportschepen met een zender-ontvanger door te geven aan Duitse onderzeeërs in de Caribische Zee. De eigenaar wordt in Venezuela gearresteerd en de eigendommen worden in beslag genomen. Vervolgens werd het in 1947 aangekocht door de familie Herrera , een van de meest invloedrijke families op Bonaire . Het huis heette destijds het “Van der Reehuis”. Het groeide uit tot een kleine winkel met vlees van de plantage in Washington, houtskool, groenten, ingeblikte goederen en vervolgens bier en limonade. Tegenwoordig is dit herenhuis een van de historische monumenten van Bonaire en herbergt het het Bonaire Natural History Museum. Het bewaart Indiase kunstvoorwerpen, schelpen en zeedieren , Bonaire-vogels, koralen, schelpenfossielen, plantagegereedschappen, antieke flessen en nog veel meer . --------- '''FuHiKuBo''' (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) ta un organisashon boneriano dedika na registra e historia di Boneiru. El a wordu funda dia 6 di ougustus 1998. == link eksterno == * [http://archivoboneiru.com/ Wepsait di Archivo di Boneiru] FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) es una organización de Bonaire dedicada a registrar la historia de Bonaire. La fundación se creó el 6 de agosto de 1998 y se dedica a la[1]: Dat doet zij onder meer door Bonairiaanse ouderen op video te laten vertellen over hun eigen geschiedenis. De collectie bestaat uit archiefmateriaal verzameld door Boi Antoin. Via de website archivoboneiru.com zijn meer dan 1000 interviews en documentaires te zien die een beeld geven van het eiland.<ref>[https://www.unesco.nl/nl/artikel/unesco-accrediteert-bonairiaanse-stichting-fuhikubo Unesco accrediteert Bonairiaanse stichting Fuhikubo], 11 di september 2020</ref> {{Appendix}} ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} [[File:Dakkappellen Weststraat 15.jpg|thumb|275px|Dak di Casita Geel]] '''Casita Geel''' (of ex-cas di Aruba Bank) ta un cas di cunucu na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]], situa den centro di ciudad na Weststraat 15. E ta un [[monumento]] proteha y a wordo registra den Registro di Monumento dia 10 di mart 2011. Het kunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 is een beschermd monument en is op 10 maart 2011 in het Monumentenregister ingeschreven.[2] Het is eigendom van de Stichting Monumentenfonds Aruba en was tot eind 2019 in gebruik als kantoor van ARINA. == Historia == Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya G.F. Betico Croes (antes Nassaustraat) y Waterweg, pega cu e edificio di Aruba Bank. Ta probable cu e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un [[Fransia|Frances]]<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> y na 1908 a wordo cumpra pa Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest-Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest-Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas.[[File:Aruba Bank.jpg|thumb|left|John Eman Bank den Caya Betico Croes]] El a resta como e ultimo casita di cunucu den e caya principal comercial di oranjestad, despues cu tur e otronan a keda tumba abou y remplasa pa edificionan nobo i mas moderno durante [[siglo 20]]. [[File:Voorgevel Weststraat15.jpg|thumb|Fachada dilanti na Weststraat 15]] ---- nl.wiki:Weststraat 15 is een stadskunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 in Oranjestad, de hoofdstad van Aruba. Het staat ook bekend als het Gele Huisje (of "Casita Geel" in Papiaments) of ex-Aruba Bank Huisje. Het is tot stand gekomen mogelijk in 1908. Er is ook sprake volgens Plantage Zorg en Hoop dat het in 1860 zou zijn gebouwd door een Fransman.<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> [1] Het jaartal 1908 en huisnummer 97 boven de hoofdingang zouden hierdoor verwijzen naar een verbouwing uitgevoerd door de toenmalige eigenaar Richard Johannes Eman die het had aangekocht. Eman was gehuwd met Johana van der Biest en samen kregen ze zes kinderen. Als volwassene trouwde een van de dochters met de bankier John Gerard Eman die de stichter was van de Aruba Bank. Originalmente, la casa estaba situada en la esquina noroeste de Caya G.F. Betico Croes, antigua Nassaustraat, y Waterweg. Estaba situada con su fachada alejada de la línea de edificación con una plaza con grandes árboles delante. En el contexto urbano y sobre todo para la principal calle comercial de Oranjestad, esta casita era muy especial porque seguía siendo la última casa stadskunuku presente en esta calle. Todas las demás casas stadskunuku habían sido demolidas durante el siglo XX y sustituidas por nuevos edificios más modernos. == Historia == == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix}} Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya Betico Croes y Waterweg, pega cu e actual edificio di Aruba Bank. Probablemente e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un Franses y na 1908 a wordo cumpra pa Sr. Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest- Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest- Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas. Na aña 2000 cu e meta pa preserva e casita aki pa futuro generacionnan y evita e bay perdi a dicidi pa muda esaki pa un locacion nobo na Weststraat. Pa aloca e monumento a busca un tereno den Oranjestad mes paso akinan ta caminda cu e cas di cunucu mester a keda mirando cu ta den e area aki so por a haya e tipo di casnan aki. Un otro punto importante tabata cu mester a haya un tereno caminda por a aloca e cas mescos cu na su tereno original na un distancia di 14 meter for di e rooilijn esaki ta ser considera un locacion historico. Asina a logra yega na e tereno caminda e edificio ta actualmente despues cu e tereno a keda traspasa pa Stichting Monumentenfonds Aruba. Esaki ta e unico biaha cu na Aruba a muda un monumento completamente. Despues di a fungi como museo, oficina, restaurant awor eCasita Geel lo ta e cas nobo di Moonshine Diaquiri & Co.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/10/AM231010.pdf E portanan di Casita Geel lo habri un biaha mas pa publico], AweMainta (10 di oktober 2023)</ref> {{Appendix}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=}} {{References}} }} [[Category:Hende]] [[Category:Monumento|Aruba]] [[Category:Aruba]] ------------------------------- User:Curatoraruba10/sandbox '''Museo di Industria''' ta un [[museo]] na [[Aruba]]. E ta situa den [[Watertoren San Nicolas|Watertoren di San Nicolas]], un edificio monumental na skina di Bernardstraat y Caya Cooper.? E museo tin un exposicion permanente cu ta pinta e desaroyo industrial di Aruba, cuminsando cu e explotacion minanan di oro, e cosecha di aloe, e industrianan di fosfaat y petroleo y finalmente cabando cu [[turismo]]. Het Industriemuseum, gehuisvest in de voormalige watertoren te San Nicolas, geeft een beeld van de industrialisatie van Aruba. Dat verhaal begint met het goud delven, de aloëwinning, de fosfaatindustrie, om dan eerst uit te komen bij de olie­industrie en ten slotte het toerisme.  == Watertoren San Nicolas == E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas, construi pa LWV (Lands Water Voorziening, awendia WEB Aruba NV) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Architecto tabata [Pieter van Stuivenberg]], kende tabata traha pa LWV na korsou. == locatie == Museo Industrial ta situa alabez den un edificio cu ta hopi apropia pa cu e tematica di e exposicion aki…e edificio monumental a ser contrui pa LWV (Lands Water Voorziening) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Di e forma aki por acomoda e cantidad di migrantenan cu a bin busca un bon futuro na Aruba y cu pa gran parti a establece nan mes den e pueblo aki. Pa loke ta diseño por remarca cu e ta mustra razgonan di estilonan di moderno na momento di su construccion manera art deco y nieuw bouwen cu ta refleha e enfoke riba forma, dynamismo y functionalidad di e periodo. E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas y sin duda ta un recuerdo potente y symbolico di e desaroyo tecnologico industrial di e epoca atras. en.wiki: ==Industry museum== The industry museum provides an overview of the industrial activities on Aruba. It has displays of the gold, [[aloe]], phosphate ([[guano]]) and oil industries which were present on the island.<ref>{{cite web|url=https://www.aruba.com/nl/ontdek/het-industriemuseum |title=Het Industriemuseum |website=Aruba.com |language=nl |access-date=19 February 2022}}</ref> The [[public utility]] companies of Aruba have permanent exhibitions of their activities.<ref name="beautiful"/> -------------------------------- '''Museo Historico di Aruba''' ta e [[museo]] mas bieu na [[Aruba]]. E ta situa den [[Fort Zoutman]] na Oranjestad. Artwell Cain: Het oudste museum is het Historisch Museum Aruba, opgericht 1961 en nu bekend als Museo Historico Arubano (FMA). Aanvankelijk viel het museum onder het beheer van de Stichting Cultureel Centrum Aruba, in 1975 kreeg het een eigen stichtingsbestuur. De doelstelling was het oprichten en beheren van één of meer musea met objecten en kunstzinnige voorwerpen van cultuurhistorisch en natuurhistorisch belang en de bewustwording van de Arubaanse bevolking van het verleden.4 In 1984 kreeg het museum een permanente behuizing in het historische Fort Zoutman, in het centrum van Oranjestad. Dit gebouw dateert uit 1798, de ernaast gelegen Willem III-toren uit 1868. ------------------------------------------- {{Databox}} [[File:Museo di Tambu Shon Cola.jpg|thumb|Museo di Tambú Shon Cola]] '''Museo di Tambú Shon Cola''' ta un [[museo]] chikitu na [[Kòrsou]]. E ta situá ost di [[Willemstad]] entre [[Spaanse Water]] i Sint Jorisbaai, den region di Bandariba. Den un kas di famia, tipo [[kas di kaha]], na Kaya Sabana Baka 31.<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021), pag.61-65.</ref> == Mira tambe == * [[Lista di museo na Kòrsou]] {{Appendix}} [[Category:Kòrsou|Museo]] [[Category:Kultura]] [[Category:Kòrsou]] Het Museo di Tambú Shon Cola ligt ten oosten van Willemstad, tussen het Spaanse water en de Sint Jorisbaai. Het vrijstaande huis met zijn veranda, dieprode muren en witte vensters is een eenvoudige versie van de deftige landhuizen van de witte elite, in de volksmond kas di kaha. Een bord bij de ingang vermeldt, in het Papiaments: ‘Een volk heeft recht op zijn eigen geschiedenis.’<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021).</ref> Het museum is opgericht in april 2015 door Mr. dr. René Rosalia (1948), politicus en oud­minister van Onderwijs, Cultuur, Sport en Wetenschap. Deze tambú­speler en ­componist promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam op een onderzoek naar de wettelijke en kerkelijke repressie van afro­culturele volksuitingen. Rosalia is ook een van de drijvende krachten achter het bijschrijven van tambú in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland, in november 2016.91 In het museum bracht hij een groot deel van zijn in 1972 gestarte privécollectie onder. Tekstborden geven uitleg in het Papiaments en Engels. In vertaling: ‘Tambú werd gespeeld vanuit diepe spirituele redenen. De aanwezigheid van tambú in het leven van “yesterday’s people” was om te voldoen aan de plichten die verbonden waren met hun intense spirituele orientatie.’ Tambú bood hun bescherming en veiligheid. Met tambú kon de mens contact maken met God. Zonder tambú was je onbeschermd en zwak. Op een monitor zijn beelden te zien van een feest op Bandabou in 1991, waar paren dansen op tambú­muziek. Tambú is verbonden met de jaarwisseling en eindigt op Dumingu di Tres Rei, de zondag na Drie Koningen. De tambú­spelers identificeren zich met de zwarte koning Balthazar.92 --------- ------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''Johannes (Johan) Hartog''' (☆ 1912 - † 1997 na [[Salzburg]]) tabata un historiador, escritor y bibliotecario antiano. E ta ser considera un di e pioneronan cu a pone e fundeshi pa investigacion cientifico socio-cultural tocante [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{citeer web|url=https://www.creativeeuropedesk.nl/sites/default/files/files/UNESCO%20Aruba%20Heritage%20report%20Luc%20Alofs%20okt08_0.pdf|auteur=Alofs, Luc|titel=The Aruba Heritage Report|werk=Aruba National Commission for [[UNESCO]]|datum=2008|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> == Bibliografia == Johan Hartog tabata un persona remarcabel; e tabata protestant cu e converti den catolico y a promove den [[teologia]] (''doctor theologiae'') na Universidad di London.<ref name="Hartog">{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402196:mpeg21:a0006|titel=Dr. Hartog vertrokken|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-11-12|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> E tabata biaha hopi, entre otro den tur skina di [[Oropa|Europa]] y [[Medio Oriente]], acumulando conocemento na diferente universidad, pais y sociedad. Na juni 1940 el a yega [[Kòrsou|Corsou]]. Den añanan 1940 pa 1946 Hartog tabata redactor en hefe di [[Amigoe|Amigoe di Curaçao]], corant cu e momento ey tabatin circulacion na tur e islanan di [[Kòrsou i Dependensianan]]. Bou di su guia Amigoe a converti di un corant semanal den un corant diario.<ref name="Hartog"/> Despues di 1946 el a continua cu Amigoe como coresponsal. Entre 1946 i 1948 el a muda bek pa Hulanda, unda el a keda nombra redactor en hefe di e corant regional "Gooi- en Eemlander" na Hilversum. Desde 1948 el a traha pa Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) y tabata enbolbi pa cu lantamento di un centro cultural na [[Kòrsou]] y [[Aruba]]. Na 1950 el a wordo nombra director di e [[Biblioteca Nacional Aruba|biblioteca di Aruba]], cu tabata situa na Lagoenweg na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Mas despues e biblioteca ta muda pa [[scol 1888|Wilhelminastraat]], unda Hartog a keda director te su pensioen na 1972. Hartog tabatin un cantidad di publicacion riba su nomber. Mayoria di su buki a wordo publica na Aruba pa e imprenta VAD (Verenigde Antilliaanse Drukkerijen, antes D.J. de Wit). Di su obranan algun a wordo traduci na idioma [[Ingles]] of [[Spaño]]. Mas conoci ta su obra ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'' (Historia di Antias Hulandes), un cronica antiano den cuater tomo cu a sali entre 1953 y 1981.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://www.bibliotecanacional.aw/pages/johan-hartog/|titel=Johan Hartog|werk=[[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]|datum=2018-02-23|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Den e ultimo aña a saca como e di cincu tomo un registro y bibliografia historico. Na aña 1948 Hartog a casa cu Elisabeth Wouters, yiu muhe di G.J.J. Wouters (1883-1973), [[Lista di gobernador di Antia Hulandes (1634-1954)|gobernador di Antias Hulandes]] entre 1936 y 1942. Huntu nan a biba na [[La Piccola Marina]] di 1950 te 1980, ora nan a bandona Aruba pa motibu di salud di Elisabeth.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640175:mpeg21:a0088|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-09-29|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Na 1997 Hartog ta fayece na edad di 85 aña, net un luna despues di su esposa, y a wordo dera na Salzburg dia 21 di mei 1997. == Obra (seleccion) == * 1944 - ''Journalistiek leven in Curaçao'' * 1947 - ''Nederland in de West'' * 1953-1981 - ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'', tomo I te cu IV * 1957 - ''Bonaire: van indianen tot toeristen'' * 1961 - ''Curaçao: van kolonie tot autonomie: na 1816'' * 1962 - ''Het verhaal der Maduro's en foto-album van Curaçao, 1837-1962 : uitgegeven ter gelegenheid van het honderd vijfentwintigjarig bestaan van S.E.L. Maduro & Sons'' * 1964 - ''De Bovenwindse eilanden : Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius : eens gouden rots nu zilveren dollars'' * 1967 - ''The Honen Daliem congregation of St. Eustatius'' * 1968 - ''Luis Brion: de admiraal-financier'' (hunto cu Philip Louis Pierre Brion) * 1970 - ''Mogen de eilanden zich verheugen : geschiedenis van het protestantisme op de Nederlandse Antillen'' * 1971 - ''Honderd jaar gezelligheid in De Gezelligheid, 1871-1971'' * 1973 - ''Tula: verlangen naar vrijheid'' * 1974 - ''The courthouse of Sint Maarten'' * 1976 - ''Geschiedenis van Sint Eustatius'' * 1987 - ''Juwana Morto: Kustbatterij Aruba'' * 1996 - ''Het oude fort op de berg : gedenkboek bij het tweehonderdjarig bestaan van Fort Nassau op Curaçao'' * 1997 - ''De forten, verdedigingswerken en geschutstellingen van Curaçao en Bonaire : van Van Walbeeck tot Wouters, 1634-1942'' {{Appendix}} Johannes Hartog werd op 16 mei 1912 in Baam geboren. Hij volgde het gymnasium en studeerde vervolgens geschiedenis. In 1937, op vijfentwintigjarige leeftijd dus, promoveerde hij in Londen op de 'The Sacrifice of the Church'. Omdat het zijn voornemen was om oripntalist te worden, meldde hij zich als post-graduate student bij het Oosters Instituut in Rome. Zijn gekozen specialisatie zou de Balkan zijn. Maar de Tweede Wereldoorlog verhinderde de voorgenomen studie. Johan Hartog moest Italië verlaten. Omdat een broer van hem met zijn gezin op Curacao woonde, waar deze een betrekking bij de Shell had, belandde Johan Hartog na enige maanden en veel omzwervingen uiteindelijk op Curapao. Dr. Johan Hartog (1912-1997) was in de jaren 1940-1946 hoofdredacteur van de krant Amigoe di Curaçao, 'weekblad voor de Curaçaosche eilanden'. Onder zijn leiding werd de Amigoe een dagblad. Eind 1946 vertrok Joh. Hartog terug naar Nederland. Daar trouwde hij in 1948 met Elisabeth Wouters. Zij was een dochter van G.J.J. Wouters (1883-1973), een voormalig gouverneur van de Nederlandse Antillen (1936-1942). Vanaf 1948 was Hartog als medewerker van Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) betrokken bij de oprichting van het Culturele Centrum Curaçao en het Cultureel Centrum Aruba. In 1950 werd hij benoemd tot directeur van de Arubaanse bibliotheek aan de Lagoenweg in Oranjestad. Later zou de bibliotheek naar de Wilhelminastraat verhuizen, hij bleef er directeur tot zijn pensionering in 1972. Hartog heeft een aantal publicaties op zijn naam staan. Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Bronnen: * "Dr. Hartog vertrokken", in: Dagblad Amigoe di Curaçao d.d. 02-11-1946 *"Cultuur op korte termijn", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 31-05-1950 * "Verdiensten Hartog gememoreerd. Arubaanse bibliotheek viert 20-jarig bestaan", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 14-08-1974 * "Mevrouw Hartog werd 80 jaar", in: Amigoe d.d. 17-01-1987 Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Entre 1953 y 1981 el a publica un cronica di e historia antiano den cuater tomo bou di e nomber 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'. Mayoria di su buki a wordo publica pa e imprenta D.J. de Wit na Aruba. vijf delen waarvan de laatste 1981: Registerdeel en historische bibliografie bij de Geschiedenis van de Nederlandse Antillen Eerst die man. Doctor theologiae. Gepromoveerd in de Godgeleerdheid aan de Universiteit van Londen. UH rechtzinnig protas- j tantsche familie. Werd Roomsch- Katholiek. Reisde véél. De Balkan, Rusland. En het Beloofde Land („the much promised land" schreef — geestig en sarcastisch — onlangs „Linie"). Zoo vergaarde Hartog zijn wijsheid. Aan vele universiteiten (iater ook de Pauselijke van Rome), in vele landen en milieus. Met' die wetenschappelijke en wereldwijsheid spoelde hij, na Juni 1940, aan op Curagao. Een zéér vreemde eend in die subtropische bijt. Het was wijsheid van den Kerkvorst van dit kleinste deel des Rijks — Monseigneur Petrus Innocentius Verriet, den bisschop — dat hij Hartog de leiding gaf van het Missie-orgaan, het algemeene nieuwsblad Amigoe di Curagao, dat eenige malen per week verscheen. Hartog maakte er een dagblad van. Een heel merkwaardig, heel pittig, heel persoonlijk dagblad, soms veel te dwaas, maar altijd pittig en de moeite waard. Soms ging de wijsheid van hoofdartikelen en beschouwingen hoog uit boven dagbladpeil. Soms daalde Dr. Hartog naar het peil van de dorpsgemeenschap en spotte op dat peil j dat de spaanders er af vlogen.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010480233:mpeg21:a0041|titel=Vreemde geschiedenis. Waarom mag Hartog niet terug?|werk=Algemeen Dagblad|datum=1946-11-15|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> ------------------------------------- [[File:La Piccola Marina (Aruba) 19 09 28 897000.jpeg|thumb|275px|Fachada di La Piccola Marina]] '''La Piccola Marina''' ta un edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. El a wordo diseña como cas na 1950 pa arkitecto [[Jan Nagel]] (1913-1972) riba encargo di [[Johan Hartog]] (1912-1997), historiador, escritor y bibliotecario na Aruba. E cas ta unico den su sorto na Aruba. == Edificio == E cas di dos piso ta situa den centro di ciudad na L.G. Smith Blvd. 68, banda di [[Fort Zoutman]] cu bista riba bahia di Paardenbaai y Wilhelmina Park.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640114:mpeg21:a0015|titel=Te Koop|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-07-19|bezochtdatum=2023-10-17}}</ref> E piso abou ta consisti di entre otro un terasa, kamber pa studia, comedor, cushina i kamber cu baño pa e sirviente. E piso ariba tin un sala grandi, dos kamber y un baño. Cada piso tin un superficie di masomenos 90 m². Den e cura tin un casita di aproximadamente 20 m². Ultimo decadanan el a fungi entre otro como oficina y ta actualmente e sede di [[Kolegio di supervishon finansiero Aruba|Colegio di supervision financiero di Aruba]]. == Literatura == * Olga van der Klooster & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 187. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] De benedenverdieping omvat een terras, studeerkarr eetkamer, keuken, bijkeuken en dienstbodenkamer met badkamer. De bovenverdieping bestaat uit c. . grote woonkamer met grandioos uitzicht, twee slaapkamers en een badkamer. De oppervlakte is circa 90 m 2 per verdieping. In de tuin bevindt zich bovendien een tuinhuisje van circa 20 m 2. Het huis is voorzien van veel kasten en verfijningen en verkeert dank zij zorgvuldige bewoning en regelmatig onderhoud, in uitstekende conditie. Uniek voor Aruba en zeer aantrekkelijk geprijsd op NAf. 285.000,- k.k. ----------------------------- '''Adolf Kock''' (1936) ontving een Zilveren Anjer in 2022 vanwege zijn geschiedkundige kennis over [[Aruba]]. Met zijn kennis en verzameling van 1 miljoen foto's vanaf 1800 tot nu heeft hij een belangrijke bijdrage geleverd aan het behoud van ons [[cultureel erfgoed]]. -------------- == Tula == ===Vrijheidsstrijder wordt nationale held=== Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel [[Rehabilitatie (recht)|gerehabiliteerd]] als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot [[Held|nationale held]] van Curaçao.<ref name="historiek.net">[http://historiek.net/slavenleider-tula-uitgeroepen-tot-nationale-held/8736/#.VzQr1vmLTIV Historiek.net: ''Slavenleider Tula uitgroepen tot nationale held'']</ref> Dit werd nog eens benadrukt in [[2013]], toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.<ref>[http://www.curacaovoorjou.nl/cultuur/tula.html Curaçao voor jou: ''Tula'']</ref> Volgens oud-premier [[Don Martina]] kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals [[Nelson Mandela]], [[Martin Luther King]] en [[Mahatma Gandhi|Gandhi]].<ref name="historiek.net" /> Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. [[Canon van Curaçao]].<ref name="Canon">{{Citeer web|url=https://canoncuracao.cw/7-tula/|titel=Tula|werk=Canon van Curaçao|datum= |bezochtdatum=14 november 2021}}</ref> In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de [[Tweede Kamer]] om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 werd wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.<ref>Tweede Kamer der Staten-Generaal [https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2022Z23444&did=2022D50514 Gewijzigde motie van het lid Sylvana Simons c.s. over het verankeren van verhalen over antikoloniale vrijheidsstrijders en verzetshelden in het onderwijs (t.v.v. 36200-VIII-68)]</ref> In de [[Nederlandse_excuses_voor_het_koloniale_verleden#Excuses_regering_voor_slavernijverleden_(Suriname_en_voormalige_Nederlandse_Antillen)|excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden]] werd Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.<ref>Rijksoverheid [https://www.rijksoverheid.nl/documenten/toespraken/2022/12/19/toespraak-minister-president-rutte-over-het-slavernijverleden Toespraak van minister-president Mark Rutte over het slavernijverleden]</ref> Op 4 oktober 2023 erkende staatssecretaris [[Alexandra van Huffelen]] Tula namens Nederland als 'held voor ons allemaal'. "Het was een man die streed voor vrijheid, gelijkheid en broederschap".<ref>{{Citeer web|url=https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/video/video/5411418/na-228-jaar-eerherstel-voor-tula-held-voor-ons-allemaal|titel=Na 228 jaar eerherstel voor Tula: 'Held voor ons allemaal'|werk=rtlnieuws.nl|datum=5 oktober 2023|bezochtdatum=5 oktober 2023}}</ref> ------------------------ {{Variante|a}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} *NOTES Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} -------------- ---------------------------- de.wiki De Kalkoven Aruba is een historische kalkoven die nu in het grootstedelijk gebied van Oranjestad staat . Het dateert uit 1892 en is ontworpen door Santiago Tromp en tot 1949 geëxploiteerd door zijn zoon Felipe Santiago Tromp (1883-1960). Het is de enige authentieke kalkoven op Aruba die nog intact is. Tegenwoordig is het een van Aruba 's weinige industriële monumenten . Voorheen werden eenvoudige veldovens zonder wanden gebruikt. In 1970 is het gerestaureerd en opgenomen in de lijst van monumenten (Lijst van monumenten op Aruba) met het nummer 01-013. Geschiedenis Voordat cement werd geïmporteerd, werden alle gebouwen op Aruba gemaakt met kalkmortel . In die tijd werd de kalk gewonnen uit harde koralen en mosselschelpen en drie dagen boven een houtvuur gebrand. De zo geproduceerde ongebluste kalk werd geblust met water, vermalen en in combinatie met kleizand gebruikt om huizen te bouwen. De ongebluste kalk werd ook gemengd met de olie van aloë , gewreven en verwerkt tot lakproducten . ----------- * Kerki Protestant (Aruba) E '''Kerki Protestant''' ta un kerki di e De '''Protestantse kerk''' is een kerk van de [[Nederlandse Hervormde Kerk|Nederlandse Hervormde]] en [[Lutheranisme|Lutheraans]] gemeenschap in [[Aruba]]. Ze is niet aangesloten bij een internationale organisatie.<ref name="reform">{{nl}} Reformatorisch Dagblad, [https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,20110921:newsml_583ccb1e1294f192d493825627f25370 Veelkleurig kerk-zijn op Aruba], 21 september 2011</ref> E kerki bieu a wordo inaugura na 1846 y ta e kerki mas bieu cu ainda ta existe na Aruba. De oude kerk was in 1846 geopend, en is de oudste bestaande kerk op Aruba.<ref name="monument">{{en}} Monumenten Fonds Aruba, [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/protestant-church/ Protestant Church]</ref> In 1950 werd er een nieuwe kerk naast gebouwd.<ref name="historia">{{nl}} Historia di Aruba, [http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=71 Kleine Protestantse Kerk]</ref> == Historia == NOtes Construccion di e Kerki Protestant na Oranjestad a tuma luga entre 1845 pa 1846 pa e congregacion protestant na Aruba, funda na 1822. E ta construi den un estilo di construccion artesanal-tradicional, e kerki ta independiente y ta situa n’e skina zuidoost di un percela amplio delimita pa Wilhelminastraat, Schoolstraat, Rifstraat y Klipstraat. E fachada sur, cu su porche y su entrada principal, ta situa na Wilhelminastraat 1. E edificio antiguo den cual e kerki tabata situa, actualmente t’esun mas antiguo na Aruba, cumpra pa 250 florin for di famia Arends. E cas, cumpra for di famia Arends, despues a fungi como cas y leslokaal di e iglesia. A celebra e prome sirbishi dia 25 di augustus 1822. <ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/kerki-protestant-ta-conmemora-200-ana-di-su-fundacion-na-aruba/|titel=CONMEMORACION 200 AÑA DI FUNDACION DI KERKI PROTESTANT NA ARUBA|werk=24ora.com|datum=2022-12-01|bezochtdatum=20222-12-10}}</ref> {{Appendix}} ---------------------- {{Variante|c}} '''Radio Trans Mundial Boneiru''' ta un radio-emisora ku 4 zènder na parti suit di [[Boneiru]], ku kual nan ta transmití programa [[Kristianismo|kristian]] ku ta yega te na [[Venezuela]], [[Cuba]], [[Colombia]], [[Brazil]], i otro islanan den [[Laman Karibe|Karibe]]. Sede del mayor transmisor de AM del hemisferio occidental, Shine 800 AM -el sitio de transmisión de TWR en Bonaire- llega a una audiencia potencial de 100 millones en toda América Latina y el Caribe con la esperanza de Cristo.<ref>[https://twr.org/bonaire Boneiru]</ref> == Historia == Na 1952 Paul Freed, misionario merikano, a kuminsa un organisashon mediatiko ''Trans World Radio'' (TWR), pa transmiti di [[Maroko]] pa [[Spaña]]. Despues TWR ta muda pa Monaco. Despues di expande pa otro luganan, manera Guam ta expande pa Boneiru na 1964. TWR a bira e organisashon mediatiko kristian mas grandi na mundu i ta usa, banda di e onda korto i mediano, satelite, internet i otro teknologianan pa transmiti. en.wiki: TWR started in 1952, when Paul Freed [nl] set up the organization to reach Spain by broadcasting from Morocco. Later, TWR moved to Monaco. Other major transmitting sites include Guam, Bonaire,[1] Sri Lanka, Cyprus, and eSwatini (Swaziland). multinational evangelical Christian media distributor. The largest Christian media organization in the world, it uses mediumwave or high-powered AM and shortwave transmitters, local FM radio stations, cable, satellite, Internet, and mobile device technologies. Currently, their programs can be heard in 190 countries in more than 275 languages and dialects. de.wiki:Het is een van de grootste christelijke missionaire media-aanbieders ter wereld. Opgericht door Amerikaanse missionarissen , zond het zijn eerste radioprogramma uit vanuit Marokko naar Europa op 24 februari 1954, onder de naam Voice of Tanger . Na de onafhankelijkheid van Marokko moest TWR zijn zenderlocatie in Tanger verlaten als een aanhangsel van de voormalige koloniale macht. Het zendingswerk bouwde een kortegolfzender in het Prinsdom Monaco , dat in 1960 in gebruik werd genomen. Samen met Radio Monte Carlo deelde het zendingswerk, nu omgedoopt tot Trans World Radio, midden- en kortegolftransmissiesystemen in Monaco. Een paar jaar later bouwde het zendingswerk zijn eigen zenders op locaties in het buitenland. TWR opende voor het eerst een middengolf- en kortegolftransmissiesysteem in de Nederlandse Antillen om Latijns-Amerika te bestrijken . Zenders in Cyprus , Guam , Sri Lanka , Swaziland , Zuid-Afrika en Armenië volgden in de jaren 70, 80 en 90. aire == Vakatura Trans World Radio Bonaire (Boneriano, 19 oktober 2020) Radio Trans Mundial tin 4 zènder na parti suit di Boneiru ku kual nan ta transmití programa kristian ku ta yega te na Venezuela, Cuba, Colombia, Brazil, i otro islanan den Caribe. Tur dia, for di mitar di seis di anochi te ku mitar di nuebe di mainta por tende e evangelio di Hesu-Kristo den seis diferente idioma na e frekuensia 800AM. Pa e komunidat lokal di Boneiru, Trans Mundial ta transmití di dia i anochi na 89.5FM, e Bos di Speransa. TWR begon zijn uitzendingen op 13 augustus 1964. Het is werelds eerste radiostation dat door particulieren beheerd wordt.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461013:mpeg21:a0115|titel=Trans World is tien jaar op Bonaire|werk=[[Amigoe]]|datum=5 augustus 1974|bezochtdatum= 2021}}</ref> In 1964 werd het flamingo-eiland het tehuis van 's werelds eerste radiostation, dat door particulieren beheerd wordt. Na een jaar van hard werken, kwam het zendgebouw in het zuiden van Bonaire klaar. Hierin bevinden zich drie krachtige zenders. De grootste is een AM zender van 500 kw, die de frequentie 800 gebruikt op de standaard band. De twee korte golfzenders. van 50,000 watt en 250,000 watt werden toen ook geplaatst. Om deze reusachtige zenders van stroom te voorzienbouwde TWR, een centrale met twee 16 cylinders generatoren. In het begin werd «*r in 7.ps talen uitgezonden naar Zuid-, Midden- en NoordAmerika en de Caribische eilanden, heden ten dage in vijftien talen en zelfs naar India en Rusland. Het oorspronkelijke kantoor en studio-gebouwen werden ondergebracht in gewone huizen. Nu worden ze gebruikt als huisvesting voor TWR-personeel. In 1968 werd er een modern kantoor en studio gebouwd tegenover Hotel Bonaire. (1994:Studio aan de Kaya Gobernador Debrot) Het werd geopend in januari 1969. IN juli 1993 werden de kortegolf-uitzendingen gestaakt. Trans World Radio is een onderdeel van grote interkerkelijke organisatie, gesticht door Paul E. Freed. Zijn werk begon in 1954 toen Freed „the voice of Tangier" oprichtte. Er werden uitzendingen verzorgd vanuit Tanger, Marokko met een korte golf zender van 2500 watt. ---------- Vanuit Caribisch Nederland bereikt Trans World Radio (TWR) miljoenen luisteraars op het westelijk halfrond. Onze zender is met een vermogen van 440 kilowatt de krachtigste op het westelijk halfrond. Vanuit hier bereikt het Evangelie zowel Brazilië, de noordelijke landen van Zuid-Amerika, het Caraïbische Gebied, Midden-Amerika en zelfs de zuidelijke staten van de VS. Iedere toerist op Bonaire rijdt over de smalle EEG-Boulevard langs de iconische slavenhuisjes, de enorme zoutpannen en de zeldzame flamingokolonies. Onderweg zijn de 145 meter hoge antennes en het basisstation van Trans World Radio niet te missen. <ref>https://www.rd.nl/artikel/905859-trans-world-radio-zoutend-zout-vanaf-bonaire|titel=Trans World Radio „zoutend zout” vanaf Bonaire|22 december 2020}}</ref> {{Appendix}} ------- * Teater di sine na Korsou E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>[https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf Ta buskando potrèt, dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou], Ekstra, datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20</ref> ===Teater di sine aktual === * The Movies Curacao (Scharloo) - The Cinemas Curacao (Otrobanda) * Cinemark (Sambil) === Historia === The Roxy Theater at Pietermaai was destroyed by fire in 1982. Next to it stood the Naar Theater built in 1871 and remodeled into Teatro Americano, a cinema, in 1920. Roxy, built in Moorish style, replaced this building as a cinema venue. It was officially opened on 7 November 1931 as the “Stadsschouwburg” or Municipal Theater, but it too was later used as a cinema.<ref>https://www.curacaohistory.com/1931-roxy-theater</ref> In de jaren vijftig beschikte Curacao over een tiental bioscopen. Theaters als Westend (Otrobanda), Caraibe (Steenryk), Cinelandia (Punda), Cinerio (Suffisant) en het Rex-theater (Marchena) trokken toen talloze bezoekers. Door de invoering van de video kwam daar de klad in en het ene theater na het andere werd opgeheven. In 1982 brandde het Roxy-theater af. Daarna was er nog een tijdje een bioscoop in de Tempel. Verder beschikte Curacao in de jaren tachtig over een heuse drivein bioscoop. Maar ook die moest het afleggen tegen het opkomende videogeweld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644056:mpeg21:a0094|titel=Plan voor bioscoop op ex-Roxy terrein|datum=1992-05-26|bezochtdatum=2022}}</ref> Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> Vanaf 1956 sine-trunk een geschenk aan bevolking voor 50 jarig jubileum van Rotary * in de jaren vijftig een bioscoop theater te nieuwpoort * Separá di e teater di sine, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. * ront 1965 a cuminsa instala airco den teater di sine * 1983; na sluiting van West-End en alleen Golden Drive in van Angel Job overbleef, werd het gebouw De Tempel in punda tot bioscoop ontwikkeld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640991:mpeg21:a0111|titel=Maak van De Tempel bioskoop|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-09-20|bezochtdatum=2022}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640082:mpeg21:a0066|titel=De Tempel krijgt ook bioscoop-functie|werk=[[Amigoe]]|datum=1979-12-11|bezochtdatum=2022}}</ref> * in de jaren .. vertoonde de Filmliga films in diverse teaters, zoals Asiento en Roxy * 1982: bioscoop-voorstellingen op woensdagavond in Van der Valk hotel<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644157:mpeg21:a0065|titel=Bioscoop bij Van der Valk|werk=[[Amigoe]]|datum=1992-07-23|bezochtdatum=2022-08-30}}</ref> Donderdag (juli 1983) is de laatste film gedraaid in Cinelandia. Een bioscoop die volgens het encyclopedie van de Nederlandse Antillen in 1916 gebouwd is onder de naam Salon Habana. Dit is indertijd gebouwd door de Venezolaan Alfredo Pellicer Hernandez, die tevens rond 1900 als één van de eersten filmvertoningen op Curacao organiseerde. De encyclopedie vermeldt ook dat het theater gedurende zijn 67 bestaansjaren tot tweemaal toe geheel afbrandde. Met de sluiting van nog een bioscoop op Curacao (Cine Rio wordt al enkele jaren niet meer als zodanig gebruikt, Roxy brandde een tijd geleden af en de drive in van Groot Davelaar die tot het verleden behoort) is een leemte gevallen in de recreatie die de binnenstad aan zijn bezoekers biedt. Toeristen die nog willen profiteren van een avondje naar de film moeten zich tevreden stellen met een bezoek aan bioscoop West End, die ook al sluitingsplannen aankondigde. Die bioscoop is ook hard aan een opknapbeurt toe. Theater De Tempel dat een goede start maakte heeft het ook sinds geruime tijd als bioscoop laten afweten en brengt nu nog slechts bij tijd en wijle filmvoorstellingen, meestal van de Filmliga. Het bioscoopbezoek dat met de komst van de televisie achteruitgegaan was, leefde in 1965 weer op, na de opening van de eerste drive-in bioscoop van Curacao. Die is inmiddels apk gesloten. Gesteld kan worden dat éé4van de grote klappen Voor de bestaande theaters de opening twee jaar geleden van de nieuwe drive-in bioscoop van Angel Job was. De ware nekslag is echter - zoals Alfred Moron ook verklaarde - de acceptatie van video als recreatiemedium. === Teater di sine di antes === <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;"> * Teater Naar * Salon Habana (werd in 1936 Cinelandia) * El Ideal * Teater Brion * Teater Guillermina * Rialto * Teater Asiento (1955-1967?, Emmastad) * Cinelandia - 1936-1986 * Roxy ([[Punda]]) * West End ([[Otrobanda]]) * Royal * Caribe (???-1965, Marie Pompoen)<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462571:mpeg21:a0068|Caribe deze maand dicht|datum=1965-03-17</ref> * Rex (Marchena) * Cine Rio * The Tempel - filmvertoningen v.a. 1981? * Airport Cinemas (Hato) * Drive In (Groot Davelaar) - geopend in 1965 plaats voor 500 auto's * Golden Drive In (Brievengat) - werd later Curacao Festival Center (1990?) * Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) * Paradise Movies </div> {{Appendix}} * bioscoop te Rio Canario rond 1975 * 2012 openluchtbioscoop Mambo Beach NOTES WILLEMSTAD.- E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf|titel=Ta buskando potrèt/dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou|werk=Ekstra|datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20}}</ref> Ta hopi teater a habri, sera, kima i habri bou di otro nòmber. Tin ku a pasa den tempu bon i tin otro ku a pasa den tempu ménos bon. Di tur e teaternan aki por tin hende ainda ku tin potrèt/dokumentashon wardá di e tempu ei, ku lo por yuda masha bon pa traha un dokumental spesial. Ora papia di teaternan di sine na Kòrsou, nos ta referí na entre otro: Teater Naar – Salon Habana – El Ideal – Teater Brion – Teater Guillermina – Rialto – Teater Asiento - Cinelandia – Roxy – West End – Royal – Caribe – Rex - Cine Rio – The Tempel - Airport Cinemas – Drive In (Groot Davelaar) – Golden Drive In – Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) – Paradise Movies – i klaro awor aki The Movies – The Cinemas i Cinemark. Separá di esaki, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. Ta’tin diferente hende ku a traha bendiendo karchi, tumando karchi, --- Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> {{Appendix}} ------------ {{Infobox Artista | birthname = Venancio Domacassé | image = | birthdate = [[1 di aprel]] [[1941]] | lugar_nanse = [[Kòrsou]] | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = Sinematografia | movement = | awards = | website = }} ---------------- == Jossy Mansur == El a bay Dominicus College na Playa. Na 1948 el a bay [[Estadonan Uni di Merka|Merca]] caminda el a caba skol secundario y universidad. Continuando su estudionan el a obtene su D.Litt.den literatural univeral di Susses College of Tehnology, titulo cu ta equivalente na un doctorado na Merca. Titulo di su tesis tabata Early Romanticism in Venezuelan Poetry". E tin tambe un titulo den sicologia y na 1977 ta logra s Ph.D den educacion na Northwestern University. * [[29 di oktober|30]] - [[Konseho Insular]] di [[Aruba]] ta aproba e proposicion di Comision di [[Ortografia]] pa un [[ortografia di Papiamento]] basa riba un kompromiso entre e sistema [[Etimologia|etimologiko]] i esun [[Fonologia|fonologiko]], e asina yama ortografia-[[Jossy Mansur|Mansur]].<ref>{{nl}}{{citeer eb|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460860:mpeg21:a0010|titel=Eilandsraad Aruba neemt spelling Jossy Mansur aan|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-10-30|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Fin di 1976 el a cuminsa traha como redactor di e corant Extra pa Aruba y tabata alaves redactor principal di e corant arubano Prome, tantu pa algun luna desde 1976 y na 1978. tambe redactor principal di e corant arubiano Prome.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460940:mpeg21:a0061|titel=Jossy Mansur reorganiseert jong Prome|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-06|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Na 1976 presidente di comision di ortografia y na 1978 di comision di gramatica Hij was voorzitter van de in 1976 ingestelde spellingscommissie. * in 1974 bracht hij het informatief cultureel maandblad Brindis uit --------------- == Joyce Pereira == - eerste preofschrift dat het papiaments van aruba als focus heeft. Despues di skol secundario, el a studia pa maestro di scol basico. Mientras cu e ta trhando como maestra di scol na Hulanda el a obtene su MO-A den idioma Hulandes. El a bin traha na Colegio Arubano como docente di Hulandes na 1969. E ta bolbe Hulanda na 1971 pa sigui e estudio di MO-B den hulandes na RUG sigui pa un master of arts den idioma y literatura hulandes cu minors den linguismo y Papiamento. Di 1976 te 2012 el a traha na Aruba como docente hulandes y papiamento na diferente institucion di ensenansa: APA lerarenopleiding (despues IPA, unda despues PApiamento a haya un luga importante como materia)<ref name=BonDia">Bon Dia, Mi mester por aporta na e ensenansa aki y na e cambio aki|3 september 2019</ref>, MAO, Colegio Arubano (desde 1993 te ora APA bira IPA, IPA y como docentre invita na Universidat di Korsou. Pereira a traha un par di ana tamb como investigado na Universidat di Aruba. Como specialista den hulandes y papiamento el a yuda cu difrente proyecto pa reforma ensenansa y maneno di idioma y a publica tambe riba temanan aki. Su carera profesional ta hopi liga cu e desaroyo di Papiamento den ensenansa. di e idioma strictamente prohibi pa un idioma di instruccion (Scol Multilingual na 2012) y pa materia di scol secundario na 2002 <ref name=BonDia"/> \Nederlands moet tweede taal worden. Napa, 18 september 1993 ---------------------------- [[File:Penstraat 64, Bolivar koepel - 20652013 - RCE.jpg|thumb|links|Museo Octagon]] '''Museo Octagon''' ta un museo chikito na [[Willemstad]], [[Kòrsou]], situa den bario di [[Pietermaai]]. Het '''Octagon Museum''' is een klein museum in [[Willemstad]], [[Curaçao]]. Het is gelegen aan de Penstraat in de wijk [[Pietermaai]] direct ten westen van het "Avila Beach Hotel". Het museum opende in 1968 en herbergt een tentoonstelling ter nagedachtenis van de band tussen het eiland en de Zuid-Amerikaanse bevrijdingsstrijder [[Simón Bolívar]] (1783-1830).<ref>{{citeer web|url=https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum|titel=Octagon Museum|werk=Curacao.com|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Na een mislukte opstand in 1812 woonde Bolivar, tezamen met zijn zussen Juana en María Antonia, korte tijd in balling op Curaçao. De Curaçaose advocaat en handelaar Mordechai Ricardo bracht hen onder in twee huizen. De zussen waren gehuisvest in een gebouw aan zee, ''De Octagon'' genaamd. Bolívar zelf kreeg een huis op een heuvel met uitzicht op de haven van Willemstad, een gebouw dat niet meer bestaat.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Het beheer wordt gevoerd door Venezuela en Curacao onder de stichting Amigos del Museo Bolivariano (Octagon). == Het bouwwerk == De Octagon is een karakteristiek achthoekig gebouw van twee verdiepingen met een betegelde koepel. Vanwege haar historische en architectonische betekenis werd het gebouw in 1962 door de firma S. E. L. Maduro & Sons aangekocht ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan en aan het toenmalige [[Eilandgebied van de Nederlandse Antillen|eilandgebied Curaçao]] overgedragen als een geschenk aan de Curaçaose burgerij. Sedert 1995 is het gebouw in handen van de stichting Octagon.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645035:mpeg21:a0096|titel=Octagon in private handen|werk=[[Amigoe]]|datum=1995-05-06|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Restauraties vonden plaats in 1962, 1965, 1969 en 1998.<ref>{{citeer web|url=https://curacao-art.com/octagon-museum/|taal=en|titel=Octagon Museum|werk=Curaçao Art|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Nadat het gebouw vervolgens ten prooi viel aan vandalen werd aan de zeezijde de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel verwijderd en nam het hotel op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restauratie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> == Trivia == * In 1969 werden in en om De Octagon opnamen gemaakt van de films ''Simon Bolivar'' met [[Maximilian Schell]] in de hoofdrol als Simon Bolivar en ''The missing paint mistery'' van Captain Kangaroo. * De Nederlandse Antillen gaven in 1987 in de "Simon Bolivar" postzegelserie een postzegel van 60 cent uit met een afbeelding van De Octagon. * Een bezichtiging van de Octagon behoorde tot het programma van de Venezolaanse staatshoofden [[Luis Herrera Campins]] (1983) en [[Jaime Lusinchi]] (1987) tijdens hun officieel bezoek aan Curaçao.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640543:mpeg21:a0099|titel=Twee ministers reizen met Herrera Campins mee|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-02-24|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641981:mpeg21:a0066|titel=Bezoek Lusinchi verstevigt banden tussen Venezuela en Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-11-02|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref> {{Appendix}} *1812 Nadat de eerste fase van de opstand in Venezuela faalde, zocht Simon Bolívar zijn toevlucht op het eiland Curaçao. Hij en zijn twee zussen kwamen berooid aan en waren afhankelijk van de vrijgevigheid van vrienden op het eiland. Advocaat en handelaar Mordechai Ricardo heeft hen in twee huizen ondergebracht. De twee zussen verbleven in het achthoekige gebouw aan zee (Octagon), terwijl Bolívar werkte en studeerde in een klein huis op een heuvel met uitzicht op de drukke haven van Willemstad.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-15}}</ref> *1962 De Octagon werd door de regering van Curacao en S.E.L. Maduro & Sons tot het Octagon Museum benoemd. Het Octagon Museum herbergt de Bolívar tentoonstelling ter nagedachtenis van de verbinding van Curacao met Simón Bolívar (1783-1830). *1998 De Octagon Museum werd gerestaureerd door het Avila Beach Hotel. Het huis op de heuvel waar Simon Bolivar woonde bestaat niet meer, maar het 'Octagon' aan de kust is een onderdeel geworden van het Curacao Monument Foundation en de Octagon Foundation. * het historische en architectonische monument werd in 1962 ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan door S. E. L. Maduro & Sons aangekocht en aan het toenmalige eilandgebied Curacao als een geschenk aan de burgerij van Curacao overgedragen. Nadat het gebouw in de jaren zestig ten prooi viel aan vandalen werd de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel aan de zeezijde verwijderd en nam dit op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restaurantie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|2022-01-31}}</ref></ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|2022-01-16}}</ref> * Dit bijzondere huis is van onverwachte historische betekenis. Het was hier dat de Venezolaanse “Libertador”, de beroemde vrijheidsstrijder Simón Bolívar, een tijdje doorbracht alvorens de strijdkrachten bij elkaar te gaan ronselen die een eind zouden maken aan de Spaanse koloniale overheersing in Zuid-Amerika. Tegenwoordig doet de “Octagon” dienst als een klein museum ter nagedachtenis van de band tussen Curaçao en Simón Bolívar. This quaint-looking house has an unexpected historic significance; it was in this building that the South American “Libertador,” the famous Simón Bolívar, spent time before he set out to assemble the forces that eventually put an end to Spanish colonial rule in South America. Bron: https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum Gezien de historische betekenis van het huis waarin de zusters woonden werd dit in 1998 gerestaureerd en ging dienst doen als museum. In 1998 werd het huis waarin de zusters woonden gerestaureerd door het hotel Avila? in samenwerking met de Curaçao Monument Foundation en de Octagon Foundation. l3zv2b63r7483ivghycumexha8vr5kb 192486 192485 2026-06-01T19:48:49Z Caribiana 8320 192486 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Premionan: * [[Karibe Hulandes]]: [[Arte di Palabra]] - [[Premio Sticusa]] - [[Premio Cultural CCG]] * {{CUW}}: [[Premio Chapi di Plata]] ([[Pierre Lauffer]]) - [[Premio Cola Debrot]] - [[Premio Boeli van Leeuwen]] - [[Tapushi Literario]] - [[Premio MCB]] - [[Premio UNESCO Kòrsou pa Idioma Materno Papiamentu]] - Ernest Jacky Voges Monument Award * {{ABW}}: [[Premio Cadushi di Cristal]] - [[Premio Nacional Crioyo di Oro]] - [[Premio Padu del Caribe]] - Theatre Festival Award of Aruba - [[Premio Motito y Rufo Wever]] - [[Premio Nacional di Teatro]] - * {{BON}}: [[Premio Pipita di Kònkòmber]] Pending: [[Cas di cunucu]] - [[Stichting Rancho]] - renbak na Korsou - ------------------------ {{infobox persona | nomber = Julio Maduro }} '''Julio Maduro''' (☆ 12 di april]] [[1924]] na [[San Nicolas]] - † [[3 di mei]] [[1993]] na [[Aruba]]) tabata un culturista y historiado Arubiano. El a haya fama general primordialmente door di su amor pa naturalesa Arubano. Atraves di añanan, hopi publicacion tocante naturalesa a aparesé bou di su nòmber.<ref name=:"0">Julio Maduro overleden. "Amigoe". Curaçao, 03-05-1993, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645130:mpeg21:p004</ref> == Biografia == Julio Maduro a nace y lanta na [[Watapana Gezaag]], unda su mayornan tabata tin un tienda na principio di [[siglo 20|siglo binti]].<ref name=:"1">[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-028575/mode/2up?q=watapana+gezaag Julio Maduro], Chabalito nr. 5 - Aña VI (2003)</ref> Famia Maduro tabata tin cunucu y plantacion di aloe tambe. E tempo ey nan tabata manda nan mercancia cu barco di bela pa Playa, e.o. [[aloe vera|aloe]], boonchi watapana, palo, pampuna, patia y sombre gevlecht. Na Playa nan tabata cumpra otro mercancia pa nan tienda na San Nicolas, manera sucu, hariña, herment, paña y tela. Famia Maduro tabata bende te hasta cah'i morto. Cu yegada di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] tur cos a cambia. Lago a bin cu su mes "comisario" y na 1937 famia Maduro a sera su negoshi. Como hoben Julio mester a yuda corta y drenta aloe tur mainta di 5'or y mei te cu 10'or y mei. Un trabao pisá cu ta laga hende tur sushi. Cu 20 aña Julio a cuminza traha na Lago. Pero despues cos a bira malo y pa cubri gastonan Julio a bai navega riba un tankero. Despues cu el a bolbe Aruba, el a bai traha na Sociale Zaken y asina Julio a drenta arena politico. * na 1956 el a bolbe gobierno como ambtenaar na Veterinaire Dienst.<ref>Julio Maduro benoemd. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-07-1956, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988233:mpeg21:p005</ref> * Later werd hij hoofd Arbeidszaken.<ref> Arbeidszaken. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-02-1971, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470088:mpeg21:p005</ref> El a afilia na partido PPA y na 1954 y 1955 el a participa na eleccionnan riba lista di PPA. Na 1955 e ta bira miembro di Conseho Insular y ta a wordo eligi pa forma parti di Bestuurscollege.<ref>Eerste daad nieuw Eilandsbestuur: half millioen voor werkverschaffing Porf, Croes, O. Henriquez, J. Maduro en Petrona als gedeputeerden gekozen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-07-1955, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988370:mpeg21:p005</ref> Julio tabatin 31 aña só tempo cu el a bira diputado.<ref name=:"1"/> E funcion di diputado el a ocupa solamente algun luna prome cu partido PPA a fors'e pa e tuma retiro pa motivo di su conducta.<ref>Gedeputeerde Maduro neemt ontslag. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 26-10-1955. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210532:mpeg21:p005</ref> Hij neemt tevens ontslag als eilandsraadlid. * Na de oprichting van [[Movimento Electoral di Pueblo]] (MEP) sloot hij zich hierbij aan. Hij werd eind jaren 70 partijvoorzitter. Julio Maduro tabata tin un "don" especial. E tabata skirbi poesía y storianan cortico. Tur tin di haber cu cultura di Aruba. E tabata lucha pa nos idioma papiamento y tabata tin un amor grandi pa su isla, su hendenan y su naturalesa.<ref name=:"1"/> Esaki el a demonstra den su poesíanan "Luto" y "Pakiko mi ta Arubiano". E tabata miembro di Comisión di bandera y di Stinapa (despues Fanapa y Stimaruba). Pa esakinan el a duna hopi lectura na scolnan y organizacionnan. Julio semper tabata cla pa yuda cu informacion tocante historia, flora y fauna di Aruba. Asina e tabata presentá un programa na television masha gustá anto gratuitamente. Casi henter Aruba tabata sintonizá e programa ''Aruba y su pasado''. Su sponsor tabata asina satisfecho cu e trabao di Julio cu el a regalé un camera di video. Julio a colaborá cu varios publicación e.o.: Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, bukinan di Aruba, diferente corant y revista y varios mas. Matinette como programa di television y como revista (despues Chabalito) tambe a haya hopi colaboracion di Julio Maduro riba topiconan di Aruba. Te hasta Julio a traha un poesía - cu nos ta publicá aki bao especial pa un declamador infantil recitá na Tele-Aruba den Matinette na aña 1978.<ref name=:"1"/> Julio Maduro, despues di un enfermedad cortico, a fayece dia 3 di mei 1993 den [[Horacio Oduber Hospital]] na edad di 69 aña.<ref name=:"0"/> E tabata casa y tabatin 8 yiu.<ref name=:"1"/> {{Appendix}} --------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte visual''' ([[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts'') ta e formanan di arte den cua e imagen of aspecto visual ta central. E obra ta wòrdu realisá den forma di un obheto físiko òf representashon visual. Arte visual ta distinto for di arte di tarima, unda e presensia di un públiko bibu ta esencial. E artenan visual ta inkluí disiplina manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Ademas, artenan apliká,[1] manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior i arte dekorativo,[2] ta forma parti di e doménio di arte visual. Un obra di arte visual por ta bidimensional (manera un pintura òf dibuho) òf tridimensional (manera un eskultura). Den algun konteksto, arte visual tambe ta referí komo arte plástiko (di origen francés: les arts plastiques), referiendo na e materialidat tangible di e obra. Arte visual ta wòrdu kreá den estudio, riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den museonan, galerianan, eksposishonnan i espasio públiko. Tambe tin kolekshonnan di arte den posesion di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == Arte visual tin un historia largu ku ta kuminsá den prehistoria, ku pintura rupestre i obhetonan dekorativo. Den civilisashonnan antiguo manera Egipto, Mesopotamia, Gresia i Roma, arte visual tabata sirbi funshonnan religioso, polítiko i dekorativo. Durante Edad Media, arte tabata hopi bia liga na iglesia, miéntras ku den Renacimiento a surgi un enfoke riba perspektiva, realismo i e artista komo individu kreativo. Den siglo 19 i 20, movimientonan manera impresionismo, ekspresionismo i surrealismo a amplia e definishon di arte visual. Den epoka moderno i kontemporáneo, arte visual a bira mas diversifiká, inkluyendo medio digital, instalashon i arte konseptual, ku a desafia e idea tradishonal di kiko ta un obra di arte. == Caracteristica == E karakterístika prinsipal di arte visual ta su enfoke riba e aspekto visual i estétiko. Elementonan importante den arte visual ta incluí: forma koló linea tekstura espasio komposishon Arte visual por ta representativo (mustrando realidad) òf abstrakto (sin representashon literal). E interpretashon di un obra di arte por varia segun e espectador, su konteks kultural i su eksperensia personal. Ademas, arte visual por tin diferente funshonnan, manera ekspreshon personal, komunikashon di idea, dokumentashon historiko òf dekorashon. == Caribe Hulandes == Den Karibe Hulandes, arte visual ta un refleho di historia, identidat i diversidat kultural di e region. Artistanan lokal ta usa medio manera pintura, eskultura i fotografia pa eksplorá tema manera kolonialismo, identidat, diaspora i relashon ku medio ambiente. Arte visual den e islanan ta influensiá pa tradishonnan Afrikano, Europeo i Indígena, ku ta resulta den un estilo úniko i hibrido. Ademas di arte den galerianan, tin un presensia fuerte di arte públiko, manera murales i instalashonnan den espasio urbano. Organisashonnan kultural, museonan i fundashonnan den Aruba, Kòrsou i Boneiru ta stimulá desaroyo di arte visual dor di eksposishonnan, edukashon i sosten di artistanan lokal. == Mira tambe == * [[Artista di Karibe Hulandes|Lista di artista di Caribe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] [[:Kategoria: -------------- '''Arte visual''' (na [[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts''), ta e formanan di arte den cua imagen, of lo visual, ta tuma precedencia. E imagen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un obheto di arte. E ta distinto for di [[arte di tarima]], pa cua e presencia di un publico bibo ta esencial. E artenan visual ta formanan di arte manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, imágen, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Hopi disiplina artístiko manera arte performátiko, arte konseptual i arte di textil, tambe ta enserá aspekto di arte visual, i tambe arte di otro tipo. Den e artenan visual, e artenan apliká,<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20170623143359/http://www.buzzle.com/articles/different-forms-of-art.html ''Different Forms of Art – Applied Art'']}}. Buzzle.com. Retrieved 11 December 2010.</ref> manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior, i arte dekorativo<ref>{{cite web |url=http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |title=Centre for Arts and Design in Toronto, Canada |publisher=Georgebrown.ca |date=2011-02-15 |access-date=2011-10-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111028075227/http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |archive-date=2011-10-28}}</ref> tambe ta inkluí. Arte visual ta e forma di arte den kua e imágen, òf e visual, ta tuma presedensia. E imágen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un opheto di arte. Un opheto di arte por tuma un forma plat, manera un pintura, òf un forma tridimenshonal, manera un eskultura. Den paisnan di abla ingles, e ta wòrdu referí na dje komo ‘e arte visual’. Arte visual tambe ta wòrdu referí na dje, usando un galicismo, komo arte plástiko (franses: les arts plastiques). Plástik ta nifiká tangibel, material; e materialidat aki ta para den kontraste ku e abstrakshon di e artenan di aktuashon: baile, teater i músika, ku ta tuma lugá den tempu. Tur dos tipo di arte ta proveé ​​e televidente ku un eksperensia estétiko, den forma di un eksperensia sensorial eksepshonal. Arte visual ta wòrdu kreá prinsipalmente den studio pero tambe riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den eksposishonnan den museonan, galerianan, inisiativanan di artista, i espasio públiko. Ménos públiko ta e kolekshonnan di arte di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == == Caracteristica == == Caribe Hulandes == Den Caribe Hulandes, arte visual {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] --------------------------------------- {{Databox}} Un '''cas di cunucu''' (papiamentu: ''kas di kunuku'') ta un cas tipico na e [[islanan ABC]], cu usualmente ta situa den [[kunuku|cunucu]]. Cunucu ta derivá for di e palabra indjan ''conuco'', un nomber cu a wordo adopta despues pa e Spañónan na Antias y Venezuela. Cunucu ta nifica tambe un pida tereno di agricultura, sea den uzo of nò. Awendia e palabra cunucu ta referi na ‘plantacion’ (i tambe ‘campo’).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kunuku], Encyclopedie van Curaçao</ref> Despues di e conkista di e islanan door di e Hulandesnan, e [[West Indische Compagnie]] (WIC) a establece plantacionnan na gran eskala pa komersio ku Europa. Pa traha riba e plantashinan, nan tabata trece catibonan for di [[Afrika|Africa]] y a traha casnan riba e tereno di plantashon, den e estilo custumber na West Africa. Materialnan comun riba e islanan, manera palu, piedra di coral, piedra di kalki of lodo mescla ku sterilisashon di baka riba un mimbre di rama, tabata wòrdu usá pa e murayanan, i palu di maishi òf kaña tabata wòrdu usá pa e daknan. E materialnan aki ta reflehá den e palabranan papiamentu: kas di yerba ta nifiká “hut di yerba”, [[cas di torto]] ta nifica “hut di lodo”, kas di pal’i maishi ta nifiká “hut di palu di maishi”. Kunuku is de algemene naam voor het landelijke gebied van de Benedenwindse Eilanden, al of niet in gebruik voor landbouw of veeteelt. Het woord is afgeleid van het Indiaanse conuco, een naam later overgenomen door de Spanjaarden in de Antillen en Venezuela. Kunuku betekent ook een stuk landbouwgrond al of niet in gebruik. == Aruba == Na Aruba ta dividí casnan di cunuku den cuater categoria. Casnan prome cu 1920, casnan despues di 1920, casnan cu un dak y casnan cu dos dak.[1] == Boneiru == Na Boneiru na 1937, segun e teniente gobernador, e introdukshon di e diseño standart di kunuku no tabata nesesario “E kunukero i/òf trahadó boneriano, kontrali na su kompañero di klas den gran mayoria di e di dos òf di tres distrito riba Curaçao, no tin su kas di baka pa biba aden tur ora, sino mas bien pa sirbi komo refugio durante áwaseru òf mal tempu atrobe - esaki ta e rancho òf ramada - ora e tin ku traha riba e tereno Normalmente e tin su mes kas den un di e pueblonan òf hamletnan riba e isla i e ta pues muchu mas mihó ku e promedio di kas di konukoe na Curaçao. ." E gobernador ta skirbi mas aleu: “Por deklará kompletamente di e boneriano ku e tin e karakterístika ku no ta sufisientemente apresiá pa kuida su kas masha bon (…) pa e por haña su mes kas e lo priva su mes di hopi, asta sufisiente kuminda i paña".[2] == Kòrsou == Ora sklabitut a wòrdu aboli riba 1 di yüli 1863, ex-catibunan a haña terenonan chikitu ku nan por a usa pa kultivá kuminda. E fundashon di e refineria di zeta (e Isla) na kuminsamentu di siglo 20 a kombertí e trahadónan di plantashon anterior den trahadónan di refineria di zeta. Durante e periodo aki, bleki di zeta i piedra aplastá tambe ta wòrdu usá pa e murayanan di e kasnan i bleki aplastá, blachi di heru ondula i tegel di dak pa e daknan. E kasnan aki ta wòrdu yamá kas krioyo. Kasnan tambe a wòrdu konstruí di palu ku a wòrdu usá komo pakete pa transporte di merkansia pa laman. E kasnan aki ta wòrdu yamá kasnan di planki, Papiamentu: kas di tabla. E kasnan original di Kunuku no tabatin un veranda ni un kushina pafó. Un desaroyo den e añanan despues di Segundo Guera Mundial ta ku kasnan ta wòrdu konstruí segun e konsepto di kunuku, pero ku un kushina i un veranda paden. Construccion ta wordo haci cu material manera piedra y tegel di dak. [[:Kategoria:Islanan ABC]] ---------------------------- {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = NGO | nomber = Stichting Rancho | abrevia = | logo = | imagen = | stop_imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]] | funda_na = | origina_di = | fusion_di = | fundado = | termina = | ideologia = conservacion di patrimonio cultural | presidente = Clifford Rosa | director = | coordinado = | subdirector = | embahador = | propietario = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | internacional= International National Trust Organisation | entrada = | costo = | sponsor = | parameter = | parameter_info = }} '''Stichting Rancho''' ta un organisacion no gubernamental (NGO) estableci dia [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]], dedica na conserva e herencia cultural, historico, y arkitectonico di e bario historico di Rancho na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. Situá na Visstraat 1, e fundashon ta enfoká riba protehá monumentonan lokal, hasi investigashon históriko, i organisá aktividatnan di komunidat pa mantené e área su identidat komo un asentamentu krusial di piskadó anterior. E fundacion comunitario ta traha consistentemente pa preserva, promove y fortalece e herencia cultural y natural di bario Rancho, Oranjestad y Aruba en general. Desde su fundacion, e organisacion a enfoca riba iniciativa cu ta conecta comunidad, historia, cultura y educacion, ainda den periodo cu circunstancianan externo a obliga adaptacion y reformulacion di plan y proyecto. Varios proyecto den curso di tempo:<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260122.pdf Stichting Rancho ta presenta agenda cultural cu enfoke riba herencia y participacion comunitario], BDA (22 di januari 2026)</ref> * Adopta un Hanchi, un concepto cu ta enfoca riba cuido y reconexion cu espacio publico y patrimonio local. * Tempo pa Click, ta ofrece un perspectiva alternativo riba exposicionnan cultural, specialmente pa contenido cu normalmente no ta logra visibilidad amplio. * Hof ’i Bario di Rancho ta representa otro iniciativa importante cu ta enfoca riba espacio berde y herencia natural dentro di e bario. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------- {{Databox}} '''Ren bak na Kòrsou''' of '''Bak di awa di lluvia na Kòrsou''', tambe yama '''ren bak''' ta \[\[put di awa di lluvia]] ku ta sirbi riba isla di [[Kòrsou]] pa warda awa di lluvia.<ref name=":1">{{Cita notisia |outor=Dennis Pikero |titulo='Regenwater maakt lekkere thee' |fuente=Ñapa |fecha=24 aprel 2004 |página=3}}</ref> E baknan ta konsistí di [[kal]], zjata, pieda grandi i simènt. Piedra grandi tabata trese for di [[Ronde Klip]] riba karret di palu (''trùk di palu''). Tin diferente tipo di bak. Algun ta riba tera (bougròndiko), otro ta bou di tera bou di sali di kas òf serka di entrada. Tin tambe ku ta pegu na kas òf un tiki leu for di dje. Klima di Kòrsou ta [[semi-arido]], ku un proméshu di lluvia di mas o ménos 550 mm pa aña. Tèmperatura tambe tin su influensia: ta variá entre 25.3 °C i 31.0 °C. Esaki ta pone suminisro di awa na preshon, tantu pa hende komo pa mata.<ref>{{Citeer web |url=[https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/](https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/) |titel=TUINAANLEG OP CURACAO |datum=25 òktober 2022 |werk=[www.viviansnursery.com](http://www.viviansnursery.com)}}</ref> == Historia == Historia di suminisro di awa ta inkluí den e [[Canon di Kòrsou]].<ref>{{Cita web |url=[https://canoncuracao.cw/39-water/](https://canoncuracao.cw/39-water/) |titulo=39. Awa |fecha=25 òktober 2022 |fuente=Canon di Kòrsou}}</ref> E promé bibu di isla tabata uza put di pia (''pos di pia'') pa haña awa. E putnan aki tabata haña preferensia na lugá ku un nivel haltu di awa den tera ([[freatisch vlak]]).<ref>{{Citeer web |url=[https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-](https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-) |titel=GRONDWATERPEIL EN WATERVOORZIENING OP CURACAO ... |datum=2022-10-25 |werk=Yumpu.com}}</ref> Ku yegada di [[Spañanon]] i despues \[\[Hulandes]], hende a haña instrumento pa traha put mas profundo. Na lugá ku tabatin hopi put, manera rònt di \[\[Schottegat]], a kominsá papia di 'plantashon di awa'. Pero ku demanda grandi, nivel di awa den tera a baha i hopi put a seca. Den sieklo di 19 hende por a kumpra awa ku tabata yega for di otro lugá, pero tabatin tambe bak di awa bou di kas di pieda, serka di entrada (''sala'') òf \[\[patio]]. Na plantashonnan, te den sieklo 20, hende tabata dependé di pos i baril grandi. Tabatin gota i baril, pero no tabatin bak. Uso di bak a yega ku peliger di \[\[mushi di fiebre amariyo]]. Na kas haltu (kas di campo) ta encontra bak regularmente. Na esaki no tabatin put serka. Otro manera pa haña awa manera kar di awa (''garosh’i awa'') no tabata praktiká hopi. Ku yegada di [[Isla (raffinaderia)|raffinaderia di Shell]], demanda pa awa di bèbèr a subi. Na 1928 Shell a kuminsá \[\[destilashon|destilá]] awa salá. Mas lat a instala \[\[leiding di awa]], ku den anjanan 1960 a yega prome mayoria di kas. \== Balor == Baknan na Kòrsou tin balor histórico.<ref name=":0">{{Cita buki |titulo=Monumenten in de steigers |outor=Jan Toeter |ko-outor=Anko van der Woude, Henk Langenfeld |pagina=35–37}}</ref> Dependiendo di e lugá, por tin balor arkitektoniko i monumental tambe. Bak ku ta separá for di kas ta risibí awa for di kas por medio di [[akwadukt]]. Baknan tin muraya hopi diki i e muraya ta bira mas diki abou. Den eskinan e murayanan tin forma rondá, i tin hopi [[spuwadó di awa]] (''sakadó''). Por tin un dak ku [[tegel di dak]]. Interior di un bak ta wòrdu fini-fini pa evitá [[alga]]. Den baknan tin piskadó chikí pa kome insekt i alga. Kualidat di awa ta kontrolá pa Departamento di Salú (GGD) di gobièrnu Kòrsou. Awa di bak ta bon pa hasi tè, pa kosecha lokal i segun algun hende ideal pa laba kabey.<ref name=":1" /> == Monumento == Baknan todavía ta sirbi pa warda awa. Tambe ta haña uso nobo. Tin hende ku ta mira un bak komo un luhu. Hopi kas no tin mas un bak òf e a wòrdu usa pa otro motibo. Tin kas ku a pone un piso riba un bak. Otro ta konvertí e bak den kamber di drumi, ofisina, pisina, kamber di was òf espasio pa archi. Den e kambio aki mester tene konta ku regla pa protehá e balor monumental. Ora di habri bentana, tamaño mester keda limitado. Karakterístika di monumento no mester pèrdè den restourashon. Tin direkshon espesiál pa preparashon i realizashon. Por ehèmpel, yená e bak te nivel di chon. Esaki ta posibel basta ku e proseso por wòrdu reversá.<ref name=":0" /> Na [[Landhuis Rooi Catootje]] tin un ehèmpel kla di un bak di awa ku balor monumental. Riba mapa i portret por mira ku e bak ta un tiki leu for di e kas. Na bochinanan di sakadó tin rechi pa stòp para i blachi di drenta. {{Appendix}} --------------- == Burg di Pos Chikito == Un brug cu a keda construi den afia 1928-1929 como "Brug di conexion" pa conecta e dos oriyanan na cada banda di [[Spaans Lagoen]]. E brug a keda cla dia 26 di september [Hartog, Aruba zoals het was, zoals het werd. Afb. 87]. E ‘brug’ ta forma un conexion masha importante entre e caminda cu tambe a keda construi den e temponan ey, conectando Oranjestad cu San Nicolas. E tipo di brug aki ta un combinacion di un brug permanente pa trafico y brug di conexion. Tabatin papia di haci e brug mas hancho. Realisacion di esaki no a cristalisa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2003/page/8/mode/1up?q=piedra+di+mula Kalender Monumentenfonds]</ref> == Kurimiauw 2 == E cas di cunucu a wordo traha den e forma traditional di artesania. El a wordo traha na final di siglo diesnuebe, probablemente como homenage na e matrimonio di sefior Kelly. Originalmente e curason di e cas tabata exsisti di handrij parti zuid y posiblemente tambe cu un cushina parti pabou di esey. Mester remarca cu tempo nan aya e productonan di recurso tabata: piscamento, cria di bestia manera galifia y porco y traha den plantacion di sucu na Cuba. E cas di cunucu aki ta di gran interes arkitectura historico pa motibo di su biehes. ==Schelpstraat 36 y 38 == E cas ta forma un unidad di dos parti. E prome parti, e cas di cunucu, fecha na final di siglo 19 y e di dos parti, e cas di comerciante ta construi den comienso di siglo 20. E arkitecto di tur dos e edificionan tabata Abelardo Henriquez casa cu Dominica Figaroa. Tur dos e edificionan tabata yama durante e bida di sr. Abelardo Junior den boca di pueblo “La Casa de la Municipalidad”. Riba 17 di april 1997 e casnan a wordo cumpra pa Stiching Monumenten fonds. E trabounan di restaurashon a dura di 30 di oktober pa 14 di december 2001. ==Seroe Patrishi Ongd.(z/n) - Begraafplaats== Den e santana Protestant aki tin diesseis graf. E ta situa na e caminda di santo meimei di Seroe Patrishi y Shiribana y tin un cura di cadushi rond di dje cu un muraya di piedra. Akinan a wordo dera e Comandeur Simon Plats. E tabata Comandeur pa solamente 8 luna na Aruba (1826-1827), caminda cu e | a fayese inespera. E grafnan ta conoci como grafnan di comandeur. Tin diferente lugar na Aruba cu ta conoci pa nan grafnan di comandeur. ==Papilon 110 == Un cas hopi unico cu ta consisti di dos edificio conecta na otro. E cas ta situa na e banda pariba di caminda di Santa Martha pa Santa Cruz. E noknan die cas ta core di pariba pa pabou. E edificionan ta consisti di un piso bou di un dak di cuatro banda traha di zink acaba cu decoracion riba cada punta di contacto di e noknan. Contra di e banda pabou di e edificio mas dilanti tin un edificio den un forma cuadra bou di un dak sera. Riba e banda pabou di e edificio pa zuid tin un cushina bou di un dak ful sera. Contra esaki tin un fogon cu un fundeshi den forma di un bloki, cu un schoorsteen y un capa ariba. ==Rooi Koochi 4== E cas aki ta un ehempel unico di cambio di periodo di arcitecto for di klei pa piedra y ta den bon condicion. E arcitectura a keda manera cu e tabata. E ta ilustra un cas di cunucu traha den siglo 19 den un forma artesano tradicional cu e nok casi den e direccion di pariba pabou. E banda di ariba di e cas ta traha di piedra. Sin embargo e murayanan di e galeria ta traha di klei. Remarkabel ta cu e cas ta traha riba un tereno cu ta baha na e banda zuid. Pa kita e diferencia aki e banda zuid di e cas ta traha riba un pida ariba cu ta yena. == Wilhelminastraat 11 == E cas na skina aki traha den siglo 19 ta un cas di cunucu. E cas a wordo recientemente renoba pa motibo di su funcion nobo “Optica Kok”. Posibelmente e extencion di y contra e banda pariba di e galeria di e banda zuid tambe tabata wordo usa originalmente como un sitio pa un empresa y un tienda. Contra di e banda pa nord bo ta hana un cas di siglo 20 bou di un dak cu cuatro banda cu tin un benhada den aspecto cu e banda pariba di e cas di cunucu. E nok ta para vertical riba e entrada di auto. Posibelmente e entrada aki tabata un caya. E cas aki ta pertenece na e infrastructura municipal di Oranjestad di antes. == Palm Beach 21 == Un ehempel bunita y unico di un cas di cunucu. E cas ta orienta di OZO -WNW. Remarcabel ta e fogon hancho. Cu e fogon aki ta haa un cushina chikito. Esaki bo por yega for di pafo. Esaki ta duna un motibo pa pensa cu tabata tin un negoshi di cuminda akinan. E cas tin un dak di dos banda cu zink ariba; e construccion y galeria ta laga bo supone cu originalmente tabata tin un dak traha di torto of di otro material traditional. == Seroe Patrishi 9 == E cas di cunucu traha di lodo a wordo construi medio siglo 19 riba tereno y bou di guia di Aresidius van der Biezen. E cas ta orienta cu su nok OW. E cas ta consisti di diferente material manera klei y piedra. Piedra, hopi usa den trahamento di cas, ta un piedra natural forma den pida iregular. E parti zuid die cas tin un entrada. Na cada banda di e cas nos tin un bentana grandi cu contrabentana di palo pega na dje cu ta habri bai afo. Dor di su posicion na caminda grandi bo por wak e cas bon. ==Macuarima 161 == cas di cunucu cu regenbak conoci como Cas Decora a wordo traha arededor di ana 1935. E arcitecto tabata Ignatio Ras, cunucero y metsla. E a traha e decoracionnan na e banda nord di e cas tambe. (informacion agradabel di Arsenio Ras). E cas ta orienta di pariba-pabou. E platchi zinknan pinta un color cora maron y e nok pinta blanco y e “kepersnan” ta pone enfoke riba e combinacion di color di e panchinan di dak cu e scama di decoracion gepleister ariba. E cas aki ta di gran importancia pa motibo di su bunitesa, e nificacion pa e conocimente, e historia di e isla Aruba y e balor di e pueblo. ==Brazil 12 == E cas di cunucu aki a wordo construi den e afianan 1928/1929 bou di encargo di sefor Winterdaal (tata di José Maria Winterdaal). E murayanan di e curason di e cas, ta traha di piedra, esun die galeria y cushina y tambe e muraya di e regenbak ta traha di beton cu bloki cement. E w.c. ta los riba e tereno patras di cas y tin un dak sera. E cas ta di gran interes pa e isla di Aruba pa motibo di su arcitectura historico y e balor tipico. Pa nord oost di e cas tin dos piedra di mula maishi pa mira. {{Appendix}} -------------- {{Databox}} '''Bamba''' ta un instrumento musikal Bamba ta konsistí di dos pida bambu hòl, yamá kaña brabu. Laman ta karga trese bambu òf kaña brabu na kosta nort di Boneiru. For di tur e pipanan ku ta yega kantu, ta skohe esunnan ku tin un diameter entre 7 pa 12 centimeter. Ta kòrta un pipa mas largu ku e otro. Ta toka bamba batiendo duru abou riba tera. E tokadó di bamba tin den kada man un pipa di bambu i e ta bati un biaha esun i otro biaha e otro riba suela. Bamba ta un di e instrumèntnan rítmiko mas simpel i mas bieu31,32.<ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/Wij+zijn+Bonaire%20(4).pdf</ref> Un instrumento musikal trahá di dos pida bambú ku a bashí afó, yamá kaña brabu. Ta haña e takinan di bambú aki labá kantu na kosta di Boneiru i Kòrsou. For di e takinan aki, kada un di mas o ménos 7 pa 8 cm di diameter, ta kòrta dos pida di largura desigual—60 i 70 cm. Ku eksepshon di e partishon mas abou, tur otro partishon di kada pida ta wòrdu perforá. E parti abou di e bamba ta kòrtá 10 cm bou di e partishon sin perforashon. E bamba ta wòrdu toka dor di stamp’é rítmikamente riba un superfisie duru; huntu ku otro instrumentonan, inkluso e quarta i e guitara, e bamba ta kompañá kansionnan durante e fiestanan di San Juan i San Pedro na Boneiru. Den e kompañamentu aki, e bamba ta funshoná komo un kontrabas. P’esei e larguranan ta wòrdu kòrtá di tal manera ku, ku e piesa mas largu ta fungi komo e nota fundamental, e piesa mas kòrtiku ta aproksimá e di kuater nota mas serka posibel. E instrumento aki, konosí den organologia komo tubonan di stèmpel, ta wòrdu hañá rònt mundu: na Afrika, Sentro i Sur Amérika, Asia i Sur Pasífiko. Su struktura simpel ta hasié un di e instrumentonan di ritmo di mas bieu.<ref name=:"2">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bamba], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] ------------------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Karko''' ta un instrumento traha di un kokolishi ku e punta korta afo. Suplamento ta wordo hasi dor di e apertura ku a wòrdu kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di [[Boneiru]]. E carco ta un kokolishi cu e punta corta afo. Suplamento ta wordo haci door di e apertura cu a wordo kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di Boneiru. {{Appendix}} *Orígen: E kalko (tambe konosí komo karko) ta un instrumento natural ku orígen den tradishon Afrikano i Indígeno Karibeño. Tabata uzá pa komunikashon, selebrashon i músika spiritual den komunidat kolonial. *Deskripshon: Un koncha grandi di see (Queen Conch), ku su punta a kue pa krea un bochin. Supla duru den e bochin ta produsí un son ronko, bronzit i resonante, manera un trompeta rudimentario. *Uzo: E kalko tabata sirbi komo instrumento di señal: pa yama hende, marká kuminsamentu di fiesta, ceremonia, of ritu. Tambe tabata forma parti di banda folklóriko komo introdukshon musikal. *Género musikal: Tambú, Seú, Músika folklóriko *Gruponan konosí: Grupo Danzarte (Kòrsou) Grupo Tutti Frutti (Boneiru) Grupos folklóriko di Seú {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] ------------------------------------ {{Databox}} '''Kimba Tutu''' ta un instrumento musikal *Orígen: "Kimba tutu" ta un nòmber folklóriko pa un tambú ku orígen Afrikano, ku a bira parti di ekspreshon folklóriko den islanan ABC. "Kimba" referí na bai riba ku energia; "tutu" posibelmente referí na su son. *Deskripshon: Un tambú trahá di barika di palo ku kuero tensá riba su kabes. Por bati ku man of ku palito. E tambú ta produsi un son profundo, energiétiko i pulsante. *Uzo: Uzá den danza folklóriko i fiesta, asina manera tambú. Ta stimulá moveshon di kurpa, i sirbi komo ekspreshon di resistensia kultural i identidad. *Género musikal: Tambú, Danza folklóriko, Músika di resistensia i identidad Afrikano-karibeño *Gruponan konosí: Grupo di Tambú Tradishonal (Kòrsou) Fundashon di Musika Antiyano Presentashon den Siman di Kultura [[:Kategoria:Instrumento musikal]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Kòrsou]] -------------------------- [[:Kategoria:Herensia kultural]] ---------------------- '''Fogon''' ta un luga den kushina Kandela den kushina, kaminda tabata kushiná riba e konfó (wechi di kandela), yená ku karbon. E huma por a sali dor di e chimenea riba e kamina aki. Solamente e kasnan di e miembronan mas riku di e poblashon tabatin un fogón, inkluyendo e kasnan di kunuku. Damio trahá di tres piedra, riba kua tabata hasi kushinamentu (tres pied’i fogón). Zie es.wiki: hogar (fuego):El hogar, chimenea o lar,1​es el lugar de una casa donde se enciende fuego con leña o algún otro combustible. Durante siglos fue el espacio de las viviendas usado como cocina y foco de calor, un entorno común que servía de estancia y comedor (de invierno). ------------------ == Esclavo Thico == Awe dia 16 di september Thico, un esclavo di Aruba, a wordo conmemora durante di e proyecto Caquetio, Africano, Europeano: Nos tur ta un famia cu a tuma luga na Club Kibrahacha 60+, Archivo Nacional y Museo Archeologico.<ref>https://solodipueblo.com/thico-e-prome-esclavo-conoci-cu-a-para-pa-su-libertad-na-aruba/ Thico e prome esclavo conoci cu a para pa su libertad na Aruba], SolodiPueblo (12 september 2024)</ref> Thico tabata e prome esclavo na Aruba cu a para pa su libertad segun e buki di historia De Geschiedenis van Aruba tot 1816 scirbi pa señor Adi Martis. Thico su acto di protesta a tuma luga den e aña 1795, hopi prome cu e esclavo popularisa Virginia kende a nace 47 aña despues. Thico tabata un esclavo di e commandeur Bochard Specht kende tabata e commander na Aruba di 1792 te 1797 e tempo cu el a bira malo. Thico a wordo poni den (hand)boei y manda Corsou. Den e journal di e gobernador di dia 16 di september 1795 ta scirbi cu Thico lo wordo sera te ora cu e wordo bendi na un otro doño pafo di Corsou. El a wordo castiga pasobra commandeur Bochard Specht a consider’e di tin e audacia y frescura pa para pa su libertad. Awendia nos lo bisa cu el a demonstra curashi y cu e tabata asertivo. Thico a para pa su libertad na Aruba un dos luna prome cu Tula y Carpata a para pa libertad na Corsou. E carta di Bochard Specht na e Gobernador Johannes Abrahamszoon de Veer tabata di 17 di juni 1795 y Tula y Carpata a cuminsa nan lucha dia 17 di augustus 1795. Bishita Archivo Naional pa mira e bunita pinturanan di algun di nos adulto mayor cu ta comunica cu nos nan pensamento y sintimento en relacion cu sclavitud. {{Appendix}} ---------------- {{Databox}} '''Agan''' ta un instrumento di batido, tambe yamá heru, ku antiguamente tabata wòrdu usá pa akompañá e *tambu i e *kachu durante e fiesta di kosecha. Ademas, e agan tabata ser usa pa indiká e medida ora di hasi trabou pisá i ora di karga hende pa hospital. E instrumento aki ta forma di un skèrpi ku a keda kibra for di un plaka, ku a bira kasi un kobra, i e tin un largura di mas o ménos 40 cm i un diametro di mas o ménos 10 cm. E agan tabata wòrdu toka ku e slòt na suela, riba brasa, dor di bati riba dje ku un bara di heru, di mas o ménos 30 centimeter largu, yamá manga. Pa protehá e kurpa di e brasa di e hungadó i tambe pa aumenta e posibilidatnan di wega, un banda di heru - barbá - tabata wòrdu pone na e man ku tabata tene e agan. E agan, tambe konosí na Afrika Occidental, Nigeria i Benin, ta wòrdu toka durante ritualnan den honor di ⁇ Ogun ⁇ , e Dios di heru. (Kontra. Haiti: ⁇ hogan ⁇ , Cuba: ⁇ ogan ⁇ ). {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Aruba]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] Een slaginstrument, ook heru genaamd, dat vroeger gebruikt werd om de * tambu en de * kachu te begeleiden tijdens de oogstfeesten. Ook werd de agan gebruikt om de maat aan te geven bij het verrichten van zware arbeid en bij het dragen van mensen naar het ziekenhuis. Gemaakt van een bijna tot een koker omgebogen afgebroken schaar van een ploeg, heeft dit instrument een lengte van ongeveer 40 cm en een doorsnede van ongeveer 10 cm. De agan werd met de gleuf naar boven gekeerd liggend op de arm bespeeld door er met een ijzeren staafje, ongeveer 30 cm lang, manga genaamd, op te slaan. Om de huid van de arm van de bespeler te beschermen en tevens om de speelmogelijkheden te vergroten, werd een ijzeren band - barbá - om de pols gedaan bij de hand waarmee de agan werd vastgehouden. De agan, ook bekend in West-Afrika, Nigeria en Benin, wordt daar bespeeld tijdens rituelen ter ere van “Ogun”, de God van het ijzer. (Vgl. Haïti: “hogan”, Cuba: “ogan”).<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Agan], Encyclopedie van Curaçao</ref> ---------------- hoetink {{Databox}} '''Becu''', ta un instrumento musikal traha di un uitgehold stemgel di maishi di 40 pa 50 cm di largura. midden in e stemgel zijn vlak naast elkaar twee spleetjes gesneden, waardooor de muzikant blaast. De open uiteinden worden met de handel min of meer afgesloten om het geluid te temperen. ook de stengel van het suikerriet werd er wel eens voor gebruikt. {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] Bekú Een muziekinstrument gemaakt van een uitgeholde sorghostengel (de stengel van de zogenaamde "maishi chiki" plant) van 40 a 50 cm lengte en 2 cm dikte. Op ongeveer 3 cm van een der gaatjes, echter op de lijn die gevormd wordt door de twee gaatjes, wordt in de lengte van de stengel een tongetje ingesneden, waardoor beurtelings wordt geblazen en gezogen. De toonhoogte-verschillen worden verkregen door de gaten met de duimen beurtelings af te sluiten en te openen. De bekú werd gespeeld om de tijd te doden bij het bewaken van de sorghovelden tegen vernieling door vogels en andere dieren. Ook werd de bekú tijdens familiefeesten gespeeld, begeleid door de wiri en de bamba. Wordt vandaag nog gespeeld in Benin en Opper-Volta, respectievelijk papo en bumpa genoemd.<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Beku], Encyclopedie van Curacao</ref> -------- {{Databox}} '''Barí''' ta un instrumento musikal Na Boneiru, barí ta referí tantu na e instrumènt mas importante den músika kultural, komo na e selebrashon di barí. Ántes tabata usa barí di ròm komo instrumènt. Despues ku e barínan ei no tabata bini mas, a kuminsá traha barí di palu. Ta kurti kueru di kabritu òf di karné pa pone riba e barí. Grandinan ta bisa ku e kueru di karné ta toka mas mihó ku esun di kabritu. E tokadó ta wanta e barí krusando su pianan rònt di e barí. Pa e barí saka zonido, e tokadó ta bati ku su dedenan riba e kueru33. == Wiri == Ta traha wiri di heru, koper òf stal. Si usa heru, e zonido di wiri ta mas kla. E largura di wiri ta entre 20 ku 30 centimeter. Den e hanchura di e wiri, nan ta skèrf algun strepi di punta pa punta. Pa toka wiri e tokadó ta tene e instrumènt den su man. Den su otro man e tin un otro heru ku e ta raspa riba e instrumènt pa saka ritmo. Na Boneiru wiri ta un instrumènt ku no por falta34.44 {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[Category:Instrumento musikal]] ---------------------------------- == Sinfonia di man == Durante di e selebrashon di maskarada, e instrumènt mas prinsipal ta sinfonia di man. Esaki ta un sinfonia ku ta toka ku man. E tokadó di sinfonia di man ta dirigí e grupo di maskarada. Otro tipo di instrumènt Segun tempu ta desaroyá, gruponan a introdusí mas instrumènt musikal den e ritmo kultural di Boneiru. Esnan ku mi a menshoná tabata tei tur tempu i tei te dia di awe. Tin instrumènt di ántes ku awendia bandanan no ta usa mashá mas. Por ehèmpel karkó. Karkó ta e kokolishi di mas grandi na Boneiru. Tabata usa kaska di karkó ántes komo instrumènt di supla pa tur tipo di okashon. -------------------------- {{Databox}} '''Premio Sticusa''' tabata un premio literario pa tur idioma di Surnam i Antias Hulandes, pr ehempel Srnan Tongo, Hindi i Papiamentu ku eksepshon di hulandes. * 1976 ** premio literario - Guillermo Rosario ** premio di incentivo - Henry Habibe; Federico Oduber *1975 ** premio literario - [[Antoine Maduro]] *1976 *1977 ** premio di incentivo - [[Pacheco Domacassé]] (rechasa) [[Category:Kultura]] [[Category:Antias Hulandes]] ------------------- '''Adriaan Lacle''' ([[16 di yüni|16 di juni]] [[1866]] - [[21 di yüni|21 di juni]] [[1935]]), tabata un komersiante magnate Arubano. cu ta conecta cu varios eificio di herencia: * Casa La Quinta * [[Cas Veneranda]] * stadhuis di oranjestad * [[Fontein (Aruba)|Fontein]] == Biografia == Hij is geboren op 16 juni 1866, yiu di Casper Pieter Laclé en Nano Jacomina Nicolasa Henricus y tabata e mayor di seis yu. No tin hopi konosementu tokante su edukashon di mucha òf kualke di su promé eksperensianan di negoshi, pero durante su bida laboral e a yuda hende haña prestamo, tabata un komersiante ku a logra hopi, i tabata doño di varios tereno. De echo, el a encarga e konstrukshon di e famoso kastigu La Quinta Carmen, awor un restorant. Ounke nunka e mes no a biba den e kas bunita ei, su kas mes tambe tabata reflehá su éksito i bon gusto. Awe ainda su kas ta den bon kondishon i por haña e kas den e kaya di Oranjestad. Pa loke ta trata su bida personal, ta bisa ku el a kasa dos biaha durante su bida. E tabatin su promé yu muhé durante su promé matrimonio, pero el a pèrdè su esposa poko despues di su nasementu. Durante su di dos matrimonio el a haña 16 yu. Sinembargo, a bisa ku solamente 11 di e 17 hòmbernan ei a logra pasa 18 aña di edat. Na 1891 el a bolbe casa cu Leonsa Oduber (1871- 1951) El a fayece na e edad di 69 ana. (Oranjestad)—The name Adriaan Laclé may ring a bell to locals as one of the bigger roads on the island, but about a century ago, Adriaan Laclé was a rich businessman, well-known for his generosity, wealth, and taste. Adriaan was born in 1866 and was the eldest of six children. Not much is known about his childhood upbringing or any of his earlier business ordeals, but during his hay day he often helped people get loans, was a well-established trader, and owned several plots of land. In fact, he commissioned the construction of the famous La Quinta Carmen manor—now a restaurant. Though he himself never lived in the beautiful manor, his own house also reflected his success and good taste. Today his house still stands in good condition and can be found in the back streets of main street Oranjestad. Regarding his personal life, it has been said that he was married twice during his lifetime. He had his first daughter during his first marriage but lost his wife soon after her birth. During his second marriage, he fathered 16 children. However, it has been said that only 11 of those 17 made it past 18 years of age. Perhaps two of his most well-known daughters are Maria Monica Laclé and Maria Veneranda Laclé, who went on to marry successful brothers Eloy Arends and Maximilian Arends, respectively. Their houses are still standing; Eloy and Maria Monica’s mansion functions as a townhall, used to host civil marriages, while Maximilian and Maria Veneranda’s house stands on the opposite side of the road to them—though currently under renovation after years left in ruin.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240521.pdf Adriaan Laclé One of Aruba’s richest men in the twentieth century], Aruba Today (21 di mei 2024) </ref> Source: De Kolibrie op de Rots (en meer over de geschiedenis van Aruba) by Evert Bongers {{Appendix}} ---------------------------- {{Databox}} [[File:Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg|thumb|Pan bati cu pisca y cabaron]] en.wiki: '''Pan bati''' ta un pan plat, cu ta un autentico specialidad di e cushina [[Aruba]]no. Na Aruba ta come esaki como pan y na banda di otro platonan manera sopa carni, stoba y paska hasa. Tambe por come cu sucu riba dje o otro reyeno. Pan bati ta parce un pancake, pero cu un sabor diferente y hopi menos dushi.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> E ta traha di hariña di maishi (sorghum), hariña di trigo y lechi. Originalmente e tabata wordo traha riba un casuela, awendia ta uza un panchi.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> E creacion di pan bati a ser influencia pa diferente cultura manera esun di e conkistadonan [[Spaña|Spaño]] i esun di e nativonan indjan. Pero e influencia di mas grandi a bini di e cultura crioyo Arubano. Pan bati ta un auténtiko plato di Aruba, ku ta parce pancake pero ku un sabor diferente. Pan bati ta un plat di pan ku ta wòrdu traha manera pancake, pero ku un sabor hopi ménos dushi. E ta un plato di banda hopi popular i ta kumpli ku kasi tur kos típiko arubano, manera sup, stew i piská fritu òf shellfish. E por wordo combina na banda di diferente plato manera sopa carni, stoba y paska hasa. Pan Bati is een vrij dikke pannenkoek die van oorsprong uit Aruba komt en gebakken wordt op een kasuela. Een kasuela is een gietijzerplaat waar ( met erg weinig boter ) de pannenkoeken op worden gebakken. Intussen heeft de kasuela plaats gemaakt voor de koekenpan.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> {{Multiple image | image1 = Maishi Rabo (Sorghum bicolor).jpeg | image2 = Casuela 16 36 24 540000.jpeg | caption2 = ''Casuela'' (flat cast iron griddle)or ''Buren''(flat clay griddle)are used to cook ''[[arepa]]'' cachapa and pan bati. An equivalent variety is the [[Comal (cookware)|comal]]. | caption1 = In Aruba ''maishi rabo'' ([[Sorghum bicolor; Spc.introduced]]) is used to make ''pan bati'' (typical Aruban flat native bread). While funchi is made from corn ([[ Zea mais]]) | total_width = 400 | image3 = Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg | caption3 = Fried ''piska cora'' ([[Lutjanus purpureus|red snapper]]), shrimp, and pan bati. }} == Pan bati == Pan bati is een authentiek Arubaans bijgerecht, dat pannenkoek lijkt maar anders van smaak is.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> Pan Bati is een broodachtig bijgerecht dat wordt gebakken als pannenkoeken, maar veel minder zoet smaakt. Het is een zeer populair bijgerecht en past bij bijna alle typisch Arubaanse gerechten, zoals soepen, stoofpotjes en gebakken vis of schelpdieren. E pancake pisá aki ta wòrdu traha di kuminda di sorgo i lechi. E pasta ta wòrdu traha riba un plaka di heru, e cazuela. I e pan bati ta kuminda komo kuminda di banda ku piska, karni, sopa òf stew. Na lugá di patata òf riso. Den algun reseña e proporshonnan di farinha di maishi i farinha di trigo ta varia, i algun kushinan ta añadí un wowo òf sukari di vanila na lugá di sukari normal. E ta un receta excelente pa experimenta cu ne. Y cu bo no tin cazuela, no ta importa. Un bon pan tambe lo ta bon. E panbati ta traha di un compuesto di harina di maishi i di trigo. E proporshon di esakinan ta krusial pa por haña un resultado bunita i friu. Originalmente, Pan Bati tabata wòrdu kaktá riba un plaka di heru, e casuela. Deze dikke pannenkoek wordt gemaakt van sorghummeel en melk. Het deeg wordt op een ijzeren plaat, de cazuela, gebakken. En de pan bati eet je als bijgerecht bij vis, vlees, soep of stoofgerechten. In plaats van aardappels of rijst. In sommige recepten variëren de verhoudingen van het maismeel en het tarwemeel, en sommige koks doen er een ei bij, of vanillesuiker in plaats van gewone suiker. Een uitstekend recept dus om mee te experimenteren.En dat je geen cazuela hebt, geeft niets. Een goede bakpan voldoet ook. De panbati is gemaakt van een mengstel van mais- en tarwemeel. De verhouding hiervan is cruciaal om een lekker luchtig resultaat te krijgen. Oorspronkelijk werd Pan Bati gebakken op een gietijzeren plaat, de casuela.<ref>https://www.antilliaans-eten.nl/en/recepten/arubaanse-pan-bati/</ref> Maar het gaat ook prima in een koekenpan. De naam pan bati betekent letterlijk "geslagen of geklopt brood". Het doelt natuurlijk op de bereiding van het beslag, dat flink schuimig wordt opgeklopt voordat het in de pan gaat. Panbati wordt meestal bij het avondeten gegeten en wordt geserveerd als alternatief voor [[rijst]], [[aardappel]]en of [[funchi]]. Soms wordt de panbati ook gewoon als pannekoek gegeten met een klontje boter en wat poedersuiker. Op feesten wordt geitensoep met pan bati gegeten. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ------------------- '''Premio Nacional di Teatro''' (PNT) ta un premio institui pa departamento di Cultura di Aruba (DCA) na aña 2004. Otorgamento di e premio ta tuma luga anualmente na ocacion di e celebracion di Dia Mundial di Teatro, riba o rond di [[27 di mart|27 di maart]]. E premio ta wordo otorga na persona, grupo of fundacion cu a contribui na desaroyo di arte di tarima na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA cu premio nacional di Teatro Aruba 2005-2021], 24ora.com (6 di juni 2021)</ref> Cada lustro ta entrega alaves e “reconocemento special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> E prome premio a wordo otorga na 2005 y e prome reconocimiento di Bida Largo na 2009, titulo cu a bay pa prome bes na e tecniconan di Cas di Cultura Aruba, señor Richard Hopmans y señor Rolande Bryson. == Laureado == * 2005 - [[Mascaruba]], grupo teatral * 2006 - [[Jubi Naar]] (1943-2024), autor, critico, actor, periodista y director di teatro * 2007 - Amy Lasten, maestro, directora y actriz * 2008 - Carmen Herrera, autor, director di teatro, actriz y compositor hunto cu grupo teatral Kibrahacha * 2009 - Oslin (Chin) Boekhoudt (19??-2015), autor, actor y director di teatro * 2010 - Leo Tromp (1943-2021), presidente Internacional di Teatro Amateur, IATA y FUNDARTE. * 2011 - [[Vale Croes]] (1951-2015), comediante * 2012 - Mirto Laclé, gestor cultural * 2013 - [[Diana Antonette]], actriz y directora di Teatro di Danza Arubano. * 2014 - no a otorga premio * 2015 - no a otorga premio * 2016 - no a otorga premio * 2017 - no a otorga premio * 2018 - no a otorga premio * 2019 - ? * 2020 - ? * 2021 - Lenie Jeandor, actriz, escritor y director di teatro * 2022 - Persey Jeandor, actor, cantante, comediante y director di teatro * 2023 - [[Norman de Palm]], productor di teatro * 2024 - [[Instituto Pedagogiko Arubano]] (CKV Teatro) == Recipiente “Reconocemento Special di Bida Largo” == * 2009 - Richard Hopmans y Rolande Bryson, tecniconan di Cas di Cultura Aruba; pa dedica henter nan bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral) * 2019 - Farita Luidens, actriz, comediante, productor, escritor di teatro; pa 50 aña den farandula cu su mega produccion “Ken ta Basha Abou”) * 2020 - [[Cas di Cultura]]; pa mas di 60 aña na servicio teatral y cooperacion pa lanta arte di tarima. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] Manera ta custumber, tur aña Departamento di Cultura Aruba ta organisa e actividad teatral di mas grandi na Aruba cu ta relaciona cu Celebracion di Dia Mundial di Teatro. Anexo na e programa di celebracion, cada aña ta otorga e Premio Nacional di Teatro na un persona, grupo of fundacion cu a traha y cu a contribui grandemente cu e desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA CU PREMIO NACIONAL DI TEATRO ARUBA 2005-2021], 6 di juni 2021</ref> Cada lustro ta ser entrega alaves e “Reconocemento Special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> ----------------------------------------- '''Museum of Industry''' (''Museo di Industria'') ta un [[museo]] na [[Aruba]], dedica na e historia industrial di e isla, ku a kuminsá den [[siglo 19]]. E ta situa na [[San Nicolas]], den e edificio monumental di e toren di awa. Despues di restauracion di e edificio e museo a habri na juli 2016. == Exhibicion permanente == Pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e museo ta mustra sinku pilar economico importante den historia di Aruba. E ta trata di e industrianan di oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. Museo di Industria ta forma parti di Fundacion Museo Arubano, cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sector cultural di Aruba, historia y naturalesa. == Edificio == E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939; architecto tabata [[Pieter van Stuivenberg]]. Su construccion ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. Na 2003 Fundacion Fondo pa Monumento Aruba (SMFA) a kumpra e edificion pa asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E museo ta mustra pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e sinku industria mas importante den historia di Aruba: oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. E Museo di Industria ta situá den e Toren di Awa na San Nicolas i ta konta e historia industrial di Aruba, ku a kuminsá den siglo 19. E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939 i ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. A kumpra e Toren di Awa pa e Monumentonan di Fundashon na 2003 asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E Museo di Industria ta forma parti di Aruba Fundacion di Museo (Fundacion Museo Aruban), cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sektor kultural di Aruba, historia i naturalesa. E museo di E industria ta habri tur dia for di 9'or di mainta te 6 di atardi. The Museum of Industry is located in San Nicolas—better known as the art capital of Aruba. This museum exhibits the industrial history of gold, aloe, phosphate, oil and tourism through elaborated displays and multimedia installations.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240402.pdf Create museum memories], Aruba Today (2 di april 2024)</ref> The Museum of Industry is situated in the Water Tower in San Nicolas and narrates Aruba's industrial history, which began in the 19th century. The Water Tower was built in 1939 and consists of three sections: the substructure, the high-rising vertical shaft, and the tank at the top. The Water Tower was purchased by the Monuments Fund in 2003 so it can be restored and preserved as one of Aruba's monuments. The Museum of Industry is part of Aruba Museum Foundation (Fundacion Museo Aruban), which is a foundation set to maintain, preserve, and protect the Aruban cultural sector, history, and nature. The museum of Industry is open daily from 9 am till 6 pm. For more information, check out their Facebook page Museum of Industry Aruba. ----------------------------- ==Musica den Caribe Hulandes== * en.wiki:Music of the former Netherlands Antilles E músika di Antias Hulandes ta un kombinashon di elementonan nativo, afrikano i europeo, i ta estrechamente konektá ku tendensia di paisnan bisiña manera Venezuela i Colombia i islanan manera Puerto Rico, Cuba, Santo Domingo, Haiti, Martinique, Trinidad, Dominica i Guadeloupe. E islanan di Curaçao i Aruba, ku tabata forma parti di Antillanan Hulandes, ta konosí pa nan vals, baile, mazurka i un tipo di músika ku ta wòrdu yamá tumba, ku a haña su nòmber for di e tambornan di conga ku ta akompañá e músika. E otro islanan ta hopi mas chikitu ku Aruba, Bonaire i Curaçao. Nan ta Sint Eustatius, Sint Maarten i Saba. Sint Eustatius tin un bida nocturno chikitu, ku solamente un club nocturno (e zouk Largo Height Disco) [1] na 1996. E habitantenan, e "Statianonan", ta tene baile improvisá den kaya, yamá "road blocks", usando stereo di outo. Saba tin un kantidat di baile den diferente restorant, inkluyendo un gran variedat di hip hop, calypso, soca, kompa, zouk, bouyon, reggae i merengue. Sint Maarten tin un bon konosí tradishon di karnaval ku músika i baile, ku ta tuma lugá meimei di aprel i ku ta kulminá ku e tradishonal kimamentu di Rei Moui-Moui, i tambe un kantidat di klubnan di anochi i kasinonan ku músika; "spot"nan popular kaminda lokalnan ta bai baila ta inkluí Boo Boo Jam i Lago Height, tur dos situá na e parti nort (franse) di Sint Maarten; e banda di kasinonan mas popular ta King Bo-Bo, konosí komo e "King of Calypso". 2] == Aruba == Musica ta masha estrechamente conecta cu e cultura Aruba, y ta hunga un rol importante den fiesta, carnaval y celebracionnan informal. E músika di karnaval a nase na Trinidad na fin di siglo 18, i ta kombiná temanan romántiko, melodía inspirá den calypso, i tambor di tumba. Otro selebrashonnan Arubiano ku ta basá riba músika ta incluí Dera Gai, Dande, Gaita i Aguinaldo. Op Aruba speelt muziek niet alleen op feestdagen een belangrijke rol, maar ook tijdens de carnavalsperiode en informele vieringen. Omdat het eiland zo klein is, heeft de muziek van Aruba rijke invloeden van Afrika, Europa en Latijns-Amerika. De muzikanten hebben de muziek wel een onmiskenbaar Arubaans/Antilliaans geluid gegeven zodat het toch niet hetzelfde is. {{div col}} * [[Asambeho]] * [[Calypso]] * [[Roadmarch]] * [[Steelband]] * [[Dande]] * [[Tumba]] * [[Waltz antiano]] * [[Bolero]] * [[Soca]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ==Bonaire== E isla di Bonaire ta konosí pa un kantidat di baile, entre otro e baile di Bari i e baile di Simadan. Polka, carioca, rumba, merengue, danza, joropo, jazz waltz i mazurka importá tambe ta popular. [[Baile di Sinta]] ta un baile popular di fertilidat, ku ta wòrdu ehekutá rònt di un palo di mei. Cancionan di trabou tradicional Africano na Bonaire a evoluciona cu tempo den cancionan ritual cu baile compleho, instrumentacion y polifonia. 3] E Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di e mesun nòmber, i tambe na otro okashonnan, ta wòrdu dirigí pa un kantante soltero ku ta improvisá tekstonan ku ta komentá eventonan lokal i figuranan (un kantante asina ta similar na un calypsonian). E baile di Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di Bari, ta bai huntu ku un tambor ku ta parse un bongo, yamá un Bari. E promé parti di e baile ta presentá hòmbernan ku ta kompetí den un baile stilizá, ritual pa muhénan, siguí pa un parti kaminda e parnan ta baila, maske nan no ta mishi (e ta similar na tumba).[ 3] Despues di e kosecha di sorgo den luna di febrüari te ku aprel, e festival di Simadan ta tuma lugá pa selebrá, ku e wapa, un baile ritmiko, ku ta bai huntu ku e selebrashon. E kansionnan tradishonal di Simadan ta inkluí tres forma di yamada i kontesta, e Dan Simadan, Belua i Remailo. Nan ta uza instrumentonan manera bari, wiri, karko, quarta, guitar, triangle y clapping. 3] {{div col}} * [[Bari]] * [[Simadan]] * [[Tumba]] * [[]] {{div col end}} ''Bari'' is a festival, dance, drum and song type from the Dutch Antillean island of [[Bonaire]]. It is led by a single singer, who improvises. Lyrics often concern local figures and events of importance.<ref>{{cite web|url=http://www.geographia.com/bonaire/boncul01.htm|work=Geographica: Bonaire|title=Culture: A Rich and Diverse Heritage|access-date=December 3, 2005}}</ref> ==korsou == {{div col}} * [[Wals antiano]] * [[Danza]] * [[Mazurka]] * [[Tumba]] * [[Tambu]] * [[Muzik di zumbi]] * [[Ritmo Kombina]] * [[Latin rap]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ''[[Tumba (music)|Tumba]]'' is a style of Curaçao music, strongly African in origin, despite the name's origin in a 17th-century Spanish dance. Traditional ''tumba'' is characterized by scandalous, gossiping and accusatory lyrics, but modern ''tumba'' often eschews such topics. It is well known abroad, and dates to the early 19th century. It is now a part of the [[Carnival Road March]].<ref>{{cite book|author=De Ledesma, Charles |author2=Gene Scaramuzzo |chapter=Dance-Funk Creole-Style|year=2000 |editor=Broughton, Simon |editor2=Ellingham, Mark |editor3=McConnachie, James |editor4=Duane, Orla|title=World Music, Vol. 2: Latin & North America, Caribbean, India, Asia and Pacific|pages=289–303|publisher=Rough Guides|isbn=1-85828-636-0}}</ref> == Sint Maarten == {{div col}} * [[Ponum]] * [[Quimbe]] {{div col end}} ''[[Quimbe]]'' is a topical song form from the Dutch Antillean [[St Maarten]]. It traditionally accompanies the ''ponum'' dance and drumming, but is now often performed without accompaniment. Lyrics include gossip, news and social criticism, and use clever puns and rhymes. Performance is often competitive in nature.<ref>{{cite book|title=New Grove Dictionary of Music & Musicians|editor=Sadie, Stanley|chapter=Dutch Antilles|publisher=Macmillan Publishers|location=London|year=1995|isbn=1-56159-174-2|page=777}}</ref> Other genres include: {{div col}} * [[Latin hip hop|Latin Rap]] * Ritmo Kombiná * [[Tambu (music)|Tambú]] * Seú * Wals * [[Zumbi]] {{div col end}} ----------------------------------------------------- --------------------------- Het Natuurhistorisch Museum van Bonaire is een museum geopend in 1885 en gevestigd in Kralendijk op Bonaire . Geschiedenis Gebouwd in 1885 door een Venezolaanse plantage-eigenaar, werd de eigenaar er na de Tweede Wereldoorlog van beschuldigd samen te werken met de nazi's door de bewegingen van transportschepen met een zender-ontvanger door te geven aan Duitse onderzeeërs in de Caribische Zee. De eigenaar wordt in Venezuela gearresteerd en de eigendommen worden in beslag genomen. Vervolgens werd het in 1947 aangekocht door de familie Herrera , een van de meest invloedrijke families op Bonaire . Het huis heette destijds het “Van der Reehuis”. Het groeide uit tot een kleine winkel met vlees van de plantage in Washington, houtskool, groenten, ingeblikte goederen en vervolgens bier en limonade. Tegenwoordig is dit herenhuis een van de historische monumenten van Bonaire en herbergt het het Bonaire Natural History Museum. Het bewaart Indiase kunstvoorwerpen, schelpen en zeedieren , Bonaire-vogels, koralen, schelpenfossielen, plantagegereedschappen, antieke flessen en nog veel meer . --------- '''FuHiKuBo''' (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) ta un organisashon boneriano dedika na registra e historia di Boneiru. El a wordu funda dia 6 di ougustus 1998. == link eksterno == * [http://archivoboneiru.com/ Wepsait di Archivo di Boneiru] FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) es una organización de Bonaire dedicada a registrar la historia de Bonaire. La fundación se creó el 6 de agosto de 1998 y se dedica a la[1]: Dat doet zij onder meer door Bonairiaanse ouderen op video te laten vertellen over hun eigen geschiedenis. De collectie bestaat uit archiefmateriaal verzameld door Boi Antoin. Via de website archivoboneiru.com zijn meer dan 1000 interviews en documentaires te zien die een beeld geven van het eiland.<ref>[https://www.unesco.nl/nl/artikel/unesco-accrediteert-bonairiaanse-stichting-fuhikubo Unesco accrediteert Bonairiaanse stichting Fuhikubo], 11 di september 2020</ref> {{Appendix}} ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} [[File:Dakkappellen Weststraat 15.jpg|thumb|275px|Dak di Casita Geel]] '''Casita Geel''' (of ex-cas di Aruba Bank) ta un cas di cunucu na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]], situa den centro di ciudad na Weststraat 15. E ta un [[monumento]] proteha y a wordo registra den Registro di Monumento dia 10 di mart 2011. Het kunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 is een beschermd monument en is op 10 maart 2011 in het Monumentenregister ingeschreven.[2] Het is eigendom van de Stichting Monumentenfonds Aruba en was tot eind 2019 in gebruik als kantoor van ARINA. == Historia == Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya G.F. Betico Croes (antes Nassaustraat) y Waterweg, pega cu e edificio di Aruba Bank. Ta probable cu e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un [[Fransia|Frances]]<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> y na 1908 a wordo cumpra pa Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest-Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest-Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas.[[File:Aruba Bank.jpg|thumb|left|John Eman Bank den Caya Betico Croes]] El a resta como e ultimo casita di cunucu den e caya principal comercial di oranjestad, despues cu tur e otronan a keda tumba abou y remplasa pa edificionan nobo i mas moderno durante [[siglo 20]]. [[File:Voorgevel Weststraat15.jpg|thumb|Fachada dilanti na Weststraat 15]] ---- nl.wiki:Weststraat 15 is een stadskunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 in Oranjestad, de hoofdstad van Aruba. Het staat ook bekend als het Gele Huisje (of "Casita Geel" in Papiaments) of ex-Aruba Bank Huisje. Het is tot stand gekomen mogelijk in 1908. Er is ook sprake volgens Plantage Zorg en Hoop dat het in 1860 zou zijn gebouwd door een Fransman.<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> [1] Het jaartal 1908 en huisnummer 97 boven de hoofdingang zouden hierdoor verwijzen naar een verbouwing uitgevoerd door de toenmalige eigenaar Richard Johannes Eman die het had aangekocht. Eman was gehuwd met Johana van der Biest en samen kregen ze zes kinderen. Als volwassene trouwde een van de dochters met de bankier John Gerard Eman die de stichter was van de Aruba Bank. Originalmente, la casa estaba situada en la esquina noroeste de Caya G.F. Betico Croes, antigua Nassaustraat, y Waterweg. Estaba situada con su fachada alejada de la línea de edificación con una plaza con grandes árboles delante. En el contexto urbano y sobre todo para la principal calle comercial de Oranjestad, esta casita era muy especial porque seguía siendo la última casa stadskunuku presente en esta calle. Todas las demás casas stadskunuku habían sido demolidas durante el siglo XX y sustituidas por nuevos edificios más modernos. == Historia == == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix}} Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya Betico Croes y Waterweg, pega cu e actual edificio di Aruba Bank. Probablemente e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un Franses y na 1908 a wordo cumpra pa Sr. Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest- Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest- Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas. Na aña 2000 cu e meta pa preserva e casita aki pa futuro generacionnan y evita e bay perdi a dicidi pa muda esaki pa un locacion nobo na Weststraat. Pa aloca e monumento a busca un tereno den Oranjestad mes paso akinan ta caminda cu e cas di cunucu mester a keda mirando cu ta den e area aki so por a haya e tipo di casnan aki. Un otro punto importante tabata cu mester a haya un tereno caminda por a aloca e cas mescos cu na su tereno original na un distancia di 14 meter for di e rooilijn esaki ta ser considera un locacion historico. Asina a logra yega na e tereno caminda e edificio ta actualmente despues cu e tereno a keda traspasa pa Stichting Monumentenfonds Aruba. Esaki ta e unico biaha cu na Aruba a muda un monumento completamente. Despues di a fungi como museo, oficina, restaurant awor eCasita Geel lo ta e cas nobo di Moonshine Diaquiri & Co.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/10/AM231010.pdf E portanan di Casita Geel lo habri un biaha mas pa publico], AweMainta (10 di oktober 2023)</ref> {{Appendix}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=}} {{References}} }} [[Category:Hende]] [[Category:Monumento|Aruba]] [[Category:Aruba]] ------------------------------- User:Curatoraruba10/sandbox '''Museo di Industria''' ta un [[museo]] na [[Aruba]]. E ta situa den [[Watertoren San Nicolas|Watertoren di San Nicolas]], un edificio monumental na skina di Bernardstraat y Caya Cooper.? E museo tin un exposicion permanente cu ta pinta e desaroyo industrial di Aruba, cuminsando cu e explotacion minanan di oro, e cosecha di aloe, e industrianan di fosfaat y petroleo y finalmente cabando cu [[turismo]]. Het Industriemuseum, gehuisvest in de voormalige watertoren te San Nicolas, geeft een beeld van de industrialisatie van Aruba. Dat verhaal begint met het goud delven, de aloëwinning, de fosfaatindustrie, om dan eerst uit te komen bij de olie­industrie en ten slotte het toerisme.  == Watertoren San Nicolas == E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas, construi pa LWV (Lands Water Voorziening, awendia WEB Aruba NV) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Architecto tabata [Pieter van Stuivenberg]], kende tabata traha pa LWV na korsou. == locatie == Museo Industrial ta situa alabez den un edificio cu ta hopi apropia pa cu e tematica di e exposicion aki…e edificio monumental a ser contrui pa LWV (Lands Water Voorziening) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Di e forma aki por acomoda e cantidad di migrantenan cu a bin busca un bon futuro na Aruba y cu pa gran parti a establece nan mes den e pueblo aki. Pa loke ta diseño por remarca cu e ta mustra razgonan di estilonan di moderno na momento di su construccion manera art deco y nieuw bouwen cu ta refleha e enfoke riba forma, dynamismo y functionalidad di e periodo. E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas y sin duda ta un recuerdo potente y symbolico di e desaroyo tecnologico industrial di e epoca atras. en.wiki: ==Industry museum== The industry museum provides an overview of the industrial activities on Aruba. It has displays of the gold, [[aloe]], phosphate ([[guano]]) and oil industries which were present on the island.<ref>{{cite web|url=https://www.aruba.com/nl/ontdek/het-industriemuseum |title=Het Industriemuseum |website=Aruba.com |language=nl |access-date=19 February 2022}}</ref> The [[public utility]] companies of Aruba have permanent exhibitions of their activities.<ref name="beautiful"/> -------------------------------- '''Museo Historico di Aruba''' ta e [[museo]] mas bieu na [[Aruba]]. E ta situa den [[Fort Zoutman]] na Oranjestad. Artwell Cain: Het oudste museum is het Historisch Museum Aruba, opgericht 1961 en nu bekend als Museo Historico Arubano (FMA). Aanvankelijk viel het museum onder het beheer van de Stichting Cultureel Centrum Aruba, in 1975 kreeg het een eigen stichtingsbestuur. De doelstelling was het oprichten en beheren van één of meer musea met objecten en kunstzinnige voorwerpen van cultuurhistorisch en natuurhistorisch belang en de bewustwording van de Arubaanse bevolking van het verleden.4 In 1984 kreeg het museum een permanente behuizing in het historische Fort Zoutman, in het centrum van Oranjestad. Dit gebouw dateert uit 1798, de ernaast gelegen Willem III-toren uit 1868. ------------------------------------------- {{Databox}} [[File:Museo di Tambu Shon Cola.jpg|thumb|Museo di Tambú Shon Cola]] '''Museo di Tambú Shon Cola''' ta un [[museo]] chikitu na [[Kòrsou]]. E ta situá ost di [[Willemstad]] entre [[Spaanse Water]] i Sint Jorisbaai, den region di Bandariba. Den un kas di famia, tipo [[kas di kaha]], na Kaya Sabana Baka 31.<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021), pag.61-65.</ref> == Mira tambe == * [[Lista di museo na Kòrsou]] {{Appendix}} [[Category:Kòrsou|Museo]] [[Category:Kultura]] [[Category:Kòrsou]] Het Museo di Tambú Shon Cola ligt ten oosten van Willemstad, tussen het Spaanse water en de Sint Jorisbaai. Het vrijstaande huis met zijn veranda, dieprode muren en witte vensters is een eenvoudige versie van de deftige landhuizen van de witte elite, in de volksmond kas di kaha. Een bord bij de ingang vermeldt, in het Papiaments: ‘Een volk heeft recht op zijn eigen geschiedenis.’<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021).</ref> Het museum is opgericht in april 2015 door Mr. dr. René Rosalia (1948), politicus en oud­minister van Onderwijs, Cultuur, Sport en Wetenschap. Deze tambú­speler en ­componist promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam op een onderzoek naar de wettelijke en kerkelijke repressie van afro­culturele volksuitingen. Rosalia is ook een van de drijvende krachten achter het bijschrijven van tambú in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland, in november 2016.91 In het museum bracht hij een groot deel van zijn in 1972 gestarte privécollectie onder. Tekstborden geven uitleg in het Papiaments en Engels. In vertaling: ‘Tambú werd gespeeld vanuit diepe spirituele redenen. De aanwezigheid van tambú in het leven van “yesterday’s people” was om te voldoen aan de plichten die verbonden waren met hun intense spirituele orientatie.’ Tambú bood hun bescherming en veiligheid. Met tambú kon de mens contact maken met God. Zonder tambú was je onbeschermd en zwak. Op een monitor zijn beelden te zien van een feest op Bandabou in 1991, waar paren dansen op tambú­muziek. Tambú is verbonden met de jaarwisseling en eindigt op Dumingu di Tres Rei, de zondag na Drie Koningen. De tambú­spelers identificeren zich met de zwarte koning Balthazar.92 --------- ------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''Johannes (Johan) Hartog''' (☆ 1912 - † 1997 na [[Salzburg]]) tabata un historiador, escritor y bibliotecario antiano. E ta ser considera un di e pioneronan cu a pone e fundeshi pa investigacion cientifico socio-cultural tocante [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{citeer web|url=https://www.creativeeuropedesk.nl/sites/default/files/files/UNESCO%20Aruba%20Heritage%20report%20Luc%20Alofs%20okt08_0.pdf|auteur=Alofs, Luc|titel=The Aruba Heritage Report|werk=Aruba National Commission for [[UNESCO]]|datum=2008|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> == Bibliografia == Johan Hartog tabata un persona remarcabel; e tabata protestant cu e converti den catolico y a promove den [[teologia]] (''doctor theologiae'') na Universidad di London.<ref name="Hartog">{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402196:mpeg21:a0006|titel=Dr. Hartog vertrokken|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-11-12|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> E tabata biaha hopi, entre otro den tur skina di [[Oropa|Europa]] y [[Medio Oriente]], acumulando conocemento na diferente universidad, pais y sociedad. Na juni 1940 el a yega [[Kòrsou|Corsou]]. Den añanan 1940 pa 1946 Hartog tabata redactor en hefe di [[Amigoe|Amigoe di Curaçao]], corant cu e momento ey tabatin circulacion na tur e islanan di [[Kòrsou i Dependensianan]]. Bou di su guia Amigoe a converti di un corant semanal den un corant diario.<ref name="Hartog"/> Despues di 1946 el a continua cu Amigoe como coresponsal. Entre 1946 i 1948 el a muda bek pa Hulanda, unda el a keda nombra redactor en hefe di e corant regional "Gooi- en Eemlander" na Hilversum. Desde 1948 el a traha pa Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) y tabata enbolbi pa cu lantamento di un centro cultural na [[Kòrsou]] y [[Aruba]]. Na 1950 el a wordo nombra director di e [[Biblioteca Nacional Aruba|biblioteca di Aruba]], cu tabata situa na Lagoenweg na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Mas despues e biblioteca ta muda pa [[scol 1888|Wilhelminastraat]], unda Hartog a keda director te su pensioen na 1972. Hartog tabatin un cantidad di publicacion riba su nomber. Mayoria di su buki a wordo publica na Aruba pa e imprenta VAD (Verenigde Antilliaanse Drukkerijen, antes D.J. de Wit). Di su obranan algun a wordo traduci na idioma [[Ingles]] of [[Spaño]]. Mas conoci ta su obra ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'' (Historia di Antias Hulandes), un cronica antiano den cuater tomo cu a sali entre 1953 y 1981.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://www.bibliotecanacional.aw/pages/johan-hartog/|titel=Johan Hartog|werk=[[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]|datum=2018-02-23|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Den e ultimo aña a saca como e di cincu tomo un registro y bibliografia historico. Na aña 1948 Hartog a casa cu Elisabeth Wouters, yiu muhe di G.J.J. Wouters (1883-1973), [[Lista di gobernador di Antia Hulandes (1634-1954)|gobernador di Antias Hulandes]] entre 1936 y 1942. Huntu nan a biba na [[La Piccola Marina]] di 1950 te 1980, ora nan a bandona Aruba pa motibu di salud di Elisabeth.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640175:mpeg21:a0088|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-09-29|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Na 1997 Hartog ta fayece na edad di 85 aña, net un luna despues di su esposa, y a wordo dera na Salzburg dia 21 di mei 1997. == Obra (seleccion) == * 1944 - ''Journalistiek leven in Curaçao'' * 1947 - ''Nederland in de West'' * 1953-1981 - ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'', tomo I te cu IV * 1957 - ''Bonaire: van indianen tot toeristen'' * 1961 - ''Curaçao: van kolonie tot autonomie: na 1816'' * 1962 - ''Het verhaal der Maduro's en foto-album van Curaçao, 1837-1962 : uitgegeven ter gelegenheid van het honderd vijfentwintigjarig bestaan van S.E.L. Maduro & Sons'' * 1964 - ''De Bovenwindse eilanden : Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius : eens gouden rots nu zilveren dollars'' * 1967 - ''The Honen Daliem congregation of St. Eustatius'' * 1968 - ''Luis Brion: de admiraal-financier'' (hunto cu Philip Louis Pierre Brion) * 1970 - ''Mogen de eilanden zich verheugen : geschiedenis van het protestantisme op de Nederlandse Antillen'' * 1971 - ''Honderd jaar gezelligheid in De Gezelligheid, 1871-1971'' * 1973 - ''Tula: verlangen naar vrijheid'' * 1974 - ''The courthouse of Sint Maarten'' * 1976 - ''Geschiedenis van Sint Eustatius'' * 1987 - ''Juwana Morto: Kustbatterij Aruba'' * 1996 - ''Het oude fort op de berg : gedenkboek bij het tweehonderdjarig bestaan van Fort Nassau op Curaçao'' * 1997 - ''De forten, verdedigingswerken en geschutstellingen van Curaçao en Bonaire : van Van Walbeeck tot Wouters, 1634-1942'' {{Appendix}} Johannes Hartog werd op 16 mei 1912 in Baam geboren. Hij volgde het gymnasium en studeerde vervolgens geschiedenis. In 1937, op vijfentwintigjarige leeftijd dus, promoveerde hij in Londen op de 'The Sacrifice of the Church'. Omdat het zijn voornemen was om oripntalist te worden, meldde hij zich als post-graduate student bij het Oosters Instituut in Rome. Zijn gekozen specialisatie zou de Balkan zijn. Maar de Tweede Wereldoorlog verhinderde de voorgenomen studie. Johan Hartog moest Italië verlaten. Omdat een broer van hem met zijn gezin op Curacao woonde, waar deze een betrekking bij de Shell had, belandde Johan Hartog na enige maanden en veel omzwervingen uiteindelijk op Curapao. Dr. Johan Hartog (1912-1997) was in de jaren 1940-1946 hoofdredacteur van de krant Amigoe di Curaçao, 'weekblad voor de Curaçaosche eilanden'. Onder zijn leiding werd de Amigoe een dagblad. Eind 1946 vertrok Joh. Hartog terug naar Nederland. Daar trouwde hij in 1948 met Elisabeth Wouters. Zij was een dochter van G.J.J. Wouters (1883-1973), een voormalig gouverneur van de Nederlandse Antillen (1936-1942). Vanaf 1948 was Hartog als medewerker van Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) betrokken bij de oprichting van het Culturele Centrum Curaçao en het Cultureel Centrum Aruba. In 1950 werd hij benoemd tot directeur van de Arubaanse bibliotheek aan de Lagoenweg in Oranjestad. Later zou de bibliotheek naar de Wilhelminastraat verhuizen, hij bleef er directeur tot zijn pensionering in 1972. Hartog heeft een aantal publicaties op zijn naam staan. Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Bronnen: * "Dr. Hartog vertrokken", in: Dagblad Amigoe di Curaçao d.d. 02-11-1946 *"Cultuur op korte termijn", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 31-05-1950 * "Verdiensten Hartog gememoreerd. Arubaanse bibliotheek viert 20-jarig bestaan", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 14-08-1974 * "Mevrouw Hartog werd 80 jaar", in: Amigoe d.d. 17-01-1987 Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Entre 1953 y 1981 el a publica un cronica di e historia antiano den cuater tomo bou di e nomber 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'. Mayoria di su buki a wordo publica pa e imprenta D.J. de Wit na Aruba. vijf delen waarvan de laatste 1981: Registerdeel en historische bibliografie bij de Geschiedenis van de Nederlandse Antillen Eerst die man. Doctor theologiae. Gepromoveerd in de Godgeleerdheid aan de Universiteit van Londen. UH rechtzinnig protas- j tantsche familie. Werd Roomsch- Katholiek. Reisde véél. De Balkan, Rusland. En het Beloofde Land („the much promised land" schreef — geestig en sarcastisch — onlangs „Linie"). Zoo vergaarde Hartog zijn wijsheid. Aan vele universiteiten (iater ook de Pauselijke van Rome), in vele landen en milieus. Met' die wetenschappelijke en wereldwijsheid spoelde hij, na Juni 1940, aan op Curagao. Een zéér vreemde eend in die subtropische bijt. Het was wijsheid van den Kerkvorst van dit kleinste deel des Rijks — Monseigneur Petrus Innocentius Verriet, den bisschop — dat hij Hartog de leiding gaf van het Missie-orgaan, het algemeene nieuwsblad Amigoe di Curagao, dat eenige malen per week verscheen. Hartog maakte er een dagblad van. Een heel merkwaardig, heel pittig, heel persoonlijk dagblad, soms veel te dwaas, maar altijd pittig en de moeite waard. Soms ging de wijsheid van hoofdartikelen en beschouwingen hoog uit boven dagbladpeil. Soms daalde Dr. Hartog naar het peil van de dorpsgemeenschap en spotte op dat peil j dat de spaanders er af vlogen.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010480233:mpeg21:a0041|titel=Vreemde geschiedenis. Waarom mag Hartog niet terug?|werk=Algemeen Dagblad|datum=1946-11-15|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> ------------------------------------- [[File:La Piccola Marina (Aruba) 19 09 28 897000.jpeg|thumb|275px|Fachada di La Piccola Marina]] '''La Piccola Marina''' ta un edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. El a wordo diseña como cas na 1950 pa arkitecto [[Jan Nagel]] (1913-1972) riba encargo di [[Johan Hartog]] (1912-1997), historiador, escritor y bibliotecario na Aruba. E cas ta unico den su sorto na Aruba. == Edificio == E cas di dos piso ta situa den centro di ciudad na L.G. Smith Blvd. 68, banda di [[Fort Zoutman]] cu bista riba bahia di Paardenbaai y Wilhelmina Park.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640114:mpeg21:a0015|titel=Te Koop|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-07-19|bezochtdatum=2023-10-17}}</ref> E piso abou ta consisti di entre otro un terasa, kamber pa studia, comedor, cushina i kamber cu baño pa e sirviente. E piso ariba tin un sala grandi, dos kamber y un baño. Cada piso tin un superficie di masomenos 90 m². Den e cura tin un casita di aproximadamente 20 m². Ultimo decadanan el a fungi entre otro como oficina y ta actualmente e sede di [[Kolegio di supervishon finansiero Aruba|Colegio di supervision financiero di Aruba]]. == Literatura == * Olga van der Klooster & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 187. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] De benedenverdieping omvat een terras, studeerkarr eetkamer, keuken, bijkeuken en dienstbodenkamer met badkamer. De bovenverdieping bestaat uit c. . grote woonkamer met grandioos uitzicht, twee slaapkamers en een badkamer. De oppervlakte is circa 90 m 2 per verdieping. In de tuin bevindt zich bovendien een tuinhuisje van circa 20 m 2. Het huis is voorzien van veel kasten en verfijningen en verkeert dank zij zorgvuldige bewoning en regelmatig onderhoud, in uitstekende conditie. Uniek voor Aruba en zeer aantrekkelijk geprijsd op NAf. 285.000,- k.k. ----------------------------- '''Adolf Kock''' (1936) ontving een Zilveren Anjer in 2022 vanwege zijn geschiedkundige kennis over [[Aruba]]. Met zijn kennis en verzameling van 1 miljoen foto's vanaf 1800 tot nu heeft hij een belangrijke bijdrage geleverd aan het behoud van ons [[cultureel erfgoed]]. -------------- == Tula == ===Vrijheidsstrijder wordt nationale held=== Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel [[Rehabilitatie (recht)|gerehabiliteerd]] als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot [[Held|nationale held]] van Curaçao.<ref name="historiek.net">[http://historiek.net/slavenleider-tula-uitgeroepen-tot-nationale-held/8736/#.VzQr1vmLTIV Historiek.net: ''Slavenleider Tula uitgroepen tot nationale held'']</ref> Dit werd nog eens benadrukt in [[2013]], toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.<ref>[http://www.curacaovoorjou.nl/cultuur/tula.html Curaçao voor jou: ''Tula'']</ref> Volgens oud-premier [[Don Martina]] kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals [[Nelson Mandela]], [[Martin Luther King]] en [[Mahatma Gandhi|Gandhi]].<ref name="historiek.net" /> Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. [[Canon van Curaçao]].<ref name="Canon">{{Citeer web|url=https://canoncuracao.cw/7-tula/|titel=Tula|werk=Canon van Curaçao|datum= |bezochtdatum=14 november 2021}}</ref> In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de [[Tweede Kamer]] om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 werd wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.<ref>Tweede Kamer der Staten-Generaal [https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2022Z23444&did=2022D50514 Gewijzigde motie van het lid Sylvana Simons c.s. over het verankeren van verhalen over antikoloniale vrijheidsstrijders en verzetshelden in het onderwijs (t.v.v. 36200-VIII-68)]</ref> In de [[Nederlandse_excuses_voor_het_koloniale_verleden#Excuses_regering_voor_slavernijverleden_(Suriname_en_voormalige_Nederlandse_Antillen)|excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden]] werd Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.<ref>Rijksoverheid [https://www.rijksoverheid.nl/documenten/toespraken/2022/12/19/toespraak-minister-president-rutte-over-het-slavernijverleden Toespraak van minister-president Mark Rutte over het slavernijverleden]</ref> Op 4 oktober 2023 erkende staatssecretaris [[Alexandra van Huffelen]] Tula namens Nederland als 'held voor ons allemaal'. "Het was een man die streed voor vrijheid, gelijkheid en broederschap".<ref>{{Citeer web|url=https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/video/video/5411418/na-228-jaar-eerherstel-voor-tula-held-voor-ons-allemaal|titel=Na 228 jaar eerherstel voor Tula: 'Held voor ons allemaal'|werk=rtlnieuws.nl|datum=5 oktober 2023|bezochtdatum=5 oktober 2023}}</ref> ------------------------ {{Variante|a}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} *NOTES Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} -------------- ---------------------------- de.wiki De Kalkoven Aruba is een historische kalkoven die nu in het grootstedelijk gebied van Oranjestad staat . Het dateert uit 1892 en is ontworpen door Santiago Tromp en tot 1949 geëxploiteerd door zijn zoon Felipe Santiago Tromp (1883-1960). Het is de enige authentieke kalkoven op Aruba die nog intact is. Tegenwoordig is het een van Aruba 's weinige industriële monumenten . Voorheen werden eenvoudige veldovens zonder wanden gebruikt. In 1970 is het gerestaureerd en opgenomen in de lijst van monumenten (Lijst van monumenten op Aruba) met het nummer 01-013. Geschiedenis Voordat cement werd geïmporteerd, werden alle gebouwen op Aruba gemaakt met kalkmortel . In die tijd werd de kalk gewonnen uit harde koralen en mosselschelpen en drie dagen boven een houtvuur gebrand. De zo geproduceerde ongebluste kalk werd geblust met water, vermalen en in combinatie met kleizand gebruikt om huizen te bouwen. De ongebluste kalk werd ook gemengd met de olie van aloë , gewreven en verwerkt tot lakproducten . ----------- * Kerki Protestant (Aruba) E '''Kerki Protestant''' ta un kerki di e De '''Protestantse kerk''' is een kerk van de [[Nederlandse Hervormde Kerk|Nederlandse Hervormde]] en [[Lutheranisme|Lutheraans]] gemeenschap in [[Aruba]]. Ze is niet aangesloten bij een internationale organisatie.<ref name="reform">{{nl}} Reformatorisch Dagblad, [https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,20110921:newsml_583ccb1e1294f192d493825627f25370 Veelkleurig kerk-zijn op Aruba], 21 september 2011</ref> E kerki bieu a wordo inaugura na 1846 y ta e kerki mas bieu cu ainda ta existe na Aruba. De oude kerk was in 1846 geopend, en is de oudste bestaande kerk op Aruba.<ref name="monument">{{en}} Monumenten Fonds Aruba, [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/protestant-church/ Protestant Church]</ref> In 1950 werd er een nieuwe kerk naast gebouwd.<ref name="historia">{{nl}} Historia di Aruba, [http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=71 Kleine Protestantse Kerk]</ref> == Historia == NOtes Construccion di e Kerki Protestant na Oranjestad a tuma luga entre 1845 pa 1846 pa e congregacion protestant na Aruba, funda na 1822. E ta construi den un estilo di construccion artesanal-tradicional, e kerki ta independiente y ta situa n’e skina zuidoost di un percela amplio delimita pa Wilhelminastraat, Schoolstraat, Rifstraat y Klipstraat. E fachada sur, cu su porche y su entrada principal, ta situa na Wilhelminastraat 1. E edificio antiguo den cual e kerki tabata situa, actualmente t’esun mas antiguo na Aruba, cumpra pa 250 florin for di famia Arends. E cas, cumpra for di famia Arends, despues a fungi como cas y leslokaal di e iglesia. A celebra e prome sirbishi dia 25 di augustus 1822. <ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/kerki-protestant-ta-conmemora-200-ana-di-su-fundacion-na-aruba/|titel=CONMEMORACION 200 AÑA DI FUNDACION DI KERKI PROTESTANT NA ARUBA|werk=24ora.com|datum=2022-12-01|bezochtdatum=20222-12-10}}</ref> {{Appendix}} ---------------------- {{Variante|c}} '''Radio Trans Mundial Boneiru''' ta un radio-emisora ku 4 zènder na parti suit di [[Boneiru]], ku kual nan ta transmití programa [[Kristianismo|kristian]] ku ta yega te na [[Venezuela]], [[Cuba]], [[Colombia]], [[Brazil]], i otro islanan den [[Laman Karibe|Karibe]]. Sede del mayor transmisor de AM del hemisferio occidental, Shine 800 AM -el sitio de transmisión de TWR en Bonaire- llega a una audiencia potencial de 100 millones en toda América Latina y el Caribe con la esperanza de Cristo.<ref>[https://twr.org/bonaire Boneiru]</ref> == Historia == Na 1952 Paul Freed, misionario merikano, a kuminsa un organisashon mediatiko ''Trans World Radio'' (TWR), pa transmiti di [[Maroko]] pa [[Spaña]]. Despues TWR ta muda pa Monaco. Despues di expande pa otro luganan, manera Guam ta expande pa Boneiru na 1964. TWR a bira e organisashon mediatiko kristian mas grandi na mundu i ta usa, banda di e onda korto i mediano, satelite, internet i otro teknologianan pa transmiti. en.wiki: TWR started in 1952, when Paul Freed [nl] set up the organization to reach Spain by broadcasting from Morocco. Later, TWR moved to Monaco. Other major transmitting sites include Guam, Bonaire,[1] Sri Lanka, Cyprus, and eSwatini (Swaziland). multinational evangelical Christian media distributor. The largest Christian media organization in the world, it uses mediumwave or high-powered AM and shortwave transmitters, local FM radio stations, cable, satellite, Internet, and mobile device technologies. Currently, their programs can be heard in 190 countries in more than 275 languages and dialects. de.wiki:Het is een van de grootste christelijke missionaire media-aanbieders ter wereld. Opgericht door Amerikaanse missionarissen , zond het zijn eerste radioprogramma uit vanuit Marokko naar Europa op 24 februari 1954, onder de naam Voice of Tanger . Na de onafhankelijkheid van Marokko moest TWR zijn zenderlocatie in Tanger verlaten als een aanhangsel van de voormalige koloniale macht. Het zendingswerk bouwde een kortegolfzender in het Prinsdom Monaco , dat in 1960 in gebruik werd genomen. Samen met Radio Monte Carlo deelde het zendingswerk, nu omgedoopt tot Trans World Radio, midden- en kortegolftransmissiesystemen in Monaco. Een paar jaar later bouwde het zendingswerk zijn eigen zenders op locaties in het buitenland. TWR opende voor het eerst een middengolf- en kortegolftransmissiesysteem in de Nederlandse Antillen om Latijns-Amerika te bestrijken . Zenders in Cyprus , Guam , Sri Lanka , Swaziland , Zuid-Afrika en Armenië volgden in de jaren 70, 80 en 90. aire == Vakatura Trans World Radio Bonaire (Boneriano, 19 oktober 2020) Radio Trans Mundial tin 4 zènder na parti suit di Boneiru ku kual nan ta transmití programa kristian ku ta yega te na Venezuela, Cuba, Colombia, Brazil, i otro islanan den Caribe. Tur dia, for di mitar di seis di anochi te ku mitar di nuebe di mainta por tende e evangelio di Hesu-Kristo den seis diferente idioma na e frekuensia 800AM. Pa e komunidat lokal di Boneiru, Trans Mundial ta transmití di dia i anochi na 89.5FM, e Bos di Speransa. TWR begon zijn uitzendingen op 13 augustus 1964. Het is werelds eerste radiostation dat door particulieren beheerd wordt.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461013:mpeg21:a0115|titel=Trans World is tien jaar op Bonaire|werk=[[Amigoe]]|datum=5 augustus 1974|bezochtdatum= 2021}}</ref> In 1964 werd het flamingo-eiland het tehuis van 's werelds eerste radiostation, dat door particulieren beheerd wordt. Na een jaar van hard werken, kwam het zendgebouw in het zuiden van Bonaire klaar. Hierin bevinden zich drie krachtige zenders. De grootste is een AM zender van 500 kw, die de frequentie 800 gebruikt op de standaard band. De twee korte golfzenders. van 50,000 watt en 250,000 watt werden toen ook geplaatst. Om deze reusachtige zenders van stroom te voorzienbouwde TWR, een centrale met twee 16 cylinders generatoren. In het begin werd «*r in 7.ps talen uitgezonden naar Zuid-, Midden- en NoordAmerika en de Caribische eilanden, heden ten dage in vijftien talen en zelfs naar India en Rusland. Het oorspronkelijke kantoor en studio-gebouwen werden ondergebracht in gewone huizen. Nu worden ze gebruikt als huisvesting voor TWR-personeel. In 1968 werd er een modern kantoor en studio gebouwd tegenover Hotel Bonaire. (1994:Studio aan de Kaya Gobernador Debrot) Het werd geopend in januari 1969. IN juli 1993 werden de kortegolf-uitzendingen gestaakt. Trans World Radio is een onderdeel van grote interkerkelijke organisatie, gesticht door Paul E. Freed. Zijn werk begon in 1954 toen Freed „the voice of Tangier" oprichtte. Er werden uitzendingen verzorgd vanuit Tanger, Marokko met een korte golf zender van 2500 watt. ---------- Vanuit Caribisch Nederland bereikt Trans World Radio (TWR) miljoenen luisteraars op het westelijk halfrond. Onze zender is met een vermogen van 440 kilowatt de krachtigste op het westelijk halfrond. Vanuit hier bereikt het Evangelie zowel Brazilië, de noordelijke landen van Zuid-Amerika, het Caraïbische Gebied, Midden-Amerika en zelfs de zuidelijke staten van de VS. Iedere toerist op Bonaire rijdt over de smalle EEG-Boulevard langs de iconische slavenhuisjes, de enorme zoutpannen en de zeldzame flamingokolonies. Onderweg zijn de 145 meter hoge antennes en het basisstation van Trans World Radio niet te missen. <ref>https://www.rd.nl/artikel/905859-trans-world-radio-zoutend-zout-vanaf-bonaire|titel=Trans World Radio „zoutend zout” vanaf Bonaire|22 december 2020}}</ref> {{Appendix}} ------- * Teater di sine na Korsou E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>[https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf Ta buskando potrèt, dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou], Ekstra, datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20</ref> ===Teater di sine aktual === * The Movies Curacao (Scharloo) - The Cinemas Curacao (Otrobanda) * Cinemark (Sambil) === Historia === The Roxy Theater at Pietermaai was destroyed by fire in 1982. Next to it stood the Naar Theater built in 1871 and remodeled into Teatro Americano, a cinema, in 1920. Roxy, built in Moorish style, replaced this building as a cinema venue. It was officially opened on 7 November 1931 as the “Stadsschouwburg” or Municipal Theater, but it too was later used as a cinema.<ref>https://www.curacaohistory.com/1931-roxy-theater</ref> In de jaren vijftig beschikte Curacao over een tiental bioscopen. Theaters als Westend (Otrobanda), Caraibe (Steenryk), Cinelandia (Punda), Cinerio (Suffisant) en het Rex-theater (Marchena) trokken toen talloze bezoekers. Door de invoering van de video kwam daar de klad in en het ene theater na het andere werd opgeheven. In 1982 brandde het Roxy-theater af. Daarna was er nog een tijdje een bioscoop in de Tempel. Verder beschikte Curacao in de jaren tachtig over een heuse drivein bioscoop. Maar ook die moest het afleggen tegen het opkomende videogeweld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644056:mpeg21:a0094|titel=Plan voor bioscoop op ex-Roxy terrein|datum=1992-05-26|bezochtdatum=2022}}</ref> Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> Vanaf 1956 sine-trunk een geschenk aan bevolking voor 50 jarig jubileum van Rotary * in de jaren vijftig een bioscoop theater te nieuwpoort * Separá di e teater di sine, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. * ront 1965 a cuminsa instala airco den teater di sine * 1983; na sluiting van West-End en alleen Golden Drive in van Angel Job overbleef, werd het gebouw De Tempel in punda tot bioscoop ontwikkeld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640991:mpeg21:a0111|titel=Maak van De Tempel bioskoop|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-09-20|bezochtdatum=2022}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640082:mpeg21:a0066|titel=De Tempel krijgt ook bioscoop-functie|werk=[[Amigoe]]|datum=1979-12-11|bezochtdatum=2022}}</ref> * in de jaren .. vertoonde de Filmliga films in diverse teaters, zoals Asiento en Roxy * 1982: bioscoop-voorstellingen op woensdagavond in Van der Valk hotel<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644157:mpeg21:a0065|titel=Bioscoop bij Van der Valk|werk=[[Amigoe]]|datum=1992-07-23|bezochtdatum=2022-08-30}}</ref> Donderdag (juli 1983) is de laatste film gedraaid in Cinelandia. Een bioscoop die volgens het encyclopedie van de Nederlandse Antillen in 1916 gebouwd is onder de naam Salon Habana. Dit is indertijd gebouwd door de Venezolaan Alfredo Pellicer Hernandez, die tevens rond 1900 als één van de eersten filmvertoningen op Curacao organiseerde. De encyclopedie vermeldt ook dat het theater gedurende zijn 67 bestaansjaren tot tweemaal toe geheel afbrandde. Met de sluiting van nog een bioscoop op Curacao (Cine Rio wordt al enkele jaren niet meer als zodanig gebruikt, Roxy brandde een tijd geleden af en de drive in van Groot Davelaar die tot het verleden behoort) is een leemte gevallen in de recreatie die de binnenstad aan zijn bezoekers biedt. Toeristen die nog willen profiteren van een avondje naar de film moeten zich tevreden stellen met een bezoek aan bioscoop West End, die ook al sluitingsplannen aankondigde. Die bioscoop is ook hard aan een opknapbeurt toe. Theater De Tempel dat een goede start maakte heeft het ook sinds geruime tijd als bioscoop laten afweten en brengt nu nog slechts bij tijd en wijle filmvoorstellingen, meestal van de Filmliga. Het bioscoopbezoek dat met de komst van de televisie achteruitgegaan was, leefde in 1965 weer op, na de opening van de eerste drive-in bioscoop van Curacao. Die is inmiddels apk gesloten. Gesteld kan worden dat éé4van de grote klappen Voor de bestaande theaters de opening twee jaar geleden van de nieuwe drive-in bioscoop van Angel Job was. De ware nekslag is echter - zoals Alfred Moron ook verklaarde - de acceptatie van video als recreatiemedium. === Teater di sine di antes === <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;"> * Teater Naar * Salon Habana (werd in 1936 Cinelandia) * El Ideal * Teater Brion * Teater Guillermina * Rialto * Teater Asiento (1955-1967?, Emmastad) * Cinelandia - 1936-1986 * Roxy ([[Punda]]) * West End ([[Otrobanda]]) * Royal * Caribe (???-1965, Marie Pompoen)<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462571:mpeg21:a0068|Caribe deze maand dicht|datum=1965-03-17</ref> * Rex (Marchena) * Cine Rio * The Tempel - filmvertoningen v.a. 1981? * Airport Cinemas (Hato) * Drive In (Groot Davelaar) - geopend in 1965 plaats voor 500 auto's * Golden Drive In (Brievengat) - werd later Curacao Festival Center (1990?) * Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) * Paradise Movies </div> {{Appendix}} * bioscoop te Rio Canario rond 1975 * 2012 openluchtbioscoop Mambo Beach NOTES WILLEMSTAD.- E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf|titel=Ta buskando potrèt/dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou|werk=Ekstra|datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20}}</ref> Ta hopi teater a habri, sera, kima i habri bou di otro nòmber. Tin ku a pasa den tempu bon i tin otro ku a pasa den tempu ménos bon. Di tur e teaternan aki por tin hende ainda ku tin potrèt/dokumentashon wardá di e tempu ei, ku lo por yuda masha bon pa traha un dokumental spesial. Ora papia di teaternan di sine na Kòrsou, nos ta referí na entre otro: Teater Naar – Salon Habana – El Ideal – Teater Brion – Teater Guillermina – Rialto – Teater Asiento - Cinelandia – Roxy – West End – Royal – Caribe – Rex - Cine Rio – The Tempel - Airport Cinemas – Drive In (Groot Davelaar) – Golden Drive In – Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) – Paradise Movies – i klaro awor aki The Movies – The Cinemas i Cinemark. Separá di esaki, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. Ta’tin diferente hende ku a traha bendiendo karchi, tumando karchi, --- Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> {{Appendix}} ------------ {{Infobox Artista | birthname = Venancio Domacassé | image = | birthdate = [[1 di aprel]] [[1941]] | lugar_nanse = [[Kòrsou]] | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = Sinematografia | movement = | awards = | website = }} ---------------- == Jossy Mansur == El a bay Dominicus College na Playa. Na 1948 el a bay [[Estadonan Uni di Merka|Merca]] caminda el a caba skol secundario y universidad. Continuando su estudionan el a obtene su D.Litt.den literatural univeral di Susses College of Tehnology, titulo cu ta equivalente na un doctorado na Merca. Titulo di su tesis tabata Early Romanticism in Venezuelan Poetry". E tin tambe un titulo den sicologia y na 1977 ta logra s Ph.D den educacion na Northwestern University. * [[29 di oktober|30]] - [[Konseho Insular]] di [[Aruba]] ta aproba e proposicion di Comision di [[Ortografia]] pa un [[ortografia di Papiamento]] basa riba un kompromiso entre e sistema [[Etimologia|etimologiko]] i esun [[Fonologia|fonologiko]], e asina yama ortografia-[[Jossy Mansur|Mansur]].<ref>{{nl}}{{citeer eb|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460860:mpeg21:a0010|titel=Eilandsraad Aruba neemt spelling Jossy Mansur aan|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-10-30|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Fin di 1976 el a cuminsa traha como redactor di e corant Extra pa Aruba y tabata alaves redactor principal di e corant arubano Prome, tantu pa algun luna desde 1976 y na 1978. tambe redactor principal di e corant arubiano Prome.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460940:mpeg21:a0061|titel=Jossy Mansur reorganiseert jong Prome|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-06|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Na 1976 presidente di comision di ortografia y na 1978 di comision di gramatica Hij was voorzitter van de in 1976 ingestelde spellingscommissie. * in 1974 bracht hij het informatief cultureel maandblad Brindis uit --------------- == Joyce Pereira == - eerste preofschrift dat het papiaments van aruba als focus heeft. Despues di skol secundario, el a studia pa maestro di scol basico. Mientras cu e ta trhando como maestra di scol na Hulanda el a obtene su MO-A den idioma Hulandes. El a bin traha na Colegio Arubano como docente di Hulandes na 1969. E ta bolbe Hulanda na 1971 pa sigui e estudio di MO-B den hulandes na RUG sigui pa un master of arts den idioma y literatura hulandes cu minors den linguismo y Papiamento. Di 1976 te 2012 el a traha na Aruba como docente hulandes y papiamento na diferente institucion di ensenansa: APA lerarenopleiding (despues IPA, unda despues PApiamento a haya un luga importante como materia)<ref name=BonDia">Bon Dia, Mi mester por aporta na e ensenansa aki y na e cambio aki|3 september 2019</ref>, MAO, Colegio Arubano (desde 1993 te ora APA bira IPA, IPA y como docentre invita na Universidat di Korsou. Pereira a traha un par di ana tamb como investigado na Universidat di Aruba. Como specialista den hulandes y papiamento el a yuda cu difrente proyecto pa reforma ensenansa y maneno di idioma y a publica tambe riba temanan aki. Su carera profesional ta hopi liga cu e desaroyo di Papiamento den ensenansa. di e idioma strictamente prohibi pa un idioma di instruccion (Scol Multilingual na 2012) y pa materia di scol secundario na 2002 <ref name=BonDia"/> \Nederlands moet tweede taal worden. Napa, 18 september 1993 ---------------------------- [[File:Penstraat 64, Bolivar koepel - 20652013 - RCE.jpg|thumb|links|Museo Octagon]] '''Museo Octagon''' ta un museo chikito na [[Willemstad]], [[Kòrsou]], situa den bario di [[Pietermaai]]. Het '''Octagon Museum''' is een klein museum in [[Willemstad]], [[Curaçao]]. Het is gelegen aan de Penstraat in de wijk [[Pietermaai]] direct ten westen van het "Avila Beach Hotel". Het museum opende in 1968 en herbergt een tentoonstelling ter nagedachtenis van de band tussen het eiland en de Zuid-Amerikaanse bevrijdingsstrijder [[Simón Bolívar]] (1783-1830).<ref>{{citeer web|url=https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum|titel=Octagon Museum|werk=Curacao.com|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Na een mislukte opstand in 1812 woonde Bolivar, tezamen met zijn zussen Juana en María Antonia, korte tijd in balling op Curaçao. De Curaçaose advocaat en handelaar Mordechai Ricardo bracht hen onder in twee huizen. De zussen waren gehuisvest in een gebouw aan zee, ''De Octagon'' genaamd. Bolívar zelf kreeg een huis op een heuvel met uitzicht op de haven van Willemstad, een gebouw dat niet meer bestaat.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Het beheer wordt gevoerd door Venezuela en Curacao onder de stichting Amigos del Museo Bolivariano (Octagon). == Het bouwwerk == De Octagon is een karakteristiek achthoekig gebouw van twee verdiepingen met een betegelde koepel. Vanwege haar historische en architectonische betekenis werd het gebouw in 1962 door de firma S. E. L. Maduro & Sons aangekocht ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan en aan het toenmalige [[Eilandgebied van de Nederlandse Antillen|eilandgebied Curaçao]] overgedragen als een geschenk aan de Curaçaose burgerij. Sedert 1995 is het gebouw in handen van de stichting Octagon.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645035:mpeg21:a0096|titel=Octagon in private handen|werk=[[Amigoe]]|datum=1995-05-06|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Restauraties vonden plaats in 1962, 1965, 1969 en 1998.<ref>{{citeer web|url=https://curacao-art.com/octagon-museum/|taal=en|titel=Octagon Museum|werk=Curaçao Art|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Nadat het gebouw vervolgens ten prooi viel aan vandalen werd aan de zeezijde de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel verwijderd en nam het hotel op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restauratie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> == Trivia == * In 1969 werden in en om De Octagon opnamen gemaakt van de films ''Simon Bolivar'' met [[Maximilian Schell]] in de hoofdrol als Simon Bolivar en ''The missing paint mistery'' van Captain Kangaroo. * De Nederlandse Antillen gaven in 1987 in de "Simon Bolivar" postzegelserie een postzegel van 60 cent uit met een afbeelding van De Octagon. * Een bezichtiging van de Octagon behoorde tot het programma van de Venezolaanse staatshoofden [[Luis Herrera Campins]] (1983) en [[Jaime Lusinchi]] (1987) tijdens hun officieel bezoek aan Curaçao.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640543:mpeg21:a0099|titel=Twee ministers reizen met Herrera Campins mee|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-02-24|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641981:mpeg21:a0066|titel=Bezoek Lusinchi verstevigt banden tussen Venezuela en Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-11-02|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref> {{Appendix}} *1812 Nadat de eerste fase van de opstand in Venezuela faalde, zocht Simon Bolívar zijn toevlucht op het eiland Curaçao. Hij en zijn twee zussen kwamen berooid aan en waren afhankelijk van de vrijgevigheid van vrienden op het eiland. Advocaat en handelaar Mordechai Ricardo heeft hen in twee huizen ondergebracht. De twee zussen verbleven in het achthoekige gebouw aan zee (Octagon), terwijl Bolívar werkte en studeerde in een klein huis op een heuvel met uitzicht op de drukke haven van Willemstad.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-15}}</ref> *1962 De Octagon werd door de regering van Curacao en S.E.L. Maduro & Sons tot het Octagon Museum benoemd. Het Octagon Museum herbergt de Bolívar tentoonstelling ter nagedachtenis van de verbinding van Curacao met Simón Bolívar (1783-1830). *1998 De Octagon Museum werd gerestaureerd door het Avila Beach Hotel. Het huis op de heuvel waar Simon Bolivar woonde bestaat niet meer, maar het 'Octagon' aan de kust is een onderdeel geworden van het Curacao Monument Foundation en de Octagon Foundation. * het historische en architectonische monument werd in 1962 ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan door S. E. L. Maduro & Sons aangekocht en aan het toenmalige eilandgebied Curacao als een geschenk aan de burgerij van Curacao overgedragen. Nadat het gebouw in de jaren zestig ten prooi viel aan vandalen werd de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel aan de zeezijde verwijderd en nam dit op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restaurantie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|2022-01-31}}</ref></ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|2022-01-16}}</ref> * Dit bijzondere huis is van onverwachte historische betekenis. Het was hier dat de Venezolaanse “Libertador”, de beroemde vrijheidsstrijder Simón Bolívar, een tijdje doorbracht alvorens de strijdkrachten bij elkaar te gaan ronselen die een eind zouden maken aan de Spaanse koloniale overheersing in Zuid-Amerika. Tegenwoordig doet de “Octagon” dienst als een klein museum ter nagedachtenis van de band tussen Curaçao en Simón Bolívar. This quaint-looking house has an unexpected historic significance; it was in this building that the South American “Libertador,” the famous Simón Bolívar, spent time before he set out to assemble the forces that eventually put an end to Spanish colonial rule in South America. Bron: https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum Gezien de historische betekenis van het huis waarin de zusters woonden werd dit in 1998 gerestaureerd en ging dienst doen als museum. In 1998 werd het huis waarin de zusters woonden gerestaureerd door het hotel Avila? in samenwerking met de Curaçao Monument Foundation en de Octagon Foundation. brf2vyaeov2h8i7zonow2uqvhwppwtu 192487 192486 2026-06-01T19:56:01Z Caribiana 8320 192487 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Premionan: * [[Karibe Hulandes]]: [[Arte di Palabra]] - [[Premio Sticusa]] - [[Premio Cultural CCG]] * {{CUW}}: [[Premio Chapi di Plata]] ([[Pierre Lauffer]]) - [[Premio Cola Debrot]] - [[Premio Boeli van Leeuwen]] - [[Tapushi Literario]] - [[Premio MCB]] - [[Premio UNESCO Kòrsou pa Idioma Materno Papiamentu]] - Ernest Jacky Voges Monument Award * {{ABW}}: [[Premio Cadushi di Cristal]] - [[Premio Nacional Crioyo di Oro]] - [[Premio Padu del Caribe]] - Theatre Festival Award of Aruba - [[Premio Motito y Rufo Wever]] - [[Premio Nacional di Teatro]] - * {{BON}}: [[Premio Pipita di Kònkòmber]] Pending: [[Cas di cunucu]] - [[Stichting Rancho]] - renbak na Korsou - ------------------------ {{infobox persona | nomber = Julio Maduro }} '''Julio Maduro''' (☆ 12 di april]] [[1924]] na [[San Nicolas]] - † [[3 di mei]] [[1993]] na [[Aruba]]) tabata un culturista y historiado Arubiano. El a haya fama general primordialmente door di su amor pa naturalesa Arubano. Atraves di añanan, hopi publicacion tocante naturalesa a aparesé bou di su nòmber.<ref name=:"0">Julio Maduro overleden. "Amigoe". Curaçao, 03-05-1993, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645130:mpeg21:p004</ref> == Biografia == Julio Maduro a nace y lanta na [[Watapana Gezaag]], unda su mayornan tabata tin un tienda na principio di [[siglo 20|siglo binti]].<ref name=:"1">[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-028575/mode/2up?q=watapana+gezaag Julio Maduro], Chabalito nr. 5 - Aña VI (2003)</ref> Famia Maduro tabata tin cunucu y plantacion di aloe tambe. E tempo ey nan tabata manda nan mercancia cu barco di bela pa Playa, e.o. [[aloe vera|aloe]], boonchi watapana, palo, pampuna, patia y sombre gevlecht. Na Playa nan tabata cumpra otro mercancia pa nan tienda na San Nicolas, manera sucu, hariña, herment, paña y tela. Famia Maduro tabata bende te hasta cah'i morto. Cu yegada di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] tur cos a cambia. Lago a bin cu su mes "comisario" y na 1937 famia Maduro a sera su negoshi. Como hoben Julio mester a yuda corta y drenta aloe tur mainta di 5'or y mei te cu 10'or y mei. Un trabao pisá cu ta laga hende tur sushi. Cu 20 aña Julio a cuminza traha na Lago. Pero despues cos a bira malo y pa cubri gastonan Julio a bai navega riba un tankero. Despues cu el a bolbe Aruba, el a bai traha na Sociale Zaken y asina Julio a drenta arena politico. * na 1956 el a bolbe gobierno como ambtenaar na Veterinaire Dienst.<ref>Julio Maduro benoemd. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-07-1956, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988233:mpeg21:p005</ref> * Later werd hij hoofd Arbeidszaken.<ref> Arbeidszaken. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-02-1971, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470088:mpeg21:p005</ref> El a afilia na partido PPA y na 1954 y 1955 el a participa na eleccionnan riba lista di PPA. Na 1955 e ta bira miembro di Conseho Insular y ta a wordo eligi pa forma parti di Bestuurscollege.<ref>Eerste daad nieuw Eilandsbestuur: half millioen voor werkverschaffing Porf, Croes, O. Henriquez, J. Maduro en Petrona als gedeputeerden gekozen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-07-1955, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988370:mpeg21:p005</ref> Julio tabatin 31 aña só tempo cu el a bira diputado.<ref name=:"1"/> E funcion di diputado el a ocupa solamente algun luna prome cu partido PPA a fors'e pa e tuma retiro pa motivo di su conducta.<ref>Gedeputeerde Maduro neemt ontslag. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 26-10-1955. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210532:mpeg21:p005</ref> Hij neemt tevens ontslag als eilandsraadlid. * Na de oprichting van [[Movimento Electoral di Pueblo]] (MEP) sloot hij zich hierbij aan. Hij werd eind jaren 70 partijvoorzitter. Julio Maduro tabata tin un "don" especial. E tabata skirbi poesía y storianan cortico. Tur tin di haber cu cultura di Aruba. E tabata lucha pa nos idioma papiamento y tabata tin un amor grandi pa su isla, su hendenan y su naturalesa.<ref name=:"1"/> Esaki el a demonstra den su poesíanan "Luto" y "Pakiko mi ta Arubiano". E tabata miembro di Comisión di bandera y di Stinapa (despues Fanapa y Stimaruba). Pa esakinan el a duna hopi lectura na scolnan y organizacionnan. Julio semper tabata cla pa yuda cu informacion tocante historia, flora y fauna di Aruba. Asina e tabata presentá un programa na television masha gustá anto gratuitamente. Casi henter Aruba tabata sintonizá e programa ''Aruba y su pasado''. Su sponsor tabata asina satisfecho cu e trabao di Julio cu el a regalé un camera di video. Julio a colaborá cu varios publicación e.o.: Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, bukinan di Aruba, diferente corant y revista y varios mas. Matinette como programa di television y como revista (despues Chabalito) tambe a haya hopi colaboracion di Julio Maduro riba topiconan di Aruba. Te hasta Julio a traha un poesía - cu nos ta publicá aki bao especial pa un declamador infantil recitá na Tele-Aruba den Matinette na aña 1978.<ref name=:"1"/> Julio Maduro, despues di un enfermedad cortico, a fayece dia 3 di mei 1993 den [[Horacio Oduber Hospital]] na edad di 69 aña.<ref name=:"0"/> E tabata casa y tabatin 8 yiu.<ref name=:"1"/> In 1992 werd hij gehuldigd door Stimaruba voor zijn pionierswerk op het gebied van natuurbehoud.<ref>Huldiging van Julio Maduro. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1992, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643693:mpeg21:p013</ref> {{Appendix}} --------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte visual''' ([[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts'') ta e formanan di arte den cua e imagen of aspecto visual ta central. E obra ta wòrdu realisá den forma di un obheto físiko òf representashon visual. Arte visual ta distinto for di arte di tarima, unda e presensia di un públiko bibu ta esencial. E artenan visual ta inkluí disiplina manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Ademas, artenan apliká,[1] manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior i arte dekorativo,[2] ta forma parti di e doménio di arte visual. Un obra di arte visual por ta bidimensional (manera un pintura òf dibuho) òf tridimensional (manera un eskultura). Den algun konteksto, arte visual tambe ta referí komo arte plástiko (di origen francés: les arts plastiques), referiendo na e materialidat tangible di e obra. Arte visual ta wòrdu kreá den estudio, riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den museonan, galerianan, eksposishonnan i espasio públiko. Tambe tin kolekshonnan di arte den posesion di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == Arte visual tin un historia largu ku ta kuminsá den prehistoria, ku pintura rupestre i obhetonan dekorativo. Den civilisashonnan antiguo manera Egipto, Mesopotamia, Gresia i Roma, arte visual tabata sirbi funshonnan religioso, polítiko i dekorativo. Durante Edad Media, arte tabata hopi bia liga na iglesia, miéntras ku den Renacimiento a surgi un enfoke riba perspektiva, realismo i e artista komo individu kreativo. Den siglo 19 i 20, movimientonan manera impresionismo, ekspresionismo i surrealismo a amplia e definishon di arte visual. Den epoka moderno i kontemporáneo, arte visual a bira mas diversifiká, inkluyendo medio digital, instalashon i arte konseptual, ku a desafia e idea tradishonal di kiko ta un obra di arte. == Caracteristica == E karakterístika prinsipal di arte visual ta su enfoke riba e aspekto visual i estétiko. Elementonan importante den arte visual ta incluí: forma koló linea tekstura espasio komposishon Arte visual por ta representativo (mustrando realidad) òf abstrakto (sin representashon literal). E interpretashon di un obra di arte por varia segun e espectador, su konteks kultural i su eksperensia personal. Ademas, arte visual por tin diferente funshonnan, manera ekspreshon personal, komunikashon di idea, dokumentashon historiko òf dekorashon. == Caribe Hulandes == Den Karibe Hulandes, arte visual ta un refleho di historia, identidat i diversidat kultural di e region. Artistanan lokal ta usa medio manera pintura, eskultura i fotografia pa eksplorá tema manera kolonialismo, identidat, diaspora i relashon ku medio ambiente. Arte visual den e islanan ta influensiá pa tradishonnan Afrikano, Europeo i Indígena, ku ta resulta den un estilo úniko i hibrido. Ademas di arte den galerianan, tin un presensia fuerte di arte públiko, manera murales i instalashonnan den espasio urbano. Organisashonnan kultural, museonan i fundashonnan den Aruba, Kòrsou i Boneiru ta stimulá desaroyo di arte visual dor di eksposishonnan, edukashon i sosten di artistanan lokal. == Mira tambe == * [[Artista di Karibe Hulandes|Lista di artista di Caribe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] [[:Kategoria: -------------- '''Arte visual''' (na [[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts''), ta e formanan di arte den cua imagen, of lo visual, ta tuma precedencia. E imagen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un obheto di arte. E ta distinto for di [[arte di tarima]], pa cua e presencia di un publico bibo ta esencial. E artenan visual ta formanan di arte manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, imágen, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Hopi disiplina artístiko manera arte performátiko, arte konseptual i arte di textil, tambe ta enserá aspekto di arte visual, i tambe arte di otro tipo. Den e artenan visual, e artenan apliká,<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20170623143359/http://www.buzzle.com/articles/different-forms-of-art.html ''Different Forms of Art – Applied Art'']}}. Buzzle.com. Retrieved 11 December 2010.</ref> manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior, i arte dekorativo<ref>{{cite web |url=http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |title=Centre for Arts and Design in Toronto, Canada |publisher=Georgebrown.ca |date=2011-02-15 |access-date=2011-10-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111028075227/http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |archive-date=2011-10-28}}</ref> tambe ta inkluí. Arte visual ta e forma di arte den kua e imágen, òf e visual, ta tuma presedensia. E imágen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un opheto di arte. Un opheto di arte por tuma un forma plat, manera un pintura, òf un forma tridimenshonal, manera un eskultura. Den paisnan di abla ingles, e ta wòrdu referí na dje komo ‘e arte visual’. Arte visual tambe ta wòrdu referí na dje, usando un galicismo, komo arte plástiko (franses: les arts plastiques). Plástik ta nifiká tangibel, material; e materialidat aki ta para den kontraste ku e abstrakshon di e artenan di aktuashon: baile, teater i músika, ku ta tuma lugá den tempu. Tur dos tipo di arte ta proveé ​​e televidente ku un eksperensia estétiko, den forma di un eksperensia sensorial eksepshonal. Arte visual ta wòrdu kreá prinsipalmente den studio pero tambe riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den eksposishonnan den museonan, galerianan, inisiativanan di artista, i espasio públiko. Ménos públiko ta e kolekshonnan di arte di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == == Caracteristica == == Caribe Hulandes == Den Caribe Hulandes, arte visual {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] --------------------------------------- {{Databox}} Un '''cas di cunucu''' (papiamentu: ''kas di kunuku'') ta un cas tipico na e [[islanan ABC]], cu usualmente ta situa den [[kunuku|cunucu]]. Cunucu ta derivá for di e palabra indjan ''conuco'', un nomber cu a wordo adopta despues pa e Spañónan na Antias y Venezuela. Cunucu ta nifica tambe un pida tereno di agricultura, sea den uzo of nò. Awendia e palabra cunucu ta referi na ‘plantacion’ (i tambe ‘campo’).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kunuku], Encyclopedie van Curaçao</ref> Despues di e conkista di e islanan door di e Hulandesnan, e [[West Indische Compagnie]] (WIC) a establece plantacionnan na gran eskala pa komersio ku Europa. Pa traha riba e plantashinan, nan tabata trece catibonan for di [[Afrika|Africa]] y a traha casnan riba e tereno di plantashon, den e estilo custumber na West Africa. Materialnan comun riba e islanan, manera palu, piedra di coral, piedra di kalki of lodo mescla ku sterilisashon di baka riba un mimbre di rama, tabata wòrdu usá pa e murayanan, i palu di maishi òf kaña tabata wòrdu usá pa e daknan. E materialnan aki ta reflehá den e palabranan papiamentu: kas di yerba ta nifiká “hut di yerba”, [[cas di torto]] ta nifica “hut di lodo”, kas di pal’i maishi ta nifiká “hut di palu di maishi”. Kunuku is de algemene naam voor het landelijke gebied van de Benedenwindse Eilanden, al of niet in gebruik voor landbouw of veeteelt. Het woord is afgeleid van het Indiaanse conuco, een naam later overgenomen door de Spanjaarden in de Antillen en Venezuela. Kunuku betekent ook een stuk landbouwgrond al of niet in gebruik. == Aruba == Na Aruba ta dividí casnan di cunuku den cuater categoria. Casnan prome cu 1920, casnan despues di 1920, casnan cu un dak y casnan cu dos dak.[1] == Boneiru == Na Boneiru na 1937, segun e teniente gobernador, e introdukshon di e diseño standart di kunuku no tabata nesesario “E kunukero i/òf trahadó boneriano, kontrali na su kompañero di klas den gran mayoria di e di dos òf di tres distrito riba Curaçao, no tin su kas di baka pa biba aden tur ora, sino mas bien pa sirbi komo refugio durante áwaseru òf mal tempu atrobe - esaki ta e rancho òf ramada - ora e tin ku traha riba e tereno Normalmente e tin su mes kas den un di e pueblonan òf hamletnan riba e isla i e ta pues muchu mas mihó ku e promedio di kas di konukoe na Curaçao. ." E gobernador ta skirbi mas aleu: “Por deklará kompletamente di e boneriano ku e tin e karakterístika ku no ta sufisientemente apresiá pa kuida su kas masha bon (…) pa e por haña su mes kas e lo priva su mes di hopi, asta sufisiente kuminda i paña".[2] == Kòrsou == Ora sklabitut a wòrdu aboli riba 1 di yüli 1863, ex-catibunan a haña terenonan chikitu ku nan por a usa pa kultivá kuminda. E fundashon di e refineria di zeta (e Isla) na kuminsamentu di siglo 20 a kombertí e trahadónan di plantashon anterior den trahadónan di refineria di zeta. Durante e periodo aki, bleki di zeta i piedra aplastá tambe ta wòrdu usá pa e murayanan di e kasnan i bleki aplastá, blachi di heru ondula i tegel di dak pa e daknan. E kasnan aki ta wòrdu yamá kas krioyo. Kasnan tambe a wòrdu konstruí di palu ku a wòrdu usá komo pakete pa transporte di merkansia pa laman. E kasnan aki ta wòrdu yamá kasnan di planki, Papiamentu: kas di tabla. E kasnan original di Kunuku no tabatin un veranda ni un kushina pafó. Un desaroyo den e añanan despues di Segundo Guera Mundial ta ku kasnan ta wòrdu konstruí segun e konsepto di kunuku, pero ku un kushina i un veranda paden. Construccion ta wordo haci cu material manera piedra y tegel di dak. [[:Kategoria:Islanan ABC]] ---------------------------- {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = NGO | nomber = Stichting Rancho | abrevia = | logo = | imagen = | stop_imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]] | funda_na = | origina_di = | fusion_di = | fundado = | termina = | ideologia = conservacion di patrimonio cultural | presidente = Clifford Rosa | director = | coordinado = | subdirector = | embahador = | propietario = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | internacional= International National Trust Organisation | entrada = | costo = | sponsor = | parameter = | parameter_info = }} '''Stichting Rancho''' ta un organisacion no gubernamental (NGO) estableci dia [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]], dedica na conserva e herencia cultural, historico, y arkitectonico di e bario historico di Rancho na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. Situá na Visstraat 1, e fundashon ta enfoká riba protehá monumentonan lokal, hasi investigashon históriko, i organisá aktividatnan di komunidat pa mantené e área su identidat komo un asentamentu krusial di piskadó anterior. E fundacion comunitario ta traha consistentemente pa preserva, promove y fortalece e herencia cultural y natural di bario Rancho, Oranjestad y Aruba en general. Desde su fundacion, e organisacion a enfoca riba iniciativa cu ta conecta comunidad, historia, cultura y educacion, ainda den periodo cu circunstancianan externo a obliga adaptacion y reformulacion di plan y proyecto. Varios proyecto den curso di tempo:<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260122.pdf Stichting Rancho ta presenta agenda cultural cu enfoke riba herencia y participacion comunitario], BDA (22 di januari 2026)</ref> * Adopta un Hanchi, un concepto cu ta enfoca riba cuido y reconexion cu espacio publico y patrimonio local. * Tempo pa Click, ta ofrece un perspectiva alternativo riba exposicionnan cultural, specialmente pa contenido cu normalmente no ta logra visibilidad amplio. * Hof ’i Bario di Rancho ta representa otro iniciativa importante cu ta enfoca riba espacio berde y herencia natural dentro di e bario. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------- {{Databox}} '''Ren bak na Kòrsou''' of '''Bak di awa di lluvia na Kòrsou''', tambe yama '''ren bak''' ta \[\[put di awa di lluvia]] ku ta sirbi riba isla di [[Kòrsou]] pa warda awa di lluvia.<ref name=":1">{{Cita notisia |outor=Dennis Pikero |titulo='Regenwater maakt lekkere thee' |fuente=Ñapa |fecha=24 aprel 2004 |página=3}}</ref> E baknan ta konsistí di [[kal]], zjata, pieda grandi i simènt. Piedra grandi tabata trese for di [[Ronde Klip]] riba karret di palu (''trùk di palu''). Tin diferente tipo di bak. Algun ta riba tera (bougròndiko), otro ta bou di tera bou di sali di kas òf serka di entrada. Tin tambe ku ta pegu na kas òf un tiki leu for di dje. Klima di Kòrsou ta [[semi-arido]], ku un proméshu di lluvia di mas o ménos 550 mm pa aña. Tèmperatura tambe tin su influensia: ta variá entre 25.3 °C i 31.0 °C. Esaki ta pone suminisro di awa na preshon, tantu pa hende komo pa mata.<ref>{{Citeer web |url=[https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/](https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/) |titel=TUINAANLEG OP CURACAO |datum=25 òktober 2022 |werk=[www.viviansnursery.com](http://www.viviansnursery.com)}}</ref> == Historia == Historia di suminisro di awa ta inkluí den e [[Canon di Kòrsou]].<ref>{{Cita web |url=[https://canoncuracao.cw/39-water/](https://canoncuracao.cw/39-water/) |titulo=39. Awa |fecha=25 òktober 2022 |fuente=Canon di Kòrsou}}</ref> E promé bibu di isla tabata uza put di pia (''pos di pia'') pa haña awa. E putnan aki tabata haña preferensia na lugá ku un nivel haltu di awa den tera ([[freatisch vlak]]).<ref>{{Citeer web |url=[https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-](https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-) |titel=GRONDWATERPEIL EN WATERVOORZIENING OP CURACAO ... |datum=2022-10-25 |werk=Yumpu.com}}</ref> Ku yegada di [[Spañanon]] i despues \[\[Hulandes]], hende a haña instrumento pa traha put mas profundo. Na lugá ku tabatin hopi put, manera rònt di \[\[Schottegat]], a kominsá papia di 'plantashon di awa'. Pero ku demanda grandi, nivel di awa den tera a baha i hopi put a seca. Den sieklo di 19 hende por a kumpra awa ku tabata yega for di otro lugá, pero tabatin tambe bak di awa bou di kas di pieda, serka di entrada (''sala'') òf \[\[patio]]. Na plantashonnan, te den sieklo 20, hende tabata dependé di pos i baril grandi. Tabatin gota i baril, pero no tabatin bak. Uso di bak a yega ku peliger di \[\[mushi di fiebre amariyo]]. Na kas haltu (kas di campo) ta encontra bak regularmente. Na esaki no tabatin put serka. Otro manera pa haña awa manera kar di awa (''garosh’i awa'') no tabata praktiká hopi. Ku yegada di [[Isla (raffinaderia)|raffinaderia di Shell]], demanda pa awa di bèbèr a subi. Na 1928 Shell a kuminsá \[\[destilashon|destilá]] awa salá. Mas lat a instala \[\[leiding di awa]], ku den anjanan 1960 a yega prome mayoria di kas. \== Balor == Baknan na Kòrsou tin balor histórico.<ref name=":0">{{Cita buki |titulo=Monumenten in de steigers |outor=Jan Toeter |ko-outor=Anko van der Woude, Henk Langenfeld |pagina=35–37}}</ref> Dependiendo di e lugá, por tin balor arkitektoniko i monumental tambe. Bak ku ta separá for di kas ta risibí awa for di kas por medio di [[akwadukt]]. Baknan tin muraya hopi diki i e muraya ta bira mas diki abou. Den eskinan e murayanan tin forma rondá, i tin hopi [[spuwadó di awa]] (''sakadó''). Por tin un dak ku [[tegel di dak]]. Interior di un bak ta wòrdu fini-fini pa evitá [[alga]]. Den baknan tin piskadó chikí pa kome insekt i alga. Kualidat di awa ta kontrolá pa Departamento di Salú (GGD) di gobièrnu Kòrsou. Awa di bak ta bon pa hasi tè, pa kosecha lokal i segun algun hende ideal pa laba kabey.<ref name=":1" /> == Monumento == Baknan todavía ta sirbi pa warda awa. Tambe ta haña uso nobo. Tin hende ku ta mira un bak komo un luhu. Hopi kas no tin mas un bak òf e a wòrdu usa pa otro motibo. Tin kas ku a pone un piso riba un bak. Otro ta konvertí e bak den kamber di drumi, ofisina, pisina, kamber di was òf espasio pa archi. Den e kambio aki mester tene konta ku regla pa protehá e balor monumental. Ora di habri bentana, tamaño mester keda limitado. Karakterístika di monumento no mester pèrdè den restourashon. Tin direkshon espesiál pa preparashon i realizashon. Por ehèmpel, yená e bak te nivel di chon. Esaki ta posibel basta ku e proseso por wòrdu reversá.<ref name=":0" /> Na [[Landhuis Rooi Catootje]] tin un ehèmpel kla di un bak di awa ku balor monumental. Riba mapa i portret por mira ku e bak ta un tiki leu for di e kas. Na bochinanan di sakadó tin rechi pa stòp para i blachi di drenta. {{Appendix}} --------------- == Burg di Pos Chikito == Un brug cu a keda construi den afia 1928-1929 como "Brug di conexion" pa conecta e dos oriyanan na cada banda di [[Spaans Lagoen]]. E brug a keda cla dia 26 di september [Hartog, Aruba zoals het was, zoals het werd. Afb. 87]. E ‘brug’ ta forma un conexion masha importante entre e caminda cu tambe a keda construi den e temponan ey, conectando Oranjestad cu San Nicolas. E tipo di brug aki ta un combinacion di un brug permanente pa trafico y brug di conexion. Tabatin papia di haci e brug mas hancho. Realisacion di esaki no a cristalisa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2003/page/8/mode/1up?q=piedra+di+mula Kalender Monumentenfonds]</ref> == Kurimiauw 2 == E cas di cunucu a wordo traha den e forma traditional di artesania. El a wordo traha na final di siglo diesnuebe, probablemente como homenage na e matrimonio di sefior Kelly. Originalmente e curason di e cas tabata exsisti di handrij parti zuid y posiblemente tambe cu un cushina parti pabou di esey. Mester remarca cu tempo nan aya e productonan di recurso tabata: piscamento, cria di bestia manera galifia y porco y traha den plantacion di sucu na Cuba. E cas di cunucu aki ta di gran interes arkitectura historico pa motibo di su biehes. ==Schelpstraat 36 y 38 == E cas ta forma un unidad di dos parti. E prome parti, e cas di cunucu, fecha na final di siglo 19 y e di dos parti, e cas di comerciante ta construi den comienso di siglo 20. E arkitecto di tur dos e edificionan tabata Abelardo Henriquez casa cu Dominica Figaroa. Tur dos e edificionan tabata yama durante e bida di sr. Abelardo Junior den boca di pueblo “La Casa de la Municipalidad”. Riba 17 di april 1997 e casnan a wordo cumpra pa Stiching Monumenten fonds. E trabounan di restaurashon a dura di 30 di oktober pa 14 di december 2001. ==Seroe Patrishi Ongd.(z/n) - Begraafplaats== Den e santana Protestant aki tin diesseis graf. E ta situa na e caminda di santo meimei di Seroe Patrishi y Shiribana y tin un cura di cadushi rond di dje cu un muraya di piedra. Akinan a wordo dera e Comandeur Simon Plats. E tabata Comandeur pa solamente 8 luna na Aruba (1826-1827), caminda cu e | a fayese inespera. E grafnan ta conoci como grafnan di comandeur. Tin diferente lugar na Aruba cu ta conoci pa nan grafnan di comandeur. ==Papilon 110 == Un cas hopi unico cu ta consisti di dos edificio conecta na otro. E cas ta situa na e banda pariba di caminda di Santa Martha pa Santa Cruz. E noknan die cas ta core di pariba pa pabou. E edificionan ta consisti di un piso bou di un dak di cuatro banda traha di zink acaba cu decoracion riba cada punta di contacto di e noknan. Contra di e banda pabou di e edificio mas dilanti tin un edificio den un forma cuadra bou di un dak sera. Riba e banda pabou di e edificio pa zuid tin un cushina bou di un dak ful sera. Contra esaki tin un fogon cu un fundeshi den forma di un bloki, cu un schoorsteen y un capa ariba. ==Rooi Koochi 4== E cas aki ta un ehempel unico di cambio di periodo di arcitecto for di klei pa piedra y ta den bon condicion. E arcitectura a keda manera cu e tabata. E ta ilustra un cas di cunucu traha den siglo 19 den un forma artesano tradicional cu e nok casi den e direccion di pariba pabou. E banda di ariba di e cas ta traha di piedra. Sin embargo e murayanan di e galeria ta traha di klei. Remarkabel ta cu e cas ta traha riba un tereno cu ta baha na e banda zuid. Pa kita e diferencia aki e banda zuid di e cas ta traha riba un pida ariba cu ta yena. == Wilhelminastraat 11 == E cas na skina aki traha den siglo 19 ta un cas di cunucu. E cas a wordo recientemente renoba pa motibo di su funcion nobo “Optica Kok”. Posibelmente e extencion di y contra e banda pariba di e galeria di e banda zuid tambe tabata wordo usa originalmente como un sitio pa un empresa y un tienda. Contra di e banda pa nord bo ta hana un cas di siglo 20 bou di un dak cu cuatro banda cu tin un benhada den aspecto cu e banda pariba di e cas di cunucu. E nok ta para vertical riba e entrada di auto. Posibelmente e entrada aki tabata un caya. E cas aki ta pertenece na e infrastructura municipal di Oranjestad di antes. == Palm Beach 21 == Un ehempel bunita y unico di un cas di cunucu. E cas ta orienta di OZO -WNW. Remarcabel ta e fogon hancho. Cu e fogon aki ta haa un cushina chikito. Esaki bo por yega for di pafo. Esaki ta duna un motibo pa pensa cu tabata tin un negoshi di cuminda akinan. E cas tin un dak di dos banda cu zink ariba; e construccion y galeria ta laga bo supone cu originalmente tabata tin un dak traha di torto of di otro material traditional. == Seroe Patrishi 9 == E cas di cunucu traha di lodo a wordo construi medio siglo 19 riba tereno y bou di guia di Aresidius van der Biezen. E cas ta orienta cu su nok OW. E cas ta consisti di diferente material manera klei y piedra. Piedra, hopi usa den trahamento di cas, ta un piedra natural forma den pida iregular. E parti zuid die cas tin un entrada. Na cada banda di e cas nos tin un bentana grandi cu contrabentana di palo pega na dje cu ta habri bai afo. Dor di su posicion na caminda grandi bo por wak e cas bon. ==Macuarima 161 == cas di cunucu cu regenbak conoci como Cas Decora a wordo traha arededor di ana 1935. E arcitecto tabata Ignatio Ras, cunucero y metsla. E a traha e decoracionnan na e banda nord di e cas tambe. (informacion agradabel di Arsenio Ras). E cas ta orienta di pariba-pabou. E platchi zinknan pinta un color cora maron y e nok pinta blanco y e “kepersnan” ta pone enfoke riba e combinacion di color di e panchinan di dak cu e scama di decoracion gepleister ariba. E cas aki ta di gran importancia pa motibo di su bunitesa, e nificacion pa e conocimente, e historia di e isla Aruba y e balor di e pueblo. ==Brazil 12 == E cas di cunucu aki a wordo construi den e afianan 1928/1929 bou di encargo di sefor Winterdaal (tata di José Maria Winterdaal). E murayanan di e curason di e cas, ta traha di piedra, esun die galeria y cushina y tambe e muraya di e regenbak ta traha di beton cu bloki cement. E w.c. ta los riba e tereno patras di cas y tin un dak sera. E cas ta di gran interes pa e isla di Aruba pa motibo di su arcitectura historico y e balor tipico. Pa nord oost di e cas tin dos piedra di mula maishi pa mira. {{Appendix}} -------------- {{Databox}} '''Bamba''' ta un instrumento musikal Bamba ta konsistí di dos pida bambu hòl, yamá kaña brabu. Laman ta karga trese bambu òf kaña brabu na kosta nort di Boneiru. For di tur e pipanan ku ta yega kantu, ta skohe esunnan ku tin un diameter entre 7 pa 12 centimeter. Ta kòrta un pipa mas largu ku e otro. Ta toka bamba batiendo duru abou riba tera. E tokadó di bamba tin den kada man un pipa di bambu i e ta bati un biaha esun i otro biaha e otro riba suela. Bamba ta un di e instrumèntnan rítmiko mas simpel i mas bieu31,32.<ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/Wij+zijn+Bonaire%20(4).pdf</ref> Un instrumento musikal trahá di dos pida bambú ku a bashí afó, yamá kaña brabu. Ta haña e takinan di bambú aki labá kantu na kosta di Boneiru i Kòrsou. For di e takinan aki, kada un di mas o ménos 7 pa 8 cm di diameter, ta kòrta dos pida di largura desigual—60 i 70 cm. Ku eksepshon di e partishon mas abou, tur otro partishon di kada pida ta wòrdu perforá. E parti abou di e bamba ta kòrtá 10 cm bou di e partishon sin perforashon. E bamba ta wòrdu toka dor di stamp’é rítmikamente riba un superfisie duru; huntu ku otro instrumentonan, inkluso e quarta i e guitara, e bamba ta kompañá kansionnan durante e fiestanan di San Juan i San Pedro na Boneiru. Den e kompañamentu aki, e bamba ta funshoná komo un kontrabas. P’esei e larguranan ta wòrdu kòrtá di tal manera ku, ku e piesa mas largu ta fungi komo e nota fundamental, e piesa mas kòrtiku ta aproksimá e di kuater nota mas serka posibel. E instrumento aki, konosí den organologia komo tubonan di stèmpel, ta wòrdu hañá rònt mundu: na Afrika, Sentro i Sur Amérika, Asia i Sur Pasífiko. Su struktura simpel ta hasié un di e instrumentonan di ritmo di mas bieu.<ref name=:"2">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bamba], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] ------------------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Karko''' ta un instrumento traha di un kokolishi ku e punta korta afo. Suplamento ta wordo hasi dor di e apertura ku a wòrdu kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di [[Boneiru]]. E carco ta un kokolishi cu e punta corta afo. Suplamento ta wordo haci door di e apertura cu a wordo kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di Boneiru. {{Appendix}} *Orígen: E kalko (tambe konosí komo karko) ta un instrumento natural ku orígen den tradishon Afrikano i Indígeno Karibeño. Tabata uzá pa komunikashon, selebrashon i músika spiritual den komunidat kolonial. *Deskripshon: Un koncha grandi di see (Queen Conch), ku su punta a kue pa krea un bochin. Supla duru den e bochin ta produsí un son ronko, bronzit i resonante, manera un trompeta rudimentario. *Uzo: E kalko tabata sirbi komo instrumento di señal: pa yama hende, marká kuminsamentu di fiesta, ceremonia, of ritu. Tambe tabata forma parti di banda folklóriko komo introdukshon musikal. *Género musikal: Tambú, Seú, Músika folklóriko *Gruponan konosí: Grupo Danzarte (Kòrsou) Grupo Tutti Frutti (Boneiru) Grupos folklóriko di Seú {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] ------------------------------------ {{Databox}} '''Kimba Tutu''' ta un instrumento musikal *Orígen: "Kimba tutu" ta un nòmber folklóriko pa un tambú ku orígen Afrikano, ku a bira parti di ekspreshon folklóriko den islanan ABC. "Kimba" referí na bai riba ku energia; "tutu" posibelmente referí na su son. *Deskripshon: Un tambú trahá di barika di palo ku kuero tensá riba su kabes. Por bati ku man of ku palito. E tambú ta produsi un son profundo, energiétiko i pulsante. *Uzo: Uzá den danza folklóriko i fiesta, asina manera tambú. Ta stimulá moveshon di kurpa, i sirbi komo ekspreshon di resistensia kultural i identidad. *Género musikal: Tambú, Danza folklóriko, Músika di resistensia i identidad Afrikano-karibeño *Gruponan konosí: Grupo di Tambú Tradishonal (Kòrsou) Fundashon di Musika Antiyano Presentashon den Siman di Kultura [[:Kategoria:Instrumento musikal]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Kòrsou]] -------------------------- [[:Kategoria:Herensia kultural]] ---------------------- '''Fogon''' ta un luga den kushina Kandela den kushina, kaminda tabata kushiná riba e konfó (wechi di kandela), yená ku karbon. E huma por a sali dor di e chimenea riba e kamina aki. Solamente e kasnan di e miembronan mas riku di e poblashon tabatin un fogón, inkluyendo e kasnan di kunuku. Damio trahá di tres piedra, riba kua tabata hasi kushinamentu (tres pied’i fogón). Zie es.wiki: hogar (fuego):El hogar, chimenea o lar,1​es el lugar de una casa donde se enciende fuego con leña o algún otro combustible. Durante siglos fue el espacio de las viviendas usado como cocina y foco de calor, un entorno común que servía de estancia y comedor (de invierno). ------------------ == Esclavo Thico == Awe dia 16 di september Thico, un esclavo di Aruba, a wordo conmemora durante di e proyecto Caquetio, Africano, Europeano: Nos tur ta un famia cu a tuma luga na Club Kibrahacha 60+, Archivo Nacional y Museo Archeologico.<ref>https://solodipueblo.com/thico-e-prome-esclavo-conoci-cu-a-para-pa-su-libertad-na-aruba/ Thico e prome esclavo conoci cu a para pa su libertad na Aruba], SolodiPueblo (12 september 2024)</ref> Thico tabata e prome esclavo na Aruba cu a para pa su libertad segun e buki di historia De Geschiedenis van Aruba tot 1816 scirbi pa señor Adi Martis. Thico su acto di protesta a tuma luga den e aña 1795, hopi prome cu e esclavo popularisa Virginia kende a nace 47 aña despues. Thico tabata un esclavo di e commandeur Bochard Specht kende tabata e commander na Aruba di 1792 te 1797 e tempo cu el a bira malo. Thico a wordo poni den (hand)boei y manda Corsou. Den e journal di e gobernador di dia 16 di september 1795 ta scirbi cu Thico lo wordo sera te ora cu e wordo bendi na un otro doño pafo di Corsou. El a wordo castiga pasobra commandeur Bochard Specht a consider’e di tin e audacia y frescura pa para pa su libertad. Awendia nos lo bisa cu el a demonstra curashi y cu e tabata asertivo. Thico a para pa su libertad na Aruba un dos luna prome cu Tula y Carpata a para pa libertad na Corsou. E carta di Bochard Specht na e Gobernador Johannes Abrahamszoon de Veer tabata di 17 di juni 1795 y Tula y Carpata a cuminsa nan lucha dia 17 di augustus 1795. Bishita Archivo Naional pa mira e bunita pinturanan di algun di nos adulto mayor cu ta comunica cu nos nan pensamento y sintimento en relacion cu sclavitud. {{Appendix}} ---------------- {{Databox}} '''Agan''' ta un instrumento di batido, tambe yamá heru, ku antiguamente tabata wòrdu usá pa akompañá e *tambu i e *kachu durante e fiesta di kosecha. Ademas, e agan tabata ser usa pa indiká e medida ora di hasi trabou pisá i ora di karga hende pa hospital. E instrumento aki ta forma di un skèrpi ku a keda kibra for di un plaka, ku a bira kasi un kobra, i e tin un largura di mas o ménos 40 cm i un diametro di mas o ménos 10 cm. E agan tabata wòrdu toka ku e slòt na suela, riba brasa, dor di bati riba dje ku un bara di heru, di mas o ménos 30 centimeter largu, yamá manga. Pa protehá e kurpa di e brasa di e hungadó i tambe pa aumenta e posibilidatnan di wega, un banda di heru - barbá - tabata wòrdu pone na e man ku tabata tene e agan. E agan, tambe konosí na Afrika Occidental, Nigeria i Benin, ta wòrdu toka durante ritualnan den honor di ⁇ Ogun ⁇ , e Dios di heru. (Kontra. Haiti: ⁇ hogan ⁇ , Cuba: ⁇ ogan ⁇ ). {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Aruba]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] Een slaginstrument, ook heru genaamd, dat vroeger gebruikt werd om de * tambu en de * kachu te begeleiden tijdens de oogstfeesten. Ook werd de agan gebruikt om de maat aan te geven bij het verrichten van zware arbeid en bij het dragen van mensen naar het ziekenhuis. Gemaakt van een bijna tot een koker omgebogen afgebroken schaar van een ploeg, heeft dit instrument een lengte van ongeveer 40 cm en een doorsnede van ongeveer 10 cm. De agan werd met de gleuf naar boven gekeerd liggend op de arm bespeeld door er met een ijzeren staafje, ongeveer 30 cm lang, manga genaamd, op te slaan. Om de huid van de arm van de bespeler te beschermen en tevens om de speelmogelijkheden te vergroten, werd een ijzeren band - barbá - om de pols gedaan bij de hand waarmee de agan werd vastgehouden. De agan, ook bekend in West-Afrika, Nigeria en Benin, wordt daar bespeeld tijdens rituelen ter ere van “Ogun”, de God van het ijzer. (Vgl. Haïti: “hogan”, Cuba: “ogan”).<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Agan], Encyclopedie van Curaçao</ref> ---------------- hoetink {{Databox}} '''Becu''', ta un instrumento musikal traha di un uitgehold stemgel di maishi di 40 pa 50 cm di largura. midden in e stemgel zijn vlak naast elkaar twee spleetjes gesneden, waardooor de muzikant blaast. De open uiteinden worden met de handel min of meer afgesloten om het geluid te temperen. ook de stengel van het suikerriet werd er wel eens voor gebruikt. {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] Bekú Een muziekinstrument gemaakt van een uitgeholde sorghostengel (de stengel van de zogenaamde "maishi chiki" plant) van 40 a 50 cm lengte en 2 cm dikte. Op ongeveer 3 cm van een der gaatjes, echter op de lijn die gevormd wordt door de twee gaatjes, wordt in de lengte van de stengel een tongetje ingesneden, waardoor beurtelings wordt geblazen en gezogen. De toonhoogte-verschillen worden verkregen door de gaten met de duimen beurtelings af te sluiten en te openen. De bekú werd gespeeld om de tijd te doden bij het bewaken van de sorghovelden tegen vernieling door vogels en andere dieren. Ook werd de bekú tijdens familiefeesten gespeeld, begeleid door de wiri en de bamba. Wordt vandaag nog gespeeld in Benin en Opper-Volta, respectievelijk papo en bumpa genoemd.<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Beku], Encyclopedie van Curacao</ref> -------- {{Databox}} '''Barí''' ta un instrumento musikal Na Boneiru, barí ta referí tantu na e instrumènt mas importante den músika kultural, komo na e selebrashon di barí. Ántes tabata usa barí di ròm komo instrumènt. Despues ku e barínan ei no tabata bini mas, a kuminsá traha barí di palu. Ta kurti kueru di kabritu òf di karné pa pone riba e barí. Grandinan ta bisa ku e kueru di karné ta toka mas mihó ku esun di kabritu. E tokadó ta wanta e barí krusando su pianan rònt di e barí. Pa e barí saka zonido, e tokadó ta bati ku su dedenan riba e kueru33. == Wiri == Ta traha wiri di heru, koper òf stal. Si usa heru, e zonido di wiri ta mas kla. E largura di wiri ta entre 20 ku 30 centimeter. Den e hanchura di e wiri, nan ta skèrf algun strepi di punta pa punta. Pa toka wiri e tokadó ta tene e instrumènt den su man. Den su otro man e tin un otro heru ku e ta raspa riba e instrumènt pa saka ritmo. Na Boneiru wiri ta un instrumènt ku no por falta34.44 {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[Category:Instrumento musikal]] ---------------------------------- == Sinfonia di man == Durante di e selebrashon di maskarada, e instrumènt mas prinsipal ta sinfonia di man. Esaki ta un sinfonia ku ta toka ku man. E tokadó di sinfonia di man ta dirigí e grupo di maskarada. Otro tipo di instrumènt Segun tempu ta desaroyá, gruponan a introdusí mas instrumènt musikal den e ritmo kultural di Boneiru. Esnan ku mi a menshoná tabata tei tur tempu i tei te dia di awe. Tin instrumènt di ántes ku awendia bandanan no ta usa mashá mas. Por ehèmpel karkó. Karkó ta e kokolishi di mas grandi na Boneiru. Tabata usa kaska di karkó ántes komo instrumènt di supla pa tur tipo di okashon. -------------------------- {{Databox}} '''Premio Sticusa''' tabata un premio literario pa tur idioma di Surnam i Antias Hulandes, pr ehempel Srnan Tongo, Hindi i Papiamentu ku eksepshon di hulandes. * 1976 ** premio literario - Guillermo Rosario ** premio di incentivo - Henry Habibe; Federico Oduber *1975 ** premio literario - [[Antoine Maduro]] *1976 *1977 ** premio di incentivo - [[Pacheco Domacassé]] (rechasa) [[Category:Kultura]] [[Category:Antias Hulandes]] ------------------- '''Adriaan Lacle''' ([[16 di yüni|16 di juni]] [[1866]] - [[21 di yüni|21 di juni]] [[1935]]), tabata un komersiante magnate Arubano. cu ta conecta cu varios eificio di herencia: * Casa La Quinta * [[Cas Veneranda]] * stadhuis di oranjestad * [[Fontein (Aruba)|Fontein]] == Biografia == Hij is geboren op 16 juni 1866, yiu di Casper Pieter Laclé en Nano Jacomina Nicolasa Henricus y tabata e mayor di seis yu. No tin hopi konosementu tokante su edukashon di mucha òf kualke di su promé eksperensianan di negoshi, pero durante su bida laboral e a yuda hende haña prestamo, tabata un komersiante ku a logra hopi, i tabata doño di varios tereno. De echo, el a encarga e konstrukshon di e famoso kastigu La Quinta Carmen, awor un restorant. Ounke nunka e mes no a biba den e kas bunita ei, su kas mes tambe tabata reflehá su éksito i bon gusto. Awe ainda su kas ta den bon kondishon i por haña e kas den e kaya di Oranjestad. Pa loke ta trata su bida personal, ta bisa ku el a kasa dos biaha durante su bida. E tabatin su promé yu muhé durante su promé matrimonio, pero el a pèrdè su esposa poko despues di su nasementu. Durante su di dos matrimonio el a haña 16 yu. Sinembargo, a bisa ku solamente 11 di e 17 hòmbernan ei a logra pasa 18 aña di edat. Na 1891 el a bolbe casa cu Leonsa Oduber (1871- 1951) El a fayece na e edad di 69 ana. (Oranjestad)—The name Adriaan Laclé may ring a bell to locals as one of the bigger roads on the island, but about a century ago, Adriaan Laclé was a rich businessman, well-known for his generosity, wealth, and taste. Adriaan was born in 1866 and was the eldest of six children. Not much is known about his childhood upbringing or any of his earlier business ordeals, but during his hay day he often helped people get loans, was a well-established trader, and owned several plots of land. In fact, he commissioned the construction of the famous La Quinta Carmen manor—now a restaurant. Though he himself never lived in the beautiful manor, his own house also reflected his success and good taste. Today his house still stands in good condition and can be found in the back streets of main street Oranjestad. Regarding his personal life, it has been said that he was married twice during his lifetime. He had his first daughter during his first marriage but lost his wife soon after her birth. During his second marriage, he fathered 16 children. However, it has been said that only 11 of those 17 made it past 18 years of age. Perhaps two of his most well-known daughters are Maria Monica Laclé and Maria Veneranda Laclé, who went on to marry successful brothers Eloy Arends and Maximilian Arends, respectively. Their houses are still standing; Eloy and Maria Monica’s mansion functions as a townhall, used to host civil marriages, while Maximilian and Maria Veneranda’s house stands on the opposite side of the road to them—though currently under renovation after years left in ruin.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240521.pdf Adriaan Laclé One of Aruba’s richest men in the twentieth century], Aruba Today (21 di mei 2024) </ref> Source: De Kolibrie op de Rots (en meer over de geschiedenis van Aruba) by Evert Bongers {{Appendix}} ---------------------------- {{Databox}} [[File:Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg|thumb|Pan bati cu pisca y cabaron]] en.wiki: '''Pan bati''' ta un pan plat, cu ta un autentico specialidad di e cushina [[Aruba]]no. Na Aruba ta come esaki como pan y na banda di otro platonan manera sopa carni, stoba y paska hasa. Tambe por come cu sucu riba dje o otro reyeno. Pan bati ta parce un pancake, pero cu un sabor diferente y hopi menos dushi.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> E ta traha di hariña di maishi (sorghum), hariña di trigo y lechi. Originalmente e tabata wordo traha riba un casuela, awendia ta uza un panchi.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> E creacion di pan bati a ser influencia pa diferente cultura manera esun di e conkistadonan [[Spaña|Spaño]] i esun di e nativonan indjan. Pero e influencia di mas grandi a bini di e cultura crioyo Arubano. Pan bati ta un auténtiko plato di Aruba, ku ta parce pancake pero ku un sabor diferente. Pan bati ta un plat di pan ku ta wòrdu traha manera pancake, pero ku un sabor hopi ménos dushi. E ta un plato di banda hopi popular i ta kumpli ku kasi tur kos típiko arubano, manera sup, stew i piská fritu òf shellfish. E por wordo combina na banda di diferente plato manera sopa carni, stoba y paska hasa. Pan Bati is een vrij dikke pannenkoek die van oorsprong uit Aruba komt en gebakken wordt op een kasuela. Een kasuela is een gietijzerplaat waar ( met erg weinig boter ) de pannenkoeken op worden gebakken. Intussen heeft de kasuela plaats gemaakt voor de koekenpan.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> {{Multiple image | image1 = Maishi Rabo (Sorghum bicolor).jpeg | image2 = Casuela 16 36 24 540000.jpeg | caption2 = ''Casuela'' (flat cast iron griddle)or ''Buren''(flat clay griddle)are used to cook ''[[arepa]]'' cachapa and pan bati. An equivalent variety is the [[Comal (cookware)|comal]]. | caption1 = In Aruba ''maishi rabo'' ([[Sorghum bicolor; Spc.introduced]]) is used to make ''pan bati'' (typical Aruban flat native bread). While funchi is made from corn ([[ Zea mais]]) | total_width = 400 | image3 = Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg | caption3 = Fried ''piska cora'' ([[Lutjanus purpureus|red snapper]]), shrimp, and pan bati. }} == Pan bati == Pan bati is een authentiek Arubaans bijgerecht, dat pannenkoek lijkt maar anders van smaak is.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> Pan Bati is een broodachtig bijgerecht dat wordt gebakken als pannenkoeken, maar veel minder zoet smaakt. Het is een zeer populair bijgerecht en past bij bijna alle typisch Arubaanse gerechten, zoals soepen, stoofpotjes en gebakken vis of schelpdieren. E pancake pisá aki ta wòrdu traha di kuminda di sorgo i lechi. E pasta ta wòrdu traha riba un plaka di heru, e cazuela. I e pan bati ta kuminda komo kuminda di banda ku piska, karni, sopa òf stew. Na lugá di patata òf riso. Den algun reseña e proporshonnan di farinha di maishi i farinha di trigo ta varia, i algun kushinan ta añadí un wowo òf sukari di vanila na lugá di sukari normal. E ta un receta excelente pa experimenta cu ne. Y cu bo no tin cazuela, no ta importa. Un bon pan tambe lo ta bon. E panbati ta traha di un compuesto di harina di maishi i di trigo. E proporshon di esakinan ta krusial pa por haña un resultado bunita i friu. Originalmente, Pan Bati tabata wòrdu kaktá riba un plaka di heru, e casuela. Deze dikke pannenkoek wordt gemaakt van sorghummeel en melk. Het deeg wordt op een ijzeren plaat, de cazuela, gebakken. En de pan bati eet je als bijgerecht bij vis, vlees, soep of stoofgerechten. In plaats van aardappels of rijst. In sommige recepten variëren de verhoudingen van het maismeel en het tarwemeel, en sommige koks doen er een ei bij, of vanillesuiker in plaats van gewone suiker. Een uitstekend recept dus om mee te experimenteren.En dat je geen cazuela hebt, geeft niets. Een goede bakpan voldoet ook. De panbati is gemaakt van een mengstel van mais- en tarwemeel. De verhouding hiervan is cruciaal om een lekker luchtig resultaat te krijgen. Oorspronkelijk werd Pan Bati gebakken op een gietijzeren plaat, de casuela.<ref>https://www.antilliaans-eten.nl/en/recepten/arubaanse-pan-bati/</ref> Maar het gaat ook prima in een koekenpan. De naam pan bati betekent letterlijk "geslagen of geklopt brood". Het doelt natuurlijk op de bereiding van het beslag, dat flink schuimig wordt opgeklopt voordat het in de pan gaat. Panbati wordt meestal bij het avondeten gegeten en wordt geserveerd als alternatief voor [[rijst]], [[aardappel]]en of [[funchi]]. Soms wordt de panbati ook gewoon als pannekoek gegeten met een klontje boter en wat poedersuiker. Op feesten wordt geitensoep met pan bati gegeten. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ------------------- '''Premio Nacional di Teatro''' (PNT) ta un premio institui pa departamento di Cultura di Aruba (DCA) na aña 2004. Otorgamento di e premio ta tuma luga anualmente na ocacion di e celebracion di Dia Mundial di Teatro, riba o rond di [[27 di mart|27 di maart]]. E premio ta wordo otorga na persona, grupo of fundacion cu a contribui na desaroyo di arte di tarima na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA cu premio nacional di Teatro Aruba 2005-2021], 24ora.com (6 di juni 2021)</ref> Cada lustro ta entrega alaves e “reconocemento special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> E prome premio a wordo otorga na 2005 y e prome reconocimiento di Bida Largo na 2009, titulo cu a bay pa prome bes na e tecniconan di Cas di Cultura Aruba, señor Richard Hopmans y señor Rolande Bryson. == Laureado == * 2005 - [[Mascaruba]], grupo teatral * 2006 - [[Jubi Naar]] (1943-2024), autor, critico, actor, periodista y director di teatro * 2007 - Amy Lasten, maestro, directora y actriz * 2008 - Carmen Herrera, autor, director di teatro, actriz y compositor hunto cu grupo teatral Kibrahacha * 2009 - Oslin (Chin) Boekhoudt (19??-2015), autor, actor y director di teatro * 2010 - Leo Tromp (1943-2021), presidente Internacional di Teatro Amateur, IATA y FUNDARTE. * 2011 - [[Vale Croes]] (1951-2015), comediante * 2012 - Mirto Laclé, gestor cultural * 2013 - [[Diana Antonette]], actriz y directora di Teatro di Danza Arubano. * 2014 - no a otorga premio * 2015 - no a otorga premio * 2016 - no a otorga premio * 2017 - no a otorga premio * 2018 - no a otorga premio * 2019 - ? * 2020 - ? * 2021 - Lenie Jeandor, actriz, escritor y director di teatro * 2022 - Persey Jeandor, actor, cantante, comediante y director di teatro * 2023 - [[Norman de Palm]], productor di teatro * 2024 - [[Instituto Pedagogiko Arubano]] (CKV Teatro) == Recipiente “Reconocemento Special di Bida Largo” == * 2009 - Richard Hopmans y Rolande Bryson, tecniconan di Cas di Cultura Aruba; pa dedica henter nan bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral) * 2019 - Farita Luidens, actriz, comediante, productor, escritor di teatro; pa 50 aña den farandula cu su mega produccion “Ken ta Basha Abou”) * 2020 - [[Cas di Cultura]]; pa mas di 60 aña na servicio teatral y cooperacion pa lanta arte di tarima. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] Manera ta custumber, tur aña Departamento di Cultura Aruba ta organisa e actividad teatral di mas grandi na Aruba cu ta relaciona cu Celebracion di Dia Mundial di Teatro. Anexo na e programa di celebracion, cada aña ta otorga e Premio Nacional di Teatro na un persona, grupo of fundacion cu a traha y cu a contribui grandemente cu e desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA CU PREMIO NACIONAL DI TEATRO ARUBA 2005-2021], 6 di juni 2021</ref> Cada lustro ta ser entrega alaves e “Reconocemento Special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> ----------------------------------------- '''Museum of Industry''' (''Museo di Industria'') ta un [[museo]] na [[Aruba]], dedica na e historia industrial di e isla, ku a kuminsá den [[siglo 19]]. E ta situa na [[San Nicolas]], den e edificio monumental di e toren di awa. Despues di restauracion di e edificio e museo a habri na juli 2016. == Exhibicion permanente == Pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e museo ta mustra sinku pilar economico importante den historia di Aruba. E ta trata di e industrianan di oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. Museo di Industria ta forma parti di Fundacion Museo Arubano, cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sector cultural di Aruba, historia y naturalesa. == Edificio == E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939; architecto tabata [[Pieter van Stuivenberg]]. Su construccion ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. Na 2003 Fundacion Fondo pa Monumento Aruba (SMFA) a kumpra e edificion pa asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E museo ta mustra pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e sinku industria mas importante den historia di Aruba: oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. E Museo di Industria ta situá den e Toren di Awa na San Nicolas i ta konta e historia industrial di Aruba, ku a kuminsá den siglo 19. E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939 i ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. A kumpra e Toren di Awa pa e Monumentonan di Fundashon na 2003 asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E Museo di Industria ta forma parti di Aruba Fundacion di Museo (Fundacion Museo Aruban), cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sektor kultural di Aruba, historia i naturalesa. E museo di E industria ta habri tur dia for di 9'or di mainta te 6 di atardi. The Museum of Industry is located in San Nicolas—better known as the art capital of Aruba. This museum exhibits the industrial history of gold, aloe, phosphate, oil and tourism through elaborated displays and multimedia installations.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240402.pdf Create museum memories], Aruba Today (2 di april 2024)</ref> The Museum of Industry is situated in the Water Tower in San Nicolas and narrates Aruba's industrial history, which began in the 19th century. The Water Tower was built in 1939 and consists of three sections: the substructure, the high-rising vertical shaft, and the tank at the top. The Water Tower was purchased by the Monuments Fund in 2003 so it can be restored and preserved as one of Aruba's monuments. The Museum of Industry is part of Aruba Museum Foundation (Fundacion Museo Aruban), which is a foundation set to maintain, preserve, and protect the Aruban cultural sector, history, and nature. The museum of Industry is open daily from 9 am till 6 pm. For more information, check out their Facebook page Museum of Industry Aruba. ----------------------------- ==Musica den Caribe Hulandes== * en.wiki:Music of the former Netherlands Antilles E músika di Antias Hulandes ta un kombinashon di elementonan nativo, afrikano i europeo, i ta estrechamente konektá ku tendensia di paisnan bisiña manera Venezuela i Colombia i islanan manera Puerto Rico, Cuba, Santo Domingo, Haiti, Martinique, Trinidad, Dominica i Guadeloupe. E islanan di Curaçao i Aruba, ku tabata forma parti di Antillanan Hulandes, ta konosí pa nan vals, baile, mazurka i un tipo di músika ku ta wòrdu yamá tumba, ku a haña su nòmber for di e tambornan di conga ku ta akompañá e músika. E otro islanan ta hopi mas chikitu ku Aruba, Bonaire i Curaçao. Nan ta Sint Eustatius, Sint Maarten i Saba. Sint Eustatius tin un bida nocturno chikitu, ku solamente un club nocturno (e zouk Largo Height Disco) [1] na 1996. E habitantenan, e "Statianonan", ta tene baile improvisá den kaya, yamá "road blocks", usando stereo di outo. Saba tin un kantidat di baile den diferente restorant, inkluyendo un gran variedat di hip hop, calypso, soca, kompa, zouk, bouyon, reggae i merengue. Sint Maarten tin un bon konosí tradishon di karnaval ku músika i baile, ku ta tuma lugá meimei di aprel i ku ta kulminá ku e tradishonal kimamentu di Rei Moui-Moui, i tambe un kantidat di klubnan di anochi i kasinonan ku músika; "spot"nan popular kaminda lokalnan ta bai baila ta inkluí Boo Boo Jam i Lago Height, tur dos situá na e parti nort (franse) di Sint Maarten; e banda di kasinonan mas popular ta King Bo-Bo, konosí komo e "King of Calypso". 2] == Aruba == Musica ta masha estrechamente conecta cu e cultura Aruba, y ta hunga un rol importante den fiesta, carnaval y celebracionnan informal. E músika di karnaval a nase na Trinidad na fin di siglo 18, i ta kombiná temanan romántiko, melodía inspirá den calypso, i tambor di tumba. Otro selebrashonnan Arubiano ku ta basá riba músika ta incluí Dera Gai, Dande, Gaita i Aguinaldo. Op Aruba speelt muziek niet alleen op feestdagen een belangrijke rol, maar ook tijdens de carnavalsperiode en informele vieringen. Omdat het eiland zo klein is, heeft de muziek van Aruba rijke invloeden van Afrika, Europa en Latijns-Amerika. De muzikanten hebben de muziek wel een onmiskenbaar Arubaans/Antilliaans geluid gegeven zodat het toch niet hetzelfde is. {{div col}} * [[Asambeho]] * [[Calypso]] * [[Roadmarch]] * [[Steelband]] * [[Dande]] * [[Tumba]] * [[Waltz antiano]] * [[Bolero]] * [[Soca]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ==Bonaire== E isla di Bonaire ta konosí pa un kantidat di baile, entre otro e baile di Bari i e baile di Simadan. Polka, carioca, rumba, merengue, danza, joropo, jazz waltz i mazurka importá tambe ta popular. [[Baile di Sinta]] ta un baile popular di fertilidat, ku ta wòrdu ehekutá rònt di un palo di mei. Cancionan di trabou tradicional Africano na Bonaire a evoluciona cu tempo den cancionan ritual cu baile compleho, instrumentacion y polifonia. 3] E Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di e mesun nòmber, i tambe na otro okashonnan, ta wòrdu dirigí pa un kantante soltero ku ta improvisá tekstonan ku ta komentá eventonan lokal i figuranan (un kantante asina ta similar na un calypsonian). E baile di Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di Bari, ta bai huntu ku un tambor ku ta parse un bongo, yamá un Bari. E promé parti di e baile ta presentá hòmbernan ku ta kompetí den un baile stilizá, ritual pa muhénan, siguí pa un parti kaminda e parnan ta baila, maske nan no ta mishi (e ta similar na tumba).[ 3] Despues di e kosecha di sorgo den luna di febrüari te ku aprel, e festival di Simadan ta tuma lugá pa selebrá, ku e wapa, un baile ritmiko, ku ta bai huntu ku e selebrashon. E kansionnan tradishonal di Simadan ta inkluí tres forma di yamada i kontesta, e Dan Simadan, Belua i Remailo. Nan ta uza instrumentonan manera bari, wiri, karko, quarta, guitar, triangle y clapping. 3] {{div col}} * [[Bari]] * [[Simadan]] * [[Tumba]] * [[]] {{div col end}} ''Bari'' is a festival, dance, drum and song type from the Dutch Antillean island of [[Bonaire]]. It is led by a single singer, who improvises. Lyrics often concern local figures and events of importance.<ref>{{cite web|url=http://www.geographia.com/bonaire/boncul01.htm|work=Geographica: Bonaire|title=Culture: A Rich and Diverse Heritage|access-date=December 3, 2005}}</ref> ==korsou == {{div col}} * [[Wals antiano]] * [[Danza]] * [[Mazurka]] * [[Tumba]] * [[Tambu]] * [[Muzik di zumbi]] * [[Ritmo Kombina]] * [[Latin rap]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ''[[Tumba (music)|Tumba]]'' is a style of Curaçao music, strongly African in origin, despite the name's origin in a 17th-century Spanish dance. Traditional ''tumba'' is characterized by scandalous, gossiping and accusatory lyrics, but modern ''tumba'' often eschews such topics. It is well known abroad, and dates to the early 19th century. It is now a part of the [[Carnival Road March]].<ref>{{cite book|author=De Ledesma, Charles |author2=Gene Scaramuzzo |chapter=Dance-Funk Creole-Style|year=2000 |editor=Broughton, Simon |editor2=Ellingham, Mark |editor3=McConnachie, James |editor4=Duane, Orla|title=World Music, Vol. 2: Latin & North America, Caribbean, India, Asia and Pacific|pages=289–303|publisher=Rough Guides|isbn=1-85828-636-0}}</ref> == Sint Maarten == {{div col}} * [[Ponum]] * [[Quimbe]] {{div col end}} ''[[Quimbe]]'' is a topical song form from the Dutch Antillean [[St Maarten]]. It traditionally accompanies the ''ponum'' dance and drumming, but is now often performed without accompaniment. Lyrics include gossip, news and social criticism, and use clever puns and rhymes. Performance is often competitive in nature.<ref>{{cite book|title=New Grove Dictionary of Music & Musicians|editor=Sadie, Stanley|chapter=Dutch Antilles|publisher=Macmillan Publishers|location=London|year=1995|isbn=1-56159-174-2|page=777}}</ref> Other genres include: {{div col}} * [[Latin hip hop|Latin Rap]] * Ritmo Kombiná * [[Tambu (music)|Tambú]] * Seú * Wals * [[Zumbi]] {{div col end}} ----------------------------------------------------- --------------------------- Het Natuurhistorisch Museum van Bonaire is een museum geopend in 1885 en gevestigd in Kralendijk op Bonaire . Geschiedenis Gebouwd in 1885 door een Venezolaanse plantage-eigenaar, werd de eigenaar er na de Tweede Wereldoorlog van beschuldigd samen te werken met de nazi's door de bewegingen van transportschepen met een zender-ontvanger door te geven aan Duitse onderzeeërs in de Caribische Zee. De eigenaar wordt in Venezuela gearresteerd en de eigendommen worden in beslag genomen. Vervolgens werd het in 1947 aangekocht door de familie Herrera , een van de meest invloedrijke families op Bonaire . Het huis heette destijds het “Van der Reehuis”. Het groeide uit tot een kleine winkel met vlees van de plantage in Washington, houtskool, groenten, ingeblikte goederen en vervolgens bier en limonade. Tegenwoordig is dit herenhuis een van de historische monumenten van Bonaire en herbergt het het Bonaire Natural History Museum. Het bewaart Indiase kunstvoorwerpen, schelpen en zeedieren , Bonaire-vogels, koralen, schelpenfossielen, plantagegereedschappen, antieke flessen en nog veel meer . --------- '''FuHiKuBo''' (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) ta un organisashon boneriano dedika na registra e historia di Boneiru. El a wordu funda dia 6 di ougustus 1998. == link eksterno == * [http://archivoboneiru.com/ Wepsait di Archivo di Boneiru] FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) es una organización de Bonaire dedicada a registrar la historia de Bonaire. La fundación se creó el 6 de agosto de 1998 y se dedica a la[1]: Dat doet zij onder meer door Bonairiaanse ouderen op video te laten vertellen over hun eigen geschiedenis. De collectie bestaat uit archiefmateriaal verzameld door Boi Antoin. Via de website archivoboneiru.com zijn meer dan 1000 interviews en documentaires te zien die een beeld geven van het eiland.<ref>[https://www.unesco.nl/nl/artikel/unesco-accrediteert-bonairiaanse-stichting-fuhikubo Unesco accrediteert Bonairiaanse stichting Fuhikubo], 11 di september 2020</ref> {{Appendix}} ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} [[File:Dakkappellen Weststraat 15.jpg|thumb|275px|Dak di Casita Geel]] '''Casita Geel''' (of ex-cas di Aruba Bank) ta un cas di cunucu na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]], situa den centro di ciudad na Weststraat 15. E ta un [[monumento]] proteha y a wordo registra den Registro di Monumento dia 10 di mart 2011. Het kunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 is een beschermd monument en is op 10 maart 2011 in het Monumentenregister ingeschreven.[2] Het is eigendom van de Stichting Monumentenfonds Aruba en was tot eind 2019 in gebruik als kantoor van ARINA. == Historia == Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya G.F. Betico Croes (antes Nassaustraat) y Waterweg, pega cu e edificio di Aruba Bank. Ta probable cu e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un [[Fransia|Frances]]<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> y na 1908 a wordo cumpra pa Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest-Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest-Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas.[[File:Aruba Bank.jpg|thumb|left|John Eman Bank den Caya Betico Croes]] El a resta como e ultimo casita di cunucu den e caya principal comercial di oranjestad, despues cu tur e otronan a keda tumba abou y remplasa pa edificionan nobo i mas moderno durante [[siglo 20]]. [[File:Voorgevel Weststraat15.jpg|thumb|Fachada dilanti na Weststraat 15]] ---- nl.wiki:Weststraat 15 is een stadskunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 in Oranjestad, de hoofdstad van Aruba. Het staat ook bekend als het Gele Huisje (of "Casita Geel" in Papiaments) of ex-Aruba Bank Huisje. Het is tot stand gekomen mogelijk in 1908. Er is ook sprake volgens Plantage Zorg en Hoop dat het in 1860 zou zijn gebouwd door een Fransman.<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> [1] Het jaartal 1908 en huisnummer 97 boven de hoofdingang zouden hierdoor verwijzen naar een verbouwing uitgevoerd door de toenmalige eigenaar Richard Johannes Eman die het had aangekocht. Eman was gehuwd met Johana van der Biest en samen kregen ze zes kinderen. Als volwassene trouwde een van de dochters met de bankier John Gerard Eman die de stichter was van de Aruba Bank. Originalmente, la casa estaba situada en la esquina noroeste de Caya G.F. Betico Croes, antigua Nassaustraat, y Waterweg. Estaba situada con su fachada alejada de la línea de edificación con una plaza con grandes árboles delante. En el contexto urbano y sobre todo para la principal calle comercial de Oranjestad, esta casita era muy especial porque seguía siendo la última casa stadskunuku presente en esta calle. Todas las demás casas stadskunuku habían sido demolidas durante el siglo XX y sustituidas por nuevos edificios más modernos. == Historia == == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix}} Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya Betico Croes y Waterweg, pega cu e actual edificio di Aruba Bank. Probablemente e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un Franses y na 1908 a wordo cumpra pa Sr. Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest- Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest- Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas. Na aña 2000 cu e meta pa preserva e casita aki pa futuro generacionnan y evita e bay perdi a dicidi pa muda esaki pa un locacion nobo na Weststraat. Pa aloca e monumento a busca un tereno den Oranjestad mes paso akinan ta caminda cu e cas di cunucu mester a keda mirando cu ta den e area aki so por a haya e tipo di casnan aki. Un otro punto importante tabata cu mester a haya un tereno caminda por a aloca e cas mescos cu na su tereno original na un distancia di 14 meter for di e rooilijn esaki ta ser considera un locacion historico. Asina a logra yega na e tereno caminda e edificio ta actualmente despues cu e tereno a keda traspasa pa Stichting Monumentenfonds Aruba. Esaki ta e unico biaha cu na Aruba a muda un monumento completamente. Despues di a fungi como museo, oficina, restaurant awor eCasita Geel lo ta e cas nobo di Moonshine Diaquiri & Co.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/10/AM231010.pdf E portanan di Casita Geel lo habri un biaha mas pa publico], AweMainta (10 di oktober 2023)</ref> {{Appendix}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=}} {{References}} }} [[Category:Hende]] [[Category:Monumento|Aruba]] [[Category:Aruba]] ------------------------------- User:Curatoraruba10/sandbox '''Museo di Industria''' ta un [[museo]] na [[Aruba]]. E ta situa den [[Watertoren San Nicolas|Watertoren di San Nicolas]], un edificio monumental na skina di Bernardstraat y Caya Cooper.? E museo tin un exposicion permanente cu ta pinta e desaroyo industrial di Aruba, cuminsando cu e explotacion minanan di oro, e cosecha di aloe, e industrianan di fosfaat y petroleo y finalmente cabando cu [[turismo]]. Het Industriemuseum, gehuisvest in de voormalige watertoren te San Nicolas, geeft een beeld van de industrialisatie van Aruba. Dat verhaal begint met het goud delven, de aloëwinning, de fosfaatindustrie, om dan eerst uit te komen bij de olie­industrie en ten slotte het toerisme.  == Watertoren San Nicolas == E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas, construi pa LWV (Lands Water Voorziening, awendia WEB Aruba NV) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Architecto tabata [Pieter van Stuivenberg]], kende tabata traha pa LWV na korsou. == locatie == Museo Industrial ta situa alabez den un edificio cu ta hopi apropia pa cu e tematica di e exposicion aki…e edificio monumental a ser contrui pa LWV (Lands Water Voorziening) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Di e forma aki por acomoda e cantidad di migrantenan cu a bin busca un bon futuro na Aruba y cu pa gran parti a establece nan mes den e pueblo aki. Pa loke ta diseño por remarca cu e ta mustra razgonan di estilonan di moderno na momento di su construccion manera art deco y nieuw bouwen cu ta refleha e enfoke riba forma, dynamismo y functionalidad di e periodo. E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas y sin duda ta un recuerdo potente y symbolico di e desaroyo tecnologico industrial di e epoca atras. en.wiki: ==Industry museum== The industry museum provides an overview of the industrial activities on Aruba. It has displays of the gold, [[aloe]], phosphate ([[guano]]) and oil industries which were present on the island.<ref>{{cite web|url=https://www.aruba.com/nl/ontdek/het-industriemuseum |title=Het Industriemuseum |website=Aruba.com |language=nl |access-date=19 February 2022}}</ref> The [[public utility]] companies of Aruba have permanent exhibitions of their activities.<ref name="beautiful"/> -------------------------------- '''Museo Historico di Aruba''' ta e [[museo]] mas bieu na [[Aruba]]. E ta situa den [[Fort Zoutman]] na Oranjestad. Artwell Cain: Het oudste museum is het Historisch Museum Aruba, opgericht 1961 en nu bekend als Museo Historico Arubano (FMA). Aanvankelijk viel het museum onder het beheer van de Stichting Cultureel Centrum Aruba, in 1975 kreeg het een eigen stichtingsbestuur. De doelstelling was het oprichten en beheren van één of meer musea met objecten en kunstzinnige voorwerpen van cultuurhistorisch en natuurhistorisch belang en de bewustwording van de Arubaanse bevolking van het verleden.4 In 1984 kreeg het museum een permanente behuizing in het historische Fort Zoutman, in het centrum van Oranjestad. Dit gebouw dateert uit 1798, de ernaast gelegen Willem III-toren uit 1868. ------------------------------------------- {{Databox}} [[File:Museo di Tambu Shon Cola.jpg|thumb|Museo di Tambú Shon Cola]] '''Museo di Tambú Shon Cola''' ta un [[museo]] chikitu na [[Kòrsou]]. E ta situá ost di [[Willemstad]] entre [[Spaanse Water]] i Sint Jorisbaai, den region di Bandariba. Den un kas di famia, tipo [[kas di kaha]], na Kaya Sabana Baka 31.<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021), pag.61-65.</ref> == Mira tambe == * [[Lista di museo na Kòrsou]] {{Appendix}} [[Category:Kòrsou|Museo]] [[Category:Kultura]] [[Category:Kòrsou]] Het Museo di Tambú Shon Cola ligt ten oosten van Willemstad, tussen het Spaanse water en de Sint Jorisbaai. Het vrijstaande huis met zijn veranda, dieprode muren en witte vensters is een eenvoudige versie van de deftige landhuizen van de witte elite, in de volksmond kas di kaha. Een bord bij de ingang vermeldt, in het Papiaments: ‘Een volk heeft recht op zijn eigen geschiedenis.’<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021).</ref> Het museum is opgericht in april 2015 door Mr. dr. René Rosalia (1948), politicus en oud­minister van Onderwijs, Cultuur, Sport en Wetenschap. Deze tambú­speler en ­componist promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam op een onderzoek naar de wettelijke en kerkelijke repressie van afro­culturele volksuitingen. Rosalia is ook een van de drijvende krachten achter het bijschrijven van tambú in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland, in november 2016.91 In het museum bracht hij een groot deel van zijn in 1972 gestarte privécollectie onder. Tekstborden geven uitleg in het Papiaments en Engels. In vertaling: ‘Tambú werd gespeeld vanuit diepe spirituele redenen. De aanwezigheid van tambú in het leven van “yesterday’s people” was om te voldoen aan de plichten die verbonden waren met hun intense spirituele orientatie.’ Tambú bood hun bescherming en veiligheid. Met tambú kon de mens contact maken met God. Zonder tambú was je onbeschermd en zwak. Op een monitor zijn beelden te zien van een feest op Bandabou in 1991, waar paren dansen op tambú­muziek. Tambú is verbonden met de jaarwisseling en eindigt op Dumingu di Tres Rei, de zondag na Drie Koningen. De tambú­spelers identificeren zich met de zwarte koning Balthazar.92 --------- ------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''Johannes (Johan) Hartog''' (☆ 1912 - † 1997 na [[Salzburg]]) tabata un historiador, escritor y bibliotecario antiano. E ta ser considera un di e pioneronan cu a pone e fundeshi pa investigacion cientifico socio-cultural tocante [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{citeer web|url=https://www.creativeeuropedesk.nl/sites/default/files/files/UNESCO%20Aruba%20Heritage%20report%20Luc%20Alofs%20okt08_0.pdf|auteur=Alofs, Luc|titel=The Aruba Heritage Report|werk=Aruba National Commission for [[UNESCO]]|datum=2008|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> == Bibliografia == Johan Hartog tabata un persona remarcabel; e tabata protestant cu e converti den catolico y a promove den [[teologia]] (''doctor theologiae'') na Universidad di London.<ref name="Hartog">{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402196:mpeg21:a0006|titel=Dr. Hartog vertrokken|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-11-12|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> E tabata biaha hopi, entre otro den tur skina di [[Oropa|Europa]] y [[Medio Oriente]], acumulando conocemento na diferente universidad, pais y sociedad. Na juni 1940 el a yega [[Kòrsou|Corsou]]. Den añanan 1940 pa 1946 Hartog tabata redactor en hefe di [[Amigoe|Amigoe di Curaçao]], corant cu e momento ey tabatin circulacion na tur e islanan di [[Kòrsou i Dependensianan]]. Bou di su guia Amigoe a converti di un corant semanal den un corant diario.<ref name="Hartog"/> Despues di 1946 el a continua cu Amigoe como coresponsal. Entre 1946 i 1948 el a muda bek pa Hulanda, unda el a keda nombra redactor en hefe di e corant regional "Gooi- en Eemlander" na Hilversum. Desde 1948 el a traha pa Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) y tabata enbolbi pa cu lantamento di un centro cultural na [[Kòrsou]] y [[Aruba]]. Na 1950 el a wordo nombra director di e [[Biblioteca Nacional Aruba|biblioteca di Aruba]], cu tabata situa na Lagoenweg na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Mas despues e biblioteca ta muda pa [[scol 1888|Wilhelminastraat]], unda Hartog a keda director te su pensioen na 1972. Hartog tabatin un cantidad di publicacion riba su nomber. Mayoria di su buki a wordo publica na Aruba pa e imprenta VAD (Verenigde Antilliaanse Drukkerijen, antes D.J. de Wit). Di su obranan algun a wordo traduci na idioma [[Ingles]] of [[Spaño]]. Mas conoci ta su obra ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'' (Historia di Antias Hulandes), un cronica antiano den cuater tomo cu a sali entre 1953 y 1981.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://www.bibliotecanacional.aw/pages/johan-hartog/|titel=Johan Hartog|werk=[[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]|datum=2018-02-23|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Den e ultimo aña a saca como e di cincu tomo un registro y bibliografia historico. Na aña 1948 Hartog a casa cu Elisabeth Wouters, yiu muhe di G.J.J. Wouters (1883-1973), [[Lista di gobernador di Antia Hulandes (1634-1954)|gobernador di Antias Hulandes]] entre 1936 y 1942. Huntu nan a biba na [[La Piccola Marina]] di 1950 te 1980, ora nan a bandona Aruba pa motibu di salud di Elisabeth.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640175:mpeg21:a0088|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-09-29|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Na 1997 Hartog ta fayece na edad di 85 aña, net un luna despues di su esposa, y a wordo dera na Salzburg dia 21 di mei 1997. == Obra (seleccion) == * 1944 - ''Journalistiek leven in Curaçao'' * 1947 - ''Nederland in de West'' * 1953-1981 - ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'', tomo I te cu IV * 1957 - ''Bonaire: van indianen tot toeristen'' * 1961 - ''Curaçao: van kolonie tot autonomie: na 1816'' * 1962 - ''Het verhaal der Maduro's en foto-album van Curaçao, 1837-1962 : uitgegeven ter gelegenheid van het honderd vijfentwintigjarig bestaan van S.E.L. Maduro & Sons'' * 1964 - ''De Bovenwindse eilanden : Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius : eens gouden rots nu zilveren dollars'' * 1967 - ''The Honen Daliem congregation of St. Eustatius'' * 1968 - ''Luis Brion: de admiraal-financier'' (hunto cu Philip Louis Pierre Brion) * 1970 - ''Mogen de eilanden zich verheugen : geschiedenis van het protestantisme op de Nederlandse Antillen'' * 1971 - ''Honderd jaar gezelligheid in De Gezelligheid, 1871-1971'' * 1973 - ''Tula: verlangen naar vrijheid'' * 1974 - ''The courthouse of Sint Maarten'' * 1976 - ''Geschiedenis van Sint Eustatius'' * 1987 - ''Juwana Morto: Kustbatterij Aruba'' * 1996 - ''Het oude fort op de berg : gedenkboek bij het tweehonderdjarig bestaan van Fort Nassau op Curaçao'' * 1997 - ''De forten, verdedigingswerken en geschutstellingen van Curaçao en Bonaire : van Van Walbeeck tot Wouters, 1634-1942'' {{Appendix}} Johannes Hartog werd op 16 mei 1912 in Baam geboren. Hij volgde het gymnasium en studeerde vervolgens geschiedenis. In 1937, op vijfentwintigjarige leeftijd dus, promoveerde hij in Londen op de 'The Sacrifice of the Church'. Omdat het zijn voornemen was om oripntalist te worden, meldde hij zich als post-graduate student bij het Oosters Instituut in Rome. Zijn gekozen specialisatie zou de Balkan zijn. Maar de Tweede Wereldoorlog verhinderde de voorgenomen studie. Johan Hartog moest Italië verlaten. Omdat een broer van hem met zijn gezin op Curacao woonde, waar deze een betrekking bij de Shell had, belandde Johan Hartog na enige maanden en veel omzwervingen uiteindelijk op Curapao. Dr. Johan Hartog (1912-1997) was in de jaren 1940-1946 hoofdredacteur van de krant Amigoe di Curaçao, 'weekblad voor de Curaçaosche eilanden'. Onder zijn leiding werd de Amigoe een dagblad. Eind 1946 vertrok Joh. Hartog terug naar Nederland. Daar trouwde hij in 1948 met Elisabeth Wouters. Zij was een dochter van G.J.J. Wouters (1883-1973), een voormalig gouverneur van de Nederlandse Antillen (1936-1942). Vanaf 1948 was Hartog als medewerker van Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) betrokken bij de oprichting van het Culturele Centrum Curaçao en het Cultureel Centrum Aruba. In 1950 werd hij benoemd tot directeur van de Arubaanse bibliotheek aan de Lagoenweg in Oranjestad. Later zou de bibliotheek naar de Wilhelminastraat verhuizen, hij bleef er directeur tot zijn pensionering in 1972. Hartog heeft een aantal publicaties op zijn naam staan. Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Bronnen: * "Dr. Hartog vertrokken", in: Dagblad Amigoe di Curaçao d.d. 02-11-1946 *"Cultuur op korte termijn", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 31-05-1950 * "Verdiensten Hartog gememoreerd. Arubaanse bibliotheek viert 20-jarig bestaan", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 14-08-1974 * "Mevrouw Hartog werd 80 jaar", in: Amigoe d.d. 17-01-1987 Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Entre 1953 y 1981 el a publica un cronica di e historia antiano den cuater tomo bou di e nomber 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'. Mayoria di su buki a wordo publica pa e imprenta D.J. de Wit na Aruba. vijf delen waarvan de laatste 1981: Registerdeel en historische bibliografie bij de Geschiedenis van de Nederlandse Antillen Eerst die man. Doctor theologiae. Gepromoveerd in de Godgeleerdheid aan de Universiteit van Londen. UH rechtzinnig protas- j tantsche familie. Werd Roomsch- Katholiek. Reisde véél. De Balkan, Rusland. En het Beloofde Land („the much promised land" schreef — geestig en sarcastisch — onlangs „Linie"). Zoo vergaarde Hartog zijn wijsheid. Aan vele universiteiten (iater ook de Pauselijke van Rome), in vele landen en milieus. Met' die wetenschappelijke en wereldwijsheid spoelde hij, na Juni 1940, aan op Curagao. Een zéér vreemde eend in die subtropische bijt. Het was wijsheid van den Kerkvorst van dit kleinste deel des Rijks — Monseigneur Petrus Innocentius Verriet, den bisschop — dat hij Hartog de leiding gaf van het Missie-orgaan, het algemeene nieuwsblad Amigoe di Curagao, dat eenige malen per week verscheen. Hartog maakte er een dagblad van. Een heel merkwaardig, heel pittig, heel persoonlijk dagblad, soms veel te dwaas, maar altijd pittig en de moeite waard. Soms ging de wijsheid van hoofdartikelen en beschouwingen hoog uit boven dagbladpeil. Soms daalde Dr. Hartog naar het peil van de dorpsgemeenschap en spotte op dat peil j dat de spaanders er af vlogen.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010480233:mpeg21:a0041|titel=Vreemde geschiedenis. Waarom mag Hartog niet terug?|werk=Algemeen Dagblad|datum=1946-11-15|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> ------------------------------------- [[File:La Piccola Marina (Aruba) 19 09 28 897000.jpeg|thumb|275px|Fachada di La Piccola Marina]] '''La Piccola Marina''' ta un edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. El a wordo diseña como cas na 1950 pa arkitecto [[Jan Nagel]] (1913-1972) riba encargo di [[Johan Hartog]] (1912-1997), historiador, escritor y bibliotecario na Aruba. E cas ta unico den su sorto na Aruba. == Edificio == E cas di dos piso ta situa den centro di ciudad na L.G. Smith Blvd. 68, banda di [[Fort Zoutman]] cu bista riba bahia di Paardenbaai y Wilhelmina Park.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640114:mpeg21:a0015|titel=Te Koop|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-07-19|bezochtdatum=2023-10-17}}</ref> E piso abou ta consisti di entre otro un terasa, kamber pa studia, comedor, cushina i kamber cu baño pa e sirviente. E piso ariba tin un sala grandi, dos kamber y un baño. Cada piso tin un superficie di masomenos 90 m². Den e cura tin un casita di aproximadamente 20 m². Ultimo decadanan el a fungi entre otro como oficina y ta actualmente e sede di [[Kolegio di supervishon finansiero Aruba|Colegio di supervision financiero di Aruba]]. == Literatura == * Olga van der Klooster & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 187. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] De benedenverdieping omvat een terras, studeerkarr eetkamer, keuken, bijkeuken en dienstbodenkamer met badkamer. De bovenverdieping bestaat uit c. . grote woonkamer met grandioos uitzicht, twee slaapkamers en een badkamer. De oppervlakte is circa 90 m 2 per verdieping. In de tuin bevindt zich bovendien een tuinhuisje van circa 20 m 2. Het huis is voorzien van veel kasten en verfijningen en verkeert dank zij zorgvuldige bewoning en regelmatig onderhoud, in uitstekende conditie. Uniek voor Aruba en zeer aantrekkelijk geprijsd op NAf. 285.000,- k.k. ----------------------------- '''Adolf Kock''' (1936) ontving een Zilveren Anjer in 2022 vanwege zijn geschiedkundige kennis over [[Aruba]]. Met zijn kennis en verzameling van 1 miljoen foto's vanaf 1800 tot nu heeft hij een belangrijke bijdrage geleverd aan het behoud van ons [[cultureel erfgoed]]. -------------- == Tula == ===Vrijheidsstrijder wordt nationale held=== Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel [[Rehabilitatie (recht)|gerehabiliteerd]] als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot [[Held|nationale held]] van Curaçao.<ref name="historiek.net">[http://historiek.net/slavenleider-tula-uitgeroepen-tot-nationale-held/8736/#.VzQr1vmLTIV Historiek.net: ''Slavenleider Tula uitgroepen tot nationale held'']</ref> Dit werd nog eens benadrukt in [[2013]], toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.<ref>[http://www.curacaovoorjou.nl/cultuur/tula.html Curaçao voor jou: ''Tula'']</ref> Volgens oud-premier [[Don Martina]] kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals [[Nelson Mandela]], [[Martin Luther King]] en [[Mahatma Gandhi|Gandhi]].<ref name="historiek.net" /> Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. [[Canon van Curaçao]].<ref name="Canon">{{Citeer web|url=https://canoncuracao.cw/7-tula/|titel=Tula|werk=Canon van Curaçao|datum= |bezochtdatum=14 november 2021}}</ref> In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de [[Tweede Kamer]] om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 werd wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.<ref>Tweede Kamer der Staten-Generaal [https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2022Z23444&did=2022D50514 Gewijzigde motie van het lid Sylvana Simons c.s. over het verankeren van verhalen over antikoloniale vrijheidsstrijders en verzetshelden in het onderwijs (t.v.v. 36200-VIII-68)]</ref> In de [[Nederlandse_excuses_voor_het_koloniale_verleden#Excuses_regering_voor_slavernijverleden_(Suriname_en_voormalige_Nederlandse_Antillen)|excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden]] werd Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.<ref>Rijksoverheid [https://www.rijksoverheid.nl/documenten/toespraken/2022/12/19/toespraak-minister-president-rutte-over-het-slavernijverleden Toespraak van minister-president Mark Rutte over het slavernijverleden]</ref> Op 4 oktober 2023 erkende staatssecretaris [[Alexandra van Huffelen]] Tula namens Nederland als 'held voor ons allemaal'. "Het was een man die streed voor vrijheid, gelijkheid en broederschap".<ref>{{Citeer web|url=https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/video/video/5411418/na-228-jaar-eerherstel-voor-tula-held-voor-ons-allemaal|titel=Na 228 jaar eerherstel voor Tula: 'Held voor ons allemaal'|werk=rtlnieuws.nl|datum=5 oktober 2023|bezochtdatum=5 oktober 2023}}</ref> ------------------------ {{Variante|a}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} *NOTES Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} -------------- ---------------------------- de.wiki De Kalkoven Aruba is een historische kalkoven die nu in het grootstedelijk gebied van Oranjestad staat . Het dateert uit 1892 en is ontworpen door Santiago Tromp en tot 1949 geëxploiteerd door zijn zoon Felipe Santiago Tromp (1883-1960). Het is de enige authentieke kalkoven op Aruba die nog intact is. Tegenwoordig is het een van Aruba 's weinige industriële monumenten . Voorheen werden eenvoudige veldovens zonder wanden gebruikt. In 1970 is het gerestaureerd en opgenomen in de lijst van monumenten (Lijst van monumenten op Aruba) met het nummer 01-013. Geschiedenis Voordat cement werd geïmporteerd, werden alle gebouwen op Aruba gemaakt met kalkmortel . In die tijd werd de kalk gewonnen uit harde koralen en mosselschelpen en drie dagen boven een houtvuur gebrand. De zo geproduceerde ongebluste kalk werd geblust met water, vermalen en in combinatie met kleizand gebruikt om huizen te bouwen. De ongebluste kalk werd ook gemengd met de olie van aloë , gewreven en verwerkt tot lakproducten . ----------- * Kerki Protestant (Aruba) E '''Kerki Protestant''' ta un kerki di e De '''Protestantse kerk''' is een kerk van de [[Nederlandse Hervormde Kerk|Nederlandse Hervormde]] en [[Lutheranisme|Lutheraans]] gemeenschap in [[Aruba]]. Ze is niet aangesloten bij een internationale organisatie.<ref name="reform">{{nl}} Reformatorisch Dagblad, [https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,20110921:newsml_583ccb1e1294f192d493825627f25370 Veelkleurig kerk-zijn op Aruba], 21 september 2011</ref> E kerki bieu a wordo inaugura na 1846 y ta e kerki mas bieu cu ainda ta existe na Aruba. De oude kerk was in 1846 geopend, en is de oudste bestaande kerk op Aruba.<ref name="monument">{{en}} Monumenten Fonds Aruba, [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/protestant-church/ Protestant Church]</ref> In 1950 werd er een nieuwe kerk naast gebouwd.<ref name="historia">{{nl}} Historia di Aruba, [http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=71 Kleine Protestantse Kerk]</ref> == Historia == NOtes Construccion di e Kerki Protestant na Oranjestad a tuma luga entre 1845 pa 1846 pa e congregacion protestant na Aruba, funda na 1822. E ta construi den un estilo di construccion artesanal-tradicional, e kerki ta independiente y ta situa n’e skina zuidoost di un percela amplio delimita pa Wilhelminastraat, Schoolstraat, Rifstraat y Klipstraat. E fachada sur, cu su porche y su entrada principal, ta situa na Wilhelminastraat 1. E edificio antiguo den cual e kerki tabata situa, actualmente t’esun mas antiguo na Aruba, cumpra pa 250 florin for di famia Arends. E cas, cumpra for di famia Arends, despues a fungi como cas y leslokaal di e iglesia. A celebra e prome sirbishi dia 25 di augustus 1822. <ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/kerki-protestant-ta-conmemora-200-ana-di-su-fundacion-na-aruba/|titel=CONMEMORACION 200 AÑA DI FUNDACION DI KERKI PROTESTANT NA ARUBA|werk=24ora.com|datum=2022-12-01|bezochtdatum=20222-12-10}}</ref> {{Appendix}} ---------------------- {{Variante|c}} '''Radio Trans Mundial Boneiru''' ta un radio-emisora ku 4 zènder na parti suit di [[Boneiru]], ku kual nan ta transmití programa [[Kristianismo|kristian]] ku ta yega te na [[Venezuela]], [[Cuba]], [[Colombia]], [[Brazil]], i otro islanan den [[Laman Karibe|Karibe]]. Sede del mayor transmisor de AM del hemisferio occidental, Shine 800 AM -el sitio de transmisión de TWR en Bonaire- llega a una audiencia potencial de 100 millones en toda América Latina y el Caribe con la esperanza de Cristo.<ref>[https://twr.org/bonaire Boneiru]</ref> == Historia == Na 1952 Paul Freed, misionario merikano, a kuminsa un organisashon mediatiko ''Trans World Radio'' (TWR), pa transmiti di [[Maroko]] pa [[Spaña]]. Despues TWR ta muda pa Monaco. Despues di expande pa otro luganan, manera Guam ta expande pa Boneiru na 1964. TWR a bira e organisashon mediatiko kristian mas grandi na mundu i ta usa, banda di e onda korto i mediano, satelite, internet i otro teknologianan pa transmiti. en.wiki: TWR started in 1952, when Paul Freed [nl] set up the organization to reach Spain by broadcasting from Morocco. Later, TWR moved to Monaco. Other major transmitting sites include Guam, Bonaire,[1] Sri Lanka, Cyprus, and eSwatini (Swaziland). multinational evangelical Christian media distributor. The largest Christian media organization in the world, it uses mediumwave or high-powered AM and shortwave transmitters, local FM radio stations, cable, satellite, Internet, and mobile device technologies. Currently, their programs can be heard in 190 countries in more than 275 languages and dialects. de.wiki:Het is een van de grootste christelijke missionaire media-aanbieders ter wereld. Opgericht door Amerikaanse missionarissen , zond het zijn eerste radioprogramma uit vanuit Marokko naar Europa op 24 februari 1954, onder de naam Voice of Tanger . Na de onafhankelijkheid van Marokko moest TWR zijn zenderlocatie in Tanger verlaten als een aanhangsel van de voormalige koloniale macht. Het zendingswerk bouwde een kortegolfzender in het Prinsdom Monaco , dat in 1960 in gebruik werd genomen. Samen met Radio Monte Carlo deelde het zendingswerk, nu omgedoopt tot Trans World Radio, midden- en kortegolftransmissiesystemen in Monaco. Een paar jaar later bouwde het zendingswerk zijn eigen zenders op locaties in het buitenland. TWR opende voor het eerst een middengolf- en kortegolftransmissiesysteem in de Nederlandse Antillen om Latijns-Amerika te bestrijken . Zenders in Cyprus , Guam , Sri Lanka , Swaziland , Zuid-Afrika en Armenië volgden in de jaren 70, 80 en 90. aire == Vakatura Trans World Radio Bonaire (Boneriano, 19 oktober 2020) Radio Trans Mundial tin 4 zènder na parti suit di Boneiru ku kual nan ta transmití programa kristian ku ta yega te na Venezuela, Cuba, Colombia, Brazil, i otro islanan den Caribe. Tur dia, for di mitar di seis di anochi te ku mitar di nuebe di mainta por tende e evangelio di Hesu-Kristo den seis diferente idioma na e frekuensia 800AM. Pa e komunidat lokal di Boneiru, Trans Mundial ta transmití di dia i anochi na 89.5FM, e Bos di Speransa. TWR begon zijn uitzendingen op 13 augustus 1964. Het is werelds eerste radiostation dat door particulieren beheerd wordt.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461013:mpeg21:a0115|titel=Trans World is tien jaar op Bonaire|werk=[[Amigoe]]|datum=5 augustus 1974|bezochtdatum= 2021}}</ref> In 1964 werd het flamingo-eiland het tehuis van 's werelds eerste radiostation, dat door particulieren beheerd wordt. Na een jaar van hard werken, kwam het zendgebouw in het zuiden van Bonaire klaar. Hierin bevinden zich drie krachtige zenders. De grootste is een AM zender van 500 kw, die de frequentie 800 gebruikt op de standaard band. De twee korte golfzenders. van 50,000 watt en 250,000 watt werden toen ook geplaatst. Om deze reusachtige zenders van stroom te voorzienbouwde TWR, een centrale met twee 16 cylinders generatoren. In het begin werd «*r in 7.ps talen uitgezonden naar Zuid-, Midden- en NoordAmerika en de Caribische eilanden, heden ten dage in vijftien talen en zelfs naar India en Rusland. Het oorspronkelijke kantoor en studio-gebouwen werden ondergebracht in gewone huizen. Nu worden ze gebruikt als huisvesting voor TWR-personeel. In 1968 werd er een modern kantoor en studio gebouwd tegenover Hotel Bonaire. (1994:Studio aan de Kaya Gobernador Debrot) Het werd geopend in januari 1969. IN juli 1993 werden de kortegolf-uitzendingen gestaakt. Trans World Radio is een onderdeel van grote interkerkelijke organisatie, gesticht door Paul E. Freed. Zijn werk begon in 1954 toen Freed „the voice of Tangier" oprichtte. Er werden uitzendingen verzorgd vanuit Tanger, Marokko met een korte golf zender van 2500 watt. ---------- Vanuit Caribisch Nederland bereikt Trans World Radio (TWR) miljoenen luisteraars op het westelijk halfrond. Onze zender is met een vermogen van 440 kilowatt de krachtigste op het westelijk halfrond. Vanuit hier bereikt het Evangelie zowel Brazilië, de noordelijke landen van Zuid-Amerika, het Caraïbische Gebied, Midden-Amerika en zelfs de zuidelijke staten van de VS. Iedere toerist op Bonaire rijdt over de smalle EEG-Boulevard langs de iconische slavenhuisjes, de enorme zoutpannen en de zeldzame flamingokolonies. Onderweg zijn de 145 meter hoge antennes en het basisstation van Trans World Radio niet te missen. <ref>https://www.rd.nl/artikel/905859-trans-world-radio-zoutend-zout-vanaf-bonaire|titel=Trans World Radio „zoutend zout” vanaf Bonaire|22 december 2020}}</ref> {{Appendix}} ------- * Teater di sine na Korsou E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>[https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf Ta buskando potrèt, dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou], Ekstra, datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20</ref> ===Teater di sine aktual === * The Movies Curacao (Scharloo) - The Cinemas Curacao (Otrobanda) * Cinemark (Sambil) === Historia === The Roxy Theater at Pietermaai was destroyed by fire in 1982. Next to it stood the Naar Theater built in 1871 and remodeled into Teatro Americano, a cinema, in 1920. Roxy, built in Moorish style, replaced this building as a cinema venue. It was officially opened on 7 November 1931 as the “Stadsschouwburg” or Municipal Theater, but it too was later used as a cinema.<ref>https://www.curacaohistory.com/1931-roxy-theater</ref> In de jaren vijftig beschikte Curacao over een tiental bioscopen. Theaters als Westend (Otrobanda), Caraibe (Steenryk), Cinelandia (Punda), Cinerio (Suffisant) en het Rex-theater (Marchena) trokken toen talloze bezoekers. Door de invoering van de video kwam daar de klad in en het ene theater na het andere werd opgeheven. In 1982 brandde het Roxy-theater af. Daarna was er nog een tijdje een bioscoop in de Tempel. Verder beschikte Curacao in de jaren tachtig over een heuse drivein bioscoop. Maar ook die moest het afleggen tegen het opkomende videogeweld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644056:mpeg21:a0094|titel=Plan voor bioscoop op ex-Roxy terrein|datum=1992-05-26|bezochtdatum=2022}}</ref> Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> Vanaf 1956 sine-trunk een geschenk aan bevolking voor 50 jarig jubileum van Rotary * in de jaren vijftig een bioscoop theater te nieuwpoort * Separá di e teater di sine, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. * ront 1965 a cuminsa instala airco den teater di sine * 1983; na sluiting van West-End en alleen Golden Drive in van Angel Job overbleef, werd het gebouw De Tempel in punda tot bioscoop ontwikkeld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640991:mpeg21:a0111|titel=Maak van De Tempel bioskoop|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-09-20|bezochtdatum=2022}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640082:mpeg21:a0066|titel=De Tempel krijgt ook bioscoop-functie|werk=[[Amigoe]]|datum=1979-12-11|bezochtdatum=2022}}</ref> * in de jaren .. vertoonde de Filmliga films in diverse teaters, zoals Asiento en Roxy * 1982: bioscoop-voorstellingen op woensdagavond in Van der Valk hotel<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644157:mpeg21:a0065|titel=Bioscoop bij Van der Valk|werk=[[Amigoe]]|datum=1992-07-23|bezochtdatum=2022-08-30}}</ref> Donderdag (juli 1983) is de laatste film gedraaid in Cinelandia. Een bioscoop die volgens het encyclopedie van de Nederlandse Antillen in 1916 gebouwd is onder de naam Salon Habana. Dit is indertijd gebouwd door de Venezolaan Alfredo Pellicer Hernandez, die tevens rond 1900 als één van de eersten filmvertoningen op Curacao organiseerde. De encyclopedie vermeldt ook dat het theater gedurende zijn 67 bestaansjaren tot tweemaal toe geheel afbrandde. Met de sluiting van nog een bioscoop op Curacao (Cine Rio wordt al enkele jaren niet meer als zodanig gebruikt, Roxy brandde een tijd geleden af en de drive in van Groot Davelaar die tot het verleden behoort) is een leemte gevallen in de recreatie die de binnenstad aan zijn bezoekers biedt. Toeristen die nog willen profiteren van een avondje naar de film moeten zich tevreden stellen met een bezoek aan bioscoop West End, die ook al sluitingsplannen aankondigde. Die bioscoop is ook hard aan een opknapbeurt toe. Theater De Tempel dat een goede start maakte heeft het ook sinds geruime tijd als bioscoop laten afweten en brengt nu nog slechts bij tijd en wijle filmvoorstellingen, meestal van de Filmliga. Het bioscoopbezoek dat met de komst van de televisie achteruitgegaan was, leefde in 1965 weer op, na de opening van de eerste drive-in bioscoop van Curacao. Die is inmiddels apk gesloten. Gesteld kan worden dat éé4van de grote klappen Voor de bestaande theaters de opening twee jaar geleden van de nieuwe drive-in bioscoop van Angel Job was. De ware nekslag is echter - zoals Alfred Moron ook verklaarde - de acceptatie van video als recreatiemedium. === Teater di sine di antes === <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;"> * Teater Naar * Salon Habana (werd in 1936 Cinelandia) * El Ideal * Teater Brion * Teater Guillermina * Rialto * Teater Asiento (1955-1967?, Emmastad) * Cinelandia - 1936-1986 * Roxy ([[Punda]]) * West End ([[Otrobanda]]) * Royal * Caribe (???-1965, Marie Pompoen)<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462571:mpeg21:a0068|Caribe deze maand dicht|datum=1965-03-17</ref> * Rex (Marchena) * Cine Rio * The Tempel - filmvertoningen v.a. 1981? * Airport Cinemas (Hato) * Drive In (Groot Davelaar) - geopend in 1965 plaats voor 500 auto's * Golden Drive In (Brievengat) - werd later Curacao Festival Center (1990?) * Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) * Paradise Movies </div> {{Appendix}} * bioscoop te Rio Canario rond 1975 * 2012 openluchtbioscoop Mambo Beach NOTES WILLEMSTAD.- E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf|titel=Ta buskando potrèt/dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou|werk=Ekstra|datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20}}</ref> Ta hopi teater a habri, sera, kima i habri bou di otro nòmber. Tin ku a pasa den tempu bon i tin otro ku a pasa den tempu ménos bon. Di tur e teaternan aki por tin hende ainda ku tin potrèt/dokumentashon wardá di e tempu ei, ku lo por yuda masha bon pa traha un dokumental spesial. Ora papia di teaternan di sine na Kòrsou, nos ta referí na entre otro: Teater Naar – Salon Habana – El Ideal – Teater Brion – Teater Guillermina – Rialto – Teater Asiento - Cinelandia – Roxy – West End – Royal – Caribe – Rex - Cine Rio – The Tempel - Airport Cinemas – Drive In (Groot Davelaar) – Golden Drive In – Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) – Paradise Movies – i klaro awor aki The Movies – The Cinemas i Cinemark. Separá di esaki, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. Ta’tin diferente hende ku a traha bendiendo karchi, tumando karchi, --- Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> {{Appendix}} ------------ {{Infobox Artista | birthname = Venancio Domacassé | image = | birthdate = [[1 di aprel]] [[1941]] | lugar_nanse = [[Kòrsou]] | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = Sinematografia | movement = | awards = | website = }} ---------------- == Jossy Mansur == El a bay Dominicus College na Playa. Na 1948 el a bay [[Estadonan Uni di Merka|Merca]] caminda el a caba skol secundario y universidad. Continuando su estudionan el a obtene su D.Litt.den literatural univeral di Susses College of Tehnology, titulo cu ta equivalente na un doctorado na Merca. Titulo di su tesis tabata Early Romanticism in Venezuelan Poetry". E tin tambe un titulo den sicologia y na 1977 ta logra s Ph.D den educacion na Northwestern University. * [[29 di oktober|30]] - [[Konseho Insular]] di [[Aruba]] ta aproba e proposicion di Comision di [[Ortografia]] pa un [[ortografia di Papiamento]] basa riba un kompromiso entre e sistema [[Etimologia|etimologiko]] i esun [[Fonologia|fonologiko]], e asina yama ortografia-[[Jossy Mansur|Mansur]].<ref>{{nl}}{{citeer eb|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460860:mpeg21:a0010|titel=Eilandsraad Aruba neemt spelling Jossy Mansur aan|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-10-30|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Fin di 1976 el a cuminsa traha como redactor di e corant Extra pa Aruba y tabata alaves redactor principal di e corant arubano Prome, tantu pa algun luna desde 1976 y na 1978. tambe redactor principal di e corant arubiano Prome.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460940:mpeg21:a0061|titel=Jossy Mansur reorganiseert jong Prome|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-06|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Na 1976 presidente di comision di ortografia y na 1978 di comision di gramatica Hij was voorzitter van de in 1976 ingestelde spellingscommissie. * in 1974 bracht hij het informatief cultureel maandblad Brindis uit --------------- == Joyce Pereira == - eerste preofschrift dat het papiaments van aruba als focus heeft. Despues di skol secundario, el a studia pa maestro di scol basico. Mientras cu e ta trhando como maestra di scol na Hulanda el a obtene su MO-A den idioma Hulandes. El a bin traha na Colegio Arubano como docente di Hulandes na 1969. E ta bolbe Hulanda na 1971 pa sigui e estudio di MO-B den hulandes na RUG sigui pa un master of arts den idioma y literatura hulandes cu minors den linguismo y Papiamento. Di 1976 te 2012 el a traha na Aruba como docente hulandes y papiamento na diferente institucion di ensenansa: APA lerarenopleiding (despues IPA, unda despues PApiamento a haya un luga importante como materia)<ref name=BonDia">Bon Dia, Mi mester por aporta na e ensenansa aki y na e cambio aki|3 september 2019</ref>, MAO, Colegio Arubano (desde 1993 te ora APA bira IPA, IPA y como docentre invita na Universidat di Korsou. Pereira a traha un par di ana tamb como investigado na Universidat di Aruba. Como specialista den hulandes y papiamento el a yuda cu difrente proyecto pa reforma ensenansa y maneno di idioma y a publica tambe riba temanan aki. Su carera profesional ta hopi liga cu e desaroyo di Papiamento den ensenansa. di e idioma strictamente prohibi pa un idioma di instruccion (Scol Multilingual na 2012) y pa materia di scol secundario na 2002 <ref name=BonDia"/> \Nederlands moet tweede taal worden. Napa, 18 september 1993 ---------------------------- [[File:Penstraat 64, Bolivar koepel - 20652013 - RCE.jpg|thumb|links|Museo Octagon]] '''Museo Octagon''' ta un museo chikito na [[Willemstad]], [[Kòrsou]], situa den bario di [[Pietermaai]]. Het '''Octagon Museum''' is een klein museum in [[Willemstad]], [[Curaçao]]. Het is gelegen aan de Penstraat in de wijk [[Pietermaai]] direct ten westen van het "Avila Beach Hotel". Het museum opende in 1968 en herbergt een tentoonstelling ter nagedachtenis van de band tussen het eiland en de Zuid-Amerikaanse bevrijdingsstrijder [[Simón Bolívar]] (1783-1830).<ref>{{citeer web|url=https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum|titel=Octagon Museum|werk=Curacao.com|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Na een mislukte opstand in 1812 woonde Bolivar, tezamen met zijn zussen Juana en María Antonia, korte tijd in balling op Curaçao. De Curaçaose advocaat en handelaar Mordechai Ricardo bracht hen onder in twee huizen. De zussen waren gehuisvest in een gebouw aan zee, ''De Octagon'' genaamd. Bolívar zelf kreeg een huis op een heuvel met uitzicht op de haven van Willemstad, een gebouw dat niet meer bestaat.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Het beheer wordt gevoerd door Venezuela en Curacao onder de stichting Amigos del Museo Bolivariano (Octagon). == Het bouwwerk == De Octagon is een karakteristiek achthoekig gebouw van twee verdiepingen met een betegelde koepel. Vanwege haar historische en architectonische betekenis werd het gebouw in 1962 door de firma S. E. L. Maduro & Sons aangekocht ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan en aan het toenmalige [[Eilandgebied van de Nederlandse Antillen|eilandgebied Curaçao]] overgedragen als een geschenk aan de Curaçaose burgerij. Sedert 1995 is het gebouw in handen van de stichting Octagon.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645035:mpeg21:a0096|titel=Octagon in private handen|werk=[[Amigoe]]|datum=1995-05-06|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Restauraties vonden plaats in 1962, 1965, 1969 en 1998.<ref>{{citeer web|url=https://curacao-art.com/octagon-museum/|taal=en|titel=Octagon Museum|werk=Curaçao Art|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Nadat het gebouw vervolgens ten prooi viel aan vandalen werd aan de zeezijde de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel verwijderd en nam het hotel op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restauratie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> == Trivia == * In 1969 werden in en om De Octagon opnamen gemaakt van de films ''Simon Bolivar'' met [[Maximilian Schell]] in de hoofdrol als Simon Bolivar en ''The missing paint mistery'' van Captain Kangaroo. * De Nederlandse Antillen gaven in 1987 in de "Simon Bolivar" postzegelserie een postzegel van 60 cent uit met een afbeelding van De Octagon. * Een bezichtiging van de Octagon behoorde tot het programma van de Venezolaanse staatshoofden [[Luis Herrera Campins]] (1983) en [[Jaime Lusinchi]] (1987) tijdens hun officieel bezoek aan Curaçao.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640543:mpeg21:a0099|titel=Twee ministers reizen met Herrera Campins mee|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-02-24|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641981:mpeg21:a0066|titel=Bezoek Lusinchi verstevigt banden tussen Venezuela en Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-11-02|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref> {{Appendix}} *1812 Nadat de eerste fase van de opstand in Venezuela faalde, zocht Simon Bolívar zijn toevlucht op het eiland Curaçao. Hij en zijn twee zussen kwamen berooid aan en waren afhankelijk van de vrijgevigheid van vrienden op het eiland. Advocaat en handelaar Mordechai Ricardo heeft hen in twee huizen ondergebracht. De twee zussen verbleven in het achthoekige gebouw aan zee (Octagon), terwijl Bolívar werkte en studeerde in een klein huis op een heuvel met uitzicht op de drukke haven van Willemstad.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-15}}</ref> *1962 De Octagon werd door de regering van Curacao en S.E.L. Maduro & Sons tot het Octagon Museum benoemd. Het Octagon Museum herbergt de Bolívar tentoonstelling ter nagedachtenis van de verbinding van Curacao met Simón Bolívar (1783-1830). *1998 De Octagon Museum werd gerestaureerd door het Avila Beach Hotel. Het huis op de heuvel waar Simon Bolivar woonde bestaat niet meer, maar het 'Octagon' aan de kust is een onderdeel geworden van het Curacao Monument Foundation en de Octagon Foundation. * het historische en architectonische monument werd in 1962 ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan door S. E. L. Maduro & Sons aangekocht en aan het toenmalige eilandgebied Curacao als een geschenk aan de burgerij van Curacao overgedragen. Nadat het gebouw in de jaren zestig ten prooi viel aan vandalen werd de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel aan de zeezijde verwijderd en nam dit op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restaurantie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|2022-01-31}}</ref></ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|2022-01-16}}</ref> * Dit bijzondere huis is van onverwachte historische betekenis. Het was hier dat de Venezolaanse “Libertador”, de beroemde vrijheidsstrijder Simón Bolívar, een tijdje doorbracht alvorens de strijdkrachten bij elkaar te gaan ronselen die een eind zouden maken aan de Spaanse koloniale overheersing in Zuid-Amerika. Tegenwoordig doet de “Octagon” dienst als een klein museum ter nagedachtenis van de band tussen Curaçao en Simón Bolívar. This quaint-looking house has an unexpected historic significance; it was in this building that the South American “Libertador,” the famous Simón Bolívar, spent time before he set out to assemble the forces that eventually put an end to Spanish colonial rule in South America. Bron: https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum Gezien de historische betekenis van het huis waarin de zusters woonden werd dit in 1998 gerestaureerd en ging dienst doen als museum. In 1998 werd het huis waarin de zusters woonden gerestaureerd door het hotel Avila? in samenwerking met de Curaçao Monument Foundation en de Octagon Foundation. ehzmb0aad6ud3t5resdlqqbakgsmot7 192488 192487 2026-06-01T20:01:45Z Caribiana 8320 192488 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Premionan: * [[Karibe Hulandes]]: [[Arte di Palabra]] - [[Premio Sticusa]] - [[Premio Cultural CCG]] * {{CUW}}: [[Premio Chapi di Plata]] ([[Pierre Lauffer]]) - [[Premio Cola Debrot]] - [[Premio Boeli van Leeuwen]] - [[Tapushi Literario]] - [[Premio MCB]] - [[Premio UNESCO Kòrsou pa Idioma Materno Papiamentu]] - Ernest Jacky Voges Monument Award * {{ABW}}: [[Premio Cadushi di Cristal]] - [[Premio Nacional Crioyo di Oro]] - [[Premio Padu del Caribe]] - Theatre Festival Award of Aruba - [[Premio Motito y Rufo Wever]] - [[Premio Nacional di Teatro]] - * {{BON}}: [[Premio Pipita di Kònkòmber]] Pending: [[Cas di cunucu]] - [[Stichting Rancho]] - renbak na Korsou - ------------------------ {{infobox persona | nomber = Julio Maduro }} '''Julio Maduro''' (☆ 12 di april]] [[1924]] na [[San Nicolas]] - † [[3 di mei]] [[1993]] na [[Aruba]]) tabata un culturista y historiado Arubiano. El a haya fama general primordialmente door di su amor pa naturalesa Arubano. Atraves di añanan, hopi publicacion tocante naturalesa a aparesé bou di su nòmber.<ref name=:"0">Julio Maduro overleden. "Amigoe". Curaçao, 03-05-1993, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645130:mpeg21:p004</ref> == Biografia == Julio Maduro a nace y lanta na [[Watapana Gezaag]], unda su mayornan tabata tin un tienda na principio di [[siglo 20|siglo binti]].<ref name=:"1">[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-028575/mode/2up?q=watapana+gezaag Julio Maduro], Chabalito nr. 5 - Aña VI (2003)</ref> Famia Maduro tabata tin cunucu y plantacion di aloe tambe. E tempo ey nan tabata manda nan mercancia cu barco di bela pa Playa, e.o. [[aloe vera|aloe]], boonchi watapana, palo, pampuna, patia y sombre gevlecht. Na Playa nan tabata cumpra otro mercancia pa nan tienda na San Nicolas, manera sucu, hariña, herment, paña y tela. Famia Maduro tabata bende te hasta cah'i morto. Cu yegada di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] tur cos a cambia. Lago a bin cu su mes "comisario" y na 1937 famia Maduro a sera su negoshi. Como hoben Julio mester a yuda corta y drenta aloe tur mainta di 5'or y mei te cu 10'or y mei. Un trabao pisá cu ta laga hende tur sushi. Cu 20 aña Julio a cuminza traha na Lago. Pero despues cos a bira malo y pa cubri gastonan Julio a bai navega riba un tankero. Despues cu el a bolbe Aruba, el a bai traha na Sociale Zaken y asina Julio a drenta arena politico. * na 1956 el a bolbe gobierno como ambtenaar na Veterinaire Dienst.<ref>Julio Maduro benoemd. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-07-1956, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988233:mpeg21:p005</ref> * Later werd hij hoofd Arbeidszaken.<ref> Arbeidszaken. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-02-1971, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470088:mpeg21:p005</ref> El a afilia na partido PPA y na 1954 y 1955 el a participa na eleccionnan riba lista di PPA. Na 1955 e ta bira miembro di Conseho Insular y ta a wordo eligi pa forma parti di Bestuurscollege.<ref>Eerste daad nieuw Eilandsbestuur: half millioen voor werkverschaffing Porf, Croes, O. Henriquez, J. Maduro en Petrona als gedeputeerden gekozen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-07-1955, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988370:mpeg21:p005</ref> Julio tabatin 31 aña só tempo cu el a bira diputado.<ref name=:"1"/> E funcion di diputado el a ocupa solamente algun luna prome cu partido PPA a fors'e pa e tuma retiro pa motivo di su conducta.<ref>Gedeputeerde Maduro neemt ontslag. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 26-10-1955. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210532:mpeg21:p005</ref> Hij neemt tevens ontslag als eilandsraadlid. * Na de oprichting van [[Movimento Electoral di Pueblo]] (MEP) sloot hij zich hierbij aan. Hij werd eind jaren 70 partijvoorzitter. Julio Maduro tabata tin un "don" especial. E tabata skirbi poesía y storianan cortico. Tur tin di haber cu cultura di Aruba. E tabata lucha pa nos idioma papiamento y tabata tin un amor grandi pa su isla, su hendenan y su naturalesa.<ref name=:"1"/> Esaki el a demonstra den su poesíanan "Luto" y "Pakiko mi ta Arubiano". E tabata miembro di Comisión di bandera y di Stinapa (despues Fanapa y Stimaruba). Pa esakinan el a duna hopi lectura na scolnan y organizacionnan. Julio semper tabata cla pa yuda cu informacion tocante historia, flora y fauna di Aruba. Asina e tabata presentá un programa na television masha gustá anto gratuitamente. Casi henter Aruba tabata sintonizá e programa ''Aruba y su pasado''. Su sponsor tabata asina satisfecho cu e trabao di Julio cu el a regalé un camera di video. Julio a colaborá cu varios publicación e.o.: Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, bukinan di Aruba, diferente corant y revista y varios mas. Matinette como programa di television y como revista (despues Chabalito) tambe a haya hopi colaboracion di Julio Maduro riba topiconan di Aruba. Te hasta Julio a traha un poesía - cu nos ta publicá aki bao especial pa un declamador infantil recitá na Tele-Aruba den Matinette na aña 1978.<ref name=:"1"/> Julio Maduro, despues di un enfermedad cortico, a fayece dia 3 di mei 1993 den [[Horacio Oduber Hospital]] na edad di 69 aña.<ref name=:"0"/> E tabata casa y tabatin 8 yiu.<ref name=:"1"/> In 1992 werd hij gehuldigd door Stimaruba voor zijn pionierswerk op het gebied van natuurbehoud.<ref>Huldiging van Julio Maduro. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1992, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643693:mpeg21:p013</ref> Hij stond bekend als Aruba-kenner en gaf lezingen over de Arubaanse cultuur en natuur. {{Appendix}} --------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte visual''' ([[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts'') ta e formanan di arte den cua e imagen of aspecto visual ta central. E obra ta wòrdu realisá den forma di un obheto físiko òf representashon visual. Arte visual ta distinto for di arte di tarima, unda e presensia di un públiko bibu ta esencial. E artenan visual ta inkluí disiplina manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Ademas, artenan apliká,[1] manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior i arte dekorativo,[2] ta forma parti di e doménio di arte visual. Un obra di arte visual por ta bidimensional (manera un pintura òf dibuho) òf tridimensional (manera un eskultura). Den algun konteksto, arte visual tambe ta referí komo arte plástiko (di origen francés: les arts plastiques), referiendo na e materialidat tangible di e obra. Arte visual ta wòrdu kreá den estudio, riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den museonan, galerianan, eksposishonnan i espasio públiko. Tambe tin kolekshonnan di arte den posesion di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == Arte visual tin un historia largu ku ta kuminsá den prehistoria, ku pintura rupestre i obhetonan dekorativo. Den civilisashonnan antiguo manera Egipto, Mesopotamia, Gresia i Roma, arte visual tabata sirbi funshonnan religioso, polítiko i dekorativo. Durante Edad Media, arte tabata hopi bia liga na iglesia, miéntras ku den Renacimiento a surgi un enfoke riba perspektiva, realismo i e artista komo individu kreativo. Den siglo 19 i 20, movimientonan manera impresionismo, ekspresionismo i surrealismo a amplia e definishon di arte visual. Den epoka moderno i kontemporáneo, arte visual a bira mas diversifiká, inkluyendo medio digital, instalashon i arte konseptual, ku a desafia e idea tradishonal di kiko ta un obra di arte. == Caracteristica == E karakterístika prinsipal di arte visual ta su enfoke riba e aspekto visual i estétiko. Elementonan importante den arte visual ta incluí: forma koló linea tekstura espasio komposishon Arte visual por ta representativo (mustrando realidad) òf abstrakto (sin representashon literal). E interpretashon di un obra di arte por varia segun e espectador, su konteks kultural i su eksperensia personal. Ademas, arte visual por tin diferente funshonnan, manera ekspreshon personal, komunikashon di idea, dokumentashon historiko òf dekorashon. == Caribe Hulandes == Den Karibe Hulandes, arte visual ta un refleho di historia, identidat i diversidat kultural di e region. Artistanan lokal ta usa medio manera pintura, eskultura i fotografia pa eksplorá tema manera kolonialismo, identidat, diaspora i relashon ku medio ambiente. Arte visual den e islanan ta influensiá pa tradishonnan Afrikano, Europeo i Indígena, ku ta resulta den un estilo úniko i hibrido. Ademas di arte den galerianan, tin un presensia fuerte di arte públiko, manera murales i instalashonnan den espasio urbano. Organisashonnan kultural, museonan i fundashonnan den Aruba, Kòrsou i Boneiru ta stimulá desaroyo di arte visual dor di eksposishonnan, edukashon i sosten di artistanan lokal. == Mira tambe == * [[Artista di Karibe Hulandes|Lista di artista di Caribe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] [[:Kategoria: -------------- '''Arte visual''' (na [[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts''), ta e formanan di arte den cua imagen, of lo visual, ta tuma precedencia. E imagen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un obheto di arte. E ta distinto for di [[arte di tarima]], pa cua e presencia di un publico bibo ta esencial. E artenan visual ta formanan di arte manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, imágen, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Hopi disiplina artístiko manera arte performátiko, arte konseptual i arte di textil, tambe ta enserá aspekto di arte visual, i tambe arte di otro tipo. Den e artenan visual, e artenan apliká,<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20170623143359/http://www.buzzle.com/articles/different-forms-of-art.html ''Different Forms of Art – Applied Art'']}}. Buzzle.com. Retrieved 11 December 2010.</ref> manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior, i arte dekorativo<ref>{{cite web |url=http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |title=Centre for Arts and Design in Toronto, Canada |publisher=Georgebrown.ca |date=2011-02-15 |access-date=2011-10-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111028075227/http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |archive-date=2011-10-28}}</ref> tambe ta inkluí. Arte visual ta e forma di arte den kua e imágen, òf e visual, ta tuma presedensia. E imágen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un opheto di arte. Un opheto di arte por tuma un forma plat, manera un pintura, òf un forma tridimenshonal, manera un eskultura. Den paisnan di abla ingles, e ta wòrdu referí na dje komo ‘e arte visual’. Arte visual tambe ta wòrdu referí na dje, usando un galicismo, komo arte plástiko (franses: les arts plastiques). Plástik ta nifiká tangibel, material; e materialidat aki ta para den kontraste ku e abstrakshon di e artenan di aktuashon: baile, teater i músika, ku ta tuma lugá den tempu. Tur dos tipo di arte ta proveé ​​e televidente ku un eksperensia estétiko, den forma di un eksperensia sensorial eksepshonal. Arte visual ta wòrdu kreá prinsipalmente den studio pero tambe riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den eksposishonnan den museonan, galerianan, inisiativanan di artista, i espasio públiko. Ménos públiko ta e kolekshonnan di arte di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == == Caracteristica == == Caribe Hulandes == Den Caribe Hulandes, arte visual {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] --------------------------------------- {{Databox}} Un '''cas di cunucu''' (papiamentu: ''kas di kunuku'') ta un cas tipico na e [[islanan ABC]], cu usualmente ta situa den [[kunuku|cunucu]]. Cunucu ta derivá for di e palabra indjan ''conuco'', un nomber cu a wordo adopta despues pa e Spañónan na Antias y Venezuela. Cunucu ta nifica tambe un pida tereno di agricultura, sea den uzo of nò. Awendia e palabra cunucu ta referi na ‘plantacion’ (i tambe ‘campo’).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kunuku], Encyclopedie van Curaçao</ref> Despues di e conkista di e islanan door di e Hulandesnan, e [[West Indische Compagnie]] (WIC) a establece plantacionnan na gran eskala pa komersio ku Europa. Pa traha riba e plantashinan, nan tabata trece catibonan for di [[Afrika|Africa]] y a traha casnan riba e tereno di plantashon, den e estilo custumber na West Africa. Materialnan comun riba e islanan, manera palu, piedra di coral, piedra di kalki of lodo mescla ku sterilisashon di baka riba un mimbre di rama, tabata wòrdu usá pa e murayanan, i palu di maishi òf kaña tabata wòrdu usá pa e daknan. E materialnan aki ta reflehá den e palabranan papiamentu: kas di yerba ta nifiká “hut di yerba”, [[cas di torto]] ta nifica “hut di lodo”, kas di pal’i maishi ta nifiká “hut di palu di maishi”. Kunuku is de algemene naam voor het landelijke gebied van de Benedenwindse Eilanden, al of niet in gebruik voor landbouw of veeteelt. Het woord is afgeleid van het Indiaanse conuco, een naam later overgenomen door de Spanjaarden in de Antillen en Venezuela. Kunuku betekent ook een stuk landbouwgrond al of niet in gebruik. == Aruba == Na Aruba ta dividí casnan di cunuku den cuater categoria. Casnan prome cu 1920, casnan despues di 1920, casnan cu un dak y casnan cu dos dak.[1] == Boneiru == Na Boneiru na 1937, segun e teniente gobernador, e introdukshon di e diseño standart di kunuku no tabata nesesario “E kunukero i/òf trahadó boneriano, kontrali na su kompañero di klas den gran mayoria di e di dos òf di tres distrito riba Curaçao, no tin su kas di baka pa biba aden tur ora, sino mas bien pa sirbi komo refugio durante áwaseru òf mal tempu atrobe - esaki ta e rancho òf ramada - ora e tin ku traha riba e tereno Normalmente e tin su mes kas den un di e pueblonan òf hamletnan riba e isla i e ta pues muchu mas mihó ku e promedio di kas di konukoe na Curaçao. ." E gobernador ta skirbi mas aleu: “Por deklará kompletamente di e boneriano ku e tin e karakterístika ku no ta sufisientemente apresiá pa kuida su kas masha bon (…) pa e por haña su mes kas e lo priva su mes di hopi, asta sufisiente kuminda i paña".[2] == Kòrsou == Ora sklabitut a wòrdu aboli riba 1 di yüli 1863, ex-catibunan a haña terenonan chikitu ku nan por a usa pa kultivá kuminda. E fundashon di e refineria di zeta (e Isla) na kuminsamentu di siglo 20 a kombertí e trahadónan di plantashon anterior den trahadónan di refineria di zeta. Durante e periodo aki, bleki di zeta i piedra aplastá tambe ta wòrdu usá pa e murayanan di e kasnan i bleki aplastá, blachi di heru ondula i tegel di dak pa e daknan. E kasnan aki ta wòrdu yamá kas krioyo. Kasnan tambe a wòrdu konstruí di palu ku a wòrdu usá komo pakete pa transporte di merkansia pa laman. E kasnan aki ta wòrdu yamá kasnan di planki, Papiamentu: kas di tabla. E kasnan original di Kunuku no tabatin un veranda ni un kushina pafó. Un desaroyo den e añanan despues di Segundo Guera Mundial ta ku kasnan ta wòrdu konstruí segun e konsepto di kunuku, pero ku un kushina i un veranda paden. Construccion ta wordo haci cu material manera piedra y tegel di dak. [[:Kategoria:Islanan ABC]] ---------------------------- {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = NGO | nomber = Stichting Rancho | abrevia = | logo = | imagen = | stop_imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]] | funda_na = | origina_di = | fusion_di = | fundado = | termina = | ideologia = conservacion di patrimonio cultural | presidente = Clifford Rosa | director = | coordinado = | subdirector = | embahador = | propietario = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | internacional= International National Trust Organisation | entrada = | costo = | sponsor = | parameter = | parameter_info = }} '''Stichting Rancho''' ta un organisacion no gubernamental (NGO) estableci dia [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]], dedica na conserva e herencia cultural, historico, y arkitectonico di e bario historico di Rancho na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. Situá na Visstraat 1, e fundashon ta enfoká riba protehá monumentonan lokal, hasi investigashon históriko, i organisá aktividatnan di komunidat pa mantené e área su identidat komo un asentamentu krusial di piskadó anterior. E fundacion comunitario ta traha consistentemente pa preserva, promove y fortalece e herencia cultural y natural di bario Rancho, Oranjestad y Aruba en general. Desde su fundacion, e organisacion a enfoca riba iniciativa cu ta conecta comunidad, historia, cultura y educacion, ainda den periodo cu circunstancianan externo a obliga adaptacion y reformulacion di plan y proyecto. Varios proyecto den curso di tempo:<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260122.pdf Stichting Rancho ta presenta agenda cultural cu enfoke riba herencia y participacion comunitario], BDA (22 di januari 2026)</ref> * Adopta un Hanchi, un concepto cu ta enfoca riba cuido y reconexion cu espacio publico y patrimonio local. * Tempo pa Click, ta ofrece un perspectiva alternativo riba exposicionnan cultural, specialmente pa contenido cu normalmente no ta logra visibilidad amplio. * Hof ’i Bario di Rancho ta representa otro iniciativa importante cu ta enfoca riba espacio berde y herencia natural dentro di e bario. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------- {{Databox}} '''Ren bak na Kòrsou''' of '''Bak di awa di lluvia na Kòrsou''', tambe yama '''ren bak''' ta \[\[put di awa di lluvia]] ku ta sirbi riba isla di [[Kòrsou]] pa warda awa di lluvia.<ref name=":1">{{Cita notisia |outor=Dennis Pikero |titulo='Regenwater maakt lekkere thee' |fuente=Ñapa |fecha=24 aprel 2004 |página=3}}</ref> E baknan ta konsistí di [[kal]], zjata, pieda grandi i simènt. Piedra grandi tabata trese for di [[Ronde Klip]] riba karret di palu (''trùk di palu''). Tin diferente tipo di bak. Algun ta riba tera (bougròndiko), otro ta bou di tera bou di sali di kas òf serka di entrada. Tin tambe ku ta pegu na kas òf un tiki leu for di dje. Klima di Kòrsou ta [[semi-arido]], ku un proméshu di lluvia di mas o ménos 550 mm pa aña. Tèmperatura tambe tin su influensia: ta variá entre 25.3 °C i 31.0 °C. Esaki ta pone suminisro di awa na preshon, tantu pa hende komo pa mata.<ref>{{Citeer web |url=[https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/](https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/) |titel=TUINAANLEG OP CURACAO |datum=25 òktober 2022 |werk=[www.viviansnursery.com](http://www.viviansnursery.com)}}</ref> == Historia == Historia di suminisro di awa ta inkluí den e [[Canon di Kòrsou]].<ref>{{Cita web |url=[https://canoncuracao.cw/39-water/](https://canoncuracao.cw/39-water/) |titulo=39. Awa |fecha=25 òktober 2022 |fuente=Canon di Kòrsou}}</ref> E promé bibu di isla tabata uza put di pia (''pos di pia'') pa haña awa. E putnan aki tabata haña preferensia na lugá ku un nivel haltu di awa den tera ([[freatisch vlak]]).<ref>{{Citeer web |url=[https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-](https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-) |titel=GRONDWATERPEIL EN WATERVOORZIENING OP CURACAO ... |datum=2022-10-25 |werk=Yumpu.com}}</ref> Ku yegada di [[Spañanon]] i despues \[\[Hulandes]], hende a haña instrumento pa traha put mas profundo. Na lugá ku tabatin hopi put, manera rònt di \[\[Schottegat]], a kominsá papia di 'plantashon di awa'. Pero ku demanda grandi, nivel di awa den tera a baha i hopi put a seca. Den sieklo di 19 hende por a kumpra awa ku tabata yega for di otro lugá, pero tabatin tambe bak di awa bou di kas di pieda, serka di entrada (''sala'') òf \[\[patio]]. Na plantashonnan, te den sieklo 20, hende tabata dependé di pos i baril grandi. Tabatin gota i baril, pero no tabatin bak. Uso di bak a yega ku peliger di \[\[mushi di fiebre amariyo]]. Na kas haltu (kas di campo) ta encontra bak regularmente. Na esaki no tabatin put serka. Otro manera pa haña awa manera kar di awa (''garosh’i awa'') no tabata praktiká hopi. Ku yegada di [[Isla (raffinaderia)|raffinaderia di Shell]], demanda pa awa di bèbèr a subi. Na 1928 Shell a kuminsá \[\[destilashon|destilá]] awa salá. Mas lat a instala \[\[leiding di awa]], ku den anjanan 1960 a yega prome mayoria di kas. \== Balor == Baknan na Kòrsou tin balor histórico.<ref name=":0">{{Cita buki |titulo=Monumenten in de steigers |outor=Jan Toeter |ko-outor=Anko van der Woude, Henk Langenfeld |pagina=35–37}}</ref> Dependiendo di e lugá, por tin balor arkitektoniko i monumental tambe. Bak ku ta separá for di kas ta risibí awa for di kas por medio di [[akwadukt]]. Baknan tin muraya hopi diki i e muraya ta bira mas diki abou. Den eskinan e murayanan tin forma rondá, i tin hopi [[spuwadó di awa]] (''sakadó''). Por tin un dak ku [[tegel di dak]]. Interior di un bak ta wòrdu fini-fini pa evitá [[alga]]. Den baknan tin piskadó chikí pa kome insekt i alga. Kualidat di awa ta kontrolá pa Departamento di Salú (GGD) di gobièrnu Kòrsou. Awa di bak ta bon pa hasi tè, pa kosecha lokal i segun algun hende ideal pa laba kabey.<ref name=":1" /> == Monumento == Baknan todavía ta sirbi pa warda awa. Tambe ta haña uso nobo. Tin hende ku ta mira un bak komo un luhu. Hopi kas no tin mas un bak òf e a wòrdu usa pa otro motibo. Tin kas ku a pone un piso riba un bak. Otro ta konvertí e bak den kamber di drumi, ofisina, pisina, kamber di was òf espasio pa archi. Den e kambio aki mester tene konta ku regla pa protehá e balor monumental. Ora di habri bentana, tamaño mester keda limitado. Karakterístika di monumento no mester pèrdè den restourashon. Tin direkshon espesiál pa preparashon i realizashon. Por ehèmpel, yená e bak te nivel di chon. Esaki ta posibel basta ku e proseso por wòrdu reversá.<ref name=":0" /> Na [[Landhuis Rooi Catootje]] tin un ehèmpel kla di un bak di awa ku balor monumental. Riba mapa i portret por mira ku e bak ta un tiki leu for di e kas. Na bochinanan di sakadó tin rechi pa stòp para i blachi di drenta. {{Appendix}} --------------- == Burg di Pos Chikito == Un brug cu a keda construi den afia 1928-1929 como "Brug di conexion" pa conecta e dos oriyanan na cada banda di [[Spaans Lagoen]]. E brug a keda cla dia 26 di september [Hartog, Aruba zoals het was, zoals het werd. Afb. 87]. E ‘brug’ ta forma un conexion masha importante entre e caminda cu tambe a keda construi den e temponan ey, conectando Oranjestad cu San Nicolas. E tipo di brug aki ta un combinacion di un brug permanente pa trafico y brug di conexion. Tabatin papia di haci e brug mas hancho. Realisacion di esaki no a cristalisa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2003/page/8/mode/1up?q=piedra+di+mula Kalender Monumentenfonds]</ref> == Kurimiauw 2 == E cas di cunucu a wordo traha den e forma traditional di artesania. El a wordo traha na final di siglo diesnuebe, probablemente como homenage na e matrimonio di sefior Kelly. Originalmente e curason di e cas tabata exsisti di handrij parti zuid y posiblemente tambe cu un cushina parti pabou di esey. Mester remarca cu tempo nan aya e productonan di recurso tabata: piscamento, cria di bestia manera galifia y porco y traha den plantacion di sucu na Cuba. E cas di cunucu aki ta di gran interes arkitectura historico pa motibo di su biehes. ==Schelpstraat 36 y 38 == E cas ta forma un unidad di dos parti. E prome parti, e cas di cunucu, fecha na final di siglo 19 y e di dos parti, e cas di comerciante ta construi den comienso di siglo 20. E arkitecto di tur dos e edificionan tabata Abelardo Henriquez casa cu Dominica Figaroa. Tur dos e edificionan tabata yama durante e bida di sr. Abelardo Junior den boca di pueblo “La Casa de la Municipalidad”. Riba 17 di april 1997 e casnan a wordo cumpra pa Stiching Monumenten fonds. E trabounan di restaurashon a dura di 30 di oktober pa 14 di december 2001. ==Seroe Patrishi Ongd.(z/n) - Begraafplaats== Den e santana Protestant aki tin diesseis graf. E ta situa na e caminda di santo meimei di Seroe Patrishi y Shiribana y tin un cura di cadushi rond di dje cu un muraya di piedra. Akinan a wordo dera e Comandeur Simon Plats. E tabata Comandeur pa solamente 8 luna na Aruba (1826-1827), caminda cu e | a fayese inespera. E grafnan ta conoci como grafnan di comandeur. Tin diferente lugar na Aruba cu ta conoci pa nan grafnan di comandeur. ==Papilon 110 == Un cas hopi unico cu ta consisti di dos edificio conecta na otro. E cas ta situa na e banda pariba di caminda di Santa Martha pa Santa Cruz. E noknan die cas ta core di pariba pa pabou. E edificionan ta consisti di un piso bou di un dak di cuatro banda traha di zink acaba cu decoracion riba cada punta di contacto di e noknan. Contra di e banda pabou di e edificio mas dilanti tin un edificio den un forma cuadra bou di un dak sera. Riba e banda pabou di e edificio pa zuid tin un cushina bou di un dak ful sera. Contra esaki tin un fogon cu un fundeshi den forma di un bloki, cu un schoorsteen y un capa ariba. ==Rooi Koochi 4== E cas aki ta un ehempel unico di cambio di periodo di arcitecto for di klei pa piedra y ta den bon condicion. E arcitectura a keda manera cu e tabata. E ta ilustra un cas di cunucu traha den siglo 19 den un forma artesano tradicional cu e nok casi den e direccion di pariba pabou. E banda di ariba di e cas ta traha di piedra. Sin embargo e murayanan di e galeria ta traha di klei. Remarkabel ta cu e cas ta traha riba un tereno cu ta baha na e banda zuid. Pa kita e diferencia aki e banda zuid di e cas ta traha riba un pida ariba cu ta yena. == Wilhelminastraat 11 == E cas na skina aki traha den siglo 19 ta un cas di cunucu. E cas a wordo recientemente renoba pa motibo di su funcion nobo “Optica Kok”. Posibelmente e extencion di y contra e banda pariba di e galeria di e banda zuid tambe tabata wordo usa originalmente como un sitio pa un empresa y un tienda. Contra di e banda pa nord bo ta hana un cas di siglo 20 bou di un dak cu cuatro banda cu tin un benhada den aspecto cu e banda pariba di e cas di cunucu. E nok ta para vertical riba e entrada di auto. Posibelmente e entrada aki tabata un caya. E cas aki ta pertenece na e infrastructura municipal di Oranjestad di antes. == Palm Beach 21 == Un ehempel bunita y unico di un cas di cunucu. E cas ta orienta di OZO -WNW. Remarcabel ta e fogon hancho. Cu e fogon aki ta haa un cushina chikito. Esaki bo por yega for di pafo. Esaki ta duna un motibo pa pensa cu tabata tin un negoshi di cuminda akinan. E cas tin un dak di dos banda cu zink ariba; e construccion y galeria ta laga bo supone cu originalmente tabata tin un dak traha di torto of di otro material traditional. == Seroe Patrishi 9 == E cas di cunucu traha di lodo a wordo construi medio siglo 19 riba tereno y bou di guia di Aresidius van der Biezen. E cas ta orienta cu su nok OW. E cas ta consisti di diferente material manera klei y piedra. Piedra, hopi usa den trahamento di cas, ta un piedra natural forma den pida iregular. E parti zuid die cas tin un entrada. Na cada banda di e cas nos tin un bentana grandi cu contrabentana di palo pega na dje cu ta habri bai afo. Dor di su posicion na caminda grandi bo por wak e cas bon. ==Macuarima 161 == cas di cunucu cu regenbak conoci como Cas Decora a wordo traha arededor di ana 1935. E arcitecto tabata Ignatio Ras, cunucero y metsla. E a traha e decoracionnan na e banda nord di e cas tambe. (informacion agradabel di Arsenio Ras). E cas ta orienta di pariba-pabou. E platchi zinknan pinta un color cora maron y e nok pinta blanco y e “kepersnan” ta pone enfoke riba e combinacion di color di e panchinan di dak cu e scama di decoracion gepleister ariba. E cas aki ta di gran importancia pa motibo di su bunitesa, e nificacion pa e conocimente, e historia di e isla Aruba y e balor di e pueblo. ==Brazil 12 == E cas di cunucu aki a wordo construi den e afianan 1928/1929 bou di encargo di sefor Winterdaal (tata di José Maria Winterdaal). E murayanan di e curason di e cas, ta traha di piedra, esun die galeria y cushina y tambe e muraya di e regenbak ta traha di beton cu bloki cement. E w.c. ta los riba e tereno patras di cas y tin un dak sera. E cas ta di gran interes pa e isla di Aruba pa motibo di su arcitectura historico y e balor tipico. Pa nord oost di e cas tin dos piedra di mula maishi pa mira. {{Appendix}} -------------- {{Databox}} '''Bamba''' ta un instrumento musikal Bamba ta konsistí di dos pida bambu hòl, yamá kaña brabu. Laman ta karga trese bambu òf kaña brabu na kosta nort di Boneiru. For di tur e pipanan ku ta yega kantu, ta skohe esunnan ku tin un diameter entre 7 pa 12 centimeter. Ta kòrta un pipa mas largu ku e otro. Ta toka bamba batiendo duru abou riba tera. E tokadó di bamba tin den kada man un pipa di bambu i e ta bati un biaha esun i otro biaha e otro riba suela. Bamba ta un di e instrumèntnan rítmiko mas simpel i mas bieu31,32.<ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/Wij+zijn+Bonaire%20(4).pdf</ref> Un instrumento musikal trahá di dos pida bambú ku a bashí afó, yamá kaña brabu. Ta haña e takinan di bambú aki labá kantu na kosta di Boneiru i Kòrsou. For di e takinan aki, kada un di mas o ménos 7 pa 8 cm di diameter, ta kòrta dos pida di largura desigual—60 i 70 cm. Ku eksepshon di e partishon mas abou, tur otro partishon di kada pida ta wòrdu perforá. E parti abou di e bamba ta kòrtá 10 cm bou di e partishon sin perforashon. E bamba ta wòrdu toka dor di stamp’é rítmikamente riba un superfisie duru; huntu ku otro instrumentonan, inkluso e quarta i e guitara, e bamba ta kompañá kansionnan durante e fiestanan di San Juan i San Pedro na Boneiru. Den e kompañamentu aki, e bamba ta funshoná komo un kontrabas. P’esei e larguranan ta wòrdu kòrtá di tal manera ku, ku e piesa mas largu ta fungi komo e nota fundamental, e piesa mas kòrtiku ta aproksimá e di kuater nota mas serka posibel. E instrumento aki, konosí den organologia komo tubonan di stèmpel, ta wòrdu hañá rònt mundu: na Afrika, Sentro i Sur Amérika, Asia i Sur Pasífiko. Su struktura simpel ta hasié un di e instrumentonan di ritmo di mas bieu.<ref name=:"2">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bamba], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] ------------------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Karko''' ta un instrumento traha di un kokolishi ku e punta korta afo. Suplamento ta wordo hasi dor di e apertura ku a wòrdu kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di [[Boneiru]]. E carco ta un kokolishi cu e punta corta afo. Suplamento ta wordo haci door di e apertura cu a wordo kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di Boneiru. {{Appendix}} *Orígen: E kalko (tambe konosí komo karko) ta un instrumento natural ku orígen den tradishon Afrikano i Indígeno Karibeño. Tabata uzá pa komunikashon, selebrashon i músika spiritual den komunidat kolonial. *Deskripshon: Un koncha grandi di see (Queen Conch), ku su punta a kue pa krea un bochin. Supla duru den e bochin ta produsí un son ronko, bronzit i resonante, manera un trompeta rudimentario. *Uzo: E kalko tabata sirbi komo instrumento di señal: pa yama hende, marká kuminsamentu di fiesta, ceremonia, of ritu. Tambe tabata forma parti di banda folklóriko komo introdukshon musikal. *Género musikal: Tambú, Seú, Músika folklóriko *Gruponan konosí: Grupo Danzarte (Kòrsou) Grupo Tutti Frutti (Boneiru) Grupos folklóriko di Seú {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] ------------------------------------ {{Databox}} '''Kimba Tutu''' ta un instrumento musikal *Orígen: "Kimba tutu" ta un nòmber folklóriko pa un tambú ku orígen Afrikano, ku a bira parti di ekspreshon folklóriko den islanan ABC. "Kimba" referí na bai riba ku energia; "tutu" posibelmente referí na su son. *Deskripshon: Un tambú trahá di barika di palo ku kuero tensá riba su kabes. Por bati ku man of ku palito. E tambú ta produsi un son profundo, energiétiko i pulsante. *Uzo: Uzá den danza folklóriko i fiesta, asina manera tambú. Ta stimulá moveshon di kurpa, i sirbi komo ekspreshon di resistensia kultural i identidad. *Género musikal: Tambú, Danza folklóriko, Músika di resistensia i identidad Afrikano-karibeño *Gruponan konosí: Grupo di Tambú Tradishonal (Kòrsou) Fundashon di Musika Antiyano Presentashon den Siman di Kultura [[:Kategoria:Instrumento musikal]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Kòrsou]] -------------------------- [[:Kategoria:Herensia kultural]] ---------------------- '''Fogon''' ta un luga den kushina Kandela den kushina, kaminda tabata kushiná riba e konfó (wechi di kandela), yená ku karbon. E huma por a sali dor di e chimenea riba e kamina aki. Solamente e kasnan di e miembronan mas riku di e poblashon tabatin un fogón, inkluyendo e kasnan di kunuku. Damio trahá di tres piedra, riba kua tabata hasi kushinamentu (tres pied’i fogón). Zie es.wiki: hogar (fuego):El hogar, chimenea o lar,1​es el lugar de una casa donde se enciende fuego con leña o algún otro combustible. Durante siglos fue el espacio de las viviendas usado como cocina y foco de calor, un entorno común que servía de estancia y comedor (de invierno). ------------------ == Esclavo Thico == Awe dia 16 di september Thico, un esclavo di Aruba, a wordo conmemora durante di e proyecto Caquetio, Africano, Europeano: Nos tur ta un famia cu a tuma luga na Club Kibrahacha 60+, Archivo Nacional y Museo Archeologico.<ref>https://solodipueblo.com/thico-e-prome-esclavo-conoci-cu-a-para-pa-su-libertad-na-aruba/ Thico e prome esclavo conoci cu a para pa su libertad na Aruba], SolodiPueblo (12 september 2024)</ref> Thico tabata e prome esclavo na Aruba cu a para pa su libertad segun e buki di historia De Geschiedenis van Aruba tot 1816 scirbi pa señor Adi Martis. Thico su acto di protesta a tuma luga den e aña 1795, hopi prome cu e esclavo popularisa Virginia kende a nace 47 aña despues. Thico tabata un esclavo di e commandeur Bochard Specht kende tabata e commander na Aruba di 1792 te 1797 e tempo cu el a bira malo. Thico a wordo poni den (hand)boei y manda Corsou. Den e journal di e gobernador di dia 16 di september 1795 ta scirbi cu Thico lo wordo sera te ora cu e wordo bendi na un otro doño pafo di Corsou. El a wordo castiga pasobra commandeur Bochard Specht a consider’e di tin e audacia y frescura pa para pa su libertad. Awendia nos lo bisa cu el a demonstra curashi y cu e tabata asertivo. Thico a para pa su libertad na Aruba un dos luna prome cu Tula y Carpata a para pa libertad na Corsou. E carta di Bochard Specht na e Gobernador Johannes Abrahamszoon de Veer tabata di 17 di juni 1795 y Tula y Carpata a cuminsa nan lucha dia 17 di augustus 1795. Bishita Archivo Naional pa mira e bunita pinturanan di algun di nos adulto mayor cu ta comunica cu nos nan pensamento y sintimento en relacion cu sclavitud. {{Appendix}} ---------------- {{Databox}} '''Agan''' ta un instrumento di batido, tambe yamá heru, ku antiguamente tabata wòrdu usá pa akompañá e *tambu i e *kachu durante e fiesta di kosecha. Ademas, e agan tabata ser usa pa indiká e medida ora di hasi trabou pisá i ora di karga hende pa hospital. E instrumento aki ta forma di un skèrpi ku a keda kibra for di un plaka, ku a bira kasi un kobra, i e tin un largura di mas o ménos 40 cm i un diametro di mas o ménos 10 cm. E agan tabata wòrdu toka ku e slòt na suela, riba brasa, dor di bati riba dje ku un bara di heru, di mas o ménos 30 centimeter largu, yamá manga. Pa protehá e kurpa di e brasa di e hungadó i tambe pa aumenta e posibilidatnan di wega, un banda di heru - barbá - tabata wòrdu pone na e man ku tabata tene e agan. E agan, tambe konosí na Afrika Occidental, Nigeria i Benin, ta wòrdu toka durante ritualnan den honor di ⁇ Ogun ⁇ , e Dios di heru. (Kontra. Haiti: ⁇ hogan ⁇ , Cuba: ⁇ ogan ⁇ ). {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Aruba]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] Een slaginstrument, ook heru genaamd, dat vroeger gebruikt werd om de * tambu en de * kachu te begeleiden tijdens de oogstfeesten. Ook werd de agan gebruikt om de maat aan te geven bij het verrichten van zware arbeid en bij het dragen van mensen naar het ziekenhuis. Gemaakt van een bijna tot een koker omgebogen afgebroken schaar van een ploeg, heeft dit instrument een lengte van ongeveer 40 cm en een doorsnede van ongeveer 10 cm. De agan werd met de gleuf naar boven gekeerd liggend op de arm bespeeld door er met een ijzeren staafje, ongeveer 30 cm lang, manga genaamd, op te slaan. Om de huid van de arm van de bespeler te beschermen en tevens om de speelmogelijkheden te vergroten, werd een ijzeren band - barbá - om de pols gedaan bij de hand waarmee de agan werd vastgehouden. De agan, ook bekend in West-Afrika, Nigeria en Benin, wordt daar bespeeld tijdens rituelen ter ere van “Ogun”, de God van het ijzer. (Vgl. Haïti: “hogan”, Cuba: “ogan”).<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Agan], Encyclopedie van Curaçao</ref> ---------------- hoetink {{Databox}} '''Becu''', ta un instrumento musikal traha di un uitgehold stemgel di maishi di 40 pa 50 cm di largura. midden in e stemgel zijn vlak naast elkaar twee spleetjes gesneden, waardooor de muzikant blaast. De open uiteinden worden met de handel min of meer afgesloten om het geluid te temperen. ook de stengel van het suikerriet werd er wel eens voor gebruikt. {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] Bekú Een muziekinstrument gemaakt van een uitgeholde sorghostengel (de stengel van de zogenaamde "maishi chiki" plant) van 40 a 50 cm lengte en 2 cm dikte. Op ongeveer 3 cm van een der gaatjes, echter op de lijn die gevormd wordt door de twee gaatjes, wordt in de lengte van de stengel een tongetje ingesneden, waardoor beurtelings wordt geblazen en gezogen. De toonhoogte-verschillen worden verkregen door de gaten met de duimen beurtelings af te sluiten en te openen. De bekú werd gespeeld om de tijd te doden bij het bewaken van de sorghovelden tegen vernieling door vogels en andere dieren. Ook werd de bekú tijdens familiefeesten gespeeld, begeleid door de wiri en de bamba. Wordt vandaag nog gespeeld in Benin en Opper-Volta, respectievelijk papo en bumpa genoemd.<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Beku], Encyclopedie van Curacao</ref> -------- {{Databox}} '''Barí''' ta un instrumento musikal Na Boneiru, barí ta referí tantu na e instrumènt mas importante den músika kultural, komo na e selebrashon di barí. Ántes tabata usa barí di ròm komo instrumènt. Despues ku e barínan ei no tabata bini mas, a kuminsá traha barí di palu. Ta kurti kueru di kabritu òf di karné pa pone riba e barí. Grandinan ta bisa ku e kueru di karné ta toka mas mihó ku esun di kabritu. E tokadó ta wanta e barí krusando su pianan rònt di e barí. Pa e barí saka zonido, e tokadó ta bati ku su dedenan riba e kueru33. == Wiri == Ta traha wiri di heru, koper òf stal. Si usa heru, e zonido di wiri ta mas kla. E largura di wiri ta entre 20 ku 30 centimeter. Den e hanchura di e wiri, nan ta skèrf algun strepi di punta pa punta. Pa toka wiri e tokadó ta tene e instrumènt den su man. Den su otro man e tin un otro heru ku e ta raspa riba e instrumènt pa saka ritmo. Na Boneiru wiri ta un instrumènt ku no por falta34.44 {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[Category:Instrumento musikal]] ---------------------------------- == Sinfonia di man == Durante di e selebrashon di maskarada, e instrumènt mas prinsipal ta sinfonia di man. Esaki ta un sinfonia ku ta toka ku man. E tokadó di sinfonia di man ta dirigí e grupo di maskarada. Otro tipo di instrumènt Segun tempu ta desaroyá, gruponan a introdusí mas instrumènt musikal den e ritmo kultural di Boneiru. Esnan ku mi a menshoná tabata tei tur tempu i tei te dia di awe. Tin instrumènt di ántes ku awendia bandanan no ta usa mashá mas. Por ehèmpel karkó. Karkó ta e kokolishi di mas grandi na Boneiru. Tabata usa kaska di karkó ántes komo instrumènt di supla pa tur tipo di okashon. -------------------------- {{Databox}} '''Premio Sticusa''' tabata un premio literario pa tur idioma di Surnam i Antias Hulandes, pr ehempel Srnan Tongo, Hindi i Papiamentu ku eksepshon di hulandes. * 1976 ** premio literario - Guillermo Rosario ** premio di incentivo - Henry Habibe; Federico Oduber *1975 ** premio literario - [[Antoine Maduro]] *1976 *1977 ** premio di incentivo - [[Pacheco Domacassé]] (rechasa) [[Category:Kultura]] [[Category:Antias Hulandes]] ------------------- '''Adriaan Lacle''' ([[16 di yüni|16 di juni]] [[1866]] - [[21 di yüni|21 di juni]] [[1935]]), tabata un komersiante magnate Arubano. cu ta conecta cu varios eificio di herencia: * Casa La Quinta * [[Cas Veneranda]] * stadhuis di oranjestad * [[Fontein (Aruba)|Fontein]] == Biografia == Hij is geboren op 16 juni 1866, yiu di Casper Pieter Laclé en Nano Jacomina Nicolasa Henricus y tabata e mayor di seis yu. No tin hopi konosementu tokante su edukashon di mucha òf kualke di su promé eksperensianan di negoshi, pero durante su bida laboral e a yuda hende haña prestamo, tabata un komersiante ku a logra hopi, i tabata doño di varios tereno. De echo, el a encarga e konstrukshon di e famoso kastigu La Quinta Carmen, awor un restorant. Ounke nunka e mes no a biba den e kas bunita ei, su kas mes tambe tabata reflehá su éksito i bon gusto. Awe ainda su kas ta den bon kondishon i por haña e kas den e kaya di Oranjestad. Pa loke ta trata su bida personal, ta bisa ku el a kasa dos biaha durante su bida. E tabatin su promé yu muhé durante su promé matrimonio, pero el a pèrdè su esposa poko despues di su nasementu. Durante su di dos matrimonio el a haña 16 yu. Sinembargo, a bisa ku solamente 11 di e 17 hòmbernan ei a logra pasa 18 aña di edat. Na 1891 el a bolbe casa cu Leonsa Oduber (1871- 1951) El a fayece na e edad di 69 ana. (Oranjestad)—The name Adriaan Laclé may ring a bell to locals as one of the bigger roads on the island, but about a century ago, Adriaan Laclé was a rich businessman, well-known for his generosity, wealth, and taste. Adriaan was born in 1866 and was the eldest of six children. Not much is known about his childhood upbringing or any of his earlier business ordeals, but during his hay day he often helped people get loans, was a well-established trader, and owned several plots of land. In fact, he commissioned the construction of the famous La Quinta Carmen manor—now a restaurant. Though he himself never lived in the beautiful manor, his own house also reflected his success and good taste. Today his house still stands in good condition and can be found in the back streets of main street Oranjestad. Regarding his personal life, it has been said that he was married twice during his lifetime. He had his first daughter during his first marriage but lost his wife soon after her birth. During his second marriage, he fathered 16 children. However, it has been said that only 11 of those 17 made it past 18 years of age. Perhaps two of his most well-known daughters are Maria Monica Laclé and Maria Veneranda Laclé, who went on to marry successful brothers Eloy Arends and Maximilian Arends, respectively. Their houses are still standing; Eloy and Maria Monica’s mansion functions as a townhall, used to host civil marriages, while Maximilian and Maria Veneranda’s house stands on the opposite side of the road to them—though currently under renovation after years left in ruin.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240521.pdf Adriaan Laclé One of Aruba’s richest men in the twentieth century], Aruba Today (21 di mei 2024) </ref> Source: De Kolibrie op de Rots (en meer over de geschiedenis van Aruba) by Evert Bongers {{Appendix}} ---------------------------- {{Databox}} [[File:Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg|thumb|Pan bati cu pisca y cabaron]] en.wiki: '''Pan bati''' ta un pan plat, cu ta un autentico specialidad di e cushina [[Aruba]]no. Na Aruba ta come esaki como pan y na banda di otro platonan manera sopa carni, stoba y paska hasa. Tambe por come cu sucu riba dje o otro reyeno. Pan bati ta parce un pancake, pero cu un sabor diferente y hopi menos dushi.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> E ta traha di hariña di maishi (sorghum), hariña di trigo y lechi. Originalmente e tabata wordo traha riba un casuela, awendia ta uza un panchi.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> E creacion di pan bati a ser influencia pa diferente cultura manera esun di e conkistadonan [[Spaña|Spaño]] i esun di e nativonan indjan. Pero e influencia di mas grandi a bini di e cultura crioyo Arubano. Pan bati ta un auténtiko plato di Aruba, ku ta parce pancake pero ku un sabor diferente. Pan bati ta un plat di pan ku ta wòrdu traha manera pancake, pero ku un sabor hopi ménos dushi. E ta un plato di banda hopi popular i ta kumpli ku kasi tur kos típiko arubano, manera sup, stew i piská fritu òf shellfish. E por wordo combina na banda di diferente plato manera sopa carni, stoba y paska hasa. Pan Bati is een vrij dikke pannenkoek die van oorsprong uit Aruba komt en gebakken wordt op een kasuela. Een kasuela is een gietijzerplaat waar ( met erg weinig boter ) de pannenkoeken op worden gebakken. Intussen heeft de kasuela plaats gemaakt voor de koekenpan.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> {{Multiple image | image1 = Maishi Rabo (Sorghum bicolor).jpeg | image2 = Casuela 16 36 24 540000.jpeg | caption2 = ''Casuela'' (flat cast iron griddle)or ''Buren''(flat clay griddle)are used to cook ''[[arepa]]'' cachapa and pan bati. An equivalent variety is the [[Comal (cookware)|comal]]. | caption1 = In Aruba ''maishi rabo'' ([[Sorghum bicolor; Spc.introduced]]) is used to make ''pan bati'' (typical Aruban flat native bread). While funchi is made from corn ([[ Zea mais]]) | total_width = 400 | image3 = Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg | caption3 = Fried ''piska cora'' ([[Lutjanus purpureus|red snapper]]), shrimp, and pan bati. }} == Pan bati == Pan bati is een authentiek Arubaans bijgerecht, dat pannenkoek lijkt maar anders van smaak is.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> Pan Bati is een broodachtig bijgerecht dat wordt gebakken als pannenkoeken, maar veel minder zoet smaakt. Het is een zeer populair bijgerecht en past bij bijna alle typisch Arubaanse gerechten, zoals soepen, stoofpotjes en gebakken vis of schelpdieren. E pancake pisá aki ta wòrdu traha di kuminda di sorgo i lechi. E pasta ta wòrdu traha riba un plaka di heru, e cazuela. I e pan bati ta kuminda komo kuminda di banda ku piska, karni, sopa òf stew. Na lugá di patata òf riso. Den algun reseña e proporshonnan di farinha di maishi i farinha di trigo ta varia, i algun kushinan ta añadí un wowo òf sukari di vanila na lugá di sukari normal. E ta un receta excelente pa experimenta cu ne. Y cu bo no tin cazuela, no ta importa. Un bon pan tambe lo ta bon. E panbati ta traha di un compuesto di harina di maishi i di trigo. E proporshon di esakinan ta krusial pa por haña un resultado bunita i friu. Originalmente, Pan Bati tabata wòrdu kaktá riba un plaka di heru, e casuela. Deze dikke pannenkoek wordt gemaakt van sorghummeel en melk. Het deeg wordt op een ijzeren plaat, de cazuela, gebakken. En de pan bati eet je als bijgerecht bij vis, vlees, soep of stoofgerechten. In plaats van aardappels of rijst. In sommige recepten variëren de verhoudingen van het maismeel en het tarwemeel, en sommige koks doen er een ei bij, of vanillesuiker in plaats van gewone suiker. Een uitstekend recept dus om mee te experimenteren.En dat je geen cazuela hebt, geeft niets. Een goede bakpan voldoet ook. De panbati is gemaakt van een mengstel van mais- en tarwemeel. De verhouding hiervan is cruciaal om een lekker luchtig resultaat te krijgen. Oorspronkelijk werd Pan Bati gebakken op een gietijzeren plaat, de casuela.<ref>https://www.antilliaans-eten.nl/en/recepten/arubaanse-pan-bati/</ref> Maar het gaat ook prima in een koekenpan. De naam pan bati betekent letterlijk "geslagen of geklopt brood". Het doelt natuurlijk op de bereiding van het beslag, dat flink schuimig wordt opgeklopt voordat het in de pan gaat. Panbati wordt meestal bij het avondeten gegeten en wordt geserveerd als alternatief voor [[rijst]], [[aardappel]]en of [[funchi]]. Soms wordt de panbati ook gewoon als pannekoek gegeten met een klontje boter en wat poedersuiker. Op feesten wordt geitensoep met pan bati gegeten. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ------------------- '''Premio Nacional di Teatro''' (PNT) ta un premio institui pa departamento di Cultura di Aruba (DCA) na aña 2004. Otorgamento di e premio ta tuma luga anualmente na ocacion di e celebracion di Dia Mundial di Teatro, riba o rond di [[27 di mart|27 di maart]]. E premio ta wordo otorga na persona, grupo of fundacion cu a contribui na desaroyo di arte di tarima na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA cu premio nacional di Teatro Aruba 2005-2021], 24ora.com (6 di juni 2021)</ref> Cada lustro ta entrega alaves e “reconocemento special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> E prome premio a wordo otorga na 2005 y e prome reconocimiento di Bida Largo na 2009, titulo cu a bay pa prome bes na e tecniconan di Cas di Cultura Aruba, señor Richard Hopmans y señor Rolande Bryson. == Laureado == * 2005 - [[Mascaruba]], grupo teatral * 2006 - [[Jubi Naar]] (1943-2024), autor, critico, actor, periodista y director di teatro * 2007 - Amy Lasten, maestro, directora y actriz * 2008 - Carmen Herrera, autor, director di teatro, actriz y compositor hunto cu grupo teatral Kibrahacha * 2009 - Oslin (Chin) Boekhoudt (19??-2015), autor, actor y director di teatro * 2010 - Leo Tromp (1943-2021), presidente Internacional di Teatro Amateur, IATA y FUNDARTE. * 2011 - [[Vale Croes]] (1951-2015), comediante * 2012 - Mirto Laclé, gestor cultural * 2013 - [[Diana Antonette]], actriz y directora di Teatro di Danza Arubano. * 2014 - no a otorga premio * 2015 - no a otorga premio * 2016 - no a otorga premio * 2017 - no a otorga premio * 2018 - no a otorga premio * 2019 - ? * 2020 - ? * 2021 - Lenie Jeandor, actriz, escritor y director di teatro * 2022 - Persey Jeandor, actor, cantante, comediante y director di teatro * 2023 - [[Norman de Palm]], productor di teatro * 2024 - [[Instituto Pedagogiko Arubano]] (CKV Teatro) == Recipiente “Reconocemento Special di Bida Largo” == * 2009 - Richard Hopmans y Rolande Bryson, tecniconan di Cas di Cultura Aruba; pa dedica henter nan bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral) * 2019 - Farita Luidens, actriz, comediante, productor, escritor di teatro; pa 50 aña den farandula cu su mega produccion “Ken ta Basha Abou”) * 2020 - [[Cas di Cultura]]; pa mas di 60 aña na servicio teatral y cooperacion pa lanta arte di tarima. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] Manera ta custumber, tur aña Departamento di Cultura Aruba ta organisa e actividad teatral di mas grandi na Aruba cu ta relaciona cu Celebracion di Dia Mundial di Teatro. Anexo na e programa di celebracion, cada aña ta otorga e Premio Nacional di Teatro na un persona, grupo of fundacion cu a traha y cu a contribui grandemente cu e desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA CU PREMIO NACIONAL DI TEATRO ARUBA 2005-2021], 6 di juni 2021</ref> Cada lustro ta ser entrega alaves e “Reconocemento Special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> ----------------------------------------- '''Museum of Industry''' (''Museo di Industria'') ta un [[museo]] na [[Aruba]], dedica na e historia industrial di e isla, ku a kuminsá den [[siglo 19]]. E ta situa na [[San Nicolas]], den e edificio monumental di e toren di awa. Despues di restauracion di e edificio e museo a habri na juli 2016. == Exhibicion permanente == Pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e museo ta mustra sinku pilar economico importante den historia di Aruba. E ta trata di e industrianan di oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. Museo di Industria ta forma parti di Fundacion Museo Arubano, cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sector cultural di Aruba, historia y naturalesa. == Edificio == E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939; architecto tabata [[Pieter van Stuivenberg]]. Su construccion ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. Na 2003 Fundacion Fondo pa Monumento Aruba (SMFA) a kumpra e edificion pa asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E museo ta mustra pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e sinku industria mas importante den historia di Aruba: oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. E Museo di Industria ta situá den e Toren di Awa na San Nicolas i ta konta e historia industrial di Aruba, ku a kuminsá den siglo 19. E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939 i ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. A kumpra e Toren di Awa pa e Monumentonan di Fundashon na 2003 asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E Museo di Industria ta forma parti di Aruba Fundacion di Museo (Fundacion Museo Aruban), cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sektor kultural di Aruba, historia i naturalesa. E museo di E industria ta habri tur dia for di 9'or di mainta te 6 di atardi. The Museum of Industry is located in San Nicolas—better known as the art capital of Aruba. This museum exhibits the industrial history of gold, aloe, phosphate, oil and tourism through elaborated displays and multimedia installations.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240402.pdf Create museum memories], Aruba Today (2 di april 2024)</ref> The Museum of Industry is situated in the Water Tower in San Nicolas and narrates Aruba's industrial history, which began in the 19th century. The Water Tower was built in 1939 and consists of three sections: the substructure, the high-rising vertical shaft, and the tank at the top. The Water Tower was purchased by the Monuments Fund in 2003 so it can be restored and preserved as one of Aruba's monuments. The Museum of Industry is part of Aruba Museum Foundation (Fundacion Museo Aruban), which is a foundation set to maintain, preserve, and protect the Aruban cultural sector, history, and nature. The museum of Industry is open daily from 9 am till 6 pm. For more information, check out their Facebook page Museum of Industry Aruba. ----------------------------- ==Musica den Caribe Hulandes== * en.wiki:Music of the former Netherlands Antilles E músika di Antias Hulandes ta un kombinashon di elementonan nativo, afrikano i europeo, i ta estrechamente konektá ku tendensia di paisnan bisiña manera Venezuela i Colombia i islanan manera Puerto Rico, Cuba, Santo Domingo, Haiti, Martinique, Trinidad, Dominica i Guadeloupe. E islanan di Curaçao i Aruba, ku tabata forma parti di Antillanan Hulandes, ta konosí pa nan vals, baile, mazurka i un tipo di músika ku ta wòrdu yamá tumba, ku a haña su nòmber for di e tambornan di conga ku ta akompañá e músika. E otro islanan ta hopi mas chikitu ku Aruba, Bonaire i Curaçao. Nan ta Sint Eustatius, Sint Maarten i Saba. Sint Eustatius tin un bida nocturno chikitu, ku solamente un club nocturno (e zouk Largo Height Disco) [1] na 1996. E habitantenan, e "Statianonan", ta tene baile improvisá den kaya, yamá "road blocks", usando stereo di outo. Saba tin un kantidat di baile den diferente restorant, inkluyendo un gran variedat di hip hop, calypso, soca, kompa, zouk, bouyon, reggae i merengue. Sint Maarten tin un bon konosí tradishon di karnaval ku músika i baile, ku ta tuma lugá meimei di aprel i ku ta kulminá ku e tradishonal kimamentu di Rei Moui-Moui, i tambe un kantidat di klubnan di anochi i kasinonan ku músika; "spot"nan popular kaminda lokalnan ta bai baila ta inkluí Boo Boo Jam i Lago Height, tur dos situá na e parti nort (franse) di Sint Maarten; e banda di kasinonan mas popular ta King Bo-Bo, konosí komo e "King of Calypso". 2] == Aruba == Musica ta masha estrechamente conecta cu e cultura Aruba, y ta hunga un rol importante den fiesta, carnaval y celebracionnan informal. E músika di karnaval a nase na Trinidad na fin di siglo 18, i ta kombiná temanan romántiko, melodía inspirá den calypso, i tambor di tumba. Otro selebrashonnan Arubiano ku ta basá riba músika ta incluí Dera Gai, Dande, Gaita i Aguinaldo. Op Aruba speelt muziek niet alleen op feestdagen een belangrijke rol, maar ook tijdens de carnavalsperiode en informele vieringen. Omdat het eiland zo klein is, heeft de muziek van Aruba rijke invloeden van Afrika, Europa en Latijns-Amerika. De muzikanten hebben de muziek wel een onmiskenbaar Arubaans/Antilliaans geluid gegeven zodat het toch niet hetzelfde is. {{div col}} * [[Asambeho]] * [[Calypso]] * [[Roadmarch]] * [[Steelband]] * [[Dande]] * [[Tumba]] * [[Waltz antiano]] * [[Bolero]] * [[Soca]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ==Bonaire== E isla di Bonaire ta konosí pa un kantidat di baile, entre otro e baile di Bari i e baile di Simadan. Polka, carioca, rumba, merengue, danza, joropo, jazz waltz i mazurka importá tambe ta popular. [[Baile di Sinta]] ta un baile popular di fertilidat, ku ta wòrdu ehekutá rònt di un palo di mei. Cancionan di trabou tradicional Africano na Bonaire a evoluciona cu tempo den cancionan ritual cu baile compleho, instrumentacion y polifonia. 3] E Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di e mesun nòmber, i tambe na otro okashonnan, ta wòrdu dirigí pa un kantante soltero ku ta improvisá tekstonan ku ta komentá eventonan lokal i figuranan (un kantante asina ta similar na un calypsonian). E baile di Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di Bari, ta bai huntu ku un tambor ku ta parse un bongo, yamá un Bari. E promé parti di e baile ta presentá hòmbernan ku ta kompetí den un baile stilizá, ritual pa muhénan, siguí pa un parti kaminda e parnan ta baila, maske nan no ta mishi (e ta similar na tumba).[ 3] Despues di e kosecha di sorgo den luna di febrüari te ku aprel, e festival di Simadan ta tuma lugá pa selebrá, ku e wapa, un baile ritmiko, ku ta bai huntu ku e selebrashon. E kansionnan tradishonal di Simadan ta inkluí tres forma di yamada i kontesta, e Dan Simadan, Belua i Remailo. Nan ta uza instrumentonan manera bari, wiri, karko, quarta, guitar, triangle y clapping. 3] {{div col}} * [[Bari]] * [[Simadan]] * [[Tumba]] * [[]] {{div col end}} ''Bari'' is a festival, dance, drum and song type from the Dutch Antillean island of [[Bonaire]]. It is led by a single singer, who improvises. Lyrics often concern local figures and events of importance.<ref>{{cite web|url=http://www.geographia.com/bonaire/boncul01.htm|work=Geographica: Bonaire|title=Culture: A Rich and Diverse Heritage|access-date=December 3, 2005}}</ref> ==korsou == {{div col}} * [[Wals antiano]] * [[Danza]] * [[Mazurka]] * [[Tumba]] * [[Tambu]] * [[Muzik di zumbi]] * [[Ritmo Kombina]] * [[Latin rap]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ''[[Tumba (music)|Tumba]]'' is a style of Curaçao music, strongly African in origin, despite the name's origin in a 17th-century Spanish dance. Traditional ''tumba'' is characterized by scandalous, gossiping and accusatory lyrics, but modern ''tumba'' often eschews such topics. It is well known abroad, and dates to the early 19th century. It is now a part of the [[Carnival Road March]].<ref>{{cite book|author=De Ledesma, Charles |author2=Gene Scaramuzzo |chapter=Dance-Funk Creole-Style|year=2000 |editor=Broughton, Simon |editor2=Ellingham, Mark |editor3=McConnachie, James |editor4=Duane, Orla|title=World Music, Vol. 2: Latin & North America, Caribbean, India, Asia and Pacific|pages=289–303|publisher=Rough Guides|isbn=1-85828-636-0}}</ref> == Sint Maarten == {{div col}} * [[Ponum]] * [[Quimbe]] {{div col end}} ''[[Quimbe]]'' is a topical song form from the Dutch Antillean [[St Maarten]]. It traditionally accompanies the ''ponum'' dance and drumming, but is now often performed without accompaniment. Lyrics include gossip, news and social criticism, and use clever puns and rhymes. Performance is often competitive in nature.<ref>{{cite book|title=New Grove Dictionary of Music & Musicians|editor=Sadie, Stanley|chapter=Dutch Antilles|publisher=Macmillan Publishers|location=London|year=1995|isbn=1-56159-174-2|page=777}}</ref> Other genres include: {{div col}} * [[Latin hip hop|Latin Rap]] * Ritmo Kombiná * [[Tambu (music)|Tambú]] * Seú * Wals * [[Zumbi]] {{div col end}} ----------------------------------------------------- --------------------------- Het Natuurhistorisch Museum van Bonaire is een museum geopend in 1885 en gevestigd in Kralendijk op Bonaire . Geschiedenis Gebouwd in 1885 door een Venezolaanse plantage-eigenaar, werd de eigenaar er na de Tweede Wereldoorlog van beschuldigd samen te werken met de nazi's door de bewegingen van transportschepen met een zender-ontvanger door te geven aan Duitse onderzeeërs in de Caribische Zee. De eigenaar wordt in Venezuela gearresteerd en de eigendommen worden in beslag genomen. Vervolgens werd het in 1947 aangekocht door de familie Herrera , een van de meest invloedrijke families op Bonaire . Het huis heette destijds het “Van der Reehuis”. Het groeide uit tot een kleine winkel met vlees van de plantage in Washington, houtskool, groenten, ingeblikte goederen en vervolgens bier en limonade. Tegenwoordig is dit herenhuis een van de historische monumenten van Bonaire en herbergt het het Bonaire Natural History Museum. Het bewaart Indiase kunstvoorwerpen, schelpen en zeedieren , Bonaire-vogels, koralen, schelpenfossielen, plantagegereedschappen, antieke flessen en nog veel meer . --------- '''FuHiKuBo''' (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) ta un organisashon boneriano dedika na registra e historia di Boneiru. El a wordu funda dia 6 di ougustus 1998. == link eksterno == * [http://archivoboneiru.com/ Wepsait di Archivo di Boneiru] FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) es una organización de Bonaire dedicada a registrar la historia de Bonaire. La fundación se creó el 6 de agosto de 1998 y se dedica a la[1]: Dat doet zij onder meer door Bonairiaanse ouderen op video te laten vertellen over hun eigen geschiedenis. De collectie bestaat uit archiefmateriaal verzameld door Boi Antoin. Via de website archivoboneiru.com zijn meer dan 1000 interviews en documentaires te zien die een beeld geven van het eiland.<ref>[https://www.unesco.nl/nl/artikel/unesco-accrediteert-bonairiaanse-stichting-fuhikubo Unesco accrediteert Bonairiaanse stichting Fuhikubo], 11 di september 2020</ref> {{Appendix}} ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} [[File:Dakkappellen Weststraat 15.jpg|thumb|275px|Dak di Casita Geel]] '''Casita Geel''' (of ex-cas di Aruba Bank) ta un cas di cunucu na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]], situa den centro di ciudad na Weststraat 15. E ta un [[monumento]] proteha y a wordo registra den Registro di Monumento dia 10 di mart 2011. Het kunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 is een beschermd monument en is op 10 maart 2011 in het Monumentenregister ingeschreven.[2] Het is eigendom van de Stichting Monumentenfonds Aruba en was tot eind 2019 in gebruik als kantoor van ARINA. == Historia == Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya G.F. Betico Croes (antes Nassaustraat) y Waterweg, pega cu e edificio di Aruba Bank. Ta probable cu e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un [[Fransia|Frances]]<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> y na 1908 a wordo cumpra pa Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest-Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest-Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas.[[File:Aruba Bank.jpg|thumb|left|John Eman Bank den Caya Betico Croes]] El a resta como e ultimo casita di cunucu den e caya principal comercial di oranjestad, despues cu tur e otronan a keda tumba abou y remplasa pa edificionan nobo i mas moderno durante [[siglo 20]]. [[File:Voorgevel Weststraat15.jpg|thumb|Fachada dilanti na Weststraat 15]] ---- nl.wiki:Weststraat 15 is een stadskunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 in Oranjestad, de hoofdstad van Aruba. Het staat ook bekend als het Gele Huisje (of "Casita Geel" in Papiaments) of ex-Aruba Bank Huisje. Het is tot stand gekomen mogelijk in 1908. Er is ook sprake volgens Plantage Zorg en Hoop dat het in 1860 zou zijn gebouwd door een Fransman.<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> [1] Het jaartal 1908 en huisnummer 97 boven de hoofdingang zouden hierdoor verwijzen naar een verbouwing uitgevoerd door de toenmalige eigenaar Richard Johannes Eman die het had aangekocht. Eman was gehuwd met Johana van der Biest en samen kregen ze zes kinderen. Als volwassene trouwde een van de dochters met de bankier John Gerard Eman die de stichter was van de Aruba Bank. Originalmente, la casa estaba situada en la esquina noroeste de Caya G.F. Betico Croes, antigua Nassaustraat, y Waterweg. Estaba situada con su fachada alejada de la línea de edificación con una plaza con grandes árboles delante. En el contexto urbano y sobre todo para la principal calle comercial de Oranjestad, esta casita era muy especial porque seguía siendo la última casa stadskunuku presente en esta calle. Todas las demás casas stadskunuku habían sido demolidas durante el siglo XX y sustituidas por nuevos edificios más modernos. == Historia == == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix}} Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya Betico Croes y Waterweg, pega cu e actual edificio di Aruba Bank. Probablemente e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un Franses y na 1908 a wordo cumpra pa Sr. Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest- Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest- Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas. Na aña 2000 cu e meta pa preserva e casita aki pa futuro generacionnan y evita e bay perdi a dicidi pa muda esaki pa un locacion nobo na Weststraat. Pa aloca e monumento a busca un tereno den Oranjestad mes paso akinan ta caminda cu e cas di cunucu mester a keda mirando cu ta den e area aki so por a haya e tipo di casnan aki. Un otro punto importante tabata cu mester a haya un tereno caminda por a aloca e cas mescos cu na su tereno original na un distancia di 14 meter for di e rooilijn esaki ta ser considera un locacion historico. Asina a logra yega na e tereno caminda e edificio ta actualmente despues cu e tereno a keda traspasa pa Stichting Monumentenfonds Aruba. Esaki ta e unico biaha cu na Aruba a muda un monumento completamente. Despues di a fungi como museo, oficina, restaurant awor eCasita Geel lo ta e cas nobo di Moonshine Diaquiri & Co.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/10/AM231010.pdf E portanan di Casita Geel lo habri un biaha mas pa publico], AweMainta (10 di oktober 2023)</ref> {{Appendix}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=}} {{References}} }} [[Category:Hende]] [[Category:Monumento|Aruba]] [[Category:Aruba]] ------------------------------- User:Curatoraruba10/sandbox '''Museo di Industria''' ta un [[museo]] na [[Aruba]]. E ta situa den [[Watertoren San Nicolas|Watertoren di San Nicolas]], un edificio monumental na skina di Bernardstraat y Caya Cooper.? E museo tin un exposicion permanente cu ta pinta e desaroyo industrial di Aruba, cuminsando cu e explotacion minanan di oro, e cosecha di aloe, e industrianan di fosfaat y petroleo y finalmente cabando cu [[turismo]]. Het Industriemuseum, gehuisvest in de voormalige watertoren te San Nicolas, geeft een beeld van de industrialisatie van Aruba. Dat verhaal begint met het goud delven, de aloëwinning, de fosfaatindustrie, om dan eerst uit te komen bij de olie­industrie en ten slotte het toerisme.  == Watertoren San Nicolas == E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas, construi pa LWV (Lands Water Voorziening, awendia WEB Aruba NV) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Architecto tabata [Pieter van Stuivenberg]], kende tabata traha pa LWV na korsou. == locatie == Museo Industrial ta situa alabez den un edificio cu ta hopi apropia pa cu e tematica di e exposicion aki…e edificio monumental a ser contrui pa LWV (Lands Water Voorziening) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Di e forma aki por acomoda e cantidad di migrantenan cu a bin busca un bon futuro na Aruba y cu pa gran parti a establece nan mes den e pueblo aki. Pa loke ta diseño por remarca cu e ta mustra razgonan di estilonan di moderno na momento di su construccion manera art deco y nieuw bouwen cu ta refleha e enfoke riba forma, dynamismo y functionalidad di e periodo. E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas y sin duda ta un recuerdo potente y symbolico di e desaroyo tecnologico industrial di e epoca atras. en.wiki: ==Industry museum== The industry museum provides an overview of the industrial activities on Aruba. It has displays of the gold, [[aloe]], phosphate ([[guano]]) and oil industries which were present on the island.<ref>{{cite web|url=https://www.aruba.com/nl/ontdek/het-industriemuseum |title=Het Industriemuseum |website=Aruba.com |language=nl |access-date=19 February 2022}}</ref> The [[public utility]] companies of Aruba have permanent exhibitions of their activities.<ref name="beautiful"/> -------------------------------- '''Museo Historico di Aruba''' ta e [[museo]] mas bieu na [[Aruba]]. E ta situa den [[Fort Zoutman]] na Oranjestad. Artwell Cain: Het oudste museum is het Historisch Museum Aruba, opgericht 1961 en nu bekend als Museo Historico Arubano (FMA). Aanvankelijk viel het museum onder het beheer van de Stichting Cultureel Centrum Aruba, in 1975 kreeg het een eigen stichtingsbestuur. De doelstelling was het oprichten en beheren van één of meer musea met objecten en kunstzinnige voorwerpen van cultuurhistorisch en natuurhistorisch belang en de bewustwording van de Arubaanse bevolking van het verleden.4 In 1984 kreeg het museum een permanente behuizing in het historische Fort Zoutman, in het centrum van Oranjestad. Dit gebouw dateert uit 1798, de ernaast gelegen Willem III-toren uit 1868. ------------------------------------------- {{Databox}} [[File:Museo di Tambu Shon Cola.jpg|thumb|Museo di Tambú Shon Cola]] '''Museo di Tambú Shon Cola''' ta un [[museo]] chikitu na [[Kòrsou]]. E ta situá ost di [[Willemstad]] entre [[Spaanse Water]] i Sint Jorisbaai, den region di Bandariba. Den un kas di famia, tipo [[kas di kaha]], na Kaya Sabana Baka 31.<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021), pag.61-65.</ref> == Mira tambe == * [[Lista di museo na Kòrsou]] {{Appendix}} [[Category:Kòrsou|Museo]] [[Category:Kultura]] [[Category:Kòrsou]] Het Museo di Tambú Shon Cola ligt ten oosten van Willemstad, tussen het Spaanse water en de Sint Jorisbaai. Het vrijstaande huis met zijn veranda, dieprode muren en witte vensters is een eenvoudige versie van de deftige landhuizen van de witte elite, in de volksmond kas di kaha. Een bord bij de ingang vermeldt, in het Papiaments: ‘Een volk heeft recht op zijn eigen geschiedenis.’<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021).</ref> Het museum is opgericht in april 2015 door Mr. dr. René Rosalia (1948), politicus en oud­minister van Onderwijs, Cultuur, Sport en Wetenschap. Deze tambú­speler en ­componist promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam op een onderzoek naar de wettelijke en kerkelijke repressie van afro­culturele volksuitingen. Rosalia is ook een van de drijvende krachten achter het bijschrijven van tambú in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland, in november 2016.91 In het museum bracht hij een groot deel van zijn in 1972 gestarte privécollectie onder. Tekstborden geven uitleg in het Papiaments en Engels. In vertaling: ‘Tambú werd gespeeld vanuit diepe spirituele redenen. De aanwezigheid van tambú in het leven van “yesterday’s people” was om te voldoen aan de plichten die verbonden waren met hun intense spirituele orientatie.’ Tambú bood hun bescherming en veiligheid. Met tambú kon de mens contact maken met God. Zonder tambú was je onbeschermd en zwak. Op een monitor zijn beelden te zien van een feest op Bandabou in 1991, waar paren dansen op tambú­muziek. Tambú is verbonden met de jaarwisseling en eindigt op Dumingu di Tres Rei, de zondag na Drie Koningen. De tambú­spelers identificeren zich met de zwarte koning Balthazar.92 --------- ------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''Johannes (Johan) Hartog''' (☆ 1912 - † 1997 na [[Salzburg]]) tabata un historiador, escritor y bibliotecario antiano. E ta ser considera un di e pioneronan cu a pone e fundeshi pa investigacion cientifico socio-cultural tocante [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{citeer web|url=https://www.creativeeuropedesk.nl/sites/default/files/files/UNESCO%20Aruba%20Heritage%20report%20Luc%20Alofs%20okt08_0.pdf|auteur=Alofs, Luc|titel=The Aruba Heritage Report|werk=Aruba National Commission for [[UNESCO]]|datum=2008|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> == Bibliografia == Johan Hartog tabata un persona remarcabel; e tabata protestant cu e converti den catolico y a promove den [[teologia]] (''doctor theologiae'') na Universidad di London.<ref name="Hartog">{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402196:mpeg21:a0006|titel=Dr. Hartog vertrokken|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-11-12|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> E tabata biaha hopi, entre otro den tur skina di [[Oropa|Europa]] y [[Medio Oriente]], acumulando conocemento na diferente universidad, pais y sociedad. Na juni 1940 el a yega [[Kòrsou|Corsou]]. Den añanan 1940 pa 1946 Hartog tabata redactor en hefe di [[Amigoe|Amigoe di Curaçao]], corant cu e momento ey tabatin circulacion na tur e islanan di [[Kòrsou i Dependensianan]]. Bou di su guia Amigoe a converti di un corant semanal den un corant diario.<ref name="Hartog"/> Despues di 1946 el a continua cu Amigoe como coresponsal. Entre 1946 i 1948 el a muda bek pa Hulanda, unda el a keda nombra redactor en hefe di e corant regional "Gooi- en Eemlander" na Hilversum. Desde 1948 el a traha pa Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) y tabata enbolbi pa cu lantamento di un centro cultural na [[Kòrsou]] y [[Aruba]]. Na 1950 el a wordo nombra director di e [[Biblioteca Nacional Aruba|biblioteca di Aruba]], cu tabata situa na Lagoenweg na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Mas despues e biblioteca ta muda pa [[scol 1888|Wilhelminastraat]], unda Hartog a keda director te su pensioen na 1972. Hartog tabatin un cantidad di publicacion riba su nomber. Mayoria di su buki a wordo publica na Aruba pa e imprenta VAD (Verenigde Antilliaanse Drukkerijen, antes D.J. de Wit). Di su obranan algun a wordo traduci na idioma [[Ingles]] of [[Spaño]]. Mas conoci ta su obra ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'' (Historia di Antias Hulandes), un cronica antiano den cuater tomo cu a sali entre 1953 y 1981.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://www.bibliotecanacional.aw/pages/johan-hartog/|titel=Johan Hartog|werk=[[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]|datum=2018-02-23|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Den e ultimo aña a saca como e di cincu tomo un registro y bibliografia historico. Na aña 1948 Hartog a casa cu Elisabeth Wouters, yiu muhe di G.J.J. Wouters (1883-1973), [[Lista di gobernador di Antia Hulandes (1634-1954)|gobernador di Antias Hulandes]] entre 1936 y 1942. Huntu nan a biba na [[La Piccola Marina]] di 1950 te 1980, ora nan a bandona Aruba pa motibu di salud di Elisabeth.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640175:mpeg21:a0088|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-09-29|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Na 1997 Hartog ta fayece na edad di 85 aña, net un luna despues di su esposa, y a wordo dera na Salzburg dia 21 di mei 1997. == Obra (seleccion) == * 1944 - ''Journalistiek leven in Curaçao'' * 1947 - ''Nederland in de West'' * 1953-1981 - ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'', tomo I te cu IV * 1957 - ''Bonaire: van indianen tot toeristen'' * 1961 - ''Curaçao: van kolonie tot autonomie: na 1816'' * 1962 - ''Het verhaal der Maduro's en foto-album van Curaçao, 1837-1962 : uitgegeven ter gelegenheid van het honderd vijfentwintigjarig bestaan van S.E.L. Maduro & Sons'' * 1964 - ''De Bovenwindse eilanden : Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius : eens gouden rots nu zilveren dollars'' * 1967 - ''The Honen Daliem congregation of St. Eustatius'' * 1968 - ''Luis Brion: de admiraal-financier'' (hunto cu Philip Louis Pierre Brion) * 1970 - ''Mogen de eilanden zich verheugen : geschiedenis van het protestantisme op de Nederlandse Antillen'' * 1971 - ''Honderd jaar gezelligheid in De Gezelligheid, 1871-1971'' * 1973 - ''Tula: verlangen naar vrijheid'' * 1974 - ''The courthouse of Sint Maarten'' * 1976 - ''Geschiedenis van Sint Eustatius'' * 1987 - ''Juwana Morto: Kustbatterij Aruba'' * 1996 - ''Het oude fort op de berg : gedenkboek bij het tweehonderdjarig bestaan van Fort Nassau op Curaçao'' * 1997 - ''De forten, verdedigingswerken en geschutstellingen van Curaçao en Bonaire : van Van Walbeeck tot Wouters, 1634-1942'' {{Appendix}} Johannes Hartog werd op 16 mei 1912 in Baam geboren. Hij volgde het gymnasium en studeerde vervolgens geschiedenis. In 1937, op vijfentwintigjarige leeftijd dus, promoveerde hij in Londen op de 'The Sacrifice of the Church'. Omdat het zijn voornemen was om oripntalist te worden, meldde hij zich als post-graduate student bij het Oosters Instituut in Rome. Zijn gekozen specialisatie zou de Balkan zijn. Maar de Tweede Wereldoorlog verhinderde de voorgenomen studie. Johan Hartog moest Italië verlaten. Omdat een broer van hem met zijn gezin op Curacao woonde, waar deze een betrekking bij de Shell had, belandde Johan Hartog na enige maanden en veel omzwervingen uiteindelijk op Curapao. Dr. Johan Hartog (1912-1997) was in de jaren 1940-1946 hoofdredacteur van de krant Amigoe di Curaçao, 'weekblad voor de Curaçaosche eilanden'. Onder zijn leiding werd de Amigoe een dagblad. Eind 1946 vertrok Joh. Hartog terug naar Nederland. Daar trouwde hij in 1948 met Elisabeth Wouters. Zij was een dochter van G.J.J. Wouters (1883-1973), een voormalig gouverneur van de Nederlandse Antillen (1936-1942). Vanaf 1948 was Hartog als medewerker van Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) betrokken bij de oprichting van het Culturele Centrum Curaçao en het Cultureel Centrum Aruba. In 1950 werd hij benoemd tot directeur van de Arubaanse bibliotheek aan de Lagoenweg in Oranjestad. Later zou de bibliotheek naar de Wilhelminastraat verhuizen, hij bleef er directeur tot zijn pensionering in 1972. Hartog heeft een aantal publicaties op zijn naam staan. Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Bronnen: * "Dr. Hartog vertrokken", in: Dagblad Amigoe di Curaçao d.d. 02-11-1946 *"Cultuur op korte termijn", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 31-05-1950 * "Verdiensten Hartog gememoreerd. Arubaanse bibliotheek viert 20-jarig bestaan", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 14-08-1974 * "Mevrouw Hartog werd 80 jaar", in: Amigoe d.d. 17-01-1987 Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Entre 1953 y 1981 el a publica un cronica di e historia antiano den cuater tomo bou di e nomber 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'. Mayoria di su buki a wordo publica pa e imprenta D.J. de Wit na Aruba. vijf delen waarvan de laatste 1981: Registerdeel en historische bibliografie bij de Geschiedenis van de Nederlandse Antillen Eerst die man. Doctor theologiae. Gepromoveerd in de Godgeleerdheid aan de Universiteit van Londen. UH rechtzinnig protas- j tantsche familie. Werd Roomsch- Katholiek. Reisde véél. De Balkan, Rusland. En het Beloofde Land („the much promised land" schreef — geestig en sarcastisch — onlangs „Linie"). Zoo vergaarde Hartog zijn wijsheid. Aan vele universiteiten (iater ook de Pauselijke van Rome), in vele landen en milieus. Met' die wetenschappelijke en wereldwijsheid spoelde hij, na Juni 1940, aan op Curagao. Een zéér vreemde eend in die subtropische bijt. Het was wijsheid van den Kerkvorst van dit kleinste deel des Rijks — Monseigneur Petrus Innocentius Verriet, den bisschop — dat hij Hartog de leiding gaf van het Missie-orgaan, het algemeene nieuwsblad Amigoe di Curagao, dat eenige malen per week verscheen. Hartog maakte er een dagblad van. Een heel merkwaardig, heel pittig, heel persoonlijk dagblad, soms veel te dwaas, maar altijd pittig en de moeite waard. Soms ging de wijsheid van hoofdartikelen en beschouwingen hoog uit boven dagbladpeil. Soms daalde Dr. Hartog naar het peil van de dorpsgemeenschap en spotte op dat peil j dat de spaanders er af vlogen.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010480233:mpeg21:a0041|titel=Vreemde geschiedenis. Waarom mag Hartog niet terug?|werk=Algemeen Dagblad|datum=1946-11-15|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> ------------------------------------- [[File:La Piccola Marina (Aruba) 19 09 28 897000.jpeg|thumb|275px|Fachada di La Piccola Marina]] '''La Piccola Marina''' ta un edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. El a wordo diseña como cas na 1950 pa arkitecto [[Jan Nagel]] (1913-1972) riba encargo di [[Johan Hartog]] (1912-1997), historiador, escritor y bibliotecario na Aruba. E cas ta unico den su sorto na Aruba. == Edificio == E cas di dos piso ta situa den centro di ciudad na L.G. Smith Blvd. 68, banda di [[Fort Zoutman]] cu bista riba bahia di Paardenbaai y Wilhelmina Park.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640114:mpeg21:a0015|titel=Te Koop|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-07-19|bezochtdatum=2023-10-17}}</ref> E piso abou ta consisti di entre otro un terasa, kamber pa studia, comedor, cushina i kamber cu baño pa e sirviente. E piso ariba tin un sala grandi, dos kamber y un baño. Cada piso tin un superficie di masomenos 90 m². Den e cura tin un casita di aproximadamente 20 m². Ultimo decadanan el a fungi entre otro como oficina y ta actualmente e sede di [[Kolegio di supervishon finansiero Aruba|Colegio di supervision financiero di Aruba]]. == Literatura == * Olga van der Klooster & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 187. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] De benedenverdieping omvat een terras, studeerkarr eetkamer, keuken, bijkeuken en dienstbodenkamer met badkamer. De bovenverdieping bestaat uit c. . grote woonkamer met grandioos uitzicht, twee slaapkamers en een badkamer. De oppervlakte is circa 90 m 2 per verdieping. In de tuin bevindt zich bovendien een tuinhuisje van circa 20 m 2. Het huis is voorzien van veel kasten en verfijningen en verkeert dank zij zorgvuldige bewoning en regelmatig onderhoud, in uitstekende conditie. Uniek voor Aruba en zeer aantrekkelijk geprijsd op NAf. 285.000,- k.k. ----------------------------- '''Adolf Kock''' (1936) ontving een Zilveren Anjer in 2022 vanwege zijn geschiedkundige kennis over [[Aruba]]. Met zijn kennis en verzameling van 1 miljoen foto's vanaf 1800 tot nu heeft hij een belangrijke bijdrage geleverd aan het behoud van ons [[cultureel erfgoed]]. -------------- == Tula == ===Vrijheidsstrijder wordt nationale held=== Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel [[Rehabilitatie (recht)|gerehabiliteerd]] als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot [[Held|nationale held]] van Curaçao.<ref name="historiek.net">[http://historiek.net/slavenleider-tula-uitgeroepen-tot-nationale-held/8736/#.VzQr1vmLTIV Historiek.net: ''Slavenleider Tula uitgroepen tot nationale held'']</ref> Dit werd nog eens benadrukt in [[2013]], toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.<ref>[http://www.curacaovoorjou.nl/cultuur/tula.html Curaçao voor jou: ''Tula'']</ref> Volgens oud-premier [[Don Martina]] kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals [[Nelson Mandela]], [[Martin Luther King]] en [[Mahatma Gandhi|Gandhi]].<ref name="historiek.net" /> Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. [[Canon van Curaçao]].<ref name="Canon">{{Citeer web|url=https://canoncuracao.cw/7-tula/|titel=Tula|werk=Canon van Curaçao|datum= |bezochtdatum=14 november 2021}}</ref> In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de [[Tweede Kamer]] om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 werd wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.<ref>Tweede Kamer der Staten-Generaal [https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2022Z23444&did=2022D50514 Gewijzigde motie van het lid Sylvana Simons c.s. over het verankeren van verhalen over antikoloniale vrijheidsstrijders en verzetshelden in het onderwijs (t.v.v. 36200-VIII-68)]</ref> In de [[Nederlandse_excuses_voor_het_koloniale_verleden#Excuses_regering_voor_slavernijverleden_(Suriname_en_voormalige_Nederlandse_Antillen)|excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden]] werd Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.<ref>Rijksoverheid [https://www.rijksoverheid.nl/documenten/toespraken/2022/12/19/toespraak-minister-president-rutte-over-het-slavernijverleden Toespraak van minister-president Mark Rutte over het slavernijverleden]</ref> Op 4 oktober 2023 erkende staatssecretaris [[Alexandra van Huffelen]] Tula namens Nederland als 'held voor ons allemaal'. "Het was een man die streed voor vrijheid, gelijkheid en broederschap".<ref>{{Citeer web|url=https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/video/video/5411418/na-228-jaar-eerherstel-voor-tula-held-voor-ons-allemaal|titel=Na 228 jaar eerherstel voor Tula: 'Held voor ons allemaal'|werk=rtlnieuws.nl|datum=5 oktober 2023|bezochtdatum=5 oktober 2023}}</ref> ------------------------ {{Variante|a}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} *NOTES Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} -------------- ---------------------------- de.wiki De Kalkoven Aruba is een historische kalkoven die nu in het grootstedelijk gebied van Oranjestad staat . Het dateert uit 1892 en is ontworpen door Santiago Tromp en tot 1949 geëxploiteerd door zijn zoon Felipe Santiago Tromp (1883-1960). Het is de enige authentieke kalkoven op Aruba die nog intact is. Tegenwoordig is het een van Aruba 's weinige industriële monumenten . Voorheen werden eenvoudige veldovens zonder wanden gebruikt. In 1970 is het gerestaureerd en opgenomen in de lijst van monumenten (Lijst van monumenten op Aruba) met het nummer 01-013. Geschiedenis Voordat cement werd geïmporteerd, werden alle gebouwen op Aruba gemaakt met kalkmortel . In die tijd werd de kalk gewonnen uit harde koralen en mosselschelpen en drie dagen boven een houtvuur gebrand. De zo geproduceerde ongebluste kalk werd geblust met water, vermalen en in combinatie met kleizand gebruikt om huizen te bouwen. De ongebluste kalk werd ook gemengd met de olie van aloë , gewreven en verwerkt tot lakproducten . ----------- * Kerki Protestant (Aruba) E '''Kerki Protestant''' ta un kerki di e De '''Protestantse kerk''' is een kerk van de [[Nederlandse Hervormde Kerk|Nederlandse Hervormde]] en [[Lutheranisme|Lutheraans]] gemeenschap in [[Aruba]]. Ze is niet aangesloten bij een internationale organisatie.<ref name="reform">{{nl}} Reformatorisch Dagblad, [https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,20110921:newsml_583ccb1e1294f192d493825627f25370 Veelkleurig kerk-zijn op Aruba], 21 september 2011</ref> E kerki bieu a wordo inaugura na 1846 y ta e kerki mas bieu cu ainda ta existe na Aruba. De oude kerk was in 1846 geopend, en is de oudste bestaande kerk op Aruba.<ref name="monument">{{en}} Monumenten Fonds Aruba, [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/protestant-church/ Protestant Church]</ref> In 1950 werd er een nieuwe kerk naast gebouwd.<ref name="historia">{{nl}} Historia di Aruba, [http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=71 Kleine Protestantse Kerk]</ref> == Historia == NOtes Construccion di e Kerki Protestant na Oranjestad a tuma luga entre 1845 pa 1846 pa e congregacion protestant na Aruba, funda na 1822. E ta construi den un estilo di construccion artesanal-tradicional, e kerki ta independiente y ta situa n’e skina zuidoost di un percela amplio delimita pa Wilhelminastraat, Schoolstraat, Rifstraat y Klipstraat. E fachada sur, cu su porche y su entrada principal, ta situa na Wilhelminastraat 1. E edificio antiguo den cual e kerki tabata situa, actualmente t’esun mas antiguo na Aruba, cumpra pa 250 florin for di famia Arends. E cas, cumpra for di famia Arends, despues a fungi como cas y leslokaal di e iglesia. A celebra e prome sirbishi dia 25 di augustus 1822. <ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/kerki-protestant-ta-conmemora-200-ana-di-su-fundacion-na-aruba/|titel=CONMEMORACION 200 AÑA DI FUNDACION DI KERKI PROTESTANT NA ARUBA|werk=24ora.com|datum=2022-12-01|bezochtdatum=20222-12-10}}</ref> {{Appendix}} ---------------------- {{Variante|c}} '''Radio Trans Mundial Boneiru''' ta un radio-emisora ku 4 zènder na parti suit di [[Boneiru]], ku kual nan ta transmití programa [[Kristianismo|kristian]] ku ta yega te na [[Venezuela]], [[Cuba]], [[Colombia]], [[Brazil]], i otro islanan den [[Laman Karibe|Karibe]]. Sede del mayor transmisor de AM del hemisferio occidental, Shine 800 AM -el sitio de transmisión de TWR en Bonaire- llega a una audiencia potencial de 100 millones en toda América Latina y el Caribe con la esperanza de Cristo.<ref>[https://twr.org/bonaire Boneiru]</ref> == Historia == Na 1952 Paul Freed, misionario merikano, a kuminsa un organisashon mediatiko ''Trans World Radio'' (TWR), pa transmiti di [[Maroko]] pa [[Spaña]]. Despues TWR ta muda pa Monaco. Despues di expande pa otro luganan, manera Guam ta expande pa Boneiru na 1964. TWR a bira e organisashon mediatiko kristian mas grandi na mundu i ta usa, banda di e onda korto i mediano, satelite, internet i otro teknologianan pa transmiti. en.wiki: TWR started in 1952, when Paul Freed [nl] set up the organization to reach Spain by broadcasting from Morocco. Later, TWR moved to Monaco. Other major transmitting sites include Guam, Bonaire,[1] Sri Lanka, Cyprus, and eSwatini (Swaziland). multinational evangelical Christian media distributor. The largest Christian media organization in the world, it uses mediumwave or high-powered AM and shortwave transmitters, local FM radio stations, cable, satellite, Internet, and mobile device technologies. Currently, their programs can be heard in 190 countries in more than 275 languages and dialects. de.wiki:Het is een van de grootste christelijke missionaire media-aanbieders ter wereld. Opgericht door Amerikaanse missionarissen , zond het zijn eerste radioprogramma uit vanuit Marokko naar Europa op 24 februari 1954, onder de naam Voice of Tanger . Na de onafhankelijkheid van Marokko moest TWR zijn zenderlocatie in Tanger verlaten als een aanhangsel van de voormalige koloniale macht. Het zendingswerk bouwde een kortegolfzender in het Prinsdom Monaco , dat in 1960 in gebruik werd genomen. Samen met Radio Monte Carlo deelde het zendingswerk, nu omgedoopt tot Trans World Radio, midden- en kortegolftransmissiesystemen in Monaco. Een paar jaar later bouwde het zendingswerk zijn eigen zenders op locaties in het buitenland. TWR opende voor het eerst een middengolf- en kortegolftransmissiesysteem in de Nederlandse Antillen om Latijns-Amerika te bestrijken . Zenders in Cyprus , Guam , Sri Lanka , Swaziland , Zuid-Afrika en Armenië volgden in de jaren 70, 80 en 90. aire == Vakatura Trans World Radio Bonaire (Boneriano, 19 oktober 2020) Radio Trans Mundial tin 4 zènder na parti suit di Boneiru ku kual nan ta transmití programa kristian ku ta yega te na Venezuela, Cuba, Colombia, Brazil, i otro islanan den Caribe. Tur dia, for di mitar di seis di anochi te ku mitar di nuebe di mainta por tende e evangelio di Hesu-Kristo den seis diferente idioma na e frekuensia 800AM. Pa e komunidat lokal di Boneiru, Trans Mundial ta transmití di dia i anochi na 89.5FM, e Bos di Speransa. TWR begon zijn uitzendingen op 13 augustus 1964. Het is werelds eerste radiostation dat door particulieren beheerd wordt.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461013:mpeg21:a0115|titel=Trans World is tien jaar op Bonaire|werk=[[Amigoe]]|datum=5 augustus 1974|bezochtdatum= 2021}}</ref> In 1964 werd het flamingo-eiland het tehuis van 's werelds eerste radiostation, dat door particulieren beheerd wordt. Na een jaar van hard werken, kwam het zendgebouw in het zuiden van Bonaire klaar. Hierin bevinden zich drie krachtige zenders. De grootste is een AM zender van 500 kw, die de frequentie 800 gebruikt op de standaard band. De twee korte golfzenders. van 50,000 watt en 250,000 watt werden toen ook geplaatst. Om deze reusachtige zenders van stroom te voorzienbouwde TWR, een centrale met twee 16 cylinders generatoren. In het begin werd «*r in 7.ps talen uitgezonden naar Zuid-, Midden- en NoordAmerika en de Caribische eilanden, heden ten dage in vijftien talen en zelfs naar India en Rusland. Het oorspronkelijke kantoor en studio-gebouwen werden ondergebracht in gewone huizen. Nu worden ze gebruikt als huisvesting voor TWR-personeel. In 1968 werd er een modern kantoor en studio gebouwd tegenover Hotel Bonaire. (1994:Studio aan de Kaya Gobernador Debrot) Het werd geopend in januari 1969. IN juli 1993 werden de kortegolf-uitzendingen gestaakt. Trans World Radio is een onderdeel van grote interkerkelijke organisatie, gesticht door Paul E. Freed. Zijn werk begon in 1954 toen Freed „the voice of Tangier" oprichtte. Er werden uitzendingen verzorgd vanuit Tanger, Marokko met een korte golf zender van 2500 watt. ---------- Vanuit Caribisch Nederland bereikt Trans World Radio (TWR) miljoenen luisteraars op het westelijk halfrond. Onze zender is met een vermogen van 440 kilowatt de krachtigste op het westelijk halfrond. Vanuit hier bereikt het Evangelie zowel Brazilië, de noordelijke landen van Zuid-Amerika, het Caraïbische Gebied, Midden-Amerika en zelfs de zuidelijke staten van de VS. Iedere toerist op Bonaire rijdt over de smalle EEG-Boulevard langs de iconische slavenhuisjes, de enorme zoutpannen en de zeldzame flamingokolonies. Onderweg zijn de 145 meter hoge antennes en het basisstation van Trans World Radio niet te missen. <ref>https://www.rd.nl/artikel/905859-trans-world-radio-zoutend-zout-vanaf-bonaire|titel=Trans World Radio „zoutend zout” vanaf Bonaire|22 december 2020}}</ref> {{Appendix}} ------- * Teater di sine na Korsou E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>[https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf Ta buskando potrèt, dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou], Ekstra, datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20</ref> ===Teater di sine aktual === * The Movies Curacao (Scharloo) - The Cinemas Curacao (Otrobanda) * Cinemark (Sambil) === Historia === The Roxy Theater at Pietermaai was destroyed by fire in 1982. Next to it stood the Naar Theater built in 1871 and remodeled into Teatro Americano, a cinema, in 1920. Roxy, built in Moorish style, replaced this building as a cinema venue. It was officially opened on 7 November 1931 as the “Stadsschouwburg” or Municipal Theater, but it too was later used as a cinema.<ref>https://www.curacaohistory.com/1931-roxy-theater</ref> In de jaren vijftig beschikte Curacao over een tiental bioscopen. Theaters als Westend (Otrobanda), Caraibe (Steenryk), Cinelandia (Punda), Cinerio (Suffisant) en het Rex-theater (Marchena) trokken toen talloze bezoekers. Door de invoering van de video kwam daar de klad in en het ene theater na het andere werd opgeheven. In 1982 brandde het Roxy-theater af. Daarna was er nog een tijdje een bioscoop in de Tempel. Verder beschikte Curacao in de jaren tachtig over een heuse drivein bioscoop. Maar ook die moest het afleggen tegen het opkomende videogeweld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644056:mpeg21:a0094|titel=Plan voor bioscoop op ex-Roxy terrein|datum=1992-05-26|bezochtdatum=2022}}</ref> Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> Vanaf 1956 sine-trunk een geschenk aan bevolking voor 50 jarig jubileum van Rotary * in de jaren vijftig een bioscoop theater te nieuwpoort * Separá di e teater di sine, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. * ront 1965 a cuminsa instala airco den teater di sine * 1983; na sluiting van West-End en alleen Golden Drive in van Angel Job overbleef, werd het gebouw De Tempel in punda tot bioscoop ontwikkeld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640991:mpeg21:a0111|titel=Maak van De Tempel bioskoop|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-09-20|bezochtdatum=2022}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640082:mpeg21:a0066|titel=De Tempel krijgt ook bioscoop-functie|werk=[[Amigoe]]|datum=1979-12-11|bezochtdatum=2022}}</ref> * in de jaren .. vertoonde de Filmliga films in diverse teaters, zoals Asiento en Roxy * 1982: bioscoop-voorstellingen op woensdagavond in Van der Valk hotel<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644157:mpeg21:a0065|titel=Bioscoop bij Van der Valk|werk=[[Amigoe]]|datum=1992-07-23|bezochtdatum=2022-08-30}}</ref> Donderdag (juli 1983) is de laatste film gedraaid in Cinelandia. Een bioscoop die volgens het encyclopedie van de Nederlandse Antillen in 1916 gebouwd is onder de naam Salon Habana. Dit is indertijd gebouwd door de Venezolaan Alfredo Pellicer Hernandez, die tevens rond 1900 als één van de eersten filmvertoningen op Curacao organiseerde. De encyclopedie vermeldt ook dat het theater gedurende zijn 67 bestaansjaren tot tweemaal toe geheel afbrandde. Met de sluiting van nog een bioscoop op Curacao (Cine Rio wordt al enkele jaren niet meer als zodanig gebruikt, Roxy brandde een tijd geleden af en de drive in van Groot Davelaar die tot het verleden behoort) is een leemte gevallen in de recreatie die de binnenstad aan zijn bezoekers biedt. Toeristen die nog willen profiteren van een avondje naar de film moeten zich tevreden stellen met een bezoek aan bioscoop West End, die ook al sluitingsplannen aankondigde. Die bioscoop is ook hard aan een opknapbeurt toe. Theater De Tempel dat een goede start maakte heeft het ook sinds geruime tijd als bioscoop laten afweten en brengt nu nog slechts bij tijd en wijle filmvoorstellingen, meestal van de Filmliga. Het bioscoopbezoek dat met de komst van de televisie achteruitgegaan was, leefde in 1965 weer op, na de opening van de eerste drive-in bioscoop van Curacao. Die is inmiddels apk gesloten. Gesteld kan worden dat éé4van de grote klappen Voor de bestaande theaters de opening twee jaar geleden van de nieuwe drive-in bioscoop van Angel Job was. De ware nekslag is echter - zoals Alfred Moron ook verklaarde - de acceptatie van video als recreatiemedium. === Teater di sine di antes === <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;"> * Teater Naar * Salon Habana (werd in 1936 Cinelandia) * El Ideal * Teater Brion * Teater Guillermina * Rialto * Teater Asiento (1955-1967?, Emmastad) * Cinelandia - 1936-1986 * Roxy ([[Punda]]) * West End ([[Otrobanda]]) * Royal * Caribe (???-1965, Marie Pompoen)<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462571:mpeg21:a0068|Caribe deze maand dicht|datum=1965-03-17</ref> * Rex (Marchena) * Cine Rio * The Tempel - filmvertoningen v.a. 1981? * Airport Cinemas (Hato) * Drive In (Groot Davelaar) - geopend in 1965 plaats voor 500 auto's * Golden Drive In (Brievengat) - werd later Curacao Festival Center (1990?) * Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) * Paradise Movies </div> {{Appendix}} * bioscoop te Rio Canario rond 1975 * 2012 openluchtbioscoop Mambo Beach NOTES WILLEMSTAD.- E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf|titel=Ta buskando potrèt/dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou|werk=Ekstra|datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20}}</ref> Ta hopi teater a habri, sera, kima i habri bou di otro nòmber. Tin ku a pasa den tempu bon i tin otro ku a pasa den tempu ménos bon. Di tur e teaternan aki por tin hende ainda ku tin potrèt/dokumentashon wardá di e tempu ei, ku lo por yuda masha bon pa traha un dokumental spesial. Ora papia di teaternan di sine na Kòrsou, nos ta referí na entre otro: Teater Naar – Salon Habana – El Ideal – Teater Brion – Teater Guillermina – Rialto – Teater Asiento - Cinelandia – Roxy – West End – Royal – Caribe – Rex - Cine Rio – The Tempel - Airport Cinemas – Drive In (Groot Davelaar) – Golden Drive In – Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) – Paradise Movies – i klaro awor aki The Movies – The Cinemas i Cinemark. Separá di esaki, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. Ta’tin diferente hende ku a traha bendiendo karchi, tumando karchi, --- Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> {{Appendix}} ------------ {{Infobox Artista | birthname = Venancio Domacassé | image = | birthdate = [[1 di aprel]] [[1941]] | lugar_nanse = [[Kòrsou]] | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = Sinematografia | movement = | awards = | website = }} ---------------- == Jossy Mansur == El a bay Dominicus College na Playa. Na 1948 el a bay [[Estadonan Uni di Merka|Merca]] caminda el a caba skol secundario y universidad. Continuando su estudionan el a obtene su D.Litt.den literatural univeral di Susses College of Tehnology, titulo cu ta equivalente na un doctorado na Merca. Titulo di su tesis tabata Early Romanticism in Venezuelan Poetry". E tin tambe un titulo den sicologia y na 1977 ta logra s Ph.D den educacion na Northwestern University. * [[29 di oktober|30]] - [[Konseho Insular]] di [[Aruba]] ta aproba e proposicion di Comision di [[Ortografia]] pa un [[ortografia di Papiamento]] basa riba un kompromiso entre e sistema [[Etimologia|etimologiko]] i esun [[Fonologia|fonologiko]], e asina yama ortografia-[[Jossy Mansur|Mansur]].<ref>{{nl}}{{citeer eb|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460860:mpeg21:a0010|titel=Eilandsraad Aruba neemt spelling Jossy Mansur aan|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-10-30|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Fin di 1976 el a cuminsa traha como redactor di e corant Extra pa Aruba y tabata alaves redactor principal di e corant arubano Prome, tantu pa algun luna desde 1976 y na 1978. tambe redactor principal di e corant arubiano Prome.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460940:mpeg21:a0061|titel=Jossy Mansur reorganiseert jong Prome|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-06|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Na 1976 presidente di comision di ortografia y na 1978 di comision di gramatica Hij was voorzitter van de in 1976 ingestelde spellingscommissie. * in 1974 bracht hij het informatief cultureel maandblad Brindis uit --------------- == Joyce Pereira == - eerste preofschrift dat het papiaments van aruba als focus heeft. Despues di skol secundario, el a studia pa maestro di scol basico. Mientras cu e ta trhando como maestra di scol na Hulanda el a obtene su MO-A den idioma Hulandes. El a bin traha na Colegio Arubano como docente di Hulandes na 1969. E ta bolbe Hulanda na 1971 pa sigui e estudio di MO-B den hulandes na RUG sigui pa un master of arts den idioma y literatura hulandes cu minors den linguismo y Papiamento. Di 1976 te 2012 el a traha na Aruba como docente hulandes y papiamento na diferente institucion di ensenansa: APA lerarenopleiding (despues IPA, unda despues PApiamento a haya un luga importante como materia)<ref name=BonDia">Bon Dia, Mi mester por aporta na e ensenansa aki y na e cambio aki|3 september 2019</ref>, MAO, Colegio Arubano (desde 1993 te ora APA bira IPA, IPA y como docentre invita na Universidat di Korsou. Pereira a traha un par di ana tamb como investigado na Universidat di Aruba. Como specialista den hulandes y papiamento el a yuda cu difrente proyecto pa reforma ensenansa y maneno di idioma y a publica tambe riba temanan aki. Su carera profesional ta hopi liga cu e desaroyo di Papiamento den ensenansa. di e idioma strictamente prohibi pa un idioma di instruccion (Scol Multilingual na 2012) y pa materia di scol secundario na 2002 <ref name=BonDia"/> \Nederlands moet tweede taal worden. Napa, 18 september 1993 ---------------------------- [[File:Penstraat 64, Bolivar koepel - 20652013 - RCE.jpg|thumb|links|Museo Octagon]] '''Museo Octagon''' ta un museo chikito na [[Willemstad]], [[Kòrsou]], situa den bario di [[Pietermaai]]. Het '''Octagon Museum''' is een klein museum in [[Willemstad]], [[Curaçao]]. Het is gelegen aan de Penstraat in de wijk [[Pietermaai]] direct ten westen van het "Avila Beach Hotel". Het museum opende in 1968 en herbergt een tentoonstelling ter nagedachtenis van de band tussen het eiland en de Zuid-Amerikaanse bevrijdingsstrijder [[Simón Bolívar]] (1783-1830).<ref>{{citeer web|url=https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum|titel=Octagon Museum|werk=Curacao.com|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Na een mislukte opstand in 1812 woonde Bolivar, tezamen met zijn zussen Juana en María Antonia, korte tijd in balling op Curaçao. De Curaçaose advocaat en handelaar Mordechai Ricardo bracht hen onder in twee huizen. De zussen waren gehuisvest in een gebouw aan zee, ''De Octagon'' genaamd. Bolívar zelf kreeg een huis op een heuvel met uitzicht op de haven van Willemstad, een gebouw dat niet meer bestaat.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Het beheer wordt gevoerd door Venezuela en Curacao onder de stichting Amigos del Museo Bolivariano (Octagon). == Het bouwwerk == De Octagon is een karakteristiek achthoekig gebouw van twee verdiepingen met een betegelde koepel. Vanwege haar historische en architectonische betekenis werd het gebouw in 1962 door de firma S. E. L. Maduro & Sons aangekocht ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan en aan het toenmalige [[Eilandgebied van de Nederlandse Antillen|eilandgebied Curaçao]] overgedragen als een geschenk aan de Curaçaose burgerij. Sedert 1995 is het gebouw in handen van de stichting Octagon.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645035:mpeg21:a0096|titel=Octagon in private handen|werk=[[Amigoe]]|datum=1995-05-06|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Restauraties vonden plaats in 1962, 1965, 1969 en 1998.<ref>{{citeer web|url=https://curacao-art.com/octagon-museum/|taal=en|titel=Octagon Museum|werk=Curaçao Art|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Nadat het gebouw vervolgens ten prooi viel aan vandalen werd aan de zeezijde de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel verwijderd en nam het hotel op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restauratie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> == Trivia == * In 1969 werden in en om De Octagon opnamen gemaakt van de films ''Simon Bolivar'' met [[Maximilian Schell]] in de hoofdrol als Simon Bolivar en ''The missing paint mistery'' van Captain Kangaroo. * De Nederlandse Antillen gaven in 1987 in de "Simon Bolivar" postzegelserie een postzegel van 60 cent uit met een afbeelding van De Octagon. * Een bezichtiging van de Octagon behoorde tot het programma van de Venezolaanse staatshoofden [[Luis Herrera Campins]] (1983) en [[Jaime Lusinchi]] (1987) tijdens hun officieel bezoek aan Curaçao.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640543:mpeg21:a0099|titel=Twee ministers reizen met Herrera Campins mee|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-02-24|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641981:mpeg21:a0066|titel=Bezoek Lusinchi verstevigt banden tussen Venezuela en Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-11-02|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref> {{Appendix}} *1812 Nadat de eerste fase van de opstand in Venezuela faalde, zocht Simon Bolívar zijn toevlucht op het eiland Curaçao. Hij en zijn twee zussen kwamen berooid aan en waren afhankelijk van de vrijgevigheid van vrienden op het eiland. Advocaat en handelaar Mordechai Ricardo heeft hen in twee huizen ondergebracht. De twee zussen verbleven in het achthoekige gebouw aan zee (Octagon), terwijl Bolívar werkte en studeerde in een klein huis op een heuvel met uitzicht op de drukke haven van Willemstad.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-15}}</ref> *1962 De Octagon werd door de regering van Curacao en S.E.L. Maduro & Sons tot het Octagon Museum benoemd. Het Octagon Museum herbergt de Bolívar tentoonstelling ter nagedachtenis van de verbinding van Curacao met Simón Bolívar (1783-1830). *1998 De Octagon Museum werd gerestaureerd door het Avila Beach Hotel. Het huis op de heuvel waar Simon Bolivar woonde bestaat niet meer, maar het 'Octagon' aan de kust is een onderdeel geworden van het Curacao Monument Foundation en de Octagon Foundation. * het historische en architectonische monument werd in 1962 ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan door S. E. L. Maduro & Sons aangekocht en aan het toenmalige eilandgebied Curacao als een geschenk aan de burgerij van Curacao overgedragen. Nadat het gebouw in de jaren zestig ten prooi viel aan vandalen werd de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel aan de zeezijde verwijderd en nam dit op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restaurantie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|2022-01-31}}</ref></ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|2022-01-16}}</ref> * Dit bijzondere huis is van onverwachte historische betekenis. Het was hier dat de Venezolaanse “Libertador”, de beroemde vrijheidsstrijder Simón Bolívar, een tijdje doorbracht alvorens de strijdkrachten bij elkaar te gaan ronselen die een eind zouden maken aan de Spaanse koloniale overheersing in Zuid-Amerika. Tegenwoordig doet de “Octagon” dienst als een klein museum ter nagedachtenis van de band tussen Curaçao en Simón Bolívar. This quaint-looking house has an unexpected historic significance; it was in this building that the South American “Libertador,” the famous Simón Bolívar, spent time before he set out to assemble the forces that eventually put an end to Spanish colonial rule in South America. Bron: https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum Gezien de historische betekenis van het huis waarin de zusters woonden werd dit in 1998 gerestaureerd en ging dienst doen als museum. In 1998 werd het huis waarin de zusters woonden gerestaureerd door het hotel Avila? in samenwerking met de Curaçao Monument Foundation en de Octagon Foundation. g9l7hbx4sli4a5nzi0vlzlmgchwtuys 192489 192488 2026-06-01T20:09:31Z Caribiana 8320 192489 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Premionan: * [[Karibe Hulandes]]: [[Arte di Palabra]] - [[Premio Sticusa]] - [[Premio Cultural CCG]] * {{CUW}}: [[Premio Chapi di Plata]] ([[Pierre Lauffer]]) - [[Premio Cola Debrot]] - [[Premio Boeli van Leeuwen]] - [[Tapushi Literario]] - [[Premio MCB]] - [[Premio UNESCO Kòrsou pa Idioma Materno Papiamentu]] - Ernest Jacky Voges Monument Award * {{ABW}}: [[Premio Cadushi di Cristal]] - [[Premio Nacional Crioyo di Oro]] - [[Premio Padu del Caribe]] - Theatre Festival Award of Aruba - [[Premio Motito y Rufo Wever]] - [[Premio Nacional di Teatro]] - * {{BON}}: [[Premio Pipita di Kònkòmber]] Pending: [[Cas di cunucu]] - [[Stichting Rancho]] - renbak na Korsou - ------------------------ {{infobox persona | nomber = Julio Maduro }} '''Julio Maduro''' (☆ [[12 di april]] [[1924]] na [[San Nicolas]] - † [[3 di mei]] [[1993]] na [[Aruba]]) tabata un culturista y historiado Arubiano. El a haya fama general primordialmente door di su amor pa naturalesa Arubano. Atraves di añanan, hopi publicacion tocante naturalesa a aparesé bou di su nòmber.<ref name=:"0">Julio Maduro overleden. "Amigoe". Curaçao, 03-05-1993, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645130:mpeg21:p004</ref> == Biografia == Julio Maduro a nace y lanta na [[Watapana Gezaag]], unda su mayornan tabata tin un tienda na principio di [[siglo 20|siglo binti]].<ref name=:"1">[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-028575/mode/2up?q=watapana+gezaag Julio Maduro], Chabalito nr. 5 - Aña VI (2003)</ref> Famia Maduro tabata tin cunucu y plantacion di aloe tambe. E tempo ey nan tabata manda nan mercancia cu barco di bela pa Playa, e.o. [[aloe vera|aloe]], boonchi watapana, palo, pampuna, patia y sombre gevlecht. Na Playa nan tabata cumpra otro mercancia pa nan tienda na San Nicolas, manera sucu, hariña, herment, paña y tela. Famia Maduro tabata bende te hasta cah'i morto. Cu yegada di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] tur cos a cambia. Lago a bin cu su mes "comisario" y na 1937 famia Maduro a sera su negoshi. Como hoben Julio mester a yuda corta y drenta aloe tur mainta di 5'or y mei te cu 10'or y mei. Un trabao pisá cu ta laga hende tur sushi. Cu 20 aña Julio a cuminza traha na Lago. Pero despues cos a bira malo y pa cubri gastonan Julio a bai navega riba un tankero. Despues cu el a bolbe Aruba, el a bai traha na Sociale Zaken y asina Julio a drenta arena politico. * na 1956 el a bolbe gobierno como ambtenaar na Veterinaire Dienst.<ref>Julio Maduro benoemd. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-07-1956, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988233:mpeg21:p005</ref> * Later werd hij hoofd Arbeidszaken.<ref> Arbeidszaken. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-02-1971, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470088:mpeg21:p005</ref> El a afilia na partido PPA y na 1954 y 1955 el a participa na eleccionnan riba lista di PPA. Na 1955 e ta bira miembro di Conseho Insular y ta a wordo eligi pa forma parti di Bestuurscollege.<ref>Eerste daad nieuw Eilandsbestuur: half millioen voor werkverschaffing Porf, Croes, O. Henriquez, J. Maduro en Petrona als gedeputeerden gekozen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-07-1955, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988370:mpeg21:p005</ref> Julio tabatin 31 aña só tempo cu el a bira diputado.<ref name=:"1"/> E funcion di diputado el a ocupa solamente algun luna prome cu partido PPA a fors'e pa e tuma retiro pa motivo di su conducta.<ref>Gedeputeerde Maduro neemt ontslag. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 26-10-1955. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210532:mpeg21:p005</ref> Hij neemt tevens ontslag als eilandsraadlid. * Na de oprichting van [[Movimento Electoral di Pueblo]] (MEP) sloot hij zich hierbij aan. Hij werd eind jaren 70 partijvoorzitter. Julio Maduro tabata tin un "don" especial. E tabata skirbi poesía y storianan cortico. Tur tin di haber cu cultura di Aruba. E tabata lucha pa nos idioma papiamento y tabata tin un amor grandi pa su isla, su hendenan y su naturalesa.<ref name=:"1"/> Esaki el a demonstra den su poesíanan "Luto" y "Pakiko mi ta Arubiano". E tabata miembro di Comisión di bandera y di Stinapa (despues Fanapa y Stimaruba). Pa esakinan el a duna hopi lectura na scolnan y organizacionnan. Julio semper tabata cla pa yuda cu informacion tocante historia, flora y fauna di Aruba. Asina e tabata presentá un programa na television masha gustá anto gratuitamente. Casi henter Aruba tabata sintonizá e programa ''Aruba y su pasado''. Su sponsor tabata asina satisfecho cu e trabao di Julio cu el a regalé un camera di video. Julio a colaborá cu varios publicación e.o.: Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, bukinan di Aruba, diferente corant y revista y varios mas. Matinette como programa di television y como revista (despues Chabalito) tambe a haya hopi colaboracion di Julio Maduro riba topiconan di Aruba. Te hasta Julio a traha un poesía - cu nos ta publicá aki bao especial pa un declamador infantil recitá na Tele-Aruba den Matinette na aña 1978.<ref name=:"1"/> Julio Maduro, despues di un enfermedad cortico, a fayece dia 3 di mei 1993 den [[Horacio Oduber Hospital]] na edad di 69 aña.<ref name=:"0"/> E tabata casa y tabatin 8 yiu.<ref name=:"1"/> In 1992 werd hij gehuldigd door Stimaruba voor zijn pionierswerk op het gebied van natuurbehoud.<ref>Huldiging van Julio Maduro. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1992, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643693:mpeg21:p013</ref> Hij stond bekend als Aruba-kenner en gaf lezingen over de Arubaanse cultuur en natuur. {{Appendix}} --------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte visual''' ([[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts'') ta e formanan di arte den cua e imagen of aspecto visual ta central. E obra ta wòrdu realisá den forma di un obheto físiko òf representashon visual. Arte visual ta distinto for di arte di tarima, unda e presensia di un públiko bibu ta esencial. E artenan visual ta inkluí disiplina manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Ademas, artenan apliká,[1] manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior i arte dekorativo,[2] ta forma parti di e doménio di arte visual. Un obra di arte visual por ta bidimensional (manera un pintura òf dibuho) òf tridimensional (manera un eskultura). Den algun konteksto, arte visual tambe ta referí komo arte plástiko (di origen francés: les arts plastiques), referiendo na e materialidat tangible di e obra. Arte visual ta wòrdu kreá den estudio, riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den museonan, galerianan, eksposishonnan i espasio públiko. Tambe tin kolekshonnan di arte den posesion di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == Arte visual tin un historia largu ku ta kuminsá den prehistoria, ku pintura rupestre i obhetonan dekorativo. Den civilisashonnan antiguo manera Egipto, Mesopotamia, Gresia i Roma, arte visual tabata sirbi funshonnan religioso, polítiko i dekorativo. Durante Edad Media, arte tabata hopi bia liga na iglesia, miéntras ku den Renacimiento a surgi un enfoke riba perspektiva, realismo i e artista komo individu kreativo. Den siglo 19 i 20, movimientonan manera impresionismo, ekspresionismo i surrealismo a amplia e definishon di arte visual. Den epoka moderno i kontemporáneo, arte visual a bira mas diversifiká, inkluyendo medio digital, instalashon i arte konseptual, ku a desafia e idea tradishonal di kiko ta un obra di arte. == Caracteristica == E karakterístika prinsipal di arte visual ta su enfoke riba e aspekto visual i estétiko. Elementonan importante den arte visual ta incluí: forma koló linea tekstura espasio komposishon Arte visual por ta representativo (mustrando realidad) òf abstrakto (sin representashon literal). E interpretashon di un obra di arte por varia segun e espectador, su konteks kultural i su eksperensia personal. Ademas, arte visual por tin diferente funshonnan, manera ekspreshon personal, komunikashon di idea, dokumentashon historiko òf dekorashon. == Caribe Hulandes == Den Karibe Hulandes, arte visual ta un refleho di historia, identidat i diversidat kultural di e region. Artistanan lokal ta usa medio manera pintura, eskultura i fotografia pa eksplorá tema manera kolonialismo, identidat, diaspora i relashon ku medio ambiente. Arte visual den e islanan ta influensiá pa tradishonnan Afrikano, Europeo i Indígena, ku ta resulta den un estilo úniko i hibrido. Ademas di arte den galerianan, tin un presensia fuerte di arte públiko, manera murales i instalashonnan den espasio urbano. Organisashonnan kultural, museonan i fundashonnan den Aruba, Kòrsou i Boneiru ta stimulá desaroyo di arte visual dor di eksposishonnan, edukashon i sosten di artistanan lokal. == Mira tambe == * [[Artista di Karibe Hulandes|Lista di artista di Caribe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] [[:Kategoria: -------------- '''Arte visual''' (na [[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts''), ta e formanan di arte den cua imagen, of lo visual, ta tuma precedencia. E imagen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un obheto di arte. E ta distinto for di [[arte di tarima]], pa cua e presencia di un publico bibo ta esencial. E artenan visual ta formanan di arte manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, imágen, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Hopi disiplina artístiko manera arte performátiko, arte konseptual i arte di textil, tambe ta enserá aspekto di arte visual, i tambe arte di otro tipo. Den e artenan visual, e artenan apliká,<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20170623143359/http://www.buzzle.com/articles/different-forms-of-art.html ''Different Forms of Art – Applied Art'']}}. Buzzle.com. Retrieved 11 December 2010.</ref> manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior, i arte dekorativo<ref>{{cite web |url=http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |title=Centre for Arts and Design in Toronto, Canada |publisher=Georgebrown.ca |date=2011-02-15 |access-date=2011-10-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111028075227/http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |archive-date=2011-10-28}}</ref> tambe ta inkluí. Arte visual ta e forma di arte den kua e imágen, òf e visual, ta tuma presedensia. E imágen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un opheto di arte. Un opheto di arte por tuma un forma plat, manera un pintura, òf un forma tridimenshonal, manera un eskultura. Den paisnan di abla ingles, e ta wòrdu referí na dje komo ‘e arte visual’. Arte visual tambe ta wòrdu referí na dje, usando un galicismo, komo arte plástiko (franses: les arts plastiques). Plástik ta nifiká tangibel, material; e materialidat aki ta para den kontraste ku e abstrakshon di e artenan di aktuashon: baile, teater i músika, ku ta tuma lugá den tempu. Tur dos tipo di arte ta proveé ​​e televidente ku un eksperensia estétiko, den forma di un eksperensia sensorial eksepshonal. Arte visual ta wòrdu kreá prinsipalmente den studio pero tambe riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den eksposishonnan den museonan, galerianan, inisiativanan di artista, i espasio públiko. Ménos públiko ta e kolekshonnan di arte di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == == Caracteristica == == Caribe Hulandes == Den Caribe Hulandes, arte visual {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] --------------------------------------- {{Databox}} Un '''cas di cunucu''' (papiamentu: ''kas di kunuku'') ta un cas tipico na e [[islanan ABC]], cu usualmente ta situa den [[kunuku|cunucu]]. Cunucu ta derivá for di e palabra indjan ''conuco'', un nomber cu a wordo adopta despues pa e Spañónan na Antias y Venezuela. Cunucu ta nifica tambe un pida tereno di agricultura, sea den uzo of nò. Awendia e palabra cunucu ta referi na ‘plantacion’ (i tambe ‘campo’).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kunuku], Encyclopedie van Curaçao</ref> Despues di e conkista di e islanan door di e Hulandesnan, e [[West Indische Compagnie]] (WIC) a establece plantacionnan na gran eskala pa komersio ku Europa. Pa traha riba e plantashinan, nan tabata trece catibonan for di [[Afrika|Africa]] y a traha casnan riba e tereno di plantashon, den e estilo custumber na West Africa. Materialnan comun riba e islanan, manera palu, piedra di coral, piedra di kalki of lodo mescla ku sterilisashon di baka riba un mimbre di rama, tabata wòrdu usá pa e murayanan, i palu di maishi òf kaña tabata wòrdu usá pa e daknan. E materialnan aki ta reflehá den e palabranan papiamentu: kas di yerba ta nifiká “hut di yerba”, [[cas di torto]] ta nifica “hut di lodo”, kas di pal’i maishi ta nifiká “hut di palu di maishi”. Kunuku is de algemene naam voor het landelijke gebied van de Benedenwindse Eilanden, al of niet in gebruik voor landbouw of veeteelt. Het woord is afgeleid van het Indiaanse conuco, een naam later overgenomen door de Spanjaarden in de Antillen en Venezuela. Kunuku betekent ook een stuk landbouwgrond al of niet in gebruik. == Aruba == Na Aruba ta dividí casnan di cunuku den cuater categoria. Casnan prome cu 1920, casnan despues di 1920, casnan cu un dak y casnan cu dos dak.[1] == Boneiru == Na Boneiru na 1937, segun e teniente gobernador, e introdukshon di e diseño standart di kunuku no tabata nesesario “E kunukero i/òf trahadó boneriano, kontrali na su kompañero di klas den gran mayoria di e di dos òf di tres distrito riba Curaçao, no tin su kas di baka pa biba aden tur ora, sino mas bien pa sirbi komo refugio durante áwaseru òf mal tempu atrobe - esaki ta e rancho òf ramada - ora e tin ku traha riba e tereno Normalmente e tin su mes kas den un di e pueblonan òf hamletnan riba e isla i e ta pues muchu mas mihó ku e promedio di kas di konukoe na Curaçao. ." E gobernador ta skirbi mas aleu: “Por deklará kompletamente di e boneriano ku e tin e karakterístika ku no ta sufisientemente apresiá pa kuida su kas masha bon (…) pa e por haña su mes kas e lo priva su mes di hopi, asta sufisiente kuminda i paña".[2] == Kòrsou == Ora sklabitut a wòrdu aboli riba 1 di yüli 1863, ex-catibunan a haña terenonan chikitu ku nan por a usa pa kultivá kuminda. E fundashon di e refineria di zeta (e Isla) na kuminsamentu di siglo 20 a kombertí e trahadónan di plantashon anterior den trahadónan di refineria di zeta. Durante e periodo aki, bleki di zeta i piedra aplastá tambe ta wòrdu usá pa e murayanan di e kasnan i bleki aplastá, blachi di heru ondula i tegel di dak pa e daknan. E kasnan aki ta wòrdu yamá kas krioyo. Kasnan tambe a wòrdu konstruí di palu ku a wòrdu usá komo pakete pa transporte di merkansia pa laman. E kasnan aki ta wòrdu yamá kasnan di planki, Papiamentu: kas di tabla. E kasnan original di Kunuku no tabatin un veranda ni un kushina pafó. Un desaroyo den e añanan despues di Segundo Guera Mundial ta ku kasnan ta wòrdu konstruí segun e konsepto di kunuku, pero ku un kushina i un veranda paden. Construccion ta wordo haci cu material manera piedra y tegel di dak. [[:Kategoria:Islanan ABC]] ---------------------------- {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = NGO | nomber = Stichting Rancho | abrevia = | logo = | imagen = | stop_imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]] | funda_na = | origina_di = | fusion_di = | fundado = | termina = | ideologia = conservacion di patrimonio cultural | presidente = Clifford Rosa | director = | coordinado = | subdirector = | embahador = | propietario = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | internacional= International National Trust Organisation | entrada = | costo = | sponsor = | parameter = | parameter_info = }} '''Stichting Rancho''' ta un organisacion no gubernamental (NGO) estableci dia [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]], dedica na conserva e herencia cultural, historico, y arkitectonico di e bario historico di Rancho na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. Situá na Visstraat 1, e fundashon ta enfoká riba protehá monumentonan lokal, hasi investigashon históriko, i organisá aktividatnan di komunidat pa mantené e área su identidat komo un asentamentu krusial di piskadó anterior. E fundacion comunitario ta traha consistentemente pa preserva, promove y fortalece e herencia cultural y natural di bario Rancho, Oranjestad y Aruba en general. Desde su fundacion, e organisacion a enfoca riba iniciativa cu ta conecta comunidad, historia, cultura y educacion, ainda den periodo cu circunstancianan externo a obliga adaptacion y reformulacion di plan y proyecto. Varios proyecto den curso di tempo:<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260122.pdf Stichting Rancho ta presenta agenda cultural cu enfoke riba herencia y participacion comunitario], BDA (22 di januari 2026)</ref> * Adopta un Hanchi, un concepto cu ta enfoca riba cuido y reconexion cu espacio publico y patrimonio local. * Tempo pa Click, ta ofrece un perspectiva alternativo riba exposicionnan cultural, specialmente pa contenido cu normalmente no ta logra visibilidad amplio. * Hof ’i Bario di Rancho ta representa otro iniciativa importante cu ta enfoca riba espacio berde y herencia natural dentro di e bario. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------- {{Databox}} '''Ren bak na Kòrsou''' of '''Bak di awa di lluvia na Kòrsou''', tambe yama '''ren bak''' ta \[\[put di awa di lluvia]] ku ta sirbi riba isla di [[Kòrsou]] pa warda awa di lluvia.<ref name=":1">{{Cita notisia |outor=Dennis Pikero |titulo='Regenwater maakt lekkere thee' |fuente=Ñapa |fecha=24 aprel 2004 |página=3}}</ref> E baknan ta konsistí di [[kal]], zjata, pieda grandi i simènt. Piedra grandi tabata trese for di [[Ronde Klip]] riba karret di palu (''trùk di palu''). Tin diferente tipo di bak. Algun ta riba tera (bougròndiko), otro ta bou di tera bou di sali di kas òf serka di entrada. Tin tambe ku ta pegu na kas òf un tiki leu for di dje. Klima di Kòrsou ta [[semi-arido]], ku un proméshu di lluvia di mas o ménos 550 mm pa aña. Tèmperatura tambe tin su influensia: ta variá entre 25.3 °C i 31.0 °C. Esaki ta pone suminisro di awa na preshon, tantu pa hende komo pa mata.<ref>{{Citeer web |url=[https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/](https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/) |titel=TUINAANLEG OP CURACAO |datum=25 òktober 2022 |werk=[www.viviansnursery.com](http://www.viviansnursery.com)}}</ref> == Historia == Historia di suminisro di awa ta inkluí den e [[Canon di Kòrsou]].<ref>{{Cita web |url=[https://canoncuracao.cw/39-water/](https://canoncuracao.cw/39-water/) |titulo=39. Awa |fecha=25 òktober 2022 |fuente=Canon di Kòrsou}}</ref> E promé bibu di isla tabata uza put di pia (''pos di pia'') pa haña awa. E putnan aki tabata haña preferensia na lugá ku un nivel haltu di awa den tera ([[freatisch vlak]]).<ref>{{Citeer web |url=[https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-](https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-) |titel=GRONDWATERPEIL EN WATERVOORZIENING OP CURACAO ... |datum=2022-10-25 |werk=Yumpu.com}}</ref> Ku yegada di [[Spañanon]] i despues \[\[Hulandes]], hende a haña instrumento pa traha put mas profundo. Na lugá ku tabatin hopi put, manera rònt di \[\[Schottegat]], a kominsá papia di 'plantashon di awa'. Pero ku demanda grandi, nivel di awa den tera a baha i hopi put a seca. Den sieklo di 19 hende por a kumpra awa ku tabata yega for di otro lugá, pero tabatin tambe bak di awa bou di kas di pieda, serka di entrada (''sala'') òf \[\[patio]]. Na plantashonnan, te den sieklo 20, hende tabata dependé di pos i baril grandi. Tabatin gota i baril, pero no tabatin bak. Uso di bak a yega ku peliger di \[\[mushi di fiebre amariyo]]. Na kas haltu (kas di campo) ta encontra bak regularmente. Na esaki no tabatin put serka. Otro manera pa haña awa manera kar di awa (''garosh’i awa'') no tabata praktiká hopi. Ku yegada di [[Isla (raffinaderia)|raffinaderia di Shell]], demanda pa awa di bèbèr a subi. Na 1928 Shell a kuminsá \[\[destilashon|destilá]] awa salá. Mas lat a instala \[\[leiding di awa]], ku den anjanan 1960 a yega prome mayoria di kas. \== Balor == Baknan na Kòrsou tin balor histórico.<ref name=":0">{{Cita buki |titulo=Monumenten in de steigers |outor=Jan Toeter |ko-outor=Anko van der Woude, Henk Langenfeld |pagina=35–37}}</ref> Dependiendo di e lugá, por tin balor arkitektoniko i monumental tambe. Bak ku ta separá for di kas ta risibí awa for di kas por medio di [[akwadukt]]. Baknan tin muraya hopi diki i e muraya ta bira mas diki abou. Den eskinan e murayanan tin forma rondá, i tin hopi [[spuwadó di awa]] (''sakadó''). Por tin un dak ku [[tegel di dak]]. Interior di un bak ta wòrdu fini-fini pa evitá [[alga]]. Den baknan tin piskadó chikí pa kome insekt i alga. Kualidat di awa ta kontrolá pa Departamento di Salú (GGD) di gobièrnu Kòrsou. Awa di bak ta bon pa hasi tè, pa kosecha lokal i segun algun hende ideal pa laba kabey.<ref name=":1" /> == Monumento == Baknan todavía ta sirbi pa warda awa. Tambe ta haña uso nobo. Tin hende ku ta mira un bak komo un luhu. Hopi kas no tin mas un bak òf e a wòrdu usa pa otro motibo. Tin kas ku a pone un piso riba un bak. Otro ta konvertí e bak den kamber di drumi, ofisina, pisina, kamber di was òf espasio pa archi. Den e kambio aki mester tene konta ku regla pa protehá e balor monumental. Ora di habri bentana, tamaño mester keda limitado. Karakterístika di monumento no mester pèrdè den restourashon. Tin direkshon espesiál pa preparashon i realizashon. Por ehèmpel, yená e bak te nivel di chon. Esaki ta posibel basta ku e proseso por wòrdu reversá.<ref name=":0" /> Na [[Landhuis Rooi Catootje]] tin un ehèmpel kla di un bak di awa ku balor monumental. Riba mapa i portret por mira ku e bak ta un tiki leu for di e kas. Na bochinanan di sakadó tin rechi pa stòp para i blachi di drenta. {{Appendix}} --------------- == Burg di Pos Chikito == Un brug cu a keda construi den afia 1928-1929 como "Brug di conexion" pa conecta e dos oriyanan na cada banda di [[Spaans Lagoen]]. E brug a keda cla dia 26 di september [Hartog, Aruba zoals het was, zoals het werd. Afb. 87]. E ‘brug’ ta forma un conexion masha importante entre e caminda cu tambe a keda construi den e temponan ey, conectando Oranjestad cu San Nicolas. E tipo di brug aki ta un combinacion di un brug permanente pa trafico y brug di conexion. Tabatin papia di haci e brug mas hancho. Realisacion di esaki no a cristalisa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2003/page/8/mode/1up?q=piedra+di+mula Kalender Monumentenfonds]</ref> == Kurimiauw 2 == E cas di cunucu a wordo traha den e forma traditional di artesania. El a wordo traha na final di siglo diesnuebe, probablemente como homenage na e matrimonio di sefior Kelly. Originalmente e curason di e cas tabata exsisti di handrij parti zuid y posiblemente tambe cu un cushina parti pabou di esey. Mester remarca cu tempo nan aya e productonan di recurso tabata: piscamento, cria di bestia manera galifia y porco y traha den plantacion di sucu na Cuba. E cas di cunucu aki ta di gran interes arkitectura historico pa motibo di su biehes. ==Schelpstraat 36 y 38 == E cas ta forma un unidad di dos parti. E prome parti, e cas di cunucu, fecha na final di siglo 19 y e di dos parti, e cas di comerciante ta construi den comienso di siglo 20. E arkitecto di tur dos e edificionan tabata Abelardo Henriquez casa cu Dominica Figaroa. Tur dos e edificionan tabata yama durante e bida di sr. Abelardo Junior den boca di pueblo “La Casa de la Municipalidad”. Riba 17 di april 1997 e casnan a wordo cumpra pa Stiching Monumenten fonds. E trabounan di restaurashon a dura di 30 di oktober pa 14 di december 2001. ==Seroe Patrishi Ongd.(z/n) - Begraafplaats== Den e santana Protestant aki tin diesseis graf. E ta situa na e caminda di santo meimei di Seroe Patrishi y Shiribana y tin un cura di cadushi rond di dje cu un muraya di piedra. Akinan a wordo dera e Comandeur Simon Plats. E tabata Comandeur pa solamente 8 luna na Aruba (1826-1827), caminda cu e | a fayese inespera. E grafnan ta conoci como grafnan di comandeur. Tin diferente lugar na Aruba cu ta conoci pa nan grafnan di comandeur. ==Papilon 110 == Un cas hopi unico cu ta consisti di dos edificio conecta na otro. E cas ta situa na e banda pariba di caminda di Santa Martha pa Santa Cruz. E noknan die cas ta core di pariba pa pabou. E edificionan ta consisti di un piso bou di un dak di cuatro banda traha di zink acaba cu decoracion riba cada punta di contacto di e noknan. Contra di e banda pabou di e edificio mas dilanti tin un edificio den un forma cuadra bou di un dak sera. Riba e banda pabou di e edificio pa zuid tin un cushina bou di un dak ful sera. Contra esaki tin un fogon cu un fundeshi den forma di un bloki, cu un schoorsteen y un capa ariba. ==Rooi Koochi 4== E cas aki ta un ehempel unico di cambio di periodo di arcitecto for di klei pa piedra y ta den bon condicion. E arcitectura a keda manera cu e tabata. E ta ilustra un cas di cunucu traha den siglo 19 den un forma artesano tradicional cu e nok casi den e direccion di pariba pabou. E banda di ariba di e cas ta traha di piedra. Sin embargo e murayanan di e galeria ta traha di klei. Remarkabel ta cu e cas ta traha riba un tereno cu ta baha na e banda zuid. Pa kita e diferencia aki e banda zuid di e cas ta traha riba un pida ariba cu ta yena. == Wilhelminastraat 11 == E cas na skina aki traha den siglo 19 ta un cas di cunucu. E cas a wordo recientemente renoba pa motibo di su funcion nobo “Optica Kok”. Posibelmente e extencion di y contra e banda pariba di e galeria di e banda zuid tambe tabata wordo usa originalmente como un sitio pa un empresa y un tienda. Contra di e banda pa nord bo ta hana un cas di siglo 20 bou di un dak cu cuatro banda cu tin un benhada den aspecto cu e banda pariba di e cas di cunucu. E nok ta para vertical riba e entrada di auto. Posibelmente e entrada aki tabata un caya. E cas aki ta pertenece na e infrastructura municipal di Oranjestad di antes. == Palm Beach 21 == Un ehempel bunita y unico di un cas di cunucu. E cas ta orienta di OZO -WNW. Remarcabel ta e fogon hancho. Cu e fogon aki ta haa un cushina chikito. Esaki bo por yega for di pafo. Esaki ta duna un motibo pa pensa cu tabata tin un negoshi di cuminda akinan. E cas tin un dak di dos banda cu zink ariba; e construccion y galeria ta laga bo supone cu originalmente tabata tin un dak traha di torto of di otro material traditional. == Seroe Patrishi 9 == E cas di cunucu traha di lodo a wordo construi medio siglo 19 riba tereno y bou di guia di Aresidius van der Biezen. E cas ta orienta cu su nok OW. E cas ta consisti di diferente material manera klei y piedra. Piedra, hopi usa den trahamento di cas, ta un piedra natural forma den pida iregular. E parti zuid die cas tin un entrada. Na cada banda di e cas nos tin un bentana grandi cu contrabentana di palo pega na dje cu ta habri bai afo. Dor di su posicion na caminda grandi bo por wak e cas bon. ==Macuarima 161 == cas di cunucu cu regenbak conoci como Cas Decora a wordo traha arededor di ana 1935. E arcitecto tabata Ignatio Ras, cunucero y metsla. E a traha e decoracionnan na e banda nord di e cas tambe. (informacion agradabel di Arsenio Ras). E cas ta orienta di pariba-pabou. E platchi zinknan pinta un color cora maron y e nok pinta blanco y e “kepersnan” ta pone enfoke riba e combinacion di color di e panchinan di dak cu e scama di decoracion gepleister ariba. E cas aki ta di gran importancia pa motibo di su bunitesa, e nificacion pa e conocimente, e historia di e isla Aruba y e balor di e pueblo. ==Brazil 12 == E cas di cunucu aki a wordo construi den e afianan 1928/1929 bou di encargo di sefor Winterdaal (tata di José Maria Winterdaal). E murayanan di e curason di e cas, ta traha di piedra, esun die galeria y cushina y tambe e muraya di e regenbak ta traha di beton cu bloki cement. E w.c. ta los riba e tereno patras di cas y tin un dak sera. E cas ta di gran interes pa e isla di Aruba pa motibo di su arcitectura historico y e balor tipico. Pa nord oost di e cas tin dos piedra di mula maishi pa mira. {{Appendix}} -------------- {{Databox}} '''Bamba''' ta un instrumento musikal Bamba ta konsistí di dos pida bambu hòl, yamá kaña brabu. Laman ta karga trese bambu òf kaña brabu na kosta nort di Boneiru. For di tur e pipanan ku ta yega kantu, ta skohe esunnan ku tin un diameter entre 7 pa 12 centimeter. Ta kòrta un pipa mas largu ku e otro. Ta toka bamba batiendo duru abou riba tera. E tokadó di bamba tin den kada man un pipa di bambu i e ta bati un biaha esun i otro biaha e otro riba suela. Bamba ta un di e instrumèntnan rítmiko mas simpel i mas bieu31,32.<ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/Wij+zijn+Bonaire%20(4).pdf</ref> Un instrumento musikal trahá di dos pida bambú ku a bashí afó, yamá kaña brabu. Ta haña e takinan di bambú aki labá kantu na kosta di Boneiru i Kòrsou. For di e takinan aki, kada un di mas o ménos 7 pa 8 cm di diameter, ta kòrta dos pida di largura desigual—60 i 70 cm. Ku eksepshon di e partishon mas abou, tur otro partishon di kada pida ta wòrdu perforá. E parti abou di e bamba ta kòrtá 10 cm bou di e partishon sin perforashon. E bamba ta wòrdu toka dor di stamp’é rítmikamente riba un superfisie duru; huntu ku otro instrumentonan, inkluso e quarta i e guitara, e bamba ta kompañá kansionnan durante e fiestanan di San Juan i San Pedro na Boneiru. Den e kompañamentu aki, e bamba ta funshoná komo un kontrabas. P’esei e larguranan ta wòrdu kòrtá di tal manera ku, ku e piesa mas largu ta fungi komo e nota fundamental, e piesa mas kòrtiku ta aproksimá e di kuater nota mas serka posibel. E instrumento aki, konosí den organologia komo tubonan di stèmpel, ta wòrdu hañá rònt mundu: na Afrika, Sentro i Sur Amérika, Asia i Sur Pasífiko. Su struktura simpel ta hasié un di e instrumentonan di ritmo di mas bieu.<ref name=:"2">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bamba], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] ------------------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Karko''' ta un instrumento traha di un kokolishi ku e punta korta afo. Suplamento ta wordo hasi dor di e apertura ku a wòrdu kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di [[Boneiru]]. E carco ta un kokolishi cu e punta corta afo. Suplamento ta wordo haci door di e apertura cu a wordo kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di Boneiru. {{Appendix}} *Orígen: E kalko (tambe konosí komo karko) ta un instrumento natural ku orígen den tradishon Afrikano i Indígeno Karibeño. Tabata uzá pa komunikashon, selebrashon i músika spiritual den komunidat kolonial. *Deskripshon: Un koncha grandi di see (Queen Conch), ku su punta a kue pa krea un bochin. Supla duru den e bochin ta produsí un son ronko, bronzit i resonante, manera un trompeta rudimentario. *Uzo: E kalko tabata sirbi komo instrumento di señal: pa yama hende, marká kuminsamentu di fiesta, ceremonia, of ritu. Tambe tabata forma parti di banda folklóriko komo introdukshon musikal. *Género musikal: Tambú, Seú, Músika folklóriko *Gruponan konosí: Grupo Danzarte (Kòrsou) Grupo Tutti Frutti (Boneiru) Grupos folklóriko di Seú {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] ------------------------------------ {{Databox}} '''Kimba Tutu''' ta un instrumento musikal *Orígen: "Kimba tutu" ta un nòmber folklóriko pa un tambú ku orígen Afrikano, ku a bira parti di ekspreshon folklóriko den islanan ABC. "Kimba" referí na bai riba ku energia; "tutu" posibelmente referí na su son. *Deskripshon: Un tambú trahá di barika di palo ku kuero tensá riba su kabes. Por bati ku man of ku palito. E tambú ta produsi un son profundo, energiétiko i pulsante. *Uzo: Uzá den danza folklóriko i fiesta, asina manera tambú. Ta stimulá moveshon di kurpa, i sirbi komo ekspreshon di resistensia kultural i identidad. *Género musikal: Tambú, Danza folklóriko, Músika di resistensia i identidad Afrikano-karibeño *Gruponan konosí: Grupo di Tambú Tradishonal (Kòrsou) Fundashon di Musika Antiyano Presentashon den Siman di Kultura [[:Kategoria:Instrumento musikal]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Kòrsou]] -------------------------- [[:Kategoria:Herensia kultural]] ---------------------- '''Fogon''' ta un luga den kushina Kandela den kushina, kaminda tabata kushiná riba e konfó (wechi di kandela), yená ku karbon. E huma por a sali dor di e chimenea riba e kamina aki. Solamente e kasnan di e miembronan mas riku di e poblashon tabatin un fogón, inkluyendo e kasnan di kunuku. Damio trahá di tres piedra, riba kua tabata hasi kushinamentu (tres pied’i fogón). Zie es.wiki: hogar (fuego):El hogar, chimenea o lar,1​es el lugar de una casa donde se enciende fuego con leña o algún otro combustible. Durante siglos fue el espacio de las viviendas usado como cocina y foco de calor, un entorno común que servía de estancia y comedor (de invierno). ------------------ == Esclavo Thico == Awe dia 16 di september Thico, un esclavo di Aruba, a wordo conmemora durante di e proyecto Caquetio, Africano, Europeano: Nos tur ta un famia cu a tuma luga na Club Kibrahacha 60+, Archivo Nacional y Museo Archeologico.<ref>https://solodipueblo.com/thico-e-prome-esclavo-conoci-cu-a-para-pa-su-libertad-na-aruba/ Thico e prome esclavo conoci cu a para pa su libertad na Aruba], SolodiPueblo (12 september 2024)</ref> Thico tabata e prome esclavo na Aruba cu a para pa su libertad segun e buki di historia De Geschiedenis van Aruba tot 1816 scirbi pa señor Adi Martis. Thico su acto di protesta a tuma luga den e aña 1795, hopi prome cu e esclavo popularisa Virginia kende a nace 47 aña despues. Thico tabata un esclavo di e commandeur Bochard Specht kende tabata e commander na Aruba di 1792 te 1797 e tempo cu el a bira malo. Thico a wordo poni den (hand)boei y manda Corsou. Den e journal di e gobernador di dia 16 di september 1795 ta scirbi cu Thico lo wordo sera te ora cu e wordo bendi na un otro doño pafo di Corsou. El a wordo castiga pasobra commandeur Bochard Specht a consider’e di tin e audacia y frescura pa para pa su libertad. Awendia nos lo bisa cu el a demonstra curashi y cu e tabata asertivo. Thico a para pa su libertad na Aruba un dos luna prome cu Tula y Carpata a para pa libertad na Corsou. E carta di Bochard Specht na e Gobernador Johannes Abrahamszoon de Veer tabata di 17 di juni 1795 y Tula y Carpata a cuminsa nan lucha dia 17 di augustus 1795. Bishita Archivo Naional pa mira e bunita pinturanan di algun di nos adulto mayor cu ta comunica cu nos nan pensamento y sintimento en relacion cu sclavitud. {{Appendix}} ---------------- {{Databox}} '''Agan''' ta un instrumento di batido, tambe yamá heru, ku antiguamente tabata wòrdu usá pa akompañá e *tambu i e *kachu durante e fiesta di kosecha. Ademas, e agan tabata ser usa pa indiká e medida ora di hasi trabou pisá i ora di karga hende pa hospital. E instrumento aki ta forma di un skèrpi ku a keda kibra for di un plaka, ku a bira kasi un kobra, i e tin un largura di mas o ménos 40 cm i un diametro di mas o ménos 10 cm. E agan tabata wòrdu toka ku e slòt na suela, riba brasa, dor di bati riba dje ku un bara di heru, di mas o ménos 30 centimeter largu, yamá manga. Pa protehá e kurpa di e brasa di e hungadó i tambe pa aumenta e posibilidatnan di wega, un banda di heru - barbá - tabata wòrdu pone na e man ku tabata tene e agan. E agan, tambe konosí na Afrika Occidental, Nigeria i Benin, ta wòrdu toka durante ritualnan den honor di ⁇ Ogun ⁇ , e Dios di heru. (Kontra. Haiti: ⁇ hogan ⁇ , Cuba: ⁇ ogan ⁇ ). {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Aruba]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] Een slaginstrument, ook heru genaamd, dat vroeger gebruikt werd om de * tambu en de * kachu te begeleiden tijdens de oogstfeesten. Ook werd de agan gebruikt om de maat aan te geven bij het verrichten van zware arbeid en bij het dragen van mensen naar het ziekenhuis. Gemaakt van een bijna tot een koker omgebogen afgebroken schaar van een ploeg, heeft dit instrument een lengte van ongeveer 40 cm en een doorsnede van ongeveer 10 cm. De agan werd met de gleuf naar boven gekeerd liggend op de arm bespeeld door er met een ijzeren staafje, ongeveer 30 cm lang, manga genaamd, op te slaan. Om de huid van de arm van de bespeler te beschermen en tevens om de speelmogelijkheden te vergroten, werd een ijzeren band - barbá - om de pols gedaan bij de hand waarmee de agan werd vastgehouden. De agan, ook bekend in West-Afrika, Nigeria en Benin, wordt daar bespeeld tijdens rituelen ter ere van “Ogun”, de God van het ijzer. (Vgl. Haïti: “hogan”, Cuba: “ogan”).<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Agan], Encyclopedie van Curaçao</ref> ---------------- hoetink {{Databox}} '''Becu''', ta un instrumento musikal traha di un uitgehold stemgel di maishi di 40 pa 50 cm di largura. midden in e stemgel zijn vlak naast elkaar twee spleetjes gesneden, waardooor de muzikant blaast. De open uiteinden worden met de handel min of meer afgesloten om het geluid te temperen. ook de stengel van het suikerriet werd er wel eens voor gebruikt. {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] Bekú Een muziekinstrument gemaakt van een uitgeholde sorghostengel (de stengel van de zogenaamde "maishi chiki" plant) van 40 a 50 cm lengte en 2 cm dikte. Op ongeveer 3 cm van een der gaatjes, echter op de lijn die gevormd wordt door de twee gaatjes, wordt in de lengte van de stengel een tongetje ingesneden, waardoor beurtelings wordt geblazen en gezogen. De toonhoogte-verschillen worden verkregen door de gaten met de duimen beurtelings af te sluiten en te openen. De bekú werd gespeeld om de tijd te doden bij het bewaken van de sorghovelden tegen vernieling door vogels en andere dieren. Ook werd de bekú tijdens familiefeesten gespeeld, begeleid door de wiri en de bamba. Wordt vandaag nog gespeeld in Benin en Opper-Volta, respectievelijk papo en bumpa genoemd.<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Beku], Encyclopedie van Curacao</ref> -------- {{Databox}} '''Barí''' ta un instrumento musikal Na Boneiru, barí ta referí tantu na e instrumènt mas importante den músika kultural, komo na e selebrashon di barí. Ántes tabata usa barí di ròm komo instrumènt. Despues ku e barínan ei no tabata bini mas, a kuminsá traha barí di palu. Ta kurti kueru di kabritu òf di karné pa pone riba e barí. Grandinan ta bisa ku e kueru di karné ta toka mas mihó ku esun di kabritu. E tokadó ta wanta e barí krusando su pianan rònt di e barí. Pa e barí saka zonido, e tokadó ta bati ku su dedenan riba e kueru33. == Wiri == Ta traha wiri di heru, koper òf stal. Si usa heru, e zonido di wiri ta mas kla. E largura di wiri ta entre 20 ku 30 centimeter. Den e hanchura di e wiri, nan ta skèrf algun strepi di punta pa punta. Pa toka wiri e tokadó ta tene e instrumènt den su man. Den su otro man e tin un otro heru ku e ta raspa riba e instrumènt pa saka ritmo. Na Boneiru wiri ta un instrumènt ku no por falta34.44 {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[Category:Instrumento musikal]] ---------------------------------- == Sinfonia di man == Durante di e selebrashon di maskarada, e instrumènt mas prinsipal ta sinfonia di man. Esaki ta un sinfonia ku ta toka ku man. E tokadó di sinfonia di man ta dirigí e grupo di maskarada. Otro tipo di instrumènt Segun tempu ta desaroyá, gruponan a introdusí mas instrumènt musikal den e ritmo kultural di Boneiru. Esnan ku mi a menshoná tabata tei tur tempu i tei te dia di awe. Tin instrumènt di ántes ku awendia bandanan no ta usa mashá mas. Por ehèmpel karkó. Karkó ta e kokolishi di mas grandi na Boneiru. Tabata usa kaska di karkó ántes komo instrumènt di supla pa tur tipo di okashon. -------------------------- {{Databox}} '''Premio Sticusa''' tabata un premio literario pa tur idioma di Surnam i Antias Hulandes, pr ehempel Srnan Tongo, Hindi i Papiamentu ku eksepshon di hulandes. * 1976 ** premio literario - Guillermo Rosario ** premio di incentivo - Henry Habibe; Federico Oduber *1975 ** premio literario - [[Antoine Maduro]] *1976 *1977 ** premio di incentivo - [[Pacheco Domacassé]] (rechasa) [[Category:Kultura]] [[Category:Antias Hulandes]] ------------------- '''Adriaan Lacle''' ([[16 di yüni|16 di juni]] [[1866]] - [[21 di yüni|21 di juni]] [[1935]]), tabata un komersiante magnate Arubano. cu ta conecta cu varios eificio di herencia: * Casa La Quinta * [[Cas Veneranda]] * stadhuis di oranjestad * [[Fontein (Aruba)|Fontein]] == Biografia == Hij is geboren op 16 juni 1866, yiu di Casper Pieter Laclé en Nano Jacomina Nicolasa Henricus y tabata e mayor di seis yu. No tin hopi konosementu tokante su edukashon di mucha òf kualke di su promé eksperensianan di negoshi, pero durante su bida laboral e a yuda hende haña prestamo, tabata un komersiante ku a logra hopi, i tabata doño di varios tereno. De echo, el a encarga e konstrukshon di e famoso kastigu La Quinta Carmen, awor un restorant. Ounke nunka e mes no a biba den e kas bunita ei, su kas mes tambe tabata reflehá su éksito i bon gusto. Awe ainda su kas ta den bon kondishon i por haña e kas den e kaya di Oranjestad. Pa loke ta trata su bida personal, ta bisa ku el a kasa dos biaha durante su bida. E tabatin su promé yu muhé durante su promé matrimonio, pero el a pèrdè su esposa poko despues di su nasementu. Durante su di dos matrimonio el a haña 16 yu. Sinembargo, a bisa ku solamente 11 di e 17 hòmbernan ei a logra pasa 18 aña di edat. Na 1891 el a bolbe casa cu Leonsa Oduber (1871- 1951) El a fayece na e edad di 69 ana. (Oranjestad)—The name Adriaan Laclé may ring a bell to locals as one of the bigger roads on the island, but about a century ago, Adriaan Laclé was a rich businessman, well-known for his generosity, wealth, and taste. Adriaan was born in 1866 and was the eldest of six children. Not much is known about his childhood upbringing or any of his earlier business ordeals, but during his hay day he often helped people get loans, was a well-established trader, and owned several plots of land. In fact, he commissioned the construction of the famous La Quinta Carmen manor—now a restaurant. Though he himself never lived in the beautiful manor, his own house also reflected his success and good taste. Today his house still stands in good condition and can be found in the back streets of main street Oranjestad. Regarding his personal life, it has been said that he was married twice during his lifetime. He had his first daughter during his first marriage but lost his wife soon after her birth. During his second marriage, he fathered 16 children. However, it has been said that only 11 of those 17 made it past 18 years of age. Perhaps two of his most well-known daughters are Maria Monica Laclé and Maria Veneranda Laclé, who went on to marry successful brothers Eloy Arends and Maximilian Arends, respectively. Their houses are still standing; Eloy and Maria Monica’s mansion functions as a townhall, used to host civil marriages, while Maximilian and Maria Veneranda’s house stands on the opposite side of the road to them—though currently under renovation after years left in ruin.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240521.pdf Adriaan Laclé One of Aruba’s richest men in the twentieth century], Aruba Today (21 di mei 2024) </ref> Source: De Kolibrie op de Rots (en meer over de geschiedenis van Aruba) by Evert Bongers {{Appendix}} ---------------------------- {{Databox}} [[File:Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg|thumb|Pan bati cu pisca y cabaron]] en.wiki: '''Pan bati''' ta un pan plat, cu ta un autentico specialidad di e cushina [[Aruba]]no. Na Aruba ta come esaki como pan y na banda di otro platonan manera sopa carni, stoba y paska hasa. Tambe por come cu sucu riba dje o otro reyeno. Pan bati ta parce un pancake, pero cu un sabor diferente y hopi menos dushi.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> E ta traha di hariña di maishi (sorghum), hariña di trigo y lechi. Originalmente e tabata wordo traha riba un casuela, awendia ta uza un panchi.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> E creacion di pan bati a ser influencia pa diferente cultura manera esun di e conkistadonan [[Spaña|Spaño]] i esun di e nativonan indjan. Pero e influencia di mas grandi a bini di e cultura crioyo Arubano. Pan bati ta un auténtiko plato di Aruba, ku ta parce pancake pero ku un sabor diferente. Pan bati ta un plat di pan ku ta wòrdu traha manera pancake, pero ku un sabor hopi ménos dushi. E ta un plato di banda hopi popular i ta kumpli ku kasi tur kos típiko arubano, manera sup, stew i piská fritu òf shellfish. E por wordo combina na banda di diferente plato manera sopa carni, stoba y paska hasa. Pan Bati is een vrij dikke pannenkoek die van oorsprong uit Aruba komt en gebakken wordt op een kasuela. Een kasuela is een gietijzerplaat waar ( met erg weinig boter ) de pannenkoeken op worden gebakken. Intussen heeft de kasuela plaats gemaakt voor de koekenpan.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> {{Multiple image | image1 = Maishi Rabo (Sorghum bicolor).jpeg | image2 = Casuela 16 36 24 540000.jpeg | caption2 = ''Casuela'' (flat cast iron griddle)or ''Buren''(flat clay griddle)are used to cook ''[[arepa]]'' cachapa and pan bati. An equivalent variety is the [[Comal (cookware)|comal]]. | caption1 = In Aruba ''maishi rabo'' ([[Sorghum bicolor; Spc.introduced]]) is used to make ''pan bati'' (typical Aruban flat native bread). While funchi is made from corn ([[ Zea mais]]) | total_width = 400 | image3 = Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg | caption3 = Fried ''piska cora'' ([[Lutjanus purpureus|red snapper]]), shrimp, and pan bati. }} == Pan bati == Pan bati is een authentiek Arubaans bijgerecht, dat pannenkoek lijkt maar anders van smaak is.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> Pan Bati is een broodachtig bijgerecht dat wordt gebakken als pannenkoeken, maar veel minder zoet smaakt. Het is een zeer populair bijgerecht en past bij bijna alle typisch Arubaanse gerechten, zoals soepen, stoofpotjes en gebakken vis of schelpdieren. E pancake pisá aki ta wòrdu traha di kuminda di sorgo i lechi. E pasta ta wòrdu traha riba un plaka di heru, e cazuela. I e pan bati ta kuminda komo kuminda di banda ku piska, karni, sopa òf stew. Na lugá di patata òf riso. Den algun reseña e proporshonnan di farinha di maishi i farinha di trigo ta varia, i algun kushinan ta añadí un wowo òf sukari di vanila na lugá di sukari normal. E ta un receta excelente pa experimenta cu ne. Y cu bo no tin cazuela, no ta importa. Un bon pan tambe lo ta bon. E panbati ta traha di un compuesto di harina di maishi i di trigo. E proporshon di esakinan ta krusial pa por haña un resultado bunita i friu. Originalmente, Pan Bati tabata wòrdu kaktá riba un plaka di heru, e casuela. Deze dikke pannenkoek wordt gemaakt van sorghummeel en melk. Het deeg wordt op een ijzeren plaat, de cazuela, gebakken. En de pan bati eet je als bijgerecht bij vis, vlees, soep of stoofgerechten. In plaats van aardappels of rijst. In sommige recepten variëren de verhoudingen van het maismeel en het tarwemeel, en sommige koks doen er een ei bij, of vanillesuiker in plaats van gewone suiker. Een uitstekend recept dus om mee te experimenteren.En dat je geen cazuela hebt, geeft niets. Een goede bakpan voldoet ook. De panbati is gemaakt van een mengstel van mais- en tarwemeel. De verhouding hiervan is cruciaal om een lekker luchtig resultaat te krijgen. Oorspronkelijk werd Pan Bati gebakken op een gietijzeren plaat, de casuela.<ref>https://www.antilliaans-eten.nl/en/recepten/arubaanse-pan-bati/</ref> Maar het gaat ook prima in een koekenpan. De naam pan bati betekent letterlijk "geslagen of geklopt brood". Het doelt natuurlijk op de bereiding van het beslag, dat flink schuimig wordt opgeklopt voordat het in de pan gaat. Panbati wordt meestal bij het avondeten gegeten en wordt geserveerd als alternatief voor [[rijst]], [[aardappel]]en of [[funchi]]. Soms wordt de panbati ook gewoon als pannekoek gegeten met een klontje boter en wat poedersuiker. Op feesten wordt geitensoep met pan bati gegeten. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ------------------- '''Premio Nacional di Teatro''' (PNT) ta un premio institui pa departamento di Cultura di Aruba (DCA) na aña 2004. Otorgamento di e premio ta tuma luga anualmente na ocacion di e celebracion di Dia Mundial di Teatro, riba o rond di [[27 di mart|27 di maart]]. E premio ta wordo otorga na persona, grupo of fundacion cu a contribui na desaroyo di arte di tarima na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA cu premio nacional di Teatro Aruba 2005-2021], 24ora.com (6 di juni 2021)</ref> Cada lustro ta entrega alaves e “reconocemento special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> E prome premio a wordo otorga na 2005 y e prome reconocimiento di Bida Largo na 2009, titulo cu a bay pa prome bes na e tecniconan di Cas di Cultura Aruba, señor Richard Hopmans y señor Rolande Bryson. == Laureado == * 2005 - [[Mascaruba]], grupo teatral * 2006 - [[Jubi Naar]] (1943-2024), autor, critico, actor, periodista y director di teatro * 2007 - Amy Lasten, maestro, directora y actriz * 2008 - Carmen Herrera, autor, director di teatro, actriz y compositor hunto cu grupo teatral Kibrahacha * 2009 - Oslin (Chin) Boekhoudt (19??-2015), autor, actor y director di teatro * 2010 - Leo Tromp (1943-2021), presidente Internacional di Teatro Amateur, IATA y FUNDARTE. * 2011 - [[Vale Croes]] (1951-2015), comediante * 2012 - Mirto Laclé, gestor cultural * 2013 - [[Diana Antonette]], actriz y directora di Teatro di Danza Arubano. * 2014 - no a otorga premio * 2015 - no a otorga premio * 2016 - no a otorga premio * 2017 - no a otorga premio * 2018 - no a otorga premio * 2019 - ? * 2020 - ? * 2021 - Lenie Jeandor, actriz, escritor y director di teatro * 2022 - Persey Jeandor, actor, cantante, comediante y director di teatro * 2023 - [[Norman de Palm]], productor di teatro * 2024 - [[Instituto Pedagogiko Arubano]] (CKV Teatro) == Recipiente “Reconocemento Special di Bida Largo” == * 2009 - Richard Hopmans y Rolande Bryson, tecniconan di Cas di Cultura Aruba; pa dedica henter nan bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral) * 2019 - Farita Luidens, actriz, comediante, productor, escritor di teatro; pa 50 aña den farandula cu su mega produccion “Ken ta Basha Abou”) * 2020 - [[Cas di Cultura]]; pa mas di 60 aña na servicio teatral y cooperacion pa lanta arte di tarima. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] Manera ta custumber, tur aña Departamento di Cultura Aruba ta organisa e actividad teatral di mas grandi na Aruba cu ta relaciona cu Celebracion di Dia Mundial di Teatro. Anexo na e programa di celebracion, cada aña ta otorga e Premio Nacional di Teatro na un persona, grupo of fundacion cu a traha y cu a contribui grandemente cu e desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA CU PREMIO NACIONAL DI TEATRO ARUBA 2005-2021], 6 di juni 2021</ref> Cada lustro ta ser entrega alaves e “Reconocemento Special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> ----------------------------------------- '''Museum of Industry''' (''Museo di Industria'') ta un [[museo]] na [[Aruba]], dedica na e historia industrial di e isla, ku a kuminsá den [[siglo 19]]. E ta situa na [[San Nicolas]], den e edificio monumental di e toren di awa. Despues di restauracion di e edificio e museo a habri na juli 2016. == Exhibicion permanente == Pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e museo ta mustra sinku pilar economico importante den historia di Aruba. E ta trata di e industrianan di oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. Museo di Industria ta forma parti di Fundacion Museo Arubano, cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sector cultural di Aruba, historia y naturalesa. == Edificio == E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939; architecto tabata [[Pieter van Stuivenberg]]. Su construccion ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. Na 2003 Fundacion Fondo pa Monumento Aruba (SMFA) a kumpra e edificion pa asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E museo ta mustra pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e sinku industria mas importante den historia di Aruba: oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. E Museo di Industria ta situá den e Toren di Awa na San Nicolas i ta konta e historia industrial di Aruba, ku a kuminsá den siglo 19. E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939 i ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. A kumpra e Toren di Awa pa e Monumentonan di Fundashon na 2003 asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E Museo di Industria ta forma parti di Aruba Fundacion di Museo (Fundacion Museo Aruban), cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sektor kultural di Aruba, historia i naturalesa. E museo di E industria ta habri tur dia for di 9'or di mainta te 6 di atardi. The Museum of Industry is located in San Nicolas—better known as the art capital of Aruba. This museum exhibits the industrial history of gold, aloe, phosphate, oil and tourism through elaborated displays and multimedia installations.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240402.pdf Create museum memories], Aruba Today (2 di april 2024)</ref> The Museum of Industry is situated in the Water Tower in San Nicolas and narrates Aruba's industrial history, which began in the 19th century. The Water Tower was built in 1939 and consists of three sections: the substructure, the high-rising vertical shaft, and the tank at the top. The Water Tower was purchased by the Monuments Fund in 2003 so it can be restored and preserved as one of Aruba's monuments. The Museum of Industry is part of Aruba Museum Foundation (Fundacion Museo Aruban), which is a foundation set to maintain, preserve, and protect the Aruban cultural sector, history, and nature. The museum of Industry is open daily from 9 am till 6 pm. For more information, check out their Facebook page Museum of Industry Aruba. ----------------------------- ==Musica den Caribe Hulandes== * en.wiki:Music of the former Netherlands Antilles E músika di Antias Hulandes ta un kombinashon di elementonan nativo, afrikano i europeo, i ta estrechamente konektá ku tendensia di paisnan bisiña manera Venezuela i Colombia i islanan manera Puerto Rico, Cuba, Santo Domingo, Haiti, Martinique, Trinidad, Dominica i Guadeloupe. E islanan di Curaçao i Aruba, ku tabata forma parti di Antillanan Hulandes, ta konosí pa nan vals, baile, mazurka i un tipo di músika ku ta wòrdu yamá tumba, ku a haña su nòmber for di e tambornan di conga ku ta akompañá e músika. E otro islanan ta hopi mas chikitu ku Aruba, Bonaire i Curaçao. Nan ta Sint Eustatius, Sint Maarten i Saba. Sint Eustatius tin un bida nocturno chikitu, ku solamente un club nocturno (e zouk Largo Height Disco) [1] na 1996. E habitantenan, e "Statianonan", ta tene baile improvisá den kaya, yamá "road blocks", usando stereo di outo. Saba tin un kantidat di baile den diferente restorant, inkluyendo un gran variedat di hip hop, calypso, soca, kompa, zouk, bouyon, reggae i merengue. Sint Maarten tin un bon konosí tradishon di karnaval ku músika i baile, ku ta tuma lugá meimei di aprel i ku ta kulminá ku e tradishonal kimamentu di Rei Moui-Moui, i tambe un kantidat di klubnan di anochi i kasinonan ku músika; "spot"nan popular kaminda lokalnan ta bai baila ta inkluí Boo Boo Jam i Lago Height, tur dos situá na e parti nort (franse) di Sint Maarten; e banda di kasinonan mas popular ta King Bo-Bo, konosí komo e "King of Calypso". 2] == Aruba == Musica ta masha estrechamente conecta cu e cultura Aruba, y ta hunga un rol importante den fiesta, carnaval y celebracionnan informal. E músika di karnaval a nase na Trinidad na fin di siglo 18, i ta kombiná temanan romántiko, melodía inspirá den calypso, i tambor di tumba. Otro selebrashonnan Arubiano ku ta basá riba músika ta incluí Dera Gai, Dande, Gaita i Aguinaldo. Op Aruba speelt muziek niet alleen op feestdagen een belangrijke rol, maar ook tijdens de carnavalsperiode en informele vieringen. Omdat het eiland zo klein is, heeft de muziek van Aruba rijke invloeden van Afrika, Europa en Latijns-Amerika. De muzikanten hebben de muziek wel een onmiskenbaar Arubaans/Antilliaans geluid gegeven zodat het toch niet hetzelfde is. {{div col}} * [[Asambeho]] * [[Calypso]] * [[Roadmarch]] * [[Steelband]] * [[Dande]] * [[Tumba]] * [[Waltz antiano]] * [[Bolero]] * [[Soca]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ==Bonaire== E isla di Bonaire ta konosí pa un kantidat di baile, entre otro e baile di Bari i e baile di Simadan. Polka, carioca, rumba, merengue, danza, joropo, jazz waltz i mazurka importá tambe ta popular. [[Baile di Sinta]] ta un baile popular di fertilidat, ku ta wòrdu ehekutá rònt di un palo di mei. Cancionan di trabou tradicional Africano na Bonaire a evoluciona cu tempo den cancionan ritual cu baile compleho, instrumentacion y polifonia. 3] E Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di e mesun nòmber, i tambe na otro okashonnan, ta wòrdu dirigí pa un kantante soltero ku ta improvisá tekstonan ku ta komentá eventonan lokal i figuranan (un kantante asina ta similar na un calypsonian). E baile di Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di Bari, ta bai huntu ku un tambor ku ta parse un bongo, yamá un Bari. E promé parti di e baile ta presentá hòmbernan ku ta kompetí den un baile stilizá, ritual pa muhénan, siguí pa un parti kaminda e parnan ta baila, maske nan no ta mishi (e ta similar na tumba).[ 3] Despues di e kosecha di sorgo den luna di febrüari te ku aprel, e festival di Simadan ta tuma lugá pa selebrá, ku e wapa, un baile ritmiko, ku ta bai huntu ku e selebrashon. E kansionnan tradishonal di Simadan ta inkluí tres forma di yamada i kontesta, e Dan Simadan, Belua i Remailo. Nan ta uza instrumentonan manera bari, wiri, karko, quarta, guitar, triangle y clapping. 3] {{div col}} * [[Bari]] * [[Simadan]] * [[Tumba]] * [[]] {{div col end}} ''Bari'' is a festival, dance, drum and song type from the Dutch Antillean island of [[Bonaire]]. It is led by a single singer, who improvises. Lyrics often concern local figures and events of importance.<ref>{{cite web|url=http://www.geographia.com/bonaire/boncul01.htm|work=Geographica: Bonaire|title=Culture: A Rich and Diverse Heritage|access-date=December 3, 2005}}</ref> ==korsou == {{div col}} * [[Wals antiano]] * [[Danza]] * [[Mazurka]] * [[Tumba]] * [[Tambu]] * [[Muzik di zumbi]] * [[Ritmo Kombina]] * [[Latin rap]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ''[[Tumba (music)|Tumba]]'' is a style of Curaçao music, strongly African in origin, despite the name's origin in a 17th-century Spanish dance. Traditional ''tumba'' is characterized by scandalous, gossiping and accusatory lyrics, but modern ''tumba'' often eschews such topics. It is well known abroad, and dates to the early 19th century. It is now a part of the [[Carnival Road March]].<ref>{{cite book|author=De Ledesma, Charles |author2=Gene Scaramuzzo |chapter=Dance-Funk Creole-Style|year=2000 |editor=Broughton, Simon |editor2=Ellingham, Mark |editor3=McConnachie, James |editor4=Duane, Orla|title=World Music, Vol. 2: Latin & North America, Caribbean, India, Asia and Pacific|pages=289–303|publisher=Rough Guides|isbn=1-85828-636-0}}</ref> == Sint Maarten == {{div col}} * [[Ponum]] * [[Quimbe]] {{div col end}} ''[[Quimbe]]'' is a topical song form from the Dutch Antillean [[St Maarten]]. It traditionally accompanies the ''ponum'' dance and drumming, but is now often performed without accompaniment. Lyrics include gossip, news and social criticism, and use clever puns and rhymes. Performance is often competitive in nature.<ref>{{cite book|title=New Grove Dictionary of Music & Musicians|editor=Sadie, Stanley|chapter=Dutch Antilles|publisher=Macmillan Publishers|location=London|year=1995|isbn=1-56159-174-2|page=777}}</ref> Other genres include: {{div col}} * [[Latin hip hop|Latin Rap]] * Ritmo Kombiná * [[Tambu (music)|Tambú]] * Seú * Wals * [[Zumbi]] {{div col end}} ----------------------------------------------------- --------------------------- Het Natuurhistorisch Museum van Bonaire is een museum geopend in 1885 en gevestigd in Kralendijk op Bonaire . Geschiedenis Gebouwd in 1885 door een Venezolaanse plantage-eigenaar, werd de eigenaar er na de Tweede Wereldoorlog van beschuldigd samen te werken met de nazi's door de bewegingen van transportschepen met een zender-ontvanger door te geven aan Duitse onderzeeërs in de Caribische Zee. De eigenaar wordt in Venezuela gearresteerd en de eigendommen worden in beslag genomen. Vervolgens werd het in 1947 aangekocht door de familie Herrera , een van de meest invloedrijke families op Bonaire . Het huis heette destijds het “Van der Reehuis”. Het groeide uit tot een kleine winkel met vlees van de plantage in Washington, houtskool, groenten, ingeblikte goederen en vervolgens bier en limonade. Tegenwoordig is dit herenhuis een van de historische monumenten van Bonaire en herbergt het het Bonaire Natural History Museum. Het bewaart Indiase kunstvoorwerpen, schelpen en zeedieren , Bonaire-vogels, koralen, schelpenfossielen, plantagegereedschappen, antieke flessen en nog veel meer . --------- '''FuHiKuBo''' (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) ta un organisashon boneriano dedika na registra e historia di Boneiru. El a wordu funda dia 6 di ougustus 1998. == link eksterno == * [http://archivoboneiru.com/ Wepsait di Archivo di Boneiru] FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) es una organización de Bonaire dedicada a registrar la historia de Bonaire. La fundación se creó el 6 de agosto de 1998 y se dedica a la[1]: Dat doet zij onder meer door Bonairiaanse ouderen op video te laten vertellen over hun eigen geschiedenis. De collectie bestaat uit archiefmateriaal verzameld door Boi Antoin. Via de website archivoboneiru.com zijn meer dan 1000 interviews en documentaires te zien die een beeld geven van het eiland.<ref>[https://www.unesco.nl/nl/artikel/unesco-accrediteert-bonairiaanse-stichting-fuhikubo Unesco accrediteert Bonairiaanse stichting Fuhikubo], 11 di september 2020</ref> {{Appendix}} ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} [[File:Dakkappellen Weststraat 15.jpg|thumb|275px|Dak di Casita Geel]] '''Casita Geel''' (of ex-cas di Aruba Bank) ta un cas di cunucu na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]], situa den centro di ciudad na Weststraat 15. E ta un [[monumento]] proteha y a wordo registra den Registro di Monumento dia 10 di mart 2011. Het kunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 is een beschermd monument en is op 10 maart 2011 in het Monumentenregister ingeschreven.[2] Het is eigendom van de Stichting Monumentenfonds Aruba en was tot eind 2019 in gebruik als kantoor van ARINA. == Historia == Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya G.F. Betico Croes (antes Nassaustraat) y Waterweg, pega cu e edificio di Aruba Bank. Ta probable cu e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un [[Fransia|Frances]]<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> y na 1908 a wordo cumpra pa Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest-Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest-Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas.[[File:Aruba Bank.jpg|thumb|left|John Eman Bank den Caya Betico Croes]] El a resta como e ultimo casita di cunucu den e caya principal comercial di oranjestad, despues cu tur e otronan a keda tumba abou y remplasa pa edificionan nobo i mas moderno durante [[siglo 20]]. [[File:Voorgevel Weststraat15.jpg|thumb|Fachada dilanti na Weststraat 15]] ---- nl.wiki:Weststraat 15 is een stadskunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 in Oranjestad, de hoofdstad van Aruba. Het staat ook bekend als het Gele Huisje (of "Casita Geel" in Papiaments) of ex-Aruba Bank Huisje. Het is tot stand gekomen mogelijk in 1908. Er is ook sprake volgens Plantage Zorg en Hoop dat het in 1860 zou zijn gebouwd door een Fransman.<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> [1] Het jaartal 1908 en huisnummer 97 boven de hoofdingang zouden hierdoor verwijzen naar een verbouwing uitgevoerd door de toenmalige eigenaar Richard Johannes Eman die het had aangekocht. Eman was gehuwd met Johana van der Biest en samen kregen ze zes kinderen. Als volwassene trouwde een van de dochters met de bankier John Gerard Eman die de stichter was van de Aruba Bank. Originalmente, la casa estaba situada en la esquina noroeste de Caya G.F. Betico Croes, antigua Nassaustraat, y Waterweg. Estaba situada con su fachada alejada de la línea de edificación con una plaza con grandes árboles delante. En el contexto urbano y sobre todo para la principal calle comercial de Oranjestad, esta casita era muy especial porque seguía siendo la última casa stadskunuku presente en esta calle. Todas las demás casas stadskunuku habían sido demolidas durante el siglo XX y sustituidas por nuevos edificios más modernos. == Historia == == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix}} Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya Betico Croes y Waterweg, pega cu e actual edificio di Aruba Bank. Probablemente e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un Franses y na 1908 a wordo cumpra pa Sr. Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest- Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest- Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas. Na aña 2000 cu e meta pa preserva e casita aki pa futuro generacionnan y evita e bay perdi a dicidi pa muda esaki pa un locacion nobo na Weststraat. Pa aloca e monumento a busca un tereno den Oranjestad mes paso akinan ta caminda cu e cas di cunucu mester a keda mirando cu ta den e area aki so por a haya e tipo di casnan aki. Un otro punto importante tabata cu mester a haya un tereno caminda por a aloca e cas mescos cu na su tereno original na un distancia di 14 meter for di e rooilijn esaki ta ser considera un locacion historico. Asina a logra yega na e tereno caminda e edificio ta actualmente despues cu e tereno a keda traspasa pa Stichting Monumentenfonds Aruba. Esaki ta e unico biaha cu na Aruba a muda un monumento completamente. Despues di a fungi como museo, oficina, restaurant awor eCasita Geel lo ta e cas nobo di Moonshine Diaquiri & Co.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/10/AM231010.pdf E portanan di Casita Geel lo habri un biaha mas pa publico], AweMainta (10 di oktober 2023)</ref> {{Appendix}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=}} {{References}} }} [[Category:Hende]] [[Category:Monumento|Aruba]] [[Category:Aruba]] ------------------------------- User:Curatoraruba10/sandbox '''Museo di Industria''' ta un [[museo]] na [[Aruba]]. E ta situa den [[Watertoren San Nicolas|Watertoren di San Nicolas]], un edificio monumental na skina di Bernardstraat y Caya Cooper.? E museo tin un exposicion permanente cu ta pinta e desaroyo industrial di Aruba, cuminsando cu e explotacion minanan di oro, e cosecha di aloe, e industrianan di fosfaat y petroleo y finalmente cabando cu [[turismo]]. Het Industriemuseum, gehuisvest in de voormalige watertoren te San Nicolas, geeft een beeld van de industrialisatie van Aruba. Dat verhaal begint met het goud delven, de aloëwinning, de fosfaatindustrie, om dan eerst uit te komen bij de olie­industrie en ten slotte het toerisme.  == Watertoren San Nicolas == E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas, construi pa LWV (Lands Water Voorziening, awendia WEB Aruba NV) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Architecto tabata [Pieter van Stuivenberg]], kende tabata traha pa LWV na korsou. == locatie == Museo Industrial ta situa alabez den un edificio cu ta hopi apropia pa cu e tematica di e exposicion aki…e edificio monumental a ser contrui pa LWV (Lands Water Voorziening) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Di e forma aki por acomoda e cantidad di migrantenan cu a bin busca un bon futuro na Aruba y cu pa gran parti a establece nan mes den e pueblo aki. Pa loke ta diseño por remarca cu e ta mustra razgonan di estilonan di moderno na momento di su construccion manera art deco y nieuw bouwen cu ta refleha e enfoke riba forma, dynamismo y functionalidad di e periodo. E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas y sin duda ta un recuerdo potente y symbolico di e desaroyo tecnologico industrial di e epoca atras. en.wiki: ==Industry museum== The industry museum provides an overview of the industrial activities on Aruba. It has displays of the gold, [[aloe]], phosphate ([[guano]]) and oil industries which were present on the island.<ref>{{cite web|url=https://www.aruba.com/nl/ontdek/het-industriemuseum |title=Het Industriemuseum |website=Aruba.com |language=nl |access-date=19 February 2022}}</ref> The [[public utility]] companies of Aruba have permanent exhibitions of their activities.<ref name="beautiful"/> -------------------------------- '''Museo Historico di Aruba''' ta e [[museo]] mas bieu na [[Aruba]]. E ta situa den [[Fort Zoutman]] na Oranjestad. Artwell Cain: Het oudste museum is het Historisch Museum Aruba, opgericht 1961 en nu bekend als Museo Historico Arubano (FMA). Aanvankelijk viel het museum onder het beheer van de Stichting Cultureel Centrum Aruba, in 1975 kreeg het een eigen stichtingsbestuur. De doelstelling was het oprichten en beheren van één of meer musea met objecten en kunstzinnige voorwerpen van cultuurhistorisch en natuurhistorisch belang en de bewustwording van de Arubaanse bevolking van het verleden.4 In 1984 kreeg het museum een permanente behuizing in het historische Fort Zoutman, in het centrum van Oranjestad. Dit gebouw dateert uit 1798, de ernaast gelegen Willem III-toren uit 1868. ------------------------------------------- {{Databox}} [[File:Museo di Tambu Shon Cola.jpg|thumb|Museo di Tambú Shon Cola]] '''Museo di Tambú Shon Cola''' ta un [[museo]] chikitu na [[Kòrsou]]. E ta situá ost di [[Willemstad]] entre [[Spaanse Water]] i Sint Jorisbaai, den region di Bandariba. Den un kas di famia, tipo [[kas di kaha]], na Kaya Sabana Baka 31.<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021), pag.61-65.</ref> == Mira tambe == * [[Lista di museo na Kòrsou]] {{Appendix}} [[Category:Kòrsou|Museo]] [[Category:Kultura]] [[Category:Kòrsou]] Het Museo di Tambú Shon Cola ligt ten oosten van Willemstad, tussen het Spaanse water en de Sint Jorisbaai. Het vrijstaande huis met zijn veranda, dieprode muren en witte vensters is een eenvoudige versie van de deftige landhuizen van de witte elite, in de volksmond kas di kaha. Een bord bij de ingang vermeldt, in het Papiaments: ‘Een volk heeft recht op zijn eigen geschiedenis.’<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021).</ref> Het museum is opgericht in april 2015 door Mr. dr. René Rosalia (1948), politicus en oud­minister van Onderwijs, Cultuur, Sport en Wetenschap. Deze tambú­speler en ­componist promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam op een onderzoek naar de wettelijke en kerkelijke repressie van afro­culturele volksuitingen. Rosalia is ook een van de drijvende krachten achter het bijschrijven van tambú in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland, in november 2016.91 In het museum bracht hij een groot deel van zijn in 1972 gestarte privécollectie onder. Tekstborden geven uitleg in het Papiaments en Engels. In vertaling: ‘Tambú werd gespeeld vanuit diepe spirituele redenen. De aanwezigheid van tambú in het leven van “yesterday’s people” was om te voldoen aan de plichten die verbonden waren met hun intense spirituele orientatie.’ Tambú bood hun bescherming en veiligheid. Met tambú kon de mens contact maken met God. Zonder tambú was je onbeschermd en zwak. Op een monitor zijn beelden te zien van een feest op Bandabou in 1991, waar paren dansen op tambú­muziek. Tambú is verbonden met de jaarwisseling en eindigt op Dumingu di Tres Rei, de zondag na Drie Koningen. De tambú­spelers identificeren zich met de zwarte koning Balthazar.92 --------- ------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''Johannes (Johan) Hartog''' (☆ 1912 - † 1997 na [[Salzburg]]) tabata un historiador, escritor y bibliotecario antiano. E ta ser considera un di e pioneronan cu a pone e fundeshi pa investigacion cientifico socio-cultural tocante [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{citeer web|url=https://www.creativeeuropedesk.nl/sites/default/files/files/UNESCO%20Aruba%20Heritage%20report%20Luc%20Alofs%20okt08_0.pdf|auteur=Alofs, Luc|titel=The Aruba Heritage Report|werk=Aruba National Commission for [[UNESCO]]|datum=2008|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> == Bibliografia == Johan Hartog tabata un persona remarcabel; e tabata protestant cu e converti den catolico y a promove den [[teologia]] (''doctor theologiae'') na Universidad di London.<ref name="Hartog">{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402196:mpeg21:a0006|titel=Dr. Hartog vertrokken|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-11-12|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> E tabata biaha hopi, entre otro den tur skina di [[Oropa|Europa]] y [[Medio Oriente]], acumulando conocemento na diferente universidad, pais y sociedad. Na juni 1940 el a yega [[Kòrsou|Corsou]]. Den añanan 1940 pa 1946 Hartog tabata redactor en hefe di [[Amigoe|Amigoe di Curaçao]], corant cu e momento ey tabatin circulacion na tur e islanan di [[Kòrsou i Dependensianan]]. Bou di su guia Amigoe a converti di un corant semanal den un corant diario.<ref name="Hartog"/> Despues di 1946 el a continua cu Amigoe como coresponsal. Entre 1946 i 1948 el a muda bek pa Hulanda, unda el a keda nombra redactor en hefe di e corant regional "Gooi- en Eemlander" na Hilversum. Desde 1948 el a traha pa Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) y tabata enbolbi pa cu lantamento di un centro cultural na [[Kòrsou]] y [[Aruba]]. Na 1950 el a wordo nombra director di e [[Biblioteca Nacional Aruba|biblioteca di Aruba]], cu tabata situa na Lagoenweg na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Mas despues e biblioteca ta muda pa [[scol 1888|Wilhelminastraat]], unda Hartog a keda director te su pensioen na 1972. Hartog tabatin un cantidad di publicacion riba su nomber. Mayoria di su buki a wordo publica na Aruba pa e imprenta VAD (Verenigde Antilliaanse Drukkerijen, antes D.J. de Wit). Di su obranan algun a wordo traduci na idioma [[Ingles]] of [[Spaño]]. Mas conoci ta su obra ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'' (Historia di Antias Hulandes), un cronica antiano den cuater tomo cu a sali entre 1953 y 1981.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://www.bibliotecanacional.aw/pages/johan-hartog/|titel=Johan Hartog|werk=[[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]|datum=2018-02-23|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Den e ultimo aña a saca como e di cincu tomo un registro y bibliografia historico. Na aña 1948 Hartog a casa cu Elisabeth Wouters, yiu muhe di G.J.J. Wouters (1883-1973), [[Lista di gobernador di Antia Hulandes (1634-1954)|gobernador di Antias Hulandes]] entre 1936 y 1942. Huntu nan a biba na [[La Piccola Marina]] di 1950 te 1980, ora nan a bandona Aruba pa motibu di salud di Elisabeth.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640175:mpeg21:a0088|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-09-29|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Na 1997 Hartog ta fayece na edad di 85 aña, net un luna despues di su esposa, y a wordo dera na Salzburg dia 21 di mei 1997. == Obra (seleccion) == * 1944 - ''Journalistiek leven in Curaçao'' * 1947 - ''Nederland in de West'' * 1953-1981 - ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'', tomo I te cu IV * 1957 - ''Bonaire: van indianen tot toeristen'' * 1961 - ''Curaçao: van kolonie tot autonomie: na 1816'' * 1962 - ''Het verhaal der Maduro's en foto-album van Curaçao, 1837-1962 : uitgegeven ter gelegenheid van het honderd vijfentwintigjarig bestaan van S.E.L. Maduro & Sons'' * 1964 - ''De Bovenwindse eilanden : Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius : eens gouden rots nu zilveren dollars'' * 1967 - ''The Honen Daliem congregation of St. Eustatius'' * 1968 - ''Luis Brion: de admiraal-financier'' (hunto cu Philip Louis Pierre Brion) * 1970 - ''Mogen de eilanden zich verheugen : geschiedenis van het protestantisme op de Nederlandse Antillen'' * 1971 - ''Honderd jaar gezelligheid in De Gezelligheid, 1871-1971'' * 1973 - ''Tula: verlangen naar vrijheid'' * 1974 - ''The courthouse of Sint Maarten'' * 1976 - ''Geschiedenis van Sint Eustatius'' * 1987 - ''Juwana Morto: Kustbatterij Aruba'' * 1996 - ''Het oude fort op de berg : gedenkboek bij het tweehonderdjarig bestaan van Fort Nassau op Curaçao'' * 1997 - ''De forten, verdedigingswerken en geschutstellingen van Curaçao en Bonaire : van Van Walbeeck tot Wouters, 1634-1942'' {{Appendix}} Johannes Hartog werd op 16 mei 1912 in Baam geboren. Hij volgde het gymnasium en studeerde vervolgens geschiedenis. In 1937, op vijfentwintigjarige leeftijd dus, promoveerde hij in Londen op de 'The Sacrifice of the Church'. Omdat het zijn voornemen was om oripntalist te worden, meldde hij zich als post-graduate student bij het Oosters Instituut in Rome. Zijn gekozen specialisatie zou de Balkan zijn. Maar de Tweede Wereldoorlog verhinderde de voorgenomen studie. Johan Hartog moest Italië verlaten. Omdat een broer van hem met zijn gezin op Curacao woonde, waar deze een betrekking bij de Shell had, belandde Johan Hartog na enige maanden en veel omzwervingen uiteindelijk op Curapao. Dr. Johan Hartog (1912-1997) was in de jaren 1940-1946 hoofdredacteur van de krant Amigoe di Curaçao, 'weekblad voor de Curaçaosche eilanden'. Onder zijn leiding werd de Amigoe een dagblad. Eind 1946 vertrok Joh. Hartog terug naar Nederland. Daar trouwde hij in 1948 met Elisabeth Wouters. Zij was een dochter van G.J.J. Wouters (1883-1973), een voormalig gouverneur van de Nederlandse Antillen (1936-1942). Vanaf 1948 was Hartog als medewerker van Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) betrokken bij de oprichting van het Culturele Centrum Curaçao en het Cultureel Centrum Aruba. In 1950 werd hij benoemd tot directeur van de Arubaanse bibliotheek aan de Lagoenweg in Oranjestad. Later zou de bibliotheek naar de Wilhelminastraat verhuizen, hij bleef er directeur tot zijn pensionering in 1972. Hartog heeft een aantal publicaties op zijn naam staan. Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Bronnen: * "Dr. Hartog vertrokken", in: Dagblad Amigoe di Curaçao d.d. 02-11-1946 *"Cultuur op korte termijn", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 31-05-1950 * "Verdiensten Hartog gememoreerd. Arubaanse bibliotheek viert 20-jarig bestaan", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 14-08-1974 * "Mevrouw Hartog werd 80 jaar", in: Amigoe d.d. 17-01-1987 Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Entre 1953 y 1981 el a publica un cronica di e historia antiano den cuater tomo bou di e nomber 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'. Mayoria di su buki a wordo publica pa e imprenta D.J. de Wit na Aruba. vijf delen waarvan de laatste 1981: Registerdeel en historische bibliografie bij de Geschiedenis van de Nederlandse Antillen Eerst die man. Doctor theologiae. Gepromoveerd in de Godgeleerdheid aan de Universiteit van Londen. UH rechtzinnig protas- j tantsche familie. Werd Roomsch- Katholiek. Reisde véél. De Balkan, Rusland. En het Beloofde Land („the much promised land" schreef — geestig en sarcastisch — onlangs „Linie"). Zoo vergaarde Hartog zijn wijsheid. Aan vele universiteiten (iater ook de Pauselijke van Rome), in vele landen en milieus. Met' die wetenschappelijke en wereldwijsheid spoelde hij, na Juni 1940, aan op Curagao. Een zéér vreemde eend in die subtropische bijt. Het was wijsheid van den Kerkvorst van dit kleinste deel des Rijks — Monseigneur Petrus Innocentius Verriet, den bisschop — dat hij Hartog de leiding gaf van het Missie-orgaan, het algemeene nieuwsblad Amigoe di Curagao, dat eenige malen per week verscheen. Hartog maakte er een dagblad van. Een heel merkwaardig, heel pittig, heel persoonlijk dagblad, soms veel te dwaas, maar altijd pittig en de moeite waard. Soms ging de wijsheid van hoofdartikelen en beschouwingen hoog uit boven dagbladpeil. Soms daalde Dr. Hartog naar het peil van de dorpsgemeenschap en spotte op dat peil j dat de spaanders er af vlogen.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010480233:mpeg21:a0041|titel=Vreemde geschiedenis. Waarom mag Hartog niet terug?|werk=Algemeen Dagblad|datum=1946-11-15|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> ------------------------------------- [[File:La Piccola Marina (Aruba) 19 09 28 897000.jpeg|thumb|275px|Fachada di La Piccola Marina]] '''La Piccola Marina''' ta un edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. El a wordo diseña como cas na 1950 pa arkitecto [[Jan Nagel]] (1913-1972) riba encargo di [[Johan Hartog]] (1912-1997), historiador, escritor y bibliotecario na Aruba. E cas ta unico den su sorto na Aruba. == Edificio == E cas di dos piso ta situa den centro di ciudad na L.G. Smith Blvd. 68, banda di [[Fort Zoutman]] cu bista riba bahia di Paardenbaai y Wilhelmina Park.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640114:mpeg21:a0015|titel=Te Koop|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-07-19|bezochtdatum=2023-10-17}}</ref> E piso abou ta consisti di entre otro un terasa, kamber pa studia, comedor, cushina i kamber cu baño pa e sirviente. E piso ariba tin un sala grandi, dos kamber y un baño. Cada piso tin un superficie di masomenos 90 m². Den e cura tin un casita di aproximadamente 20 m². Ultimo decadanan el a fungi entre otro como oficina y ta actualmente e sede di [[Kolegio di supervishon finansiero Aruba|Colegio di supervision financiero di Aruba]]. == Literatura == * Olga van der Klooster & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 187. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] De benedenverdieping omvat een terras, studeerkarr eetkamer, keuken, bijkeuken en dienstbodenkamer met badkamer. De bovenverdieping bestaat uit c. . grote woonkamer met grandioos uitzicht, twee slaapkamers en een badkamer. De oppervlakte is circa 90 m 2 per verdieping. In de tuin bevindt zich bovendien een tuinhuisje van circa 20 m 2. Het huis is voorzien van veel kasten en verfijningen en verkeert dank zij zorgvuldige bewoning en regelmatig onderhoud, in uitstekende conditie. Uniek voor Aruba en zeer aantrekkelijk geprijsd op NAf. 285.000,- k.k. ----------------------------- '''Adolf Kock''' (1936) ontving een Zilveren Anjer in 2022 vanwege zijn geschiedkundige kennis over [[Aruba]]. Met zijn kennis en verzameling van 1 miljoen foto's vanaf 1800 tot nu heeft hij een belangrijke bijdrage geleverd aan het behoud van ons [[cultureel erfgoed]]. -------------- == Tula == ===Vrijheidsstrijder wordt nationale held=== Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel [[Rehabilitatie (recht)|gerehabiliteerd]] als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot [[Held|nationale held]] van Curaçao.<ref name="historiek.net">[http://historiek.net/slavenleider-tula-uitgeroepen-tot-nationale-held/8736/#.VzQr1vmLTIV Historiek.net: ''Slavenleider Tula uitgroepen tot nationale held'']</ref> Dit werd nog eens benadrukt in [[2013]], toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.<ref>[http://www.curacaovoorjou.nl/cultuur/tula.html Curaçao voor jou: ''Tula'']</ref> Volgens oud-premier [[Don Martina]] kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals [[Nelson Mandela]], [[Martin Luther King]] en [[Mahatma Gandhi|Gandhi]].<ref name="historiek.net" /> Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. [[Canon van Curaçao]].<ref name="Canon">{{Citeer web|url=https://canoncuracao.cw/7-tula/|titel=Tula|werk=Canon van Curaçao|datum= |bezochtdatum=14 november 2021}}</ref> In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de [[Tweede Kamer]] om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 werd wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.<ref>Tweede Kamer der Staten-Generaal [https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2022Z23444&did=2022D50514 Gewijzigde motie van het lid Sylvana Simons c.s. over het verankeren van verhalen over antikoloniale vrijheidsstrijders en verzetshelden in het onderwijs (t.v.v. 36200-VIII-68)]</ref> In de [[Nederlandse_excuses_voor_het_koloniale_verleden#Excuses_regering_voor_slavernijverleden_(Suriname_en_voormalige_Nederlandse_Antillen)|excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden]] werd Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.<ref>Rijksoverheid [https://www.rijksoverheid.nl/documenten/toespraken/2022/12/19/toespraak-minister-president-rutte-over-het-slavernijverleden Toespraak van minister-president Mark Rutte over het slavernijverleden]</ref> Op 4 oktober 2023 erkende staatssecretaris [[Alexandra van Huffelen]] Tula namens Nederland als 'held voor ons allemaal'. "Het was een man die streed voor vrijheid, gelijkheid en broederschap".<ref>{{Citeer web|url=https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/video/video/5411418/na-228-jaar-eerherstel-voor-tula-held-voor-ons-allemaal|titel=Na 228 jaar eerherstel voor Tula: 'Held voor ons allemaal'|werk=rtlnieuws.nl|datum=5 oktober 2023|bezochtdatum=5 oktober 2023}}</ref> ------------------------ {{Variante|a}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} *NOTES Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} -------------- ---------------------------- de.wiki De Kalkoven Aruba is een historische kalkoven die nu in het grootstedelijk gebied van Oranjestad staat . Het dateert uit 1892 en is ontworpen door Santiago Tromp en tot 1949 geëxploiteerd door zijn zoon Felipe Santiago Tromp (1883-1960). Het is de enige authentieke kalkoven op Aruba die nog intact is. Tegenwoordig is het een van Aruba 's weinige industriële monumenten . Voorheen werden eenvoudige veldovens zonder wanden gebruikt. In 1970 is het gerestaureerd en opgenomen in de lijst van monumenten (Lijst van monumenten op Aruba) met het nummer 01-013. Geschiedenis Voordat cement werd geïmporteerd, werden alle gebouwen op Aruba gemaakt met kalkmortel . In die tijd werd de kalk gewonnen uit harde koralen en mosselschelpen en drie dagen boven een houtvuur gebrand. De zo geproduceerde ongebluste kalk werd geblust met water, vermalen en in combinatie met kleizand gebruikt om huizen te bouwen. De ongebluste kalk werd ook gemengd met de olie van aloë , gewreven en verwerkt tot lakproducten . ----------- * Kerki Protestant (Aruba) E '''Kerki Protestant''' ta un kerki di e De '''Protestantse kerk''' is een kerk van de [[Nederlandse Hervormde Kerk|Nederlandse Hervormde]] en [[Lutheranisme|Lutheraans]] gemeenschap in [[Aruba]]. Ze is niet aangesloten bij een internationale organisatie.<ref name="reform">{{nl}} Reformatorisch Dagblad, [https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,20110921:newsml_583ccb1e1294f192d493825627f25370 Veelkleurig kerk-zijn op Aruba], 21 september 2011</ref> E kerki bieu a wordo inaugura na 1846 y ta e kerki mas bieu cu ainda ta existe na Aruba. De oude kerk was in 1846 geopend, en is de oudste bestaande kerk op Aruba.<ref name="monument">{{en}} Monumenten Fonds Aruba, [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/protestant-church/ Protestant Church]</ref> In 1950 werd er een nieuwe kerk naast gebouwd.<ref name="historia">{{nl}} Historia di Aruba, [http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=71 Kleine Protestantse Kerk]</ref> == Historia == NOtes Construccion di e Kerki Protestant na Oranjestad a tuma luga entre 1845 pa 1846 pa e congregacion protestant na Aruba, funda na 1822. E ta construi den un estilo di construccion artesanal-tradicional, e kerki ta independiente y ta situa n’e skina zuidoost di un percela amplio delimita pa Wilhelminastraat, Schoolstraat, Rifstraat y Klipstraat. E fachada sur, cu su porche y su entrada principal, ta situa na Wilhelminastraat 1. E edificio antiguo den cual e kerki tabata situa, actualmente t’esun mas antiguo na Aruba, cumpra pa 250 florin for di famia Arends. E cas, cumpra for di famia Arends, despues a fungi como cas y leslokaal di e iglesia. A celebra e prome sirbishi dia 25 di augustus 1822. <ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/kerki-protestant-ta-conmemora-200-ana-di-su-fundacion-na-aruba/|titel=CONMEMORACION 200 AÑA DI FUNDACION DI KERKI PROTESTANT NA ARUBA|werk=24ora.com|datum=2022-12-01|bezochtdatum=20222-12-10}}</ref> {{Appendix}} ---------------------- {{Variante|c}} '''Radio Trans Mundial Boneiru''' ta un radio-emisora ku 4 zènder na parti suit di [[Boneiru]], ku kual nan ta transmití programa [[Kristianismo|kristian]] ku ta yega te na [[Venezuela]], [[Cuba]], [[Colombia]], [[Brazil]], i otro islanan den [[Laman Karibe|Karibe]]. Sede del mayor transmisor de AM del hemisferio occidental, Shine 800 AM -el sitio de transmisión de TWR en Bonaire- llega a una audiencia potencial de 100 millones en toda América Latina y el Caribe con la esperanza de Cristo.<ref>[https://twr.org/bonaire Boneiru]</ref> == Historia == Na 1952 Paul Freed, misionario merikano, a kuminsa un organisashon mediatiko ''Trans World Radio'' (TWR), pa transmiti di [[Maroko]] pa [[Spaña]]. Despues TWR ta muda pa Monaco. Despues di expande pa otro luganan, manera Guam ta expande pa Boneiru na 1964. TWR a bira e organisashon mediatiko kristian mas grandi na mundu i ta usa, banda di e onda korto i mediano, satelite, internet i otro teknologianan pa transmiti. en.wiki: TWR started in 1952, when Paul Freed [nl] set up the organization to reach Spain by broadcasting from Morocco. Later, TWR moved to Monaco. Other major transmitting sites include Guam, Bonaire,[1] Sri Lanka, Cyprus, and eSwatini (Swaziland). multinational evangelical Christian media distributor. The largest Christian media organization in the world, it uses mediumwave or high-powered AM and shortwave transmitters, local FM radio stations, cable, satellite, Internet, and mobile device technologies. Currently, their programs can be heard in 190 countries in more than 275 languages and dialects. de.wiki:Het is een van de grootste christelijke missionaire media-aanbieders ter wereld. Opgericht door Amerikaanse missionarissen , zond het zijn eerste radioprogramma uit vanuit Marokko naar Europa op 24 februari 1954, onder de naam Voice of Tanger . Na de onafhankelijkheid van Marokko moest TWR zijn zenderlocatie in Tanger verlaten als een aanhangsel van de voormalige koloniale macht. Het zendingswerk bouwde een kortegolfzender in het Prinsdom Monaco , dat in 1960 in gebruik werd genomen. Samen met Radio Monte Carlo deelde het zendingswerk, nu omgedoopt tot Trans World Radio, midden- en kortegolftransmissiesystemen in Monaco. Een paar jaar later bouwde het zendingswerk zijn eigen zenders op locaties in het buitenland. TWR opende voor het eerst een middengolf- en kortegolftransmissiesysteem in de Nederlandse Antillen om Latijns-Amerika te bestrijken . Zenders in Cyprus , Guam , Sri Lanka , Swaziland , Zuid-Afrika en Armenië volgden in de jaren 70, 80 en 90. aire == Vakatura Trans World Radio Bonaire (Boneriano, 19 oktober 2020) Radio Trans Mundial tin 4 zènder na parti suit di Boneiru ku kual nan ta transmití programa kristian ku ta yega te na Venezuela, Cuba, Colombia, Brazil, i otro islanan den Caribe. Tur dia, for di mitar di seis di anochi te ku mitar di nuebe di mainta por tende e evangelio di Hesu-Kristo den seis diferente idioma na e frekuensia 800AM. Pa e komunidat lokal di Boneiru, Trans Mundial ta transmití di dia i anochi na 89.5FM, e Bos di Speransa. TWR begon zijn uitzendingen op 13 augustus 1964. Het is werelds eerste radiostation dat door particulieren beheerd wordt.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461013:mpeg21:a0115|titel=Trans World is tien jaar op Bonaire|werk=[[Amigoe]]|datum=5 augustus 1974|bezochtdatum= 2021}}</ref> In 1964 werd het flamingo-eiland het tehuis van 's werelds eerste radiostation, dat door particulieren beheerd wordt. Na een jaar van hard werken, kwam het zendgebouw in het zuiden van Bonaire klaar. Hierin bevinden zich drie krachtige zenders. De grootste is een AM zender van 500 kw, die de frequentie 800 gebruikt op de standaard band. De twee korte golfzenders. van 50,000 watt en 250,000 watt werden toen ook geplaatst. Om deze reusachtige zenders van stroom te voorzienbouwde TWR, een centrale met twee 16 cylinders generatoren. In het begin werd «*r in 7.ps talen uitgezonden naar Zuid-, Midden- en NoordAmerika en de Caribische eilanden, heden ten dage in vijftien talen en zelfs naar India en Rusland. Het oorspronkelijke kantoor en studio-gebouwen werden ondergebracht in gewone huizen. Nu worden ze gebruikt als huisvesting voor TWR-personeel. In 1968 werd er een modern kantoor en studio gebouwd tegenover Hotel Bonaire. (1994:Studio aan de Kaya Gobernador Debrot) Het werd geopend in januari 1969. IN juli 1993 werden de kortegolf-uitzendingen gestaakt. Trans World Radio is een onderdeel van grote interkerkelijke organisatie, gesticht door Paul E. Freed. Zijn werk begon in 1954 toen Freed „the voice of Tangier" oprichtte. Er werden uitzendingen verzorgd vanuit Tanger, Marokko met een korte golf zender van 2500 watt. ---------- Vanuit Caribisch Nederland bereikt Trans World Radio (TWR) miljoenen luisteraars op het westelijk halfrond. Onze zender is met een vermogen van 440 kilowatt de krachtigste op het westelijk halfrond. Vanuit hier bereikt het Evangelie zowel Brazilië, de noordelijke landen van Zuid-Amerika, het Caraïbische Gebied, Midden-Amerika en zelfs de zuidelijke staten van de VS. Iedere toerist op Bonaire rijdt over de smalle EEG-Boulevard langs de iconische slavenhuisjes, de enorme zoutpannen en de zeldzame flamingokolonies. Onderweg zijn de 145 meter hoge antennes en het basisstation van Trans World Radio niet te missen. <ref>https://www.rd.nl/artikel/905859-trans-world-radio-zoutend-zout-vanaf-bonaire|titel=Trans World Radio „zoutend zout” vanaf Bonaire|22 december 2020}}</ref> {{Appendix}} ------- * Teater di sine na Korsou E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>[https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf Ta buskando potrèt, dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou], Ekstra, datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20</ref> ===Teater di sine aktual === * The Movies Curacao (Scharloo) - The Cinemas Curacao (Otrobanda) * Cinemark (Sambil) === Historia === The Roxy Theater at Pietermaai was destroyed by fire in 1982. Next to it stood the Naar Theater built in 1871 and remodeled into Teatro Americano, a cinema, in 1920. Roxy, built in Moorish style, replaced this building as a cinema venue. It was officially opened on 7 November 1931 as the “Stadsschouwburg” or Municipal Theater, but it too was later used as a cinema.<ref>https://www.curacaohistory.com/1931-roxy-theater</ref> In de jaren vijftig beschikte Curacao over een tiental bioscopen. Theaters als Westend (Otrobanda), Caraibe (Steenryk), Cinelandia (Punda), Cinerio (Suffisant) en het Rex-theater (Marchena) trokken toen talloze bezoekers. Door de invoering van de video kwam daar de klad in en het ene theater na het andere werd opgeheven. In 1982 brandde het Roxy-theater af. Daarna was er nog een tijdje een bioscoop in de Tempel. Verder beschikte Curacao in de jaren tachtig over een heuse drivein bioscoop. Maar ook die moest het afleggen tegen het opkomende videogeweld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644056:mpeg21:a0094|titel=Plan voor bioscoop op ex-Roxy terrein|datum=1992-05-26|bezochtdatum=2022}}</ref> Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> Vanaf 1956 sine-trunk een geschenk aan bevolking voor 50 jarig jubileum van Rotary * in de jaren vijftig een bioscoop theater te nieuwpoort * Separá di e teater di sine, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. * ront 1965 a cuminsa instala airco den teater di sine * 1983; na sluiting van West-End en alleen Golden Drive in van Angel Job overbleef, werd het gebouw De Tempel in punda tot bioscoop ontwikkeld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640991:mpeg21:a0111|titel=Maak van De Tempel bioskoop|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-09-20|bezochtdatum=2022}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640082:mpeg21:a0066|titel=De Tempel krijgt ook bioscoop-functie|werk=[[Amigoe]]|datum=1979-12-11|bezochtdatum=2022}}</ref> * in de jaren .. vertoonde de Filmliga films in diverse teaters, zoals Asiento en Roxy * 1982: bioscoop-voorstellingen op woensdagavond in Van der Valk hotel<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644157:mpeg21:a0065|titel=Bioscoop bij Van der Valk|werk=[[Amigoe]]|datum=1992-07-23|bezochtdatum=2022-08-30}}</ref> Donderdag (juli 1983) is de laatste film gedraaid in Cinelandia. Een bioscoop die volgens het encyclopedie van de Nederlandse Antillen in 1916 gebouwd is onder de naam Salon Habana. Dit is indertijd gebouwd door de Venezolaan Alfredo Pellicer Hernandez, die tevens rond 1900 als één van de eersten filmvertoningen op Curacao organiseerde. De encyclopedie vermeldt ook dat het theater gedurende zijn 67 bestaansjaren tot tweemaal toe geheel afbrandde. Met de sluiting van nog een bioscoop op Curacao (Cine Rio wordt al enkele jaren niet meer als zodanig gebruikt, Roxy brandde een tijd geleden af en de drive in van Groot Davelaar die tot het verleden behoort) is een leemte gevallen in de recreatie die de binnenstad aan zijn bezoekers biedt. Toeristen die nog willen profiteren van een avondje naar de film moeten zich tevreden stellen met een bezoek aan bioscoop West End, die ook al sluitingsplannen aankondigde. Die bioscoop is ook hard aan een opknapbeurt toe. Theater De Tempel dat een goede start maakte heeft het ook sinds geruime tijd als bioscoop laten afweten en brengt nu nog slechts bij tijd en wijle filmvoorstellingen, meestal van de Filmliga. Het bioscoopbezoek dat met de komst van de televisie achteruitgegaan was, leefde in 1965 weer op, na de opening van de eerste drive-in bioscoop van Curacao. Die is inmiddels apk gesloten. Gesteld kan worden dat éé4van de grote klappen Voor de bestaande theaters de opening twee jaar geleden van de nieuwe drive-in bioscoop van Angel Job was. De ware nekslag is echter - zoals Alfred Moron ook verklaarde - de acceptatie van video als recreatiemedium. === Teater di sine di antes === <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;"> * Teater Naar * Salon Habana (werd in 1936 Cinelandia) * El Ideal * Teater Brion * Teater Guillermina * Rialto * Teater Asiento (1955-1967?, Emmastad) * Cinelandia - 1936-1986 * Roxy ([[Punda]]) * West End ([[Otrobanda]]) * Royal * Caribe (???-1965, Marie Pompoen)<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462571:mpeg21:a0068|Caribe deze maand dicht|datum=1965-03-17</ref> * Rex (Marchena) * Cine Rio * The Tempel - filmvertoningen v.a. 1981? * Airport Cinemas (Hato) * Drive In (Groot Davelaar) - geopend in 1965 plaats voor 500 auto's * Golden Drive In (Brievengat) - werd later Curacao Festival Center (1990?) * Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) * Paradise Movies </div> {{Appendix}} * bioscoop te Rio Canario rond 1975 * 2012 openluchtbioscoop Mambo Beach NOTES WILLEMSTAD.- E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf|titel=Ta buskando potrèt/dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou|werk=Ekstra|datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20}}</ref> Ta hopi teater a habri, sera, kima i habri bou di otro nòmber. Tin ku a pasa den tempu bon i tin otro ku a pasa den tempu ménos bon. Di tur e teaternan aki por tin hende ainda ku tin potrèt/dokumentashon wardá di e tempu ei, ku lo por yuda masha bon pa traha un dokumental spesial. Ora papia di teaternan di sine na Kòrsou, nos ta referí na entre otro: Teater Naar – Salon Habana – El Ideal – Teater Brion – Teater Guillermina – Rialto – Teater Asiento - Cinelandia – Roxy – West End – Royal – Caribe – Rex - Cine Rio – The Tempel - Airport Cinemas – Drive In (Groot Davelaar) – Golden Drive In – Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) – Paradise Movies – i klaro awor aki The Movies – The Cinemas i Cinemark. Separá di esaki, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. Ta’tin diferente hende ku a traha bendiendo karchi, tumando karchi, --- Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> {{Appendix}} ------------ {{Infobox Artista | birthname = Venancio Domacassé | image = | birthdate = [[1 di aprel]] [[1941]] | lugar_nanse = [[Kòrsou]] | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = Sinematografia | movement = | awards = | website = }} ---------------- == Jossy Mansur == El a bay Dominicus College na Playa. Na 1948 el a bay [[Estadonan Uni di Merka|Merca]] caminda el a caba skol secundario y universidad. Continuando su estudionan el a obtene su D.Litt.den literatural univeral di Susses College of Tehnology, titulo cu ta equivalente na un doctorado na Merca. Titulo di su tesis tabata Early Romanticism in Venezuelan Poetry". E tin tambe un titulo den sicologia y na 1977 ta logra s Ph.D den educacion na Northwestern University. * [[29 di oktober|30]] - [[Konseho Insular]] di [[Aruba]] ta aproba e proposicion di Comision di [[Ortografia]] pa un [[ortografia di Papiamento]] basa riba un kompromiso entre e sistema [[Etimologia|etimologiko]] i esun [[Fonologia|fonologiko]], e asina yama ortografia-[[Jossy Mansur|Mansur]].<ref>{{nl}}{{citeer eb|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460860:mpeg21:a0010|titel=Eilandsraad Aruba neemt spelling Jossy Mansur aan|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-10-30|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Fin di 1976 el a cuminsa traha como redactor di e corant Extra pa Aruba y tabata alaves redactor principal di e corant arubano Prome, tantu pa algun luna desde 1976 y na 1978. tambe redactor principal di e corant arubiano Prome.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460940:mpeg21:a0061|titel=Jossy Mansur reorganiseert jong Prome|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-06|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Na 1976 presidente di comision di ortografia y na 1978 di comision di gramatica Hij was voorzitter van de in 1976 ingestelde spellingscommissie. * in 1974 bracht hij het informatief cultureel maandblad Brindis uit --------------- == Joyce Pereira == - eerste preofschrift dat het papiaments van aruba als focus heeft. Despues di skol secundario, el a studia pa maestro di scol basico. Mientras cu e ta trhando como maestra di scol na Hulanda el a obtene su MO-A den idioma Hulandes. El a bin traha na Colegio Arubano como docente di Hulandes na 1969. E ta bolbe Hulanda na 1971 pa sigui e estudio di MO-B den hulandes na RUG sigui pa un master of arts den idioma y literatura hulandes cu minors den linguismo y Papiamento. Di 1976 te 2012 el a traha na Aruba como docente hulandes y papiamento na diferente institucion di ensenansa: APA lerarenopleiding (despues IPA, unda despues PApiamento a haya un luga importante como materia)<ref name=BonDia">Bon Dia, Mi mester por aporta na e ensenansa aki y na e cambio aki|3 september 2019</ref>, MAO, Colegio Arubano (desde 1993 te ora APA bira IPA, IPA y como docentre invita na Universidat di Korsou. Pereira a traha un par di ana tamb como investigado na Universidat di Aruba. Como specialista den hulandes y papiamento el a yuda cu difrente proyecto pa reforma ensenansa y maneno di idioma y a publica tambe riba temanan aki. Su carera profesional ta hopi liga cu e desaroyo di Papiamento den ensenansa. di e idioma strictamente prohibi pa un idioma di instruccion (Scol Multilingual na 2012) y pa materia di scol secundario na 2002 <ref name=BonDia"/> \Nederlands moet tweede taal worden. Napa, 18 september 1993 ---------------------------- [[File:Penstraat 64, Bolivar koepel - 20652013 - RCE.jpg|thumb|links|Museo Octagon]] '''Museo Octagon''' ta un museo chikito na [[Willemstad]], [[Kòrsou]], situa den bario di [[Pietermaai]]. Het '''Octagon Museum''' is een klein museum in [[Willemstad]], [[Curaçao]]. Het is gelegen aan de Penstraat in de wijk [[Pietermaai]] direct ten westen van het "Avila Beach Hotel". Het museum opende in 1968 en herbergt een tentoonstelling ter nagedachtenis van de band tussen het eiland en de Zuid-Amerikaanse bevrijdingsstrijder [[Simón Bolívar]] (1783-1830).<ref>{{citeer web|url=https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum|titel=Octagon Museum|werk=Curacao.com|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Na een mislukte opstand in 1812 woonde Bolivar, tezamen met zijn zussen Juana en María Antonia, korte tijd in balling op Curaçao. De Curaçaose advocaat en handelaar Mordechai Ricardo bracht hen onder in twee huizen. De zussen waren gehuisvest in een gebouw aan zee, ''De Octagon'' genaamd. Bolívar zelf kreeg een huis op een heuvel met uitzicht op de haven van Willemstad, een gebouw dat niet meer bestaat.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Het beheer wordt gevoerd door Venezuela en Curacao onder de stichting Amigos del Museo Bolivariano (Octagon). == Het bouwwerk == De Octagon is een karakteristiek achthoekig gebouw van twee verdiepingen met een betegelde koepel. Vanwege haar historische en architectonische betekenis werd het gebouw in 1962 door de firma S. E. L. Maduro & Sons aangekocht ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan en aan het toenmalige [[Eilandgebied van de Nederlandse Antillen|eilandgebied Curaçao]] overgedragen als een geschenk aan de Curaçaose burgerij. Sedert 1995 is het gebouw in handen van de stichting Octagon.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645035:mpeg21:a0096|titel=Octagon in private handen|werk=[[Amigoe]]|datum=1995-05-06|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Restauraties vonden plaats in 1962, 1965, 1969 en 1998.<ref>{{citeer web|url=https://curacao-art.com/octagon-museum/|taal=en|titel=Octagon Museum|werk=Curaçao Art|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Nadat het gebouw vervolgens ten prooi viel aan vandalen werd aan de zeezijde de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel verwijderd en nam het hotel op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restauratie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> == Trivia == * In 1969 werden in en om De Octagon opnamen gemaakt van de films ''Simon Bolivar'' met [[Maximilian Schell]] in de hoofdrol als Simon Bolivar en ''The missing paint mistery'' van Captain Kangaroo. * De Nederlandse Antillen gaven in 1987 in de "Simon Bolivar" postzegelserie een postzegel van 60 cent uit met een afbeelding van De Octagon. * Een bezichtiging van de Octagon behoorde tot het programma van de Venezolaanse staatshoofden [[Luis Herrera Campins]] (1983) en [[Jaime Lusinchi]] (1987) tijdens hun officieel bezoek aan Curaçao.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640543:mpeg21:a0099|titel=Twee ministers reizen met Herrera Campins mee|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-02-24|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641981:mpeg21:a0066|titel=Bezoek Lusinchi verstevigt banden tussen Venezuela en Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-11-02|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref> {{Appendix}} *1812 Nadat de eerste fase van de opstand in Venezuela faalde, zocht Simon Bolívar zijn toevlucht op het eiland Curaçao. Hij en zijn twee zussen kwamen berooid aan en waren afhankelijk van de vrijgevigheid van vrienden op het eiland. Advocaat en handelaar Mordechai Ricardo heeft hen in twee huizen ondergebracht. De twee zussen verbleven in het achthoekige gebouw aan zee (Octagon), terwijl Bolívar werkte en studeerde in een klein huis op een heuvel met uitzicht op de drukke haven van Willemstad.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-15}}</ref> *1962 De Octagon werd door de regering van Curacao en S.E.L. Maduro & Sons tot het Octagon Museum benoemd. Het Octagon Museum herbergt de Bolívar tentoonstelling ter nagedachtenis van de verbinding van Curacao met Simón Bolívar (1783-1830). *1998 De Octagon Museum werd gerestaureerd door het Avila Beach Hotel. Het huis op de heuvel waar Simon Bolivar woonde bestaat niet meer, maar het 'Octagon' aan de kust is een onderdeel geworden van het Curacao Monument Foundation en de Octagon Foundation. * het historische en architectonische monument werd in 1962 ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan door S. E. L. Maduro & Sons aangekocht en aan het toenmalige eilandgebied Curacao als een geschenk aan de burgerij van Curacao overgedragen. Nadat het gebouw in de jaren zestig ten prooi viel aan vandalen werd de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel aan de zeezijde verwijderd en nam dit op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restaurantie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|2022-01-31}}</ref></ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|2022-01-16}}</ref> * Dit bijzondere huis is van onverwachte historische betekenis. Het was hier dat de Venezolaanse “Libertador”, de beroemde vrijheidsstrijder Simón Bolívar, een tijdje doorbracht alvorens de strijdkrachten bij elkaar te gaan ronselen die een eind zouden maken aan de Spaanse koloniale overheersing in Zuid-Amerika. Tegenwoordig doet de “Octagon” dienst als een klein museum ter nagedachtenis van de band tussen Curaçao en Simón Bolívar. This quaint-looking house has an unexpected historic significance; it was in this building that the South American “Libertador,” the famous Simón Bolívar, spent time before he set out to assemble the forces that eventually put an end to Spanish colonial rule in South America. Bron: https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum Gezien de historische betekenis van het huis waarin de zusters woonden werd dit in 1998 gerestaureerd en ging dienst doen als museum. In 1998 werd het huis waarin de zusters woonden gerestaureerd door het hotel Avila? in samenwerking met de Curaçao Monument Foundation en de Octagon Foundation. 5obeap35zt8uu3sms5brxrh5fgzx4al 192490 192489 2026-06-01T20:09:51Z Caribiana 8320 192490 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Premionan: * [[Karibe Hulandes]]: [[Arte di Palabra]] - [[Premio Sticusa]] - [[Premio Cultural CCG]] * {{CUW}}: [[Premio Chapi di Plata]] ([[Pierre Lauffer]]) - [[Premio Cola Debrot]] - [[Premio Boeli van Leeuwen]] - [[Tapushi Literario]] - [[Premio MCB]] - [[Premio UNESCO Kòrsou pa Idioma Materno Papiamentu]] - Ernest Jacky Voges Monument Award * {{ABW}}: [[Premio Cadushi di Cristal]] - [[Premio Nacional Crioyo di Oro]] - [[Premio Padu del Caribe]] - Theatre Festival Award of Aruba - [[Premio Motito y Rufo Wever]] - [[Premio Nacional di Teatro]] - * {{BON}}: [[Premio Pipita di Kònkòmber]] Pending: [[Cas di cunucu]] - [[Stichting Rancho]] - renbak na Korsou - ------------------------ {{infobox persona | nomber = Julio Maduro }} '''Julio Maduro''' (☆ [[12 di aprel|12 di april]] [[1924]] na [[San Nicolas]] - † [[3 di mei]] [[1993]] na [[Aruba]]) tabata un culturista y historiado Arubiano. El a haya fama general primordialmente door di su amor pa naturalesa Arubano. Atraves di añanan, hopi publicacion tocante naturalesa a aparesé bou di su nòmber.<ref name=:"0">Julio Maduro overleden. "Amigoe". Curaçao, 03-05-1993, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645130:mpeg21:p004</ref> == Biografia == Julio Maduro a nace y lanta na [[Watapana Gezaag]], unda su mayornan tabata tin un tienda na principio di [[siglo 20|siglo binti]].<ref name=:"1">[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-028575/mode/2up?q=watapana+gezaag Julio Maduro], Chabalito nr. 5 - Aña VI (2003)</ref> Famia Maduro tabata tin cunucu y plantacion di aloe tambe. E tempo ey nan tabata manda nan mercancia cu barco di bela pa Playa, e.o. [[aloe vera|aloe]], boonchi watapana, palo, pampuna, patia y sombre gevlecht. Na Playa nan tabata cumpra otro mercancia pa nan tienda na San Nicolas, manera sucu, hariña, herment, paña y tela. Famia Maduro tabata bende te hasta cah'i morto. Cu yegada di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] tur cos a cambia. Lago a bin cu su mes "comisario" y na 1937 famia Maduro a sera su negoshi. Como hoben Julio mester a yuda corta y drenta aloe tur mainta di 5'or y mei te cu 10'or y mei. Un trabao pisá cu ta laga hende tur sushi. Cu 20 aña Julio a cuminza traha na Lago. Pero despues cos a bira malo y pa cubri gastonan Julio a bai navega riba un tankero. Despues cu el a bolbe Aruba, el a bai traha na Sociale Zaken y asina Julio a drenta arena politico. * na 1956 el a bolbe gobierno como ambtenaar na Veterinaire Dienst.<ref>Julio Maduro benoemd. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-07-1956, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988233:mpeg21:p005</ref> * Later werd hij hoofd Arbeidszaken.<ref> Arbeidszaken. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-02-1971, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470088:mpeg21:p005</ref> El a afilia na partido PPA y na 1954 y 1955 el a participa na eleccionnan riba lista di PPA. Na 1955 e ta bira miembro di Conseho Insular y ta a wordo eligi pa forma parti di Bestuurscollege.<ref>Eerste daad nieuw Eilandsbestuur: half millioen voor werkverschaffing Porf, Croes, O. Henriquez, J. Maduro en Petrona als gedeputeerden gekozen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-07-1955, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988370:mpeg21:p005</ref> Julio tabatin 31 aña só tempo cu el a bira diputado.<ref name=:"1"/> E funcion di diputado el a ocupa solamente algun luna prome cu partido PPA a fors'e pa e tuma retiro pa motivo di su conducta.<ref>Gedeputeerde Maduro neemt ontslag. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 26-10-1955. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210532:mpeg21:p005</ref> Hij neemt tevens ontslag als eilandsraadlid. * Na de oprichting van [[Movimento Electoral di Pueblo]] (MEP) sloot hij zich hierbij aan. Hij werd eind jaren 70 partijvoorzitter. Julio Maduro tabata tin un "don" especial. E tabata skirbi poesía y storianan cortico. Tur tin di haber cu cultura di Aruba. E tabata lucha pa nos idioma papiamento y tabata tin un amor grandi pa su isla, su hendenan y su naturalesa.<ref name=:"1"/> Esaki el a demonstra den su poesíanan "Luto" y "Pakiko mi ta Arubiano". E tabata miembro di Comisión di bandera y di Stinapa (despues Fanapa y Stimaruba). Pa esakinan el a duna hopi lectura na scolnan y organizacionnan. Julio semper tabata cla pa yuda cu informacion tocante historia, flora y fauna di Aruba. Asina e tabata presentá un programa na television masha gustá anto gratuitamente. Casi henter Aruba tabata sintonizá e programa ''Aruba y su pasado''. Su sponsor tabata asina satisfecho cu e trabao di Julio cu el a regalé un camera di video. Julio a colaborá cu varios publicación e.o.: Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, bukinan di Aruba, diferente corant y revista y varios mas. Matinette como programa di television y como revista (despues Chabalito) tambe a haya hopi colaboracion di Julio Maduro riba topiconan di Aruba. Te hasta Julio a traha un poesía - cu nos ta publicá aki bao especial pa un declamador infantil recitá na Tele-Aruba den Matinette na aña 1978.<ref name=:"1"/> Julio Maduro, despues di un enfermedad cortico, a fayece dia 3 di mei 1993 den [[Horacio Oduber Hospital]] na edad di 69 aña.<ref name=:"0"/> E tabata casa y tabatin 8 yiu.<ref name=:"1"/> In 1992 werd hij gehuldigd door Stimaruba voor zijn pionierswerk op het gebied van natuurbehoud.<ref>Huldiging van Julio Maduro. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1992, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643693:mpeg21:p013</ref> Hij stond bekend als Aruba-kenner en gaf lezingen over de Arubaanse cultuur en natuur. {{Appendix}} --------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte visual''' ([[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts'') ta e formanan di arte den cua e imagen of aspecto visual ta central. E obra ta wòrdu realisá den forma di un obheto físiko òf representashon visual. Arte visual ta distinto for di arte di tarima, unda e presensia di un públiko bibu ta esencial. E artenan visual ta inkluí disiplina manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Ademas, artenan apliká,[1] manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior i arte dekorativo,[2] ta forma parti di e doménio di arte visual. Un obra di arte visual por ta bidimensional (manera un pintura òf dibuho) òf tridimensional (manera un eskultura). Den algun konteksto, arte visual tambe ta referí komo arte plástiko (di origen francés: les arts plastiques), referiendo na e materialidat tangible di e obra. Arte visual ta wòrdu kreá den estudio, riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den museonan, galerianan, eksposishonnan i espasio públiko. Tambe tin kolekshonnan di arte den posesion di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == Arte visual tin un historia largu ku ta kuminsá den prehistoria, ku pintura rupestre i obhetonan dekorativo. Den civilisashonnan antiguo manera Egipto, Mesopotamia, Gresia i Roma, arte visual tabata sirbi funshonnan religioso, polítiko i dekorativo. Durante Edad Media, arte tabata hopi bia liga na iglesia, miéntras ku den Renacimiento a surgi un enfoke riba perspektiva, realismo i e artista komo individu kreativo. Den siglo 19 i 20, movimientonan manera impresionismo, ekspresionismo i surrealismo a amplia e definishon di arte visual. Den epoka moderno i kontemporáneo, arte visual a bira mas diversifiká, inkluyendo medio digital, instalashon i arte konseptual, ku a desafia e idea tradishonal di kiko ta un obra di arte. == Caracteristica == E karakterístika prinsipal di arte visual ta su enfoke riba e aspekto visual i estétiko. Elementonan importante den arte visual ta incluí: forma koló linea tekstura espasio komposishon Arte visual por ta representativo (mustrando realidad) òf abstrakto (sin representashon literal). E interpretashon di un obra di arte por varia segun e espectador, su konteks kultural i su eksperensia personal. Ademas, arte visual por tin diferente funshonnan, manera ekspreshon personal, komunikashon di idea, dokumentashon historiko òf dekorashon. == Caribe Hulandes == Den Karibe Hulandes, arte visual ta un refleho di historia, identidat i diversidat kultural di e region. Artistanan lokal ta usa medio manera pintura, eskultura i fotografia pa eksplorá tema manera kolonialismo, identidat, diaspora i relashon ku medio ambiente. Arte visual den e islanan ta influensiá pa tradishonnan Afrikano, Europeo i Indígena, ku ta resulta den un estilo úniko i hibrido. Ademas di arte den galerianan, tin un presensia fuerte di arte públiko, manera murales i instalashonnan den espasio urbano. Organisashonnan kultural, museonan i fundashonnan den Aruba, Kòrsou i Boneiru ta stimulá desaroyo di arte visual dor di eksposishonnan, edukashon i sosten di artistanan lokal. == Mira tambe == * [[Artista di Karibe Hulandes|Lista di artista di Caribe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] [[:Kategoria: -------------- '''Arte visual''' (na [[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts''), ta e formanan di arte den cua imagen, of lo visual, ta tuma precedencia. E imagen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un obheto di arte. E ta distinto for di [[arte di tarima]], pa cua e presencia di un publico bibo ta esencial. E artenan visual ta formanan di arte manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, imágen, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Hopi disiplina artístiko manera arte performátiko, arte konseptual i arte di textil, tambe ta enserá aspekto di arte visual, i tambe arte di otro tipo. Den e artenan visual, e artenan apliká,<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20170623143359/http://www.buzzle.com/articles/different-forms-of-art.html ''Different Forms of Art – Applied Art'']}}. Buzzle.com. Retrieved 11 December 2010.</ref> manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior, i arte dekorativo<ref>{{cite web |url=http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |title=Centre for Arts and Design in Toronto, Canada |publisher=Georgebrown.ca |date=2011-02-15 |access-date=2011-10-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111028075227/http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |archive-date=2011-10-28}}</ref> tambe ta inkluí. Arte visual ta e forma di arte den kua e imágen, òf e visual, ta tuma presedensia. E imágen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un opheto di arte. Un opheto di arte por tuma un forma plat, manera un pintura, òf un forma tridimenshonal, manera un eskultura. Den paisnan di abla ingles, e ta wòrdu referí na dje komo ‘e arte visual’. Arte visual tambe ta wòrdu referí na dje, usando un galicismo, komo arte plástiko (franses: les arts plastiques). Plástik ta nifiká tangibel, material; e materialidat aki ta para den kontraste ku e abstrakshon di e artenan di aktuashon: baile, teater i músika, ku ta tuma lugá den tempu. Tur dos tipo di arte ta proveé ​​e televidente ku un eksperensia estétiko, den forma di un eksperensia sensorial eksepshonal. Arte visual ta wòrdu kreá prinsipalmente den studio pero tambe riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den eksposishonnan den museonan, galerianan, inisiativanan di artista, i espasio públiko. Ménos públiko ta e kolekshonnan di arte di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == == Caracteristica == == Caribe Hulandes == Den Caribe Hulandes, arte visual {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] --------------------------------------- {{Databox}} Un '''cas di cunucu''' (papiamentu: ''kas di kunuku'') ta un cas tipico na e [[islanan ABC]], cu usualmente ta situa den [[kunuku|cunucu]]. Cunucu ta derivá for di e palabra indjan ''conuco'', un nomber cu a wordo adopta despues pa e Spañónan na Antias y Venezuela. Cunucu ta nifica tambe un pida tereno di agricultura, sea den uzo of nò. Awendia e palabra cunucu ta referi na ‘plantacion’ (i tambe ‘campo’).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kunuku], Encyclopedie van Curaçao</ref> Despues di e conkista di e islanan door di e Hulandesnan, e [[West Indische Compagnie]] (WIC) a establece plantacionnan na gran eskala pa komersio ku Europa. Pa traha riba e plantashinan, nan tabata trece catibonan for di [[Afrika|Africa]] y a traha casnan riba e tereno di plantashon, den e estilo custumber na West Africa. Materialnan comun riba e islanan, manera palu, piedra di coral, piedra di kalki of lodo mescla ku sterilisashon di baka riba un mimbre di rama, tabata wòrdu usá pa e murayanan, i palu di maishi òf kaña tabata wòrdu usá pa e daknan. E materialnan aki ta reflehá den e palabranan papiamentu: kas di yerba ta nifiká “hut di yerba”, [[cas di torto]] ta nifica “hut di lodo”, kas di pal’i maishi ta nifiká “hut di palu di maishi”. Kunuku is de algemene naam voor het landelijke gebied van de Benedenwindse Eilanden, al of niet in gebruik voor landbouw of veeteelt. Het woord is afgeleid van het Indiaanse conuco, een naam later overgenomen door de Spanjaarden in de Antillen en Venezuela. Kunuku betekent ook een stuk landbouwgrond al of niet in gebruik. == Aruba == Na Aruba ta dividí casnan di cunuku den cuater categoria. Casnan prome cu 1920, casnan despues di 1920, casnan cu un dak y casnan cu dos dak.[1] == Boneiru == Na Boneiru na 1937, segun e teniente gobernador, e introdukshon di e diseño standart di kunuku no tabata nesesario “E kunukero i/òf trahadó boneriano, kontrali na su kompañero di klas den gran mayoria di e di dos òf di tres distrito riba Curaçao, no tin su kas di baka pa biba aden tur ora, sino mas bien pa sirbi komo refugio durante áwaseru òf mal tempu atrobe - esaki ta e rancho òf ramada - ora e tin ku traha riba e tereno Normalmente e tin su mes kas den un di e pueblonan òf hamletnan riba e isla i e ta pues muchu mas mihó ku e promedio di kas di konukoe na Curaçao. ." E gobernador ta skirbi mas aleu: “Por deklará kompletamente di e boneriano ku e tin e karakterístika ku no ta sufisientemente apresiá pa kuida su kas masha bon (…) pa e por haña su mes kas e lo priva su mes di hopi, asta sufisiente kuminda i paña".[2] == Kòrsou == Ora sklabitut a wòrdu aboli riba 1 di yüli 1863, ex-catibunan a haña terenonan chikitu ku nan por a usa pa kultivá kuminda. E fundashon di e refineria di zeta (e Isla) na kuminsamentu di siglo 20 a kombertí e trahadónan di plantashon anterior den trahadónan di refineria di zeta. Durante e periodo aki, bleki di zeta i piedra aplastá tambe ta wòrdu usá pa e murayanan di e kasnan i bleki aplastá, blachi di heru ondula i tegel di dak pa e daknan. E kasnan aki ta wòrdu yamá kas krioyo. Kasnan tambe a wòrdu konstruí di palu ku a wòrdu usá komo pakete pa transporte di merkansia pa laman. E kasnan aki ta wòrdu yamá kasnan di planki, Papiamentu: kas di tabla. E kasnan original di Kunuku no tabatin un veranda ni un kushina pafó. Un desaroyo den e añanan despues di Segundo Guera Mundial ta ku kasnan ta wòrdu konstruí segun e konsepto di kunuku, pero ku un kushina i un veranda paden. Construccion ta wordo haci cu material manera piedra y tegel di dak. [[:Kategoria:Islanan ABC]] ---------------------------- {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = NGO | nomber = Stichting Rancho | abrevia = | logo = | imagen = | stop_imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]] | funda_na = | origina_di = | fusion_di = | fundado = | termina = | ideologia = conservacion di patrimonio cultural | presidente = Clifford Rosa | director = | coordinado = | subdirector = | embahador = | propietario = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | internacional= International National Trust Organisation | entrada = | costo = | sponsor = | parameter = | parameter_info = }} '''Stichting Rancho''' ta un organisacion no gubernamental (NGO) estableci dia [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]], dedica na conserva e herencia cultural, historico, y arkitectonico di e bario historico di Rancho na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. Situá na Visstraat 1, e fundashon ta enfoká riba protehá monumentonan lokal, hasi investigashon históriko, i organisá aktividatnan di komunidat pa mantené e área su identidat komo un asentamentu krusial di piskadó anterior. E fundacion comunitario ta traha consistentemente pa preserva, promove y fortalece e herencia cultural y natural di bario Rancho, Oranjestad y Aruba en general. Desde su fundacion, e organisacion a enfoca riba iniciativa cu ta conecta comunidad, historia, cultura y educacion, ainda den periodo cu circunstancianan externo a obliga adaptacion y reformulacion di plan y proyecto. Varios proyecto den curso di tempo:<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260122.pdf Stichting Rancho ta presenta agenda cultural cu enfoke riba herencia y participacion comunitario], BDA (22 di januari 2026)</ref> * Adopta un Hanchi, un concepto cu ta enfoca riba cuido y reconexion cu espacio publico y patrimonio local. * Tempo pa Click, ta ofrece un perspectiva alternativo riba exposicionnan cultural, specialmente pa contenido cu normalmente no ta logra visibilidad amplio. * Hof ’i Bario di Rancho ta representa otro iniciativa importante cu ta enfoca riba espacio berde y herencia natural dentro di e bario. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------- {{Databox}} '''Ren bak na Kòrsou''' of '''Bak di awa di lluvia na Kòrsou''', tambe yama '''ren bak''' ta \[\[put di awa di lluvia]] ku ta sirbi riba isla di [[Kòrsou]] pa warda awa di lluvia.<ref name=":1">{{Cita notisia |outor=Dennis Pikero |titulo='Regenwater maakt lekkere thee' |fuente=Ñapa |fecha=24 aprel 2004 |página=3}}</ref> E baknan ta konsistí di [[kal]], zjata, pieda grandi i simènt. Piedra grandi tabata trese for di [[Ronde Klip]] riba karret di palu (''trùk di palu''). Tin diferente tipo di bak. Algun ta riba tera (bougròndiko), otro ta bou di tera bou di sali di kas òf serka di entrada. Tin tambe ku ta pegu na kas òf un tiki leu for di dje. Klima di Kòrsou ta [[semi-arido]], ku un proméshu di lluvia di mas o ménos 550 mm pa aña. Tèmperatura tambe tin su influensia: ta variá entre 25.3 °C i 31.0 °C. Esaki ta pone suminisro di awa na preshon, tantu pa hende komo pa mata.<ref>{{Citeer web |url=[https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/](https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/) |titel=TUINAANLEG OP CURACAO |datum=25 òktober 2022 |werk=[www.viviansnursery.com](http://www.viviansnursery.com)}}</ref> == Historia == Historia di suminisro di awa ta inkluí den e [[Canon di Kòrsou]].<ref>{{Cita web |url=[https://canoncuracao.cw/39-water/](https://canoncuracao.cw/39-water/) |titulo=39. Awa |fecha=25 òktober 2022 |fuente=Canon di Kòrsou}}</ref> E promé bibu di isla tabata uza put di pia (''pos di pia'') pa haña awa. E putnan aki tabata haña preferensia na lugá ku un nivel haltu di awa den tera ([[freatisch vlak]]).<ref>{{Citeer web |url=[https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-](https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-) |titel=GRONDWATERPEIL EN WATERVOORZIENING OP CURACAO ... |datum=2022-10-25 |werk=Yumpu.com}}</ref> Ku yegada di [[Spañanon]] i despues \[\[Hulandes]], hende a haña instrumento pa traha put mas profundo. Na lugá ku tabatin hopi put, manera rònt di \[\[Schottegat]], a kominsá papia di 'plantashon di awa'. Pero ku demanda grandi, nivel di awa den tera a baha i hopi put a seca. Den sieklo di 19 hende por a kumpra awa ku tabata yega for di otro lugá, pero tabatin tambe bak di awa bou di kas di pieda, serka di entrada (''sala'') òf \[\[patio]]. Na plantashonnan, te den sieklo 20, hende tabata dependé di pos i baril grandi. Tabatin gota i baril, pero no tabatin bak. Uso di bak a yega ku peliger di \[\[mushi di fiebre amariyo]]. Na kas haltu (kas di campo) ta encontra bak regularmente. Na esaki no tabatin put serka. Otro manera pa haña awa manera kar di awa (''garosh’i awa'') no tabata praktiká hopi. Ku yegada di [[Isla (raffinaderia)|raffinaderia di Shell]], demanda pa awa di bèbèr a subi. Na 1928 Shell a kuminsá \[\[destilashon|destilá]] awa salá. Mas lat a instala \[\[leiding di awa]], ku den anjanan 1960 a yega prome mayoria di kas. \== Balor == Baknan na Kòrsou tin balor histórico.<ref name=":0">{{Cita buki |titulo=Monumenten in de steigers |outor=Jan Toeter |ko-outor=Anko van der Woude, Henk Langenfeld |pagina=35–37}}</ref> Dependiendo di e lugá, por tin balor arkitektoniko i monumental tambe. Bak ku ta separá for di kas ta risibí awa for di kas por medio di [[akwadukt]]. Baknan tin muraya hopi diki i e muraya ta bira mas diki abou. Den eskinan e murayanan tin forma rondá, i tin hopi [[spuwadó di awa]] (''sakadó''). Por tin un dak ku [[tegel di dak]]. Interior di un bak ta wòrdu fini-fini pa evitá [[alga]]. Den baknan tin piskadó chikí pa kome insekt i alga. Kualidat di awa ta kontrolá pa Departamento di Salú (GGD) di gobièrnu Kòrsou. Awa di bak ta bon pa hasi tè, pa kosecha lokal i segun algun hende ideal pa laba kabey.<ref name=":1" /> == Monumento == Baknan todavía ta sirbi pa warda awa. Tambe ta haña uso nobo. Tin hende ku ta mira un bak komo un luhu. Hopi kas no tin mas un bak òf e a wòrdu usa pa otro motibo. Tin kas ku a pone un piso riba un bak. Otro ta konvertí e bak den kamber di drumi, ofisina, pisina, kamber di was òf espasio pa archi. Den e kambio aki mester tene konta ku regla pa protehá e balor monumental. Ora di habri bentana, tamaño mester keda limitado. Karakterístika di monumento no mester pèrdè den restourashon. Tin direkshon espesiál pa preparashon i realizashon. Por ehèmpel, yená e bak te nivel di chon. Esaki ta posibel basta ku e proseso por wòrdu reversá.<ref name=":0" /> Na [[Landhuis Rooi Catootje]] tin un ehèmpel kla di un bak di awa ku balor monumental. Riba mapa i portret por mira ku e bak ta un tiki leu for di e kas. Na bochinanan di sakadó tin rechi pa stòp para i blachi di drenta. {{Appendix}} --------------- == Burg di Pos Chikito == Un brug cu a keda construi den afia 1928-1929 como "Brug di conexion" pa conecta e dos oriyanan na cada banda di [[Spaans Lagoen]]. E brug a keda cla dia 26 di september [Hartog, Aruba zoals het was, zoals het werd. Afb. 87]. E ‘brug’ ta forma un conexion masha importante entre e caminda cu tambe a keda construi den e temponan ey, conectando Oranjestad cu San Nicolas. E tipo di brug aki ta un combinacion di un brug permanente pa trafico y brug di conexion. Tabatin papia di haci e brug mas hancho. Realisacion di esaki no a cristalisa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2003/page/8/mode/1up?q=piedra+di+mula Kalender Monumentenfonds]</ref> == Kurimiauw 2 == E cas di cunucu a wordo traha den e forma traditional di artesania. El a wordo traha na final di siglo diesnuebe, probablemente como homenage na e matrimonio di sefior Kelly. Originalmente e curason di e cas tabata exsisti di handrij parti zuid y posiblemente tambe cu un cushina parti pabou di esey. Mester remarca cu tempo nan aya e productonan di recurso tabata: piscamento, cria di bestia manera galifia y porco y traha den plantacion di sucu na Cuba. E cas di cunucu aki ta di gran interes arkitectura historico pa motibo di su biehes. ==Schelpstraat 36 y 38 == E cas ta forma un unidad di dos parti. E prome parti, e cas di cunucu, fecha na final di siglo 19 y e di dos parti, e cas di comerciante ta construi den comienso di siglo 20. E arkitecto di tur dos e edificionan tabata Abelardo Henriquez casa cu Dominica Figaroa. Tur dos e edificionan tabata yama durante e bida di sr. Abelardo Junior den boca di pueblo “La Casa de la Municipalidad”. Riba 17 di april 1997 e casnan a wordo cumpra pa Stiching Monumenten fonds. E trabounan di restaurashon a dura di 30 di oktober pa 14 di december 2001. ==Seroe Patrishi Ongd.(z/n) - Begraafplaats== Den e santana Protestant aki tin diesseis graf. E ta situa na e caminda di santo meimei di Seroe Patrishi y Shiribana y tin un cura di cadushi rond di dje cu un muraya di piedra. Akinan a wordo dera e Comandeur Simon Plats. E tabata Comandeur pa solamente 8 luna na Aruba (1826-1827), caminda cu e | a fayese inespera. E grafnan ta conoci como grafnan di comandeur. Tin diferente lugar na Aruba cu ta conoci pa nan grafnan di comandeur. ==Papilon 110 == Un cas hopi unico cu ta consisti di dos edificio conecta na otro. E cas ta situa na e banda pariba di caminda di Santa Martha pa Santa Cruz. E noknan die cas ta core di pariba pa pabou. E edificionan ta consisti di un piso bou di un dak di cuatro banda traha di zink acaba cu decoracion riba cada punta di contacto di e noknan. Contra di e banda pabou di e edificio mas dilanti tin un edificio den un forma cuadra bou di un dak sera. Riba e banda pabou di e edificio pa zuid tin un cushina bou di un dak ful sera. Contra esaki tin un fogon cu un fundeshi den forma di un bloki, cu un schoorsteen y un capa ariba. ==Rooi Koochi 4== E cas aki ta un ehempel unico di cambio di periodo di arcitecto for di klei pa piedra y ta den bon condicion. E arcitectura a keda manera cu e tabata. E ta ilustra un cas di cunucu traha den siglo 19 den un forma artesano tradicional cu e nok casi den e direccion di pariba pabou. E banda di ariba di e cas ta traha di piedra. Sin embargo e murayanan di e galeria ta traha di klei. Remarkabel ta cu e cas ta traha riba un tereno cu ta baha na e banda zuid. Pa kita e diferencia aki e banda zuid di e cas ta traha riba un pida ariba cu ta yena. == Wilhelminastraat 11 == E cas na skina aki traha den siglo 19 ta un cas di cunucu. E cas a wordo recientemente renoba pa motibo di su funcion nobo “Optica Kok”. Posibelmente e extencion di y contra e banda pariba di e galeria di e banda zuid tambe tabata wordo usa originalmente como un sitio pa un empresa y un tienda. Contra di e banda pa nord bo ta hana un cas di siglo 20 bou di un dak cu cuatro banda cu tin un benhada den aspecto cu e banda pariba di e cas di cunucu. E nok ta para vertical riba e entrada di auto. Posibelmente e entrada aki tabata un caya. E cas aki ta pertenece na e infrastructura municipal di Oranjestad di antes. == Palm Beach 21 == Un ehempel bunita y unico di un cas di cunucu. E cas ta orienta di OZO -WNW. Remarcabel ta e fogon hancho. Cu e fogon aki ta haa un cushina chikito. Esaki bo por yega for di pafo. Esaki ta duna un motibo pa pensa cu tabata tin un negoshi di cuminda akinan. E cas tin un dak di dos banda cu zink ariba; e construccion y galeria ta laga bo supone cu originalmente tabata tin un dak traha di torto of di otro material traditional. == Seroe Patrishi 9 == E cas di cunucu traha di lodo a wordo construi medio siglo 19 riba tereno y bou di guia di Aresidius van der Biezen. E cas ta orienta cu su nok OW. E cas ta consisti di diferente material manera klei y piedra. Piedra, hopi usa den trahamento di cas, ta un piedra natural forma den pida iregular. E parti zuid die cas tin un entrada. Na cada banda di e cas nos tin un bentana grandi cu contrabentana di palo pega na dje cu ta habri bai afo. Dor di su posicion na caminda grandi bo por wak e cas bon. ==Macuarima 161 == cas di cunucu cu regenbak conoci como Cas Decora a wordo traha arededor di ana 1935. E arcitecto tabata Ignatio Ras, cunucero y metsla. E a traha e decoracionnan na e banda nord di e cas tambe. (informacion agradabel di Arsenio Ras). E cas ta orienta di pariba-pabou. E platchi zinknan pinta un color cora maron y e nok pinta blanco y e “kepersnan” ta pone enfoke riba e combinacion di color di e panchinan di dak cu e scama di decoracion gepleister ariba. E cas aki ta di gran importancia pa motibo di su bunitesa, e nificacion pa e conocimente, e historia di e isla Aruba y e balor di e pueblo. ==Brazil 12 == E cas di cunucu aki a wordo construi den e afianan 1928/1929 bou di encargo di sefor Winterdaal (tata di José Maria Winterdaal). E murayanan di e curason di e cas, ta traha di piedra, esun die galeria y cushina y tambe e muraya di e regenbak ta traha di beton cu bloki cement. E w.c. ta los riba e tereno patras di cas y tin un dak sera. E cas ta di gran interes pa e isla di Aruba pa motibo di su arcitectura historico y e balor tipico. Pa nord oost di e cas tin dos piedra di mula maishi pa mira. {{Appendix}} -------------- {{Databox}} '''Bamba''' ta un instrumento musikal Bamba ta konsistí di dos pida bambu hòl, yamá kaña brabu. Laman ta karga trese bambu òf kaña brabu na kosta nort di Boneiru. For di tur e pipanan ku ta yega kantu, ta skohe esunnan ku tin un diameter entre 7 pa 12 centimeter. Ta kòrta un pipa mas largu ku e otro. Ta toka bamba batiendo duru abou riba tera. E tokadó di bamba tin den kada man un pipa di bambu i e ta bati un biaha esun i otro biaha e otro riba suela. Bamba ta un di e instrumèntnan rítmiko mas simpel i mas bieu31,32.<ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/Wij+zijn+Bonaire%20(4).pdf</ref> Un instrumento musikal trahá di dos pida bambú ku a bashí afó, yamá kaña brabu. Ta haña e takinan di bambú aki labá kantu na kosta di Boneiru i Kòrsou. For di e takinan aki, kada un di mas o ménos 7 pa 8 cm di diameter, ta kòrta dos pida di largura desigual—60 i 70 cm. Ku eksepshon di e partishon mas abou, tur otro partishon di kada pida ta wòrdu perforá. E parti abou di e bamba ta kòrtá 10 cm bou di e partishon sin perforashon. E bamba ta wòrdu toka dor di stamp’é rítmikamente riba un superfisie duru; huntu ku otro instrumentonan, inkluso e quarta i e guitara, e bamba ta kompañá kansionnan durante e fiestanan di San Juan i San Pedro na Boneiru. Den e kompañamentu aki, e bamba ta funshoná komo un kontrabas. P’esei e larguranan ta wòrdu kòrtá di tal manera ku, ku e piesa mas largu ta fungi komo e nota fundamental, e piesa mas kòrtiku ta aproksimá e di kuater nota mas serka posibel. E instrumento aki, konosí den organologia komo tubonan di stèmpel, ta wòrdu hañá rònt mundu: na Afrika, Sentro i Sur Amérika, Asia i Sur Pasífiko. Su struktura simpel ta hasié un di e instrumentonan di ritmo di mas bieu.<ref name=:"2">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bamba], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] ------------------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Karko''' ta un instrumento traha di un kokolishi ku e punta korta afo. Suplamento ta wordo hasi dor di e apertura ku a wòrdu kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di [[Boneiru]]. E carco ta un kokolishi cu e punta corta afo. Suplamento ta wordo haci door di e apertura cu a wordo kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di Boneiru. {{Appendix}} *Orígen: E kalko (tambe konosí komo karko) ta un instrumento natural ku orígen den tradishon Afrikano i Indígeno Karibeño. Tabata uzá pa komunikashon, selebrashon i músika spiritual den komunidat kolonial. *Deskripshon: Un koncha grandi di see (Queen Conch), ku su punta a kue pa krea un bochin. Supla duru den e bochin ta produsí un son ronko, bronzit i resonante, manera un trompeta rudimentario. *Uzo: E kalko tabata sirbi komo instrumento di señal: pa yama hende, marká kuminsamentu di fiesta, ceremonia, of ritu. Tambe tabata forma parti di banda folklóriko komo introdukshon musikal. *Género musikal: Tambú, Seú, Músika folklóriko *Gruponan konosí: Grupo Danzarte (Kòrsou) Grupo Tutti Frutti (Boneiru) Grupos folklóriko di Seú {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] ------------------------------------ {{Databox}} '''Kimba Tutu''' ta un instrumento musikal *Orígen: "Kimba tutu" ta un nòmber folklóriko pa un tambú ku orígen Afrikano, ku a bira parti di ekspreshon folklóriko den islanan ABC. "Kimba" referí na bai riba ku energia; "tutu" posibelmente referí na su son. *Deskripshon: Un tambú trahá di barika di palo ku kuero tensá riba su kabes. Por bati ku man of ku palito. E tambú ta produsi un son profundo, energiétiko i pulsante. *Uzo: Uzá den danza folklóriko i fiesta, asina manera tambú. Ta stimulá moveshon di kurpa, i sirbi komo ekspreshon di resistensia kultural i identidad. *Género musikal: Tambú, Danza folklóriko, Músika di resistensia i identidad Afrikano-karibeño *Gruponan konosí: Grupo di Tambú Tradishonal (Kòrsou) Fundashon di Musika Antiyano Presentashon den Siman di Kultura [[:Kategoria:Instrumento musikal]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Kòrsou]] -------------------------- [[:Kategoria:Herensia kultural]] ---------------------- '''Fogon''' ta un luga den kushina Kandela den kushina, kaminda tabata kushiná riba e konfó (wechi di kandela), yená ku karbon. E huma por a sali dor di e chimenea riba e kamina aki. Solamente e kasnan di e miembronan mas riku di e poblashon tabatin un fogón, inkluyendo e kasnan di kunuku. Damio trahá di tres piedra, riba kua tabata hasi kushinamentu (tres pied’i fogón). Zie es.wiki: hogar (fuego):El hogar, chimenea o lar,1​es el lugar de una casa donde se enciende fuego con leña o algún otro combustible. Durante siglos fue el espacio de las viviendas usado como cocina y foco de calor, un entorno común que servía de estancia y comedor (de invierno). ------------------ == Esclavo Thico == Awe dia 16 di september Thico, un esclavo di Aruba, a wordo conmemora durante di e proyecto Caquetio, Africano, Europeano: Nos tur ta un famia cu a tuma luga na Club Kibrahacha 60+, Archivo Nacional y Museo Archeologico.<ref>https://solodipueblo.com/thico-e-prome-esclavo-conoci-cu-a-para-pa-su-libertad-na-aruba/ Thico e prome esclavo conoci cu a para pa su libertad na Aruba], SolodiPueblo (12 september 2024)</ref> Thico tabata e prome esclavo na Aruba cu a para pa su libertad segun e buki di historia De Geschiedenis van Aruba tot 1816 scirbi pa señor Adi Martis. Thico su acto di protesta a tuma luga den e aña 1795, hopi prome cu e esclavo popularisa Virginia kende a nace 47 aña despues. Thico tabata un esclavo di e commandeur Bochard Specht kende tabata e commander na Aruba di 1792 te 1797 e tempo cu el a bira malo. Thico a wordo poni den (hand)boei y manda Corsou. Den e journal di e gobernador di dia 16 di september 1795 ta scirbi cu Thico lo wordo sera te ora cu e wordo bendi na un otro doño pafo di Corsou. El a wordo castiga pasobra commandeur Bochard Specht a consider’e di tin e audacia y frescura pa para pa su libertad. Awendia nos lo bisa cu el a demonstra curashi y cu e tabata asertivo. Thico a para pa su libertad na Aruba un dos luna prome cu Tula y Carpata a para pa libertad na Corsou. E carta di Bochard Specht na e Gobernador Johannes Abrahamszoon de Veer tabata di 17 di juni 1795 y Tula y Carpata a cuminsa nan lucha dia 17 di augustus 1795. Bishita Archivo Naional pa mira e bunita pinturanan di algun di nos adulto mayor cu ta comunica cu nos nan pensamento y sintimento en relacion cu sclavitud. {{Appendix}} ---------------- {{Databox}} '''Agan''' ta un instrumento di batido, tambe yamá heru, ku antiguamente tabata wòrdu usá pa akompañá e *tambu i e *kachu durante e fiesta di kosecha. Ademas, e agan tabata ser usa pa indiká e medida ora di hasi trabou pisá i ora di karga hende pa hospital. E instrumento aki ta forma di un skèrpi ku a keda kibra for di un plaka, ku a bira kasi un kobra, i e tin un largura di mas o ménos 40 cm i un diametro di mas o ménos 10 cm. E agan tabata wòrdu toka ku e slòt na suela, riba brasa, dor di bati riba dje ku un bara di heru, di mas o ménos 30 centimeter largu, yamá manga. Pa protehá e kurpa di e brasa di e hungadó i tambe pa aumenta e posibilidatnan di wega, un banda di heru - barbá - tabata wòrdu pone na e man ku tabata tene e agan. E agan, tambe konosí na Afrika Occidental, Nigeria i Benin, ta wòrdu toka durante ritualnan den honor di ⁇ Ogun ⁇ , e Dios di heru. (Kontra. Haiti: ⁇ hogan ⁇ , Cuba: ⁇ ogan ⁇ ). {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Aruba]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] Een slaginstrument, ook heru genaamd, dat vroeger gebruikt werd om de * tambu en de * kachu te begeleiden tijdens de oogstfeesten. Ook werd de agan gebruikt om de maat aan te geven bij het verrichten van zware arbeid en bij het dragen van mensen naar het ziekenhuis. Gemaakt van een bijna tot een koker omgebogen afgebroken schaar van een ploeg, heeft dit instrument een lengte van ongeveer 40 cm en een doorsnede van ongeveer 10 cm. De agan werd met de gleuf naar boven gekeerd liggend op de arm bespeeld door er met een ijzeren staafje, ongeveer 30 cm lang, manga genaamd, op te slaan. Om de huid van de arm van de bespeler te beschermen en tevens om de speelmogelijkheden te vergroten, werd een ijzeren band - barbá - om de pols gedaan bij de hand waarmee de agan werd vastgehouden. De agan, ook bekend in West-Afrika, Nigeria en Benin, wordt daar bespeeld tijdens rituelen ter ere van “Ogun”, de God van het ijzer. (Vgl. Haïti: “hogan”, Cuba: “ogan”).<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Agan], Encyclopedie van Curaçao</ref> ---------------- hoetink {{Databox}} '''Becu''', ta un instrumento musikal traha di un uitgehold stemgel di maishi di 40 pa 50 cm di largura. midden in e stemgel zijn vlak naast elkaar twee spleetjes gesneden, waardooor de muzikant blaast. De open uiteinden worden met de handel min of meer afgesloten om het geluid te temperen. ook de stengel van het suikerriet werd er wel eens voor gebruikt. {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] Bekú Een muziekinstrument gemaakt van een uitgeholde sorghostengel (de stengel van de zogenaamde "maishi chiki" plant) van 40 a 50 cm lengte en 2 cm dikte. Op ongeveer 3 cm van een der gaatjes, echter op de lijn die gevormd wordt door de twee gaatjes, wordt in de lengte van de stengel een tongetje ingesneden, waardoor beurtelings wordt geblazen en gezogen. De toonhoogte-verschillen worden verkregen door de gaten met de duimen beurtelings af te sluiten en te openen. De bekú werd gespeeld om de tijd te doden bij het bewaken van de sorghovelden tegen vernieling door vogels en andere dieren. Ook werd de bekú tijdens familiefeesten gespeeld, begeleid door de wiri en de bamba. Wordt vandaag nog gespeeld in Benin en Opper-Volta, respectievelijk papo en bumpa genoemd.<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Beku], Encyclopedie van Curacao</ref> -------- {{Databox}} '''Barí''' ta un instrumento musikal Na Boneiru, barí ta referí tantu na e instrumènt mas importante den músika kultural, komo na e selebrashon di barí. Ántes tabata usa barí di ròm komo instrumènt. Despues ku e barínan ei no tabata bini mas, a kuminsá traha barí di palu. Ta kurti kueru di kabritu òf di karné pa pone riba e barí. Grandinan ta bisa ku e kueru di karné ta toka mas mihó ku esun di kabritu. E tokadó ta wanta e barí krusando su pianan rònt di e barí. Pa e barí saka zonido, e tokadó ta bati ku su dedenan riba e kueru33. == Wiri == Ta traha wiri di heru, koper òf stal. Si usa heru, e zonido di wiri ta mas kla. E largura di wiri ta entre 20 ku 30 centimeter. Den e hanchura di e wiri, nan ta skèrf algun strepi di punta pa punta. Pa toka wiri e tokadó ta tene e instrumènt den su man. Den su otro man e tin un otro heru ku e ta raspa riba e instrumènt pa saka ritmo. Na Boneiru wiri ta un instrumènt ku no por falta34.44 {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[Category:Instrumento musikal]] ---------------------------------- == Sinfonia di man == Durante di e selebrashon di maskarada, e instrumènt mas prinsipal ta sinfonia di man. Esaki ta un sinfonia ku ta toka ku man. E tokadó di sinfonia di man ta dirigí e grupo di maskarada. Otro tipo di instrumènt Segun tempu ta desaroyá, gruponan a introdusí mas instrumènt musikal den e ritmo kultural di Boneiru. Esnan ku mi a menshoná tabata tei tur tempu i tei te dia di awe. Tin instrumènt di ántes ku awendia bandanan no ta usa mashá mas. Por ehèmpel karkó. Karkó ta e kokolishi di mas grandi na Boneiru. Tabata usa kaska di karkó ántes komo instrumènt di supla pa tur tipo di okashon. -------------------------- {{Databox}} '''Premio Sticusa''' tabata un premio literario pa tur idioma di Surnam i Antias Hulandes, pr ehempel Srnan Tongo, Hindi i Papiamentu ku eksepshon di hulandes. * 1976 ** premio literario - Guillermo Rosario ** premio di incentivo - Henry Habibe; Federico Oduber *1975 ** premio literario - [[Antoine Maduro]] *1976 *1977 ** premio di incentivo - [[Pacheco Domacassé]] (rechasa) [[Category:Kultura]] [[Category:Antias Hulandes]] ------------------- '''Adriaan Lacle''' ([[16 di yüni|16 di juni]] [[1866]] - [[21 di yüni|21 di juni]] [[1935]]), tabata un komersiante magnate Arubano. cu ta conecta cu varios eificio di herencia: * Casa La Quinta * [[Cas Veneranda]] * stadhuis di oranjestad * [[Fontein (Aruba)|Fontein]] == Biografia == Hij is geboren op 16 juni 1866, yiu di Casper Pieter Laclé en Nano Jacomina Nicolasa Henricus y tabata e mayor di seis yu. No tin hopi konosementu tokante su edukashon di mucha òf kualke di su promé eksperensianan di negoshi, pero durante su bida laboral e a yuda hende haña prestamo, tabata un komersiante ku a logra hopi, i tabata doño di varios tereno. De echo, el a encarga e konstrukshon di e famoso kastigu La Quinta Carmen, awor un restorant. Ounke nunka e mes no a biba den e kas bunita ei, su kas mes tambe tabata reflehá su éksito i bon gusto. Awe ainda su kas ta den bon kondishon i por haña e kas den e kaya di Oranjestad. Pa loke ta trata su bida personal, ta bisa ku el a kasa dos biaha durante su bida. E tabatin su promé yu muhé durante su promé matrimonio, pero el a pèrdè su esposa poko despues di su nasementu. Durante su di dos matrimonio el a haña 16 yu. Sinembargo, a bisa ku solamente 11 di e 17 hòmbernan ei a logra pasa 18 aña di edat. Na 1891 el a bolbe casa cu Leonsa Oduber (1871- 1951) El a fayece na e edad di 69 ana. (Oranjestad)—The name Adriaan Laclé may ring a bell to locals as one of the bigger roads on the island, but about a century ago, Adriaan Laclé was a rich businessman, well-known for his generosity, wealth, and taste. Adriaan was born in 1866 and was the eldest of six children. Not much is known about his childhood upbringing or any of his earlier business ordeals, but during his hay day he often helped people get loans, was a well-established trader, and owned several plots of land. In fact, he commissioned the construction of the famous La Quinta Carmen manor—now a restaurant. Though he himself never lived in the beautiful manor, his own house also reflected his success and good taste. Today his house still stands in good condition and can be found in the back streets of main street Oranjestad. Regarding his personal life, it has been said that he was married twice during his lifetime. He had his first daughter during his first marriage but lost his wife soon after her birth. During his second marriage, he fathered 16 children. However, it has been said that only 11 of those 17 made it past 18 years of age. Perhaps two of his most well-known daughters are Maria Monica Laclé and Maria Veneranda Laclé, who went on to marry successful brothers Eloy Arends and Maximilian Arends, respectively. Their houses are still standing; Eloy and Maria Monica’s mansion functions as a townhall, used to host civil marriages, while Maximilian and Maria Veneranda’s house stands on the opposite side of the road to them—though currently under renovation after years left in ruin.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240521.pdf Adriaan Laclé One of Aruba’s richest men in the twentieth century], Aruba Today (21 di mei 2024) </ref> Source: De Kolibrie op de Rots (en meer over de geschiedenis van Aruba) by Evert Bongers {{Appendix}} ---------------------------- {{Databox}} [[File:Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg|thumb|Pan bati cu pisca y cabaron]] en.wiki: '''Pan bati''' ta un pan plat, cu ta un autentico specialidad di e cushina [[Aruba]]no. Na Aruba ta come esaki como pan y na banda di otro platonan manera sopa carni, stoba y paska hasa. Tambe por come cu sucu riba dje o otro reyeno. Pan bati ta parce un pancake, pero cu un sabor diferente y hopi menos dushi.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> E ta traha di hariña di maishi (sorghum), hariña di trigo y lechi. Originalmente e tabata wordo traha riba un casuela, awendia ta uza un panchi.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> E creacion di pan bati a ser influencia pa diferente cultura manera esun di e conkistadonan [[Spaña|Spaño]] i esun di e nativonan indjan. Pero e influencia di mas grandi a bini di e cultura crioyo Arubano. Pan bati ta un auténtiko plato di Aruba, ku ta parce pancake pero ku un sabor diferente. Pan bati ta un plat di pan ku ta wòrdu traha manera pancake, pero ku un sabor hopi ménos dushi. E ta un plato di banda hopi popular i ta kumpli ku kasi tur kos típiko arubano, manera sup, stew i piská fritu òf shellfish. E por wordo combina na banda di diferente plato manera sopa carni, stoba y paska hasa. Pan Bati is een vrij dikke pannenkoek die van oorsprong uit Aruba komt en gebakken wordt op een kasuela. Een kasuela is een gietijzerplaat waar ( met erg weinig boter ) de pannenkoeken op worden gebakken. Intussen heeft de kasuela plaats gemaakt voor de koekenpan.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> {{Multiple image | image1 = Maishi Rabo (Sorghum bicolor).jpeg | image2 = Casuela 16 36 24 540000.jpeg | caption2 = ''Casuela'' (flat cast iron griddle)or ''Buren''(flat clay griddle)are used to cook ''[[arepa]]'' cachapa and pan bati. An equivalent variety is the [[Comal (cookware)|comal]]. | caption1 = In Aruba ''maishi rabo'' ([[Sorghum bicolor; Spc.introduced]]) is used to make ''pan bati'' (typical Aruban flat native bread). While funchi is made from corn ([[ Zea mais]]) | total_width = 400 | image3 = Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg | caption3 = Fried ''piska cora'' ([[Lutjanus purpureus|red snapper]]), shrimp, and pan bati. }} == Pan bati == Pan bati is een authentiek Arubaans bijgerecht, dat pannenkoek lijkt maar anders van smaak is.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> Pan Bati is een broodachtig bijgerecht dat wordt gebakken als pannenkoeken, maar veel minder zoet smaakt. Het is een zeer populair bijgerecht en past bij bijna alle typisch Arubaanse gerechten, zoals soepen, stoofpotjes en gebakken vis of schelpdieren. E pancake pisá aki ta wòrdu traha di kuminda di sorgo i lechi. E pasta ta wòrdu traha riba un plaka di heru, e cazuela. I e pan bati ta kuminda komo kuminda di banda ku piska, karni, sopa òf stew. Na lugá di patata òf riso. Den algun reseña e proporshonnan di farinha di maishi i farinha di trigo ta varia, i algun kushinan ta añadí un wowo òf sukari di vanila na lugá di sukari normal. E ta un receta excelente pa experimenta cu ne. Y cu bo no tin cazuela, no ta importa. Un bon pan tambe lo ta bon. E panbati ta traha di un compuesto di harina di maishi i di trigo. E proporshon di esakinan ta krusial pa por haña un resultado bunita i friu. Originalmente, Pan Bati tabata wòrdu kaktá riba un plaka di heru, e casuela. Deze dikke pannenkoek wordt gemaakt van sorghummeel en melk. Het deeg wordt op een ijzeren plaat, de cazuela, gebakken. En de pan bati eet je als bijgerecht bij vis, vlees, soep of stoofgerechten. In plaats van aardappels of rijst. In sommige recepten variëren de verhoudingen van het maismeel en het tarwemeel, en sommige koks doen er een ei bij, of vanillesuiker in plaats van gewone suiker. Een uitstekend recept dus om mee te experimenteren.En dat je geen cazuela hebt, geeft niets. Een goede bakpan voldoet ook. De panbati is gemaakt van een mengstel van mais- en tarwemeel. De verhouding hiervan is cruciaal om een lekker luchtig resultaat te krijgen. Oorspronkelijk werd Pan Bati gebakken op een gietijzeren plaat, de casuela.<ref>https://www.antilliaans-eten.nl/en/recepten/arubaanse-pan-bati/</ref> Maar het gaat ook prima in een koekenpan. De naam pan bati betekent letterlijk "geslagen of geklopt brood". Het doelt natuurlijk op de bereiding van het beslag, dat flink schuimig wordt opgeklopt voordat het in de pan gaat. Panbati wordt meestal bij het avondeten gegeten en wordt geserveerd als alternatief voor [[rijst]], [[aardappel]]en of [[funchi]]. Soms wordt de panbati ook gewoon als pannekoek gegeten met een klontje boter en wat poedersuiker. Op feesten wordt geitensoep met pan bati gegeten. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ------------------- '''Premio Nacional di Teatro''' (PNT) ta un premio institui pa departamento di Cultura di Aruba (DCA) na aña 2004. Otorgamento di e premio ta tuma luga anualmente na ocacion di e celebracion di Dia Mundial di Teatro, riba o rond di [[27 di mart|27 di maart]]. E premio ta wordo otorga na persona, grupo of fundacion cu a contribui na desaroyo di arte di tarima na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA cu premio nacional di Teatro Aruba 2005-2021], 24ora.com (6 di juni 2021)</ref> Cada lustro ta entrega alaves e “reconocemento special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> E prome premio a wordo otorga na 2005 y e prome reconocimiento di Bida Largo na 2009, titulo cu a bay pa prome bes na e tecniconan di Cas di Cultura Aruba, señor Richard Hopmans y señor Rolande Bryson. == Laureado == * 2005 - [[Mascaruba]], grupo teatral * 2006 - [[Jubi Naar]] (1943-2024), autor, critico, actor, periodista y director di teatro * 2007 - Amy Lasten, maestro, directora y actriz * 2008 - Carmen Herrera, autor, director di teatro, actriz y compositor hunto cu grupo teatral Kibrahacha * 2009 - Oslin (Chin) Boekhoudt (19??-2015), autor, actor y director di teatro * 2010 - Leo Tromp (1943-2021), presidente Internacional di Teatro Amateur, IATA y FUNDARTE. * 2011 - [[Vale Croes]] (1951-2015), comediante * 2012 - Mirto Laclé, gestor cultural * 2013 - [[Diana Antonette]], actriz y directora di Teatro di Danza Arubano. * 2014 - no a otorga premio * 2015 - no a otorga premio * 2016 - no a otorga premio * 2017 - no a otorga premio * 2018 - no a otorga premio * 2019 - ? * 2020 - ? * 2021 - Lenie Jeandor, actriz, escritor y director di teatro * 2022 - Persey Jeandor, actor, cantante, comediante y director di teatro * 2023 - [[Norman de Palm]], productor di teatro * 2024 - [[Instituto Pedagogiko Arubano]] (CKV Teatro) == Recipiente “Reconocemento Special di Bida Largo” == * 2009 - Richard Hopmans y Rolande Bryson, tecniconan di Cas di Cultura Aruba; pa dedica henter nan bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral) * 2019 - Farita Luidens, actriz, comediante, productor, escritor di teatro; pa 50 aña den farandula cu su mega produccion “Ken ta Basha Abou”) * 2020 - [[Cas di Cultura]]; pa mas di 60 aña na servicio teatral y cooperacion pa lanta arte di tarima. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] Manera ta custumber, tur aña Departamento di Cultura Aruba ta organisa e actividad teatral di mas grandi na Aruba cu ta relaciona cu Celebracion di Dia Mundial di Teatro. Anexo na e programa di celebracion, cada aña ta otorga e Premio Nacional di Teatro na un persona, grupo of fundacion cu a traha y cu a contribui grandemente cu e desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA CU PREMIO NACIONAL DI TEATRO ARUBA 2005-2021], 6 di juni 2021</ref> Cada lustro ta ser entrega alaves e “Reconocemento Special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> ----------------------------------------- '''Museum of Industry''' (''Museo di Industria'') ta un [[museo]] na [[Aruba]], dedica na e historia industrial di e isla, ku a kuminsá den [[siglo 19]]. E ta situa na [[San Nicolas]], den e edificio monumental di e toren di awa. Despues di restauracion di e edificio e museo a habri na juli 2016. == Exhibicion permanente == Pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e museo ta mustra sinku pilar economico importante den historia di Aruba. E ta trata di e industrianan di oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. Museo di Industria ta forma parti di Fundacion Museo Arubano, cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sector cultural di Aruba, historia y naturalesa. == Edificio == E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939; architecto tabata [[Pieter van Stuivenberg]]. Su construccion ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. Na 2003 Fundacion Fondo pa Monumento Aruba (SMFA) a kumpra e edificion pa asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E museo ta mustra pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e sinku industria mas importante den historia di Aruba: oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. E Museo di Industria ta situá den e Toren di Awa na San Nicolas i ta konta e historia industrial di Aruba, ku a kuminsá den siglo 19. E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939 i ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. A kumpra e Toren di Awa pa e Monumentonan di Fundashon na 2003 asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E Museo di Industria ta forma parti di Aruba Fundacion di Museo (Fundacion Museo Aruban), cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sektor kultural di Aruba, historia i naturalesa. E museo di E industria ta habri tur dia for di 9'or di mainta te 6 di atardi. The Museum of Industry is located in San Nicolas—better known as the art capital of Aruba. This museum exhibits the industrial history of gold, aloe, phosphate, oil and tourism through elaborated displays and multimedia installations.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240402.pdf Create museum memories], Aruba Today (2 di april 2024)</ref> The Museum of Industry is situated in the Water Tower in San Nicolas and narrates Aruba's industrial history, which began in the 19th century. The Water Tower was built in 1939 and consists of three sections: the substructure, the high-rising vertical shaft, and the tank at the top. The Water Tower was purchased by the Monuments Fund in 2003 so it can be restored and preserved as one of Aruba's monuments. The Museum of Industry is part of Aruba Museum Foundation (Fundacion Museo Aruban), which is a foundation set to maintain, preserve, and protect the Aruban cultural sector, history, and nature. The museum of Industry is open daily from 9 am till 6 pm. For more information, check out their Facebook page Museum of Industry Aruba. ----------------------------- ==Musica den Caribe Hulandes== * en.wiki:Music of the former Netherlands Antilles E músika di Antias Hulandes ta un kombinashon di elementonan nativo, afrikano i europeo, i ta estrechamente konektá ku tendensia di paisnan bisiña manera Venezuela i Colombia i islanan manera Puerto Rico, Cuba, Santo Domingo, Haiti, Martinique, Trinidad, Dominica i Guadeloupe. E islanan di Curaçao i Aruba, ku tabata forma parti di Antillanan Hulandes, ta konosí pa nan vals, baile, mazurka i un tipo di músika ku ta wòrdu yamá tumba, ku a haña su nòmber for di e tambornan di conga ku ta akompañá e músika. E otro islanan ta hopi mas chikitu ku Aruba, Bonaire i Curaçao. Nan ta Sint Eustatius, Sint Maarten i Saba. Sint Eustatius tin un bida nocturno chikitu, ku solamente un club nocturno (e zouk Largo Height Disco) [1] na 1996. E habitantenan, e "Statianonan", ta tene baile improvisá den kaya, yamá "road blocks", usando stereo di outo. Saba tin un kantidat di baile den diferente restorant, inkluyendo un gran variedat di hip hop, calypso, soca, kompa, zouk, bouyon, reggae i merengue. Sint Maarten tin un bon konosí tradishon di karnaval ku músika i baile, ku ta tuma lugá meimei di aprel i ku ta kulminá ku e tradishonal kimamentu di Rei Moui-Moui, i tambe un kantidat di klubnan di anochi i kasinonan ku músika; "spot"nan popular kaminda lokalnan ta bai baila ta inkluí Boo Boo Jam i Lago Height, tur dos situá na e parti nort (franse) di Sint Maarten; e banda di kasinonan mas popular ta King Bo-Bo, konosí komo e "King of Calypso". 2] == Aruba == Musica ta masha estrechamente conecta cu e cultura Aruba, y ta hunga un rol importante den fiesta, carnaval y celebracionnan informal. E músika di karnaval a nase na Trinidad na fin di siglo 18, i ta kombiná temanan romántiko, melodía inspirá den calypso, i tambor di tumba. Otro selebrashonnan Arubiano ku ta basá riba músika ta incluí Dera Gai, Dande, Gaita i Aguinaldo. Op Aruba speelt muziek niet alleen op feestdagen een belangrijke rol, maar ook tijdens de carnavalsperiode en informele vieringen. Omdat het eiland zo klein is, heeft de muziek van Aruba rijke invloeden van Afrika, Europa en Latijns-Amerika. De muzikanten hebben de muziek wel een onmiskenbaar Arubaans/Antilliaans geluid gegeven zodat het toch niet hetzelfde is. {{div col}} * [[Asambeho]] * [[Calypso]] * [[Roadmarch]] * [[Steelband]] * [[Dande]] * [[Tumba]] * [[Waltz antiano]] * [[Bolero]] * [[Soca]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ==Bonaire== E isla di Bonaire ta konosí pa un kantidat di baile, entre otro e baile di Bari i e baile di Simadan. Polka, carioca, rumba, merengue, danza, joropo, jazz waltz i mazurka importá tambe ta popular. [[Baile di Sinta]] ta un baile popular di fertilidat, ku ta wòrdu ehekutá rònt di un palo di mei. Cancionan di trabou tradicional Africano na Bonaire a evoluciona cu tempo den cancionan ritual cu baile compleho, instrumentacion y polifonia. 3] E Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di e mesun nòmber, i tambe na otro okashonnan, ta wòrdu dirigí pa un kantante soltero ku ta improvisá tekstonan ku ta komentá eventonan lokal i figuranan (un kantante asina ta similar na un calypsonian). E baile di Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di Bari, ta bai huntu ku un tambor ku ta parse un bongo, yamá un Bari. E promé parti di e baile ta presentá hòmbernan ku ta kompetí den un baile stilizá, ritual pa muhénan, siguí pa un parti kaminda e parnan ta baila, maske nan no ta mishi (e ta similar na tumba).[ 3] Despues di e kosecha di sorgo den luna di febrüari te ku aprel, e festival di Simadan ta tuma lugá pa selebrá, ku e wapa, un baile ritmiko, ku ta bai huntu ku e selebrashon. E kansionnan tradishonal di Simadan ta inkluí tres forma di yamada i kontesta, e Dan Simadan, Belua i Remailo. Nan ta uza instrumentonan manera bari, wiri, karko, quarta, guitar, triangle y clapping. 3] {{div col}} * [[Bari]] * [[Simadan]] * [[Tumba]] * [[]] {{div col end}} ''Bari'' is a festival, dance, drum and song type from the Dutch Antillean island of [[Bonaire]]. It is led by a single singer, who improvises. Lyrics often concern local figures and events of importance.<ref>{{cite web|url=http://www.geographia.com/bonaire/boncul01.htm|work=Geographica: Bonaire|title=Culture: A Rich and Diverse Heritage|access-date=December 3, 2005}}</ref> ==korsou == {{div col}} * [[Wals antiano]] * [[Danza]] * [[Mazurka]] * [[Tumba]] * [[Tambu]] * [[Muzik di zumbi]] * [[Ritmo Kombina]] * [[Latin rap]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ''[[Tumba (music)|Tumba]]'' is a style of Curaçao music, strongly African in origin, despite the name's origin in a 17th-century Spanish dance. Traditional ''tumba'' is characterized by scandalous, gossiping and accusatory lyrics, but modern ''tumba'' often eschews such topics. It is well known abroad, and dates to the early 19th century. It is now a part of the [[Carnival Road March]].<ref>{{cite book|author=De Ledesma, Charles |author2=Gene Scaramuzzo |chapter=Dance-Funk Creole-Style|year=2000 |editor=Broughton, Simon |editor2=Ellingham, Mark |editor3=McConnachie, James |editor4=Duane, Orla|title=World Music, Vol. 2: Latin & North America, Caribbean, India, Asia and Pacific|pages=289–303|publisher=Rough Guides|isbn=1-85828-636-0}}</ref> == Sint Maarten == {{div col}} * [[Ponum]] * [[Quimbe]] {{div col end}} ''[[Quimbe]]'' is a topical song form from the Dutch Antillean [[St Maarten]]. It traditionally accompanies the ''ponum'' dance and drumming, but is now often performed without accompaniment. Lyrics include gossip, news and social criticism, and use clever puns and rhymes. Performance is often competitive in nature.<ref>{{cite book|title=New Grove Dictionary of Music & Musicians|editor=Sadie, Stanley|chapter=Dutch Antilles|publisher=Macmillan Publishers|location=London|year=1995|isbn=1-56159-174-2|page=777}}</ref> Other genres include: {{div col}} * [[Latin hip hop|Latin Rap]] * Ritmo Kombiná * [[Tambu (music)|Tambú]] * Seú * Wals * [[Zumbi]] {{div col end}} ----------------------------------------------------- --------------------------- Het Natuurhistorisch Museum van Bonaire is een museum geopend in 1885 en gevestigd in Kralendijk op Bonaire . Geschiedenis Gebouwd in 1885 door een Venezolaanse plantage-eigenaar, werd de eigenaar er na de Tweede Wereldoorlog van beschuldigd samen te werken met de nazi's door de bewegingen van transportschepen met een zender-ontvanger door te geven aan Duitse onderzeeërs in de Caribische Zee. De eigenaar wordt in Venezuela gearresteerd en de eigendommen worden in beslag genomen. Vervolgens werd het in 1947 aangekocht door de familie Herrera , een van de meest invloedrijke families op Bonaire . Het huis heette destijds het “Van der Reehuis”. Het groeide uit tot een kleine winkel met vlees van de plantage in Washington, houtskool, groenten, ingeblikte goederen en vervolgens bier en limonade. Tegenwoordig is dit herenhuis een van de historische monumenten van Bonaire en herbergt het het Bonaire Natural History Museum. Het bewaart Indiase kunstvoorwerpen, schelpen en zeedieren , Bonaire-vogels, koralen, schelpenfossielen, plantagegereedschappen, antieke flessen en nog veel meer . --------- '''FuHiKuBo''' (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) ta un organisashon boneriano dedika na registra e historia di Boneiru. El a wordu funda dia 6 di ougustus 1998. == link eksterno == * [http://archivoboneiru.com/ Wepsait di Archivo di Boneiru] FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) es una organización de Bonaire dedicada a registrar la historia de Bonaire. La fundación se creó el 6 de agosto de 1998 y se dedica a la[1]: Dat doet zij onder meer door Bonairiaanse ouderen op video te laten vertellen over hun eigen geschiedenis. De collectie bestaat uit archiefmateriaal verzameld door Boi Antoin. Via de website archivoboneiru.com zijn meer dan 1000 interviews en documentaires te zien die een beeld geven van het eiland.<ref>[https://www.unesco.nl/nl/artikel/unesco-accrediteert-bonairiaanse-stichting-fuhikubo Unesco accrediteert Bonairiaanse stichting Fuhikubo], 11 di september 2020</ref> {{Appendix}} ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} [[File:Dakkappellen Weststraat 15.jpg|thumb|275px|Dak di Casita Geel]] '''Casita Geel''' (of ex-cas di Aruba Bank) ta un cas di cunucu na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]], situa den centro di ciudad na Weststraat 15. E ta un [[monumento]] proteha y a wordo registra den Registro di Monumento dia 10 di mart 2011. Het kunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 is een beschermd monument en is op 10 maart 2011 in het Monumentenregister ingeschreven.[2] Het is eigendom van de Stichting Monumentenfonds Aruba en was tot eind 2019 in gebruik als kantoor van ARINA. == Historia == Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya G.F. Betico Croes (antes Nassaustraat) y Waterweg, pega cu e edificio di Aruba Bank. Ta probable cu e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un [[Fransia|Frances]]<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> y na 1908 a wordo cumpra pa Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest-Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest-Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas.[[File:Aruba Bank.jpg|thumb|left|John Eman Bank den Caya Betico Croes]] El a resta como e ultimo casita di cunucu den e caya principal comercial di oranjestad, despues cu tur e otronan a keda tumba abou y remplasa pa edificionan nobo i mas moderno durante [[siglo 20]]. [[File:Voorgevel Weststraat15.jpg|thumb|Fachada dilanti na Weststraat 15]] ---- nl.wiki:Weststraat 15 is een stadskunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 in Oranjestad, de hoofdstad van Aruba. Het staat ook bekend als het Gele Huisje (of "Casita Geel" in Papiaments) of ex-Aruba Bank Huisje. Het is tot stand gekomen mogelijk in 1908. Er is ook sprake volgens Plantage Zorg en Hoop dat het in 1860 zou zijn gebouwd door een Fransman.<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> [1] Het jaartal 1908 en huisnummer 97 boven de hoofdingang zouden hierdoor verwijzen naar een verbouwing uitgevoerd door de toenmalige eigenaar Richard Johannes Eman die het had aangekocht. Eman was gehuwd met Johana van der Biest en samen kregen ze zes kinderen. Als volwassene trouwde een van de dochters met de bankier John Gerard Eman die de stichter was van de Aruba Bank. Originalmente, la casa estaba situada en la esquina noroeste de Caya G.F. Betico Croes, antigua Nassaustraat, y Waterweg. Estaba situada con su fachada alejada de la línea de edificación con una plaza con grandes árboles delante. En el contexto urbano y sobre todo para la principal calle comercial de Oranjestad, esta casita era muy especial porque seguía siendo la última casa stadskunuku presente en esta calle. Todas las demás casas stadskunuku habían sido demolidas durante el siglo XX y sustituidas por nuevos edificios más modernos. == Historia == == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix}} Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya Betico Croes y Waterweg, pega cu e actual edificio di Aruba Bank. Probablemente e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un Franses y na 1908 a wordo cumpra pa Sr. Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest- Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest- Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas. Na aña 2000 cu e meta pa preserva e casita aki pa futuro generacionnan y evita e bay perdi a dicidi pa muda esaki pa un locacion nobo na Weststraat. Pa aloca e monumento a busca un tereno den Oranjestad mes paso akinan ta caminda cu e cas di cunucu mester a keda mirando cu ta den e area aki so por a haya e tipo di casnan aki. Un otro punto importante tabata cu mester a haya un tereno caminda por a aloca e cas mescos cu na su tereno original na un distancia di 14 meter for di e rooilijn esaki ta ser considera un locacion historico. Asina a logra yega na e tereno caminda e edificio ta actualmente despues cu e tereno a keda traspasa pa Stichting Monumentenfonds Aruba. Esaki ta e unico biaha cu na Aruba a muda un monumento completamente. Despues di a fungi como museo, oficina, restaurant awor eCasita Geel lo ta e cas nobo di Moonshine Diaquiri & Co.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/10/AM231010.pdf E portanan di Casita Geel lo habri un biaha mas pa publico], AweMainta (10 di oktober 2023)</ref> {{Appendix}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=}} {{References}} }} [[Category:Hende]] [[Category:Monumento|Aruba]] [[Category:Aruba]] ------------------------------- User:Curatoraruba10/sandbox '''Museo di Industria''' ta un [[museo]] na [[Aruba]]. E ta situa den [[Watertoren San Nicolas|Watertoren di San Nicolas]], un edificio monumental na skina di Bernardstraat y Caya Cooper.? E museo tin un exposicion permanente cu ta pinta e desaroyo industrial di Aruba, cuminsando cu e explotacion minanan di oro, e cosecha di aloe, e industrianan di fosfaat y petroleo y finalmente cabando cu [[turismo]]. Het Industriemuseum, gehuisvest in de voormalige watertoren te San Nicolas, geeft een beeld van de industrialisatie van Aruba. Dat verhaal begint met het goud delven, de aloëwinning, de fosfaatindustrie, om dan eerst uit te komen bij de olie­industrie en ten slotte het toerisme.  == Watertoren San Nicolas == E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas, construi pa LWV (Lands Water Voorziening, awendia WEB Aruba NV) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Architecto tabata [Pieter van Stuivenberg]], kende tabata traha pa LWV na korsou. == locatie == Museo Industrial ta situa alabez den un edificio cu ta hopi apropia pa cu e tematica di e exposicion aki…e edificio monumental a ser contrui pa LWV (Lands Water Voorziening) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Di e forma aki por acomoda e cantidad di migrantenan cu a bin busca un bon futuro na Aruba y cu pa gran parti a establece nan mes den e pueblo aki. Pa loke ta diseño por remarca cu e ta mustra razgonan di estilonan di moderno na momento di su construccion manera art deco y nieuw bouwen cu ta refleha e enfoke riba forma, dynamismo y functionalidad di e periodo. E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas y sin duda ta un recuerdo potente y symbolico di e desaroyo tecnologico industrial di e epoca atras. en.wiki: ==Industry museum== The industry museum provides an overview of the industrial activities on Aruba. It has displays of the gold, [[aloe]], phosphate ([[guano]]) and oil industries which were present on the island.<ref>{{cite web|url=https://www.aruba.com/nl/ontdek/het-industriemuseum |title=Het Industriemuseum |website=Aruba.com |language=nl |access-date=19 February 2022}}</ref> The [[public utility]] companies of Aruba have permanent exhibitions of their activities.<ref name="beautiful"/> -------------------------------- '''Museo Historico di Aruba''' ta e [[museo]] mas bieu na [[Aruba]]. E ta situa den [[Fort Zoutman]] na Oranjestad. Artwell Cain: Het oudste museum is het Historisch Museum Aruba, opgericht 1961 en nu bekend als Museo Historico Arubano (FMA). Aanvankelijk viel het museum onder het beheer van de Stichting Cultureel Centrum Aruba, in 1975 kreeg het een eigen stichtingsbestuur. De doelstelling was het oprichten en beheren van één of meer musea met objecten en kunstzinnige voorwerpen van cultuurhistorisch en natuurhistorisch belang en de bewustwording van de Arubaanse bevolking van het verleden.4 In 1984 kreeg het museum een permanente behuizing in het historische Fort Zoutman, in het centrum van Oranjestad. Dit gebouw dateert uit 1798, de ernaast gelegen Willem III-toren uit 1868. ------------------------------------------- {{Databox}} [[File:Museo di Tambu Shon Cola.jpg|thumb|Museo di Tambú Shon Cola]] '''Museo di Tambú Shon Cola''' ta un [[museo]] chikitu na [[Kòrsou]]. E ta situá ost di [[Willemstad]] entre [[Spaanse Water]] i Sint Jorisbaai, den region di Bandariba. Den un kas di famia, tipo [[kas di kaha]], na Kaya Sabana Baka 31.<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021), pag.61-65.</ref> == Mira tambe == * [[Lista di museo na Kòrsou]] {{Appendix}} [[Category:Kòrsou|Museo]] [[Category:Kultura]] [[Category:Kòrsou]] Het Museo di Tambú Shon Cola ligt ten oosten van Willemstad, tussen het Spaanse water en de Sint Jorisbaai. Het vrijstaande huis met zijn veranda, dieprode muren en witte vensters is een eenvoudige versie van de deftige landhuizen van de witte elite, in de volksmond kas di kaha. Een bord bij de ingang vermeldt, in het Papiaments: ‘Een volk heeft recht op zijn eigen geschiedenis.’<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021).</ref> Het museum is opgericht in april 2015 door Mr. dr. René Rosalia (1948), politicus en oud­minister van Onderwijs, Cultuur, Sport en Wetenschap. Deze tambú­speler en ­componist promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam op een onderzoek naar de wettelijke en kerkelijke repressie van afro­culturele volksuitingen. Rosalia is ook een van de drijvende krachten achter het bijschrijven van tambú in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland, in november 2016.91 In het museum bracht hij een groot deel van zijn in 1972 gestarte privécollectie onder. Tekstborden geven uitleg in het Papiaments en Engels. In vertaling: ‘Tambú werd gespeeld vanuit diepe spirituele redenen. De aanwezigheid van tambú in het leven van “yesterday’s people” was om te voldoen aan de plichten die verbonden waren met hun intense spirituele orientatie.’ Tambú bood hun bescherming en veiligheid. Met tambú kon de mens contact maken met God. Zonder tambú was je onbeschermd en zwak. Op een monitor zijn beelden te zien van een feest op Bandabou in 1991, waar paren dansen op tambú­muziek. Tambú is verbonden met de jaarwisseling en eindigt op Dumingu di Tres Rei, de zondag na Drie Koningen. De tambú­spelers identificeren zich met de zwarte koning Balthazar.92 --------- ------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''Johannes (Johan) Hartog''' (☆ 1912 - † 1997 na [[Salzburg]]) tabata un historiador, escritor y bibliotecario antiano. E ta ser considera un di e pioneronan cu a pone e fundeshi pa investigacion cientifico socio-cultural tocante [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{citeer web|url=https://www.creativeeuropedesk.nl/sites/default/files/files/UNESCO%20Aruba%20Heritage%20report%20Luc%20Alofs%20okt08_0.pdf|auteur=Alofs, Luc|titel=The Aruba Heritage Report|werk=Aruba National Commission for [[UNESCO]]|datum=2008|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> == Bibliografia == Johan Hartog tabata un persona remarcabel; e tabata protestant cu e converti den catolico y a promove den [[teologia]] (''doctor theologiae'') na Universidad di London.<ref name="Hartog">{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402196:mpeg21:a0006|titel=Dr. Hartog vertrokken|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-11-12|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> E tabata biaha hopi, entre otro den tur skina di [[Oropa|Europa]] y [[Medio Oriente]], acumulando conocemento na diferente universidad, pais y sociedad. Na juni 1940 el a yega [[Kòrsou|Corsou]]. Den añanan 1940 pa 1946 Hartog tabata redactor en hefe di [[Amigoe|Amigoe di Curaçao]], corant cu e momento ey tabatin circulacion na tur e islanan di [[Kòrsou i Dependensianan]]. Bou di su guia Amigoe a converti di un corant semanal den un corant diario.<ref name="Hartog"/> Despues di 1946 el a continua cu Amigoe como coresponsal. Entre 1946 i 1948 el a muda bek pa Hulanda, unda el a keda nombra redactor en hefe di e corant regional "Gooi- en Eemlander" na Hilversum. Desde 1948 el a traha pa Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) y tabata enbolbi pa cu lantamento di un centro cultural na [[Kòrsou]] y [[Aruba]]. Na 1950 el a wordo nombra director di e [[Biblioteca Nacional Aruba|biblioteca di Aruba]], cu tabata situa na Lagoenweg na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Mas despues e biblioteca ta muda pa [[scol 1888|Wilhelminastraat]], unda Hartog a keda director te su pensioen na 1972. Hartog tabatin un cantidad di publicacion riba su nomber. Mayoria di su buki a wordo publica na Aruba pa e imprenta VAD (Verenigde Antilliaanse Drukkerijen, antes D.J. de Wit). Di su obranan algun a wordo traduci na idioma [[Ingles]] of [[Spaño]]. Mas conoci ta su obra ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'' (Historia di Antias Hulandes), un cronica antiano den cuater tomo cu a sali entre 1953 y 1981.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://www.bibliotecanacional.aw/pages/johan-hartog/|titel=Johan Hartog|werk=[[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]|datum=2018-02-23|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Den e ultimo aña a saca como e di cincu tomo un registro y bibliografia historico. Na aña 1948 Hartog a casa cu Elisabeth Wouters, yiu muhe di G.J.J. Wouters (1883-1973), [[Lista di gobernador di Antia Hulandes (1634-1954)|gobernador di Antias Hulandes]] entre 1936 y 1942. Huntu nan a biba na [[La Piccola Marina]] di 1950 te 1980, ora nan a bandona Aruba pa motibu di salud di Elisabeth.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640175:mpeg21:a0088|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-09-29|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Na 1997 Hartog ta fayece na edad di 85 aña, net un luna despues di su esposa, y a wordo dera na Salzburg dia 21 di mei 1997. == Obra (seleccion) == * 1944 - ''Journalistiek leven in Curaçao'' * 1947 - ''Nederland in de West'' * 1953-1981 - ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'', tomo I te cu IV * 1957 - ''Bonaire: van indianen tot toeristen'' * 1961 - ''Curaçao: van kolonie tot autonomie: na 1816'' * 1962 - ''Het verhaal der Maduro's en foto-album van Curaçao, 1837-1962 : uitgegeven ter gelegenheid van het honderd vijfentwintigjarig bestaan van S.E.L. Maduro & Sons'' * 1964 - ''De Bovenwindse eilanden : Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius : eens gouden rots nu zilveren dollars'' * 1967 - ''The Honen Daliem congregation of St. Eustatius'' * 1968 - ''Luis Brion: de admiraal-financier'' (hunto cu Philip Louis Pierre Brion) * 1970 - ''Mogen de eilanden zich verheugen : geschiedenis van het protestantisme op de Nederlandse Antillen'' * 1971 - ''Honderd jaar gezelligheid in De Gezelligheid, 1871-1971'' * 1973 - ''Tula: verlangen naar vrijheid'' * 1974 - ''The courthouse of Sint Maarten'' * 1976 - ''Geschiedenis van Sint Eustatius'' * 1987 - ''Juwana Morto: Kustbatterij Aruba'' * 1996 - ''Het oude fort op de berg : gedenkboek bij het tweehonderdjarig bestaan van Fort Nassau op Curaçao'' * 1997 - ''De forten, verdedigingswerken en geschutstellingen van Curaçao en Bonaire : van Van Walbeeck tot Wouters, 1634-1942'' {{Appendix}} Johannes Hartog werd op 16 mei 1912 in Baam geboren. Hij volgde het gymnasium en studeerde vervolgens geschiedenis. In 1937, op vijfentwintigjarige leeftijd dus, promoveerde hij in Londen op de 'The Sacrifice of the Church'. Omdat het zijn voornemen was om oripntalist te worden, meldde hij zich als post-graduate student bij het Oosters Instituut in Rome. Zijn gekozen specialisatie zou de Balkan zijn. Maar de Tweede Wereldoorlog verhinderde de voorgenomen studie. Johan Hartog moest Italië verlaten. Omdat een broer van hem met zijn gezin op Curacao woonde, waar deze een betrekking bij de Shell had, belandde Johan Hartog na enige maanden en veel omzwervingen uiteindelijk op Curapao. Dr. Johan Hartog (1912-1997) was in de jaren 1940-1946 hoofdredacteur van de krant Amigoe di Curaçao, 'weekblad voor de Curaçaosche eilanden'. Onder zijn leiding werd de Amigoe een dagblad. Eind 1946 vertrok Joh. Hartog terug naar Nederland. Daar trouwde hij in 1948 met Elisabeth Wouters. Zij was een dochter van G.J.J. Wouters (1883-1973), een voormalig gouverneur van de Nederlandse Antillen (1936-1942). Vanaf 1948 was Hartog als medewerker van Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) betrokken bij de oprichting van het Culturele Centrum Curaçao en het Cultureel Centrum Aruba. In 1950 werd hij benoemd tot directeur van de Arubaanse bibliotheek aan de Lagoenweg in Oranjestad. Later zou de bibliotheek naar de Wilhelminastraat verhuizen, hij bleef er directeur tot zijn pensionering in 1972. Hartog heeft een aantal publicaties op zijn naam staan. Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Bronnen: * "Dr. Hartog vertrokken", in: Dagblad Amigoe di Curaçao d.d. 02-11-1946 *"Cultuur op korte termijn", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 31-05-1950 * "Verdiensten Hartog gememoreerd. Arubaanse bibliotheek viert 20-jarig bestaan", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 14-08-1974 * "Mevrouw Hartog werd 80 jaar", in: Amigoe d.d. 17-01-1987 Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Entre 1953 y 1981 el a publica un cronica di e historia antiano den cuater tomo bou di e nomber 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'. Mayoria di su buki a wordo publica pa e imprenta D.J. de Wit na Aruba. vijf delen waarvan de laatste 1981: Registerdeel en historische bibliografie bij de Geschiedenis van de Nederlandse Antillen Eerst die man. Doctor theologiae. Gepromoveerd in de Godgeleerdheid aan de Universiteit van Londen. UH rechtzinnig protas- j tantsche familie. Werd Roomsch- Katholiek. Reisde véél. De Balkan, Rusland. En het Beloofde Land („the much promised land" schreef — geestig en sarcastisch — onlangs „Linie"). Zoo vergaarde Hartog zijn wijsheid. Aan vele universiteiten (iater ook de Pauselijke van Rome), in vele landen en milieus. Met' die wetenschappelijke en wereldwijsheid spoelde hij, na Juni 1940, aan op Curagao. Een zéér vreemde eend in die subtropische bijt. Het was wijsheid van den Kerkvorst van dit kleinste deel des Rijks — Monseigneur Petrus Innocentius Verriet, den bisschop — dat hij Hartog de leiding gaf van het Missie-orgaan, het algemeene nieuwsblad Amigoe di Curagao, dat eenige malen per week verscheen. Hartog maakte er een dagblad van. Een heel merkwaardig, heel pittig, heel persoonlijk dagblad, soms veel te dwaas, maar altijd pittig en de moeite waard. Soms ging de wijsheid van hoofdartikelen en beschouwingen hoog uit boven dagbladpeil. Soms daalde Dr. Hartog naar het peil van de dorpsgemeenschap en spotte op dat peil j dat de spaanders er af vlogen.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010480233:mpeg21:a0041|titel=Vreemde geschiedenis. Waarom mag Hartog niet terug?|werk=Algemeen Dagblad|datum=1946-11-15|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> ------------------------------------- [[File:La Piccola Marina (Aruba) 19 09 28 897000.jpeg|thumb|275px|Fachada di La Piccola Marina]] '''La Piccola Marina''' ta un edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. El a wordo diseña como cas na 1950 pa arkitecto [[Jan Nagel]] (1913-1972) riba encargo di [[Johan Hartog]] (1912-1997), historiador, escritor y bibliotecario na Aruba. E cas ta unico den su sorto na Aruba. == Edificio == E cas di dos piso ta situa den centro di ciudad na L.G. Smith Blvd. 68, banda di [[Fort Zoutman]] cu bista riba bahia di Paardenbaai y Wilhelmina Park.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640114:mpeg21:a0015|titel=Te Koop|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-07-19|bezochtdatum=2023-10-17}}</ref> E piso abou ta consisti di entre otro un terasa, kamber pa studia, comedor, cushina i kamber cu baño pa e sirviente. E piso ariba tin un sala grandi, dos kamber y un baño. Cada piso tin un superficie di masomenos 90 m². Den e cura tin un casita di aproximadamente 20 m². Ultimo decadanan el a fungi entre otro como oficina y ta actualmente e sede di [[Kolegio di supervishon finansiero Aruba|Colegio di supervision financiero di Aruba]]. == Literatura == * Olga van der Klooster & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 187. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] De benedenverdieping omvat een terras, studeerkarr eetkamer, keuken, bijkeuken en dienstbodenkamer met badkamer. De bovenverdieping bestaat uit c. . grote woonkamer met grandioos uitzicht, twee slaapkamers en een badkamer. De oppervlakte is circa 90 m 2 per verdieping. In de tuin bevindt zich bovendien een tuinhuisje van circa 20 m 2. Het huis is voorzien van veel kasten en verfijningen en verkeert dank zij zorgvuldige bewoning en regelmatig onderhoud, in uitstekende conditie. Uniek voor Aruba en zeer aantrekkelijk geprijsd op NAf. 285.000,- k.k. ----------------------------- '''Adolf Kock''' (1936) ontving een Zilveren Anjer in 2022 vanwege zijn geschiedkundige kennis over [[Aruba]]. Met zijn kennis en verzameling van 1 miljoen foto's vanaf 1800 tot nu heeft hij een belangrijke bijdrage geleverd aan het behoud van ons [[cultureel erfgoed]]. -------------- == Tula == ===Vrijheidsstrijder wordt nationale held=== Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel [[Rehabilitatie (recht)|gerehabiliteerd]] als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot [[Held|nationale held]] van Curaçao.<ref name="historiek.net">[http://historiek.net/slavenleider-tula-uitgeroepen-tot-nationale-held/8736/#.VzQr1vmLTIV Historiek.net: ''Slavenleider Tula uitgroepen tot nationale held'']</ref> Dit werd nog eens benadrukt in [[2013]], toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.<ref>[http://www.curacaovoorjou.nl/cultuur/tula.html Curaçao voor jou: ''Tula'']</ref> Volgens oud-premier [[Don Martina]] kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals [[Nelson Mandela]], [[Martin Luther King]] en [[Mahatma Gandhi|Gandhi]].<ref name="historiek.net" /> Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. [[Canon van Curaçao]].<ref name="Canon">{{Citeer web|url=https://canoncuracao.cw/7-tula/|titel=Tula|werk=Canon van Curaçao|datum= |bezochtdatum=14 november 2021}}</ref> In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de [[Tweede Kamer]] om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 werd wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.<ref>Tweede Kamer der Staten-Generaal [https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2022Z23444&did=2022D50514 Gewijzigde motie van het lid Sylvana Simons c.s. over het verankeren van verhalen over antikoloniale vrijheidsstrijders en verzetshelden in het onderwijs (t.v.v. 36200-VIII-68)]</ref> In de [[Nederlandse_excuses_voor_het_koloniale_verleden#Excuses_regering_voor_slavernijverleden_(Suriname_en_voormalige_Nederlandse_Antillen)|excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden]] werd Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.<ref>Rijksoverheid [https://www.rijksoverheid.nl/documenten/toespraken/2022/12/19/toespraak-minister-president-rutte-over-het-slavernijverleden Toespraak van minister-president Mark Rutte over het slavernijverleden]</ref> Op 4 oktober 2023 erkende staatssecretaris [[Alexandra van Huffelen]] Tula namens Nederland als 'held voor ons allemaal'. "Het was een man die streed voor vrijheid, gelijkheid en broederschap".<ref>{{Citeer web|url=https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/video/video/5411418/na-228-jaar-eerherstel-voor-tula-held-voor-ons-allemaal|titel=Na 228 jaar eerherstel voor Tula: 'Held voor ons allemaal'|werk=rtlnieuws.nl|datum=5 oktober 2023|bezochtdatum=5 oktober 2023}}</ref> ------------------------ {{Variante|a}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} *NOTES Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} -------------- ---------------------------- de.wiki De Kalkoven Aruba is een historische kalkoven die nu in het grootstedelijk gebied van Oranjestad staat . Het dateert uit 1892 en is ontworpen door Santiago Tromp en tot 1949 geëxploiteerd door zijn zoon Felipe Santiago Tromp (1883-1960). Het is de enige authentieke kalkoven op Aruba die nog intact is. Tegenwoordig is het een van Aruba 's weinige industriële monumenten . Voorheen werden eenvoudige veldovens zonder wanden gebruikt. In 1970 is het gerestaureerd en opgenomen in de lijst van monumenten (Lijst van monumenten op Aruba) met het nummer 01-013. Geschiedenis Voordat cement werd geïmporteerd, werden alle gebouwen op Aruba gemaakt met kalkmortel . In die tijd werd de kalk gewonnen uit harde koralen en mosselschelpen en drie dagen boven een houtvuur gebrand. De zo geproduceerde ongebluste kalk werd geblust met water, vermalen en in combinatie met kleizand gebruikt om huizen te bouwen. De ongebluste kalk werd ook gemengd met de olie van aloë , gewreven en verwerkt tot lakproducten . ----------- * Kerki Protestant (Aruba) E '''Kerki Protestant''' ta un kerki di e De '''Protestantse kerk''' is een kerk van de [[Nederlandse Hervormde Kerk|Nederlandse Hervormde]] en [[Lutheranisme|Lutheraans]] gemeenschap in [[Aruba]]. Ze is niet aangesloten bij een internationale organisatie.<ref name="reform">{{nl}} Reformatorisch Dagblad, [https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,20110921:newsml_583ccb1e1294f192d493825627f25370 Veelkleurig kerk-zijn op Aruba], 21 september 2011</ref> E kerki bieu a wordo inaugura na 1846 y ta e kerki mas bieu cu ainda ta existe na Aruba. De oude kerk was in 1846 geopend, en is de oudste bestaande kerk op Aruba.<ref name="monument">{{en}} Monumenten Fonds Aruba, [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/protestant-church/ Protestant Church]</ref> In 1950 werd er een nieuwe kerk naast gebouwd.<ref name="historia">{{nl}} Historia di Aruba, [http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=71 Kleine Protestantse Kerk]</ref> == Historia == NOtes Construccion di e Kerki Protestant na Oranjestad a tuma luga entre 1845 pa 1846 pa e congregacion protestant na Aruba, funda na 1822. E ta construi den un estilo di construccion artesanal-tradicional, e kerki ta independiente y ta situa n’e skina zuidoost di un percela amplio delimita pa Wilhelminastraat, Schoolstraat, Rifstraat y Klipstraat. E fachada sur, cu su porche y su entrada principal, ta situa na Wilhelminastraat 1. E edificio antiguo den cual e kerki tabata situa, actualmente t’esun mas antiguo na Aruba, cumpra pa 250 florin for di famia Arends. E cas, cumpra for di famia Arends, despues a fungi como cas y leslokaal di e iglesia. A celebra e prome sirbishi dia 25 di augustus 1822. <ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/kerki-protestant-ta-conmemora-200-ana-di-su-fundacion-na-aruba/|titel=CONMEMORACION 200 AÑA DI FUNDACION DI KERKI PROTESTANT NA ARUBA|werk=24ora.com|datum=2022-12-01|bezochtdatum=20222-12-10}}</ref> {{Appendix}} ---------------------- {{Variante|c}} '''Radio Trans Mundial Boneiru''' ta un radio-emisora ku 4 zènder na parti suit di [[Boneiru]], ku kual nan ta transmití programa [[Kristianismo|kristian]] ku ta yega te na [[Venezuela]], [[Cuba]], [[Colombia]], [[Brazil]], i otro islanan den [[Laman Karibe|Karibe]]. Sede del mayor transmisor de AM del hemisferio occidental, Shine 800 AM -el sitio de transmisión de TWR en Bonaire- llega a una audiencia potencial de 100 millones en toda América Latina y el Caribe con la esperanza de Cristo.<ref>[https://twr.org/bonaire Boneiru]</ref> == Historia == Na 1952 Paul Freed, misionario merikano, a kuminsa un organisashon mediatiko ''Trans World Radio'' (TWR), pa transmiti di [[Maroko]] pa [[Spaña]]. Despues TWR ta muda pa Monaco. Despues di expande pa otro luganan, manera Guam ta expande pa Boneiru na 1964. TWR a bira e organisashon mediatiko kristian mas grandi na mundu i ta usa, banda di e onda korto i mediano, satelite, internet i otro teknologianan pa transmiti. en.wiki: TWR started in 1952, when Paul Freed [nl] set up the organization to reach Spain by broadcasting from Morocco. Later, TWR moved to Monaco. Other major transmitting sites include Guam, Bonaire,[1] Sri Lanka, Cyprus, and eSwatini (Swaziland). multinational evangelical Christian media distributor. The largest Christian media organization in the world, it uses mediumwave or high-powered AM and shortwave transmitters, local FM radio stations, cable, satellite, Internet, and mobile device technologies. Currently, their programs can be heard in 190 countries in more than 275 languages and dialects. de.wiki:Het is een van de grootste christelijke missionaire media-aanbieders ter wereld. Opgericht door Amerikaanse missionarissen , zond het zijn eerste radioprogramma uit vanuit Marokko naar Europa op 24 februari 1954, onder de naam Voice of Tanger . Na de onafhankelijkheid van Marokko moest TWR zijn zenderlocatie in Tanger verlaten als een aanhangsel van de voormalige koloniale macht. Het zendingswerk bouwde een kortegolfzender in het Prinsdom Monaco , dat in 1960 in gebruik werd genomen. Samen met Radio Monte Carlo deelde het zendingswerk, nu omgedoopt tot Trans World Radio, midden- en kortegolftransmissiesystemen in Monaco. Een paar jaar later bouwde het zendingswerk zijn eigen zenders op locaties in het buitenland. TWR opende voor het eerst een middengolf- en kortegolftransmissiesysteem in de Nederlandse Antillen om Latijns-Amerika te bestrijken . Zenders in Cyprus , Guam , Sri Lanka , Swaziland , Zuid-Afrika en Armenië volgden in de jaren 70, 80 en 90. aire == Vakatura Trans World Radio Bonaire (Boneriano, 19 oktober 2020) Radio Trans Mundial tin 4 zènder na parti suit di Boneiru ku kual nan ta transmití programa kristian ku ta yega te na Venezuela, Cuba, Colombia, Brazil, i otro islanan den Caribe. Tur dia, for di mitar di seis di anochi te ku mitar di nuebe di mainta por tende e evangelio di Hesu-Kristo den seis diferente idioma na e frekuensia 800AM. Pa e komunidat lokal di Boneiru, Trans Mundial ta transmití di dia i anochi na 89.5FM, e Bos di Speransa. TWR begon zijn uitzendingen op 13 augustus 1964. Het is werelds eerste radiostation dat door particulieren beheerd wordt.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461013:mpeg21:a0115|titel=Trans World is tien jaar op Bonaire|werk=[[Amigoe]]|datum=5 augustus 1974|bezochtdatum= 2021}}</ref> In 1964 werd het flamingo-eiland het tehuis van 's werelds eerste radiostation, dat door particulieren beheerd wordt. Na een jaar van hard werken, kwam het zendgebouw in het zuiden van Bonaire klaar. Hierin bevinden zich drie krachtige zenders. De grootste is een AM zender van 500 kw, die de frequentie 800 gebruikt op de standaard band. De twee korte golfzenders. van 50,000 watt en 250,000 watt werden toen ook geplaatst. Om deze reusachtige zenders van stroom te voorzienbouwde TWR, een centrale met twee 16 cylinders generatoren. In het begin werd «*r in 7.ps talen uitgezonden naar Zuid-, Midden- en NoordAmerika en de Caribische eilanden, heden ten dage in vijftien talen en zelfs naar India en Rusland. Het oorspronkelijke kantoor en studio-gebouwen werden ondergebracht in gewone huizen. Nu worden ze gebruikt als huisvesting voor TWR-personeel. In 1968 werd er een modern kantoor en studio gebouwd tegenover Hotel Bonaire. (1994:Studio aan de Kaya Gobernador Debrot) Het werd geopend in januari 1969. IN juli 1993 werden de kortegolf-uitzendingen gestaakt. Trans World Radio is een onderdeel van grote interkerkelijke organisatie, gesticht door Paul E. Freed. Zijn werk begon in 1954 toen Freed „the voice of Tangier" oprichtte. Er werden uitzendingen verzorgd vanuit Tanger, Marokko met een korte golf zender van 2500 watt. ---------- Vanuit Caribisch Nederland bereikt Trans World Radio (TWR) miljoenen luisteraars op het westelijk halfrond. Onze zender is met een vermogen van 440 kilowatt de krachtigste op het westelijk halfrond. Vanuit hier bereikt het Evangelie zowel Brazilië, de noordelijke landen van Zuid-Amerika, het Caraïbische Gebied, Midden-Amerika en zelfs de zuidelijke staten van de VS. Iedere toerist op Bonaire rijdt over de smalle EEG-Boulevard langs de iconische slavenhuisjes, de enorme zoutpannen en de zeldzame flamingokolonies. Onderweg zijn de 145 meter hoge antennes en het basisstation van Trans World Radio niet te missen. <ref>https://www.rd.nl/artikel/905859-trans-world-radio-zoutend-zout-vanaf-bonaire|titel=Trans World Radio „zoutend zout” vanaf Bonaire|22 december 2020}}</ref> {{Appendix}} ------- * Teater di sine na Korsou E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>[https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf Ta buskando potrèt, dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou], Ekstra, datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20</ref> ===Teater di sine aktual === * The Movies Curacao (Scharloo) - The Cinemas Curacao (Otrobanda) * Cinemark (Sambil) === Historia === The Roxy Theater at Pietermaai was destroyed by fire in 1982. Next to it stood the Naar Theater built in 1871 and remodeled into Teatro Americano, a cinema, in 1920. Roxy, built in Moorish style, replaced this building as a cinema venue. It was officially opened on 7 November 1931 as the “Stadsschouwburg” or Municipal Theater, but it too was later used as a cinema.<ref>https://www.curacaohistory.com/1931-roxy-theater</ref> In de jaren vijftig beschikte Curacao over een tiental bioscopen. Theaters als Westend (Otrobanda), Caraibe (Steenryk), Cinelandia (Punda), Cinerio (Suffisant) en het Rex-theater (Marchena) trokken toen talloze bezoekers. Door de invoering van de video kwam daar de klad in en het ene theater na het andere werd opgeheven. In 1982 brandde het Roxy-theater af. Daarna was er nog een tijdje een bioscoop in de Tempel. Verder beschikte Curacao in de jaren tachtig over een heuse drivein bioscoop. Maar ook die moest het afleggen tegen het opkomende videogeweld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644056:mpeg21:a0094|titel=Plan voor bioscoop op ex-Roxy terrein|datum=1992-05-26|bezochtdatum=2022}}</ref> Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> Vanaf 1956 sine-trunk een geschenk aan bevolking voor 50 jarig jubileum van Rotary * in de jaren vijftig een bioscoop theater te nieuwpoort * Separá di e teater di sine, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. * ront 1965 a cuminsa instala airco den teater di sine * 1983; na sluiting van West-End en alleen Golden Drive in van Angel Job overbleef, werd het gebouw De Tempel in punda tot bioscoop ontwikkeld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640991:mpeg21:a0111|titel=Maak van De Tempel bioskoop|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-09-20|bezochtdatum=2022}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640082:mpeg21:a0066|titel=De Tempel krijgt ook bioscoop-functie|werk=[[Amigoe]]|datum=1979-12-11|bezochtdatum=2022}}</ref> * in de jaren .. vertoonde de Filmliga films in diverse teaters, zoals Asiento en Roxy * 1982: bioscoop-voorstellingen op woensdagavond in Van der Valk hotel<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644157:mpeg21:a0065|titel=Bioscoop bij Van der Valk|werk=[[Amigoe]]|datum=1992-07-23|bezochtdatum=2022-08-30}}</ref> Donderdag (juli 1983) is de laatste film gedraaid in Cinelandia. Een bioscoop die volgens het encyclopedie van de Nederlandse Antillen in 1916 gebouwd is onder de naam Salon Habana. Dit is indertijd gebouwd door de Venezolaan Alfredo Pellicer Hernandez, die tevens rond 1900 als één van de eersten filmvertoningen op Curacao organiseerde. De encyclopedie vermeldt ook dat het theater gedurende zijn 67 bestaansjaren tot tweemaal toe geheel afbrandde. Met de sluiting van nog een bioscoop op Curacao (Cine Rio wordt al enkele jaren niet meer als zodanig gebruikt, Roxy brandde een tijd geleden af en de drive in van Groot Davelaar die tot het verleden behoort) is een leemte gevallen in de recreatie die de binnenstad aan zijn bezoekers biedt. Toeristen die nog willen profiteren van een avondje naar de film moeten zich tevreden stellen met een bezoek aan bioscoop West End, die ook al sluitingsplannen aankondigde. Die bioscoop is ook hard aan een opknapbeurt toe. Theater De Tempel dat een goede start maakte heeft het ook sinds geruime tijd als bioscoop laten afweten en brengt nu nog slechts bij tijd en wijle filmvoorstellingen, meestal van de Filmliga. Het bioscoopbezoek dat met de komst van de televisie achteruitgegaan was, leefde in 1965 weer op, na de opening van de eerste drive-in bioscoop van Curacao. Die is inmiddels apk gesloten. Gesteld kan worden dat éé4van de grote klappen Voor de bestaande theaters de opening twee jaar geleden van de nieuwe drive-in bioscoop van Angel Job was. De ware nekslag is echter - zoals Alfred Moron ook verklaarde - de acceptatie van video als recreatiemedium. === Teater di sine di antes === <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;"> * Teater Naar * Salon Habana (werd in 1936 Cinelandia) * El Ideal * Teater Brion * Teater Guillermina * Rialto * Teater Asiento (1955-1967?, Emmastad) * Cinelandia - 1936-1986 * Roxy ([[Punda]]) * West End ([[Otrobanda]]) * Royal * Caribe (???-1965, Marie Pompoen)<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462571:mpeg21:a0068|Caribe deze maand dicht|datum=1965-03-17</ref> * Rex (Marchena) * Cine Rio * The Tempel - filmvertoningen v.a. 1981? * Airport Cinemas (Hato) * Drive In (Groot Davelaar) - geopend in 1965 plaats voor 500 auto's * Golden Drive In (Brievengat) - werd later Curacao Festival Center (1990?) * Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) * Paradise Movies </div> {{Appendix}} * bioscoop te Rio Canario rond 1975 * 2012 openluchtbioscoop Mambo Beach NOTES WILLEMSTAD.- E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf|titel=Ta buskando potrèt/dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou|werk=Ekstra|datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20}}</ref> Ta hopi teater a habri, sera, kima i habri bou di otro nòmber. Tin ku a pasa den tempu bon i tin otro ku a pasa den tempu ménos bon. Di tur e teaternan aki por tin hende ainda ku tin potrèt/dokumentashon wardá di e tempu ei, ku lo por yuda masha bon pa traha un dokumental spesial. Ora papia di teaternan di sine na Kòrsou, nos ta referí na entre otro: Teater Naar – Salon Habana – El Ideal – Teater Brion – Teater Guillermina – Rialto – Teater Asiento - Cinelandia – Roxy – West End – Royal – Caribe – Rex - Cine Rio – The Tempel - Airport Cinemas – Drive In (Groot Davelaar) – Golden Drive In – Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) – Paradise Movies – i klaro awor aki The Movies – The Cinemas i Cinemark. Separá di esaki, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. Ta’tin diferente hende ku a traha bendiendo karchi, tumando karchi, --- Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> {{Appendix}} ------------ {{Infobox Artista | birthname = Venancio Domacassé | image = | birthdate = [[1 di aprel]] [[1941]] | lugar_nanse = [[Kòrsou]] | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = Sinematografia | movement = | awards = | website = }} ---------------- == Jossy Mansur == El a bay Dominicus College na Playa. Na 1948 el a bay [[Estadonan Uni di Merka|Merca]] caminda el a caba skol secundario y universidad. Continuando su estudionan el a obtene su D.Litt.den literatural univeral di Susses College of Tehnology, titulo cu ta equivalente na un doctorado na Merca. Titulo di su tesis tabata Early Romanticism in Venezuelan Poetry". E tin tambe un titulo den sicologia y na 1977 ta logra s Ph.D den educacion na Northwestern University. * [[29 di oktober|30]] - [[Konseho Insular]] di [[Aruba]] ta aproba e proposicion di Comision di [[Ortografia]] pa un [[ortografia di Papiamento]] basa riba un kompromiso entre e sistema [[Etimologia|etimologiko]] i esun [[Fonologia|fonologiko]], e asina yama ortografia-[[Jossy Mansur|Mansur]].<ref>{{nl}}{{citeer eb|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460860:mpeg21:a0010|titel=Eilandsraad Aruba neemt spelling Jossy Mansur aan|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-10-30|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Fin di 1976 el a cuminsa traha como redactor di e corant Extra pa Aruba y tabata alaves redactor principal di e corant arubano Prome, tantu pa algun luna desde 1976 y na 1978. tambe redactor principal di e corant arubiano Prome.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460940:mpeg21:a0061|titel=Jossy Mansur reorganiseert jong Prome|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-06|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Na 1976 presidente di comision di ortografia y na 1978 di comision di gramatica Hij was voorzitter van de in 1976 ingestelde spellingscommissie. * in 1974 bracht hij het informatief cultureel maandblad Brindis uit --------------- == Joyce Pereira == - eerste preofschrift dat het papiaments van aruba als focus heeft. Despues di skol secundario, el a studia pa maestro di scol basico. Mientras cu e ta trhando como maestra di scol na Hulanda el a obtene su MO-A den idioma Hulandes. El a bin traha na Colegio Arubano como docente di Hulandes na 1969. E ta bolbe Hulanda na 1971 pa sigui e estudio di MO-B den hulandes na RUG sigui pa un master of arts den idioma y literatura hulandes cu minors den linguismo y Papiamento. Di 1976 te 2012 el a traha na Aruba como docente hulandes y papiamento na diferente institucion di ensenansa: APA lerarenopleiding (despues IPA, unda despues PApiamento a haya un luga importante como materia)<ref name=BonDia">Bon Dia, Mi mester por aporta na e ensenansa aki y na e cambio aki|3 september 2019</ref>, MAO, Colegio Arubano (desde 1993 te ora APA bira IPA, IPA y como docentre invita na Universidat di Korsou. Pereira a traha un par di ana tamb como investigado na Universidat di Aruba. Como specialista den hulandes y papiamento el a yuda cu difrente proyecto pa reforma ensenansa y maneno di idioma y a publica tambe riba temanan aki. Su carera profesional ta hopi liga cu e desaroyo di Papiamento den ensenansa. di e idioma strictamente prohibi pa un idioma di instruccion (Scol Multilingual na 2012) y pa materia di scol secundario na 2002 <ref name=BonDia"/> \Nederlands moet tweede taal worden. Napa, 18 september 1993 ---------------------------- [[File:Penstraat 64, Bolivar koepel - 20652013 - RCE.jpg|thumb|links|Museo Octagon]] '''Museo Octagon''' ta un museo chikito na [[Willemstad]], [[Kòrsou]], situa den bario di [[Pietermaai]]. Het '''Octagon Museum''' is een klein museum in [[Willemstad]], [[Curaçao]]. Het is gelegen aan de Penstraat in de wijk [[Pietermaai]] direct ten westen van het "Avila Beach Hotel". Het museum opende in 1968 en herbergt een tentoonstelling ter nagedachtenis van de band tussen het eiland en de Zuid-Amerikaanse bevrijdingsstrijder [[Simón Bolívar]] (1783-1830).<ref>{{citeer web|url=https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum|titel=Octagon Museum|werk=Curacao.com|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Na een mislukte opstand in 1812 woonde Bolivar, tezamen met zijn zussen Juana en María Antonia, korte tijd in balling op Curaçao. De Curaçaose advocaat en handelaar Mordechai Ricardo bracht hen onder in twee huizen. De zussen waren gehuisvest in een gebouw aan zee, ''De Octagon'' genaamd. Bolívar zelf kreeg een huis op een heuvel met uitzicht op de haven van Willemstad, een gebouw dat niet meer bestaat.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Het beheer wordt gevoerd door Venezuela en Curacao onder de stichting Amigos del Museo Bolivariano (Octagon). == Het bouwwerk == De Octagon is een karakteristiek achthoekig gebouw van twee verdiepingen met een betegelde koepel. Vanwege haar historische en architectonische betekenis werd het gebouw in 1962 door de firma S. E. L. Maduro & Sons aangekocht ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan en aan het toenmalige [[Eilandgebied van de Nederlandse Antillen|eilandgebied Curaçao]] overgedragen als een geschenk aan de Curaçaose burgerij. Sedert 1995 is het gebouw in handen van de stichting Octagon.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645035:mpeg21:a0096|titel=Octagon in private handen|werk=[[Amigoe]]|datum=1995-05-06|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Restauraties vonden plaats in 1962, 1965, 1969 en 1998.<ref>{{citeer web|url=https://curacao-art.com/octagon-museum/|taal=en|titel=Octagon Museum|werk=Curaçao Art|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Nadat het gebouw vervolgens ten prooi viel aan vandalen werd aan de zeezijde de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel verwijderd en nam het hotel op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restauratie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> == Trivia == * In 1969 werden in en om De Octagon opnamen gemaakt van de films ''Simon Bolivar'' met [[Maximilian Schell]] in de hoofdrol als Simon Bolivar en ''The missing paint mistery'' van Captain Kangaroo. * De Nederlandse Antillen gaven in 1987 in de "Simon Bolivar" postzegelserie een postzegel van 60 cent uit met een afbeelding van De Octagon. * Een bezichtiging van de Octagon behoorde tot het programma van de Venezolaanse staatshoofden [[Luis Herrera Campins]] (1983) en [[Jaime Lusinchi]] (1987) tijdens hun officieel bezoek aan Curaçao.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640543:mpeg21:a0099|titel=Twee ministers reizen met Herrera Campins mee|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-02-24|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641981:mpeg21:a0066|titel=Bezoek Lusinchi verstevigt banden tussen Venezuela en Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-11-02|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref> {{Appendix}} *1812 Nadat de eerste fase van de opstand in Venezuela faalde, zocht Simon Bolívar zijn toevlucht op het eiland Curaçao. Hij en zijn twee zussen kwamen berooid aan en waren afhankelijk van de vrijgevigheid van vrienden op het eiland. Advocaat en handelaar Mordechai Ricardo heeft hen in twee huizen ondergebracht. De twee zussen verbleven in het achthoekige gebouw aan zee (Octagon), terwijl Bolívar werkte en studeerde in een klein huis op een heuvel met uitzicht op de drukke haven van Willemstad.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-15}}</ref> *1962 De Octagon werd door de regering van Curacao en S.E.L. Maduro & Sons tot het Octagon Museum benoemd. Het Octagon Museum herbergt de Bolívar tentoonstelling ter nagedachtenis van de verbinding van Curacao met Simón Bolívar (1783-1830). *1998 De Octagon Museum werd gerestaureerd door het Avila Beach Hotel. Het huis op de heuvel waar Simon Bolivar woonde bestaat niet meer, maar het 'Octagon' aan de kust is een onderdeel geworden van het Curacao Monument Foundation en de Octagon Foundation. * het historische en architectonische monument werd in 1962 ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan door S. E. L. Maduro & Sons aangekocht en aan het toenmalige eilandgebied Curacao als een geschenk aan de burgerij van Curacao overgedragen. Nadat het gebouw in de jaren zestig ten prooi viel aan vandalen werd de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel aan de zeezijde verwijderd en nam dit op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restaurantie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|2022-01-31}}</ref></ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|2022-01-16}}</ref> * Dit bijzondere huis is van onverwachte historische betekenis. Het was hier dat de Venezolaanse “Libertador”, de beroemde vrijheidsstrijder Simón Bolívar, een tijdje doorbracht alvorens de strijdkrachten bij elkaar te gaan ronselen die een eind zouden maken aan de Spaanse koloniale overheersing in Zuid-Amerika. Tegenwoordig doet de “Octagon” dienst als een klein museum ter nagedachtenis van de band tussen Curaçao en Simón Bolívar. This quaint-looking house has an unexpected historic significance; it was in this building that the South American “Libertador,” the famous Simón Bolívar, spent time before he set out to assemble the forces that eventually put an end to Spanish colonial rule in South America. Bron: https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum Gezien de historische betekenis van het huis waarin de zusters woonden werd dit in 1998 gerestaureerd en ging dienst doen als museum. In 1998 werd het huis waarin de zusters woonden gerestaureerd door het hotel Avila? in samenwerking met de Curaçao Monument Foundation en de Octagon Foundation. cmwlixgfqrpmjd56exy6u5w2snbmfjj 192491 192490 2026-06-01T20:15:50Z Caribiana 8320 192491 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Premionan: * [[Karibe Hulandes]]: [[Arte di Palabra]] - [[Premio Sticusa]] - [[Premio Cultural CCG]] * {{CUW}}: [[Premio Chapi di Plata]] ([[Pierre Lauffer]]) - [[Premio Cola Debrot]] - [[Premio Boeli van Leeuwen]] - [[Tapushi Literario]] - [[Premio MCB]] - [[Premio UNESCO Kòrsou pa Idioma Materno Papiamentu]] - Ernest Jacky Voges Monument Award * {{ABW}}: [[Premio Cadushi di Cristal]] - [[Premio Nacional Crioyo di Oro]] - [[Premio Padu del Caribe]] - Theatre Festival Award of Aruba - [[Premio Motito y Rufo Wever]] - [[Premio Nacional di Teatro]] - * {{BON}}: [[Premio Pipita di Kònkòmber]] Pending: [[Cas di cunucu]] - [[Stichting Rancho]] - renbak na Korsou - ------------------------ {{infobox persona | nomber = Julio Maduro }} '''Julio Maduro''' (☆ [[12 di aprel|12 di april]] [[1924]] na [[San Nicolas]] - † [[3 di mei]] [[1993]] na [[Aruba]]) tabata un culturista y historiado Arubiano. El a haya fama general primordialmente door di su amor pa naturalesa Arubano. Atraves di añanan, hopi publicacion tocante naturalesa a aparesé bou di su nòmber.<ref name=:"0">Julio Maduro overleden. "Amigoe". Curaçao, 03-05-1993, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645130:mpeg21:p004</ref> == Biografia == Julio Maduro a nace y lanta na [[Watapana Gezaag]], unda su mayornan tabata tin un tienda na principio di [[siglo 20|siglo binti]].<ref name=:"1">[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-028575/mode/2up?q=watapana+gezaag Julio Maduro], Chabalito nr. 5 - Aña VI (2003)</ref> Famia Maduro tabata tin cunucu y plantacion di aloe tambe. E tempo ey nan tabata manda nan mercancia cu barco di bela pa Playa, e.o. [[aloe vera|aloe]], boonchi watapana, palo, pampuna, patia y sombre gevlecht. Na Playa nan tabata cumpra otro mercancia pa nan tienda na San Nicolas, manera sucu, hariña, herment, paña y tela. Famia Maduro tabata bende te hasta cah'i morto. Cu yegada di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] tur cos a cambia. Lago a bin cu su mes "comisario" y na 1937 famia Maduro a sera su negoshi. Como hoben Julio mester a yuda corta y drenta aloe tur mainta di 5'or y mei te cu 10'or y mei. Un trabao pisá cu ta laga hende tur sushi. Cu 20 aña Julio a cuminza traha na Lago. Pero despues cos a bira malo y pa cubri gastonan Julio a bai navega riba un tankero. Despues cu el a bolbe Aruba, el a bai traha na Sociale Zaken y asina Julio a drenta arena politico. * na 1956 el a bolbe gobierno como ambtenaar na Veterinaire Dienst.<ref>Julio Maduro benoemd. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-07-1956, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988233:mpeg21:p005</ref> * Later werd hij hoofd Arbeidszaken.<ref> Arbeidszaken. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-02-1971, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470088:mpeg21:p005</ref> El a afilia na partido PPA y na 1954 y 1955 el a participa na eleccionnan riba lista di PPA. Na 1955 e ta bira miembro di Conseho Insular y ta a wordo eligi pa forma parti di Bestuurscollege.<ref>Eerste daad nieuw Eilandsbestuur: half millioen voor werkverschaffing Porf, Croes, O. Henriquez, J. Maduro en Petrona als gedeputeerden gekozen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-07-1955, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988370:mpeg21:p005</ref> Julio tabatin 31 aña só tempo cu el a bira diputado.<ref name=:"1"/> E funcion di diputado el a ocupa solamente algun luna prome cu partido PPA a fors'e pa e tuma retiro pa motivo di su conducta.<ref>Gedeputeerde Maduro neemt ontslag. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 26-10-1955. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210532:mpeg21:p005</ref> Hij neemt tevens ontslag als eilandsraadlid. * Na de oprichting van [[Movimento Electoral di Pueblo]] (MEP) sloot hij zich hierbij aan. Hij was actief als voorzitter van de wijkleiders maar kandidadeerde zich niet voor verkiezingen. Julio Maduro tabata tin un "don" especial. E tabata skirbi poesía y storianan cortico. Tur tin di haber cu cultura di Aruba. E tabata lucha pa nos idioma papiamento y tabata tin un amor grandi pa su isla, su hendenan y su naturalesa.<ref name=:"1"/> Esaki el a demonstra den su poesíanan "Luto" y "Pakiko mi ta Arubiano". E tabata miembro di Comisión di bandera y di Stinapa (despues Fanapa y Stimaruba). Pa esakinan el a duna hopi lectura na scolnan y organizacionnan. Julio semper tabata cla pa yuda cu informacion tocante historia, flora y fauna di Aruba. Asina e tabata presentá un programa na television masha gustá anto gratuitamente. Casi henter Aruba tabata sintonizá e programa ''Aruba y su pasado''. Su sponsor tabata asina satisfecho cu e trabao di Julio cu el a regalé un camera di video. Julio a colaborá cu varios publicación e.o.: Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, bukinan di Aruba, diferente corant y revista y varios mas. Matinette como programa di television y como revista (despues Chabalito) tambe a haya hopi colaboracion di Julio Maduro riba topiconan di Aruba. Te hasta Julio a traha un poesía - cu nos ta publicá aki bao especial pa un declamador infantil recitá na Tele-Aruba den Matinette na aña 1978.<ref name=:"1"/> Julio Maduro, despues di un enfermedad cortico, a fayece dia 3 di mei 1993 den [[Horacio Oduber Hospital]] na edad di 69 aña.<ref name=:"0"/> E tabata casa y tabatin 8 yiu.<ref name=:"1"/> In 1992 werd hij gehuldigd door Stimaruba voor zijn pionierswerk op het gebied van natuurbehoud.<ref>Huldiging van Julio Maduro. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1992, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643693:mpeg21:p013</ref> Hij stond bekend als Aruba-kenner en gaf lezingen over de Arubaanse cultuur en natuur. {{Appendix}} --------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte visual''' ([[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts'') ta e formanan di arte den cua e imagen of aspecto visual ta central. E obra ta wòrdu realisá den forma di un obheto físiko òf representashon visual. Arte visual ta distinto for di arte di tarima, unda e presensia di un públiko bibu ta esencial. E artenan visual ta inkluí disiplina manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Ademas, artenan apliká,[1] manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior i arte dekorativo,[2] ta forma parti di e doménio di arte visual. Un obra di arte visual por ta bidimensional (manera un pintura òf dibuho) òf tridimensional (manera un eskultura). Den algun konteksto, arte visual tambe ta referí komo arte plástiko (di origen francés: les arts plastiques), referiendo na e materialidat tangible di e obra. Arte visual ta wòrdu kreá den estudio, riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den museonan, galerianan, eksposishonnan i espasio públiko. Tambe tin kolekshonnan di arte den posesion di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == Arte visual tin un historia largu ku ta kuminsá den prehistoria, ku pintura rupestre i obhetonan dekorativo. Den civilisashonnan antiguo manera Egipto, Mesopotamia, Gresia i Roma, arte visual tabata sirbi funshonnan religioso, polítiko i dekorativo. Durante Edad Media, arte tabata hopi bia liga na iglesia, miéntras ku den Renacimiento a surgi un enfoke riba perspektiva, realismo i e artista komo individu kreativo. Den siglo 19 i 20, movimientonan manera impresionismo, ekspresionismo i surrealismo a amplia e definishon di arte visual. Den epoka moderno i kontemporáneo, arte visual a bira mas diversifiká, inkluyendo medio digital, instalashon i arte konseptual, ku a desafia e idea tradishonal di kiko ta un obra di arte. == Caracteristica == E karakterístika prinsipal di arte visual ta su enfoke riba e aspekto visual i estétiko. Elementonan importante den arte visual ta incluí: forma koló linea tekstura espasio komposishon Arte visual por ta representativo (mustrando realidad) òf abstrakto (sin representashon literal). E interpretashon di un obra di arte por varia segun e espectador, su konteks kultural i su eksperensia personal. Ademas, arte visual por tin diferente funshonnan, manera ekspreshon personal, komunikashon di idea, dokumentashon historiko òf dekorashon. == Caribe Hulandes == Den Karibe Hulandes, arte visual ta un refleho di historia, identidat i diversidat kultural di e region. Artistanan lokal ta usa medio manera pintura, eskultura i fotografia pa eksplorá tema manera kolonialismo, identidat, diaspora i relashon ku medio ambiente. Arte visual den e islanan ta influensiá pa tradishonnan Afrikano, Europeo i Indígena, ku ta resulta den un estilo úniko i hibrido. Ademas di arte den galerianan, tin un presensia fuerte di arte públiko, manera murales i instalashonnan den espasio urbano. Organisashonnan kultural, museonan i fundashonnan den Aruba, Kòrsou i Boneiru ta stimulá desaroyo di arte visual dor di eksposishonnan, edukashon i sosten di artistanan lokal. == Mira tambe == * [[Artista di Karibe Hulandes|Lista di artista di Caribe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] [[:Kategoria: -------------- '''Arte visual''' (na [[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts''), ta e formanan di arte den cua imagen, of lo visual, ta tuma precedencia. E imagen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un obheto di arte. E ta distinto for di [[arte di tarima]], pa cua e presencia di un publico bibo ta esencial. E artenan visual ta formanan di arte manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, imágen, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Hopi disiplina artístiko manera arte performátiko, arte konseptual i arte di textil, tambe ta enserá aspekto di arte visual, i tambe arte di otro tipo. Den e artenan visual, e artenan apliká,<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20170623143359/http://www.buzzle.com/articles/different-forms-of-art.html ''Different Forms of Art – Applied Art'']}}. Buzzle.com. Retrieved 11 December 2010.</ref> manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior, i arte dekorativo<ref>{{cite web |url=http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |title=Centre for Arts and Design in Toronto, Canada |publisher=Georgebrown.ca |date=2011-02-15 |access-date=2011-10-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111028075227/http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |archive-date=2011-10-28}}</ref> tambe ta inkluí. Arte visual ta e forma di arte den kua e imágen, òf e visual, ta tuma presedensia. E imágen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un opheto di arte. Un opheto di arte por tuma un forma plat, manera un pintura, òf un forma tridimenshonal, manera un eskultura. Den paisnan di abla ingles, e ta wòrdu referí na dje komo ‘e arte visual’. Arte visual tambe ta wòrdu referí na dje, usando un galicismo, komo arte plástiko (franses: les arts plastiques). Plástik ta nifiká tangibel, material; e materialidat aki ta para den kontraste ku e abstrakshon di e artenan di aktuashon: baile, teater i músika, ku ta tuma lugá den tempu. Tur dos tipo di arte ta proveé ​​e televidente ku un eksperensia estétiko, den forma di un eksperensia sensorial eksepshonal. Arte visual ta wòrdu kreá prinsipalmente den studio pero tambe riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den eksposishonnan den museonan, galerianan, inisiativanan di artista, i espasio públiko. Ménos públiko ta e kolekshonnan di arte di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == == Caracteristica == == Caribe Hulandes == Den Caribe Hulandes, arte visual {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] --------------------------------------- {{Databox}} Un '''cas di cunucu''' (papiamentu: ''kas di kunuku'') ta un cas tipico na e [[islanan ABC]], cu usualmente ta situa den [[kunuku|cunucu]]. Cunucu ta derivá for di e palabra indjan ''conuco'', un nomber cu a wordo adopta despues pa e Spañónan na Antias y Venezuela. Cunucu ta nifica tambe un pida tereno di agricultura, sea den uzo of nò. Awendia e palabra cunucu ta referi na ‘plantacion’ (i tambe ‘campo’).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kunuku], Encyclopedie van Curaçao</ref> Despues di e conkista di e islanan door di e Hulandesnan, e [[West Indische Compagnie]] (WIC) a establece plantacionnan na gran eskala pa komersio ku Europa. Pa traha riba e plantashinan, nan tabata trece catibonan for di [[Afrika|Africa]] y a traha casnan riba e tereno di plantashon, den e estilo custumber na West Africa. Materialnan comun riba e islanan, manera palu, piedra di coral, piedra di kalki of lodo mescla ku sterilisashon di baka riba un mimbre di rama, tabata wòrdu usá pa e murayanan, i palu di maishi òf kaña tabata wòrdu usá pa e daknan. E materialnan aki ta reflehá den e palabranan papiamentu: kas di yerba ta nifiká “hut di yerba”, [[cas di torto]] ta nifica “hut di lodo”, kas di pal’i maishi ta nifiká “hut di palu di maishi”. Kunuku is de algemene naam voor het landelijke gebied van de Benedenwindse Eilanden, al of niet in gebruik voor landbouw of veeteelt. Het woord is afgeleid van het Indiaanse conuco, een naam later overgenomen door de Spanjaarden in de Antillen en Venezuela. Kunuku betekent ook een stuk landbouwgrond al of niet in gebruik. == Aruba == Na Aruba ta dividí casnan di cunuku den cuater categoria. Casnan prome cu 1920, casnan despues di 1920, casnan cu un dak y casnan cu dos dak.[1] == Boneiru == Na Boneiru na 1937, segun e teniente gobernador, e introdukshon di e diseño standart di kunuku no tabata nesesario “E kunukero i/òf trahadó boneriano, kontrali na su kompañero di klas den gran mayoria di e di dos òf di tres distrito riba Curaçao, no tin su kas di baka pa biba aden tur ora, sino mas bien pa sirbi komo refugio durante áwaseru òf mal tempu atrobe - esaki ta e rancho òf ramada - ora e tin ku traha riba e tereno Normalmente e tin su mes kas den un di e pueblonan òf hamletnan riba e isla i e ta pues muchu mas mihó ku e promedio di kas di konukoe na Curaçao. ." E gobernador ta skirbi mas aleu: “Por deklará kompletamente di e boneriano ku e tin e karakterístika ku no ta sufisientemente apresiá pa kuida su kas masha bon (…) pa e por haña su mes kas e lo priva su mes di hopi, asta sufisiente kuminda i paña".[2] == Kòrsou == Ora sklabitut a wòrdu aboli riba 1 di yüli 1863, ex-catibunan a haña terenonan chikitu ku nan por a usa pa kultivá kuminda. E fundashon di e refineria di zeta (e Isla) na kuminsamentu di siglo 20 a kombertí e trahadónan di plantashon anterior den trahadónan di refineria di zeta. Durante e periodo aki, bleki di zeta i piedra aplastá tambe ta wòrdu usá pa e murayanan di e kasnan i bleki aplastá, blachi di heru ondula i tegel di dak pa e daknan. E kasnan aki ta wòrdu yamá kas krioyo. Kasnan tambe a wòrdu konstruí di palu ku a wòrdu usá komo pakete pa transporte di merkansia pa laman. E kasnan aki ta wòrdu yamá kasnan di planki, Papiamentu: kas di tabla. E kasnan original di Kunuku no tabatin un veranda ni un kushina pafó. Un desaroyo den e añanan despues di Segundo Guera Mundial ta ku kasnan ta wòrdu konstruí segun e konsepto di kunuku, pero ku un kushina i un veranda paden. Construccion ta wordo haci cu material manera piedra y tegel di dak. [[:Kategoria:Islanan ABC]] ---------------------------- {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = NGO | nomber = Stichting Rancho | abrevia = | logo = | imagen = | stop_imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]] | funda_na = | origina_di = | fusion_di = | fundado = | termina = | ideologia = conservacion di patrimonio cultural | presidente = Clifford Rosa | director = | coordinado = | subdirector = | embahador = | propietario = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | internacional= International National Trust Organisation | entrada = | costo = | sponsor = | parameter = | parameter_info = }} '''Stichting Rancho''' ta un organisacion no gubernamental (NGO) estableci dia [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]], dedica na conserva e herencia cultural, historico, y arkitectonico di e bario historico di Rancho na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. Situá na Visstraat 1, e fundashon ta enfoká riba protehá monumentonan lokal, hasi investigashon históriko, i organisá aktividatnan di komunidat pa mantené e área su identidat komo un asentamentu krusial di piskadó anterior. E fundacion comunitario ta traha consistentemente pa preserva, promove y fortalece e herencia cultural y natural di bario Rancho, Oranjestad y Aruba en general. Desde su fundacion, e organisacion a enfoca riba iniciativa cu ta conecta comunidad, historia, cultura y educacion, ainda den periodo cu circunstancianan externo a obliga adaptacion y reformulacion di plan y proyecto. Varios proyecto den curso di tempo:<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260122.pdf Stichting Rancho ta presenta agenda cultural cu enfoke riba herencia y participacion comunitario], BDA (22 di januari 2026)</ref> * Adopta un Hanchi, un concepto cu ta enfoca riba cuido y reconexion cu espacio publico y patrimonio local. * Tempo pa Click, ta ofrece un perspectiva alternativo riba exposicionnan cultural, specialmente pa contenido cu normalmente no ta logra visibilidad amplio. * Hof ’i Bario di Rancho ta representa otro iniciativa importante cu ta enfoca riba espacio berde y herencia natural dentro di e bario. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------- {{Databox}} '''Ren bak na Kòrsou''' of '''Bak di awa di lluvia na Kòrsou''', tambe yama '''ren bak''' ta \[\[put di awa di lluvia]] ku ta sirbi riba isla di [[Kòrsou]] pa warda awa di lluvia.<ref name=":1">{{Cita notisia |outor=Dennis Pikero |titulo='Regenwater maakt lekkere thee' |fuente=Ñapa |fecha=24 aprel 2004 |página=3}}</ref> E baknan ta konsistí di [[kal]], zjata, pieda grandi i simènt. Piedra grandi tabata trese for di [[Ronde Klip]] riba karret di palu (''trùk di palu''). Tin diferente tipo di bak. Algun ta riba tera (bougròndiko), otro ta bou di tera bou di sali di kas òf serka di entrada. Tin tambe ku ta pegu na kas òf un tiki leu for di dje. Klima di Kòrsou ta [[semi-arido]], ku un proméshu di lluvia di mas o ménos 550 mm pa aña. Tèmperatura tambe tin su influensia: ta variá entre 25.3 °C i 31.0 °C. Esaki ta pone suminisro di awa na preshon, tantu pa hende komo pa mata.<ref>{{Citeer web |url=[https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/](https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/) |titel=TUINAANLEG OP CURACAO |datum=25 òktober 2022 |werk=[www.viviansnursery.com](http://www.viviansnursery.com)}}</ref> == Historia == Historia di suminisro di awa ta inkluí den e [[Canon di Kòrsou]].<ref>{{Cita web |url=[https://canoncuracao.cw/39-water/](https://canoncuracao.cw/39-water/) |titulo=39. Awa |fecha=25 òktober 2022 |fuente=Canon di Kòrsou}}</ref> E promé bibu di isla tabata uza put di pia (''pos di pia'') pa haña awa. E putnan aki tabata haña preferensia na lugá ku un nivel haltu di awa den tera ([[freatisch vlak]]).<ref>{{Citeer web |url=[https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-](https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-) |titel=GRONDWATERPEIL EN WATERVOORZIENING OP CURACAO ... |datum=2022-10-25 |werk=Yumpu.com}}</ref> Ku yegada di [[Spañanon]] i despues \[\[Hulandes]], hende a haña instrumento pa traha put mas profundo. Na lugá ku tabatin hopi put, manera rònt di \[\[Schottegat]], a kominsá papia di 'plantashon di awa'. Pero ku demanda grandi, nivel di awa den tera a baha i hopi put a seca. Den sieklo di 19 hende por a kumpra awa ku tabata yega for di otro lugá, pero tabatin tambe bak di awa bou di kas di pieda, serka di entrada (''sala'') òf \[\[patio]]. Na plantashonnan, te den sieklo 20, hende tabata dependé di pos i baril grandi. Tabatin gota i baril, pero no tabatin bak. Uso di bak a yega ku peliger di \[\[mushi di fiebre amariyo]]. Na kas haltu (kas di campo) ta encontra bak regularmente. Na esaki no tabatin put serka. Otro manera pa haña awa manera kar di awa (''garosh’i awa'') no tabata praktiká hopi. Ku yegada di [[Isla (raffinaderia)|raffinaderia di Shell]], demanda pa awa di bèbèr a subi. Na 1928 Shell a kuminsá \[\[destilashon|destilá]] awa salá. Mas lat a instala \[\[leiding di awa]], ku den anjanan 1960 a yega prome mayoria di kas. \== Balor == Baknan na Kòrsou tin balor histórico.<ref name=":0">{{Cita buki |titulo=Monumenten in de steigers |outor=Jan Toeter |ko-outor=Anko van der Woude, Henk Langenfeld |pagina=35–37}}</ref> Dependiendo di e lugá, por tin balor arkitektoniko i monumental tambe. Bak ku ta separá for di kas ta risibí awa for di kas por medio di [[akwadukt]]. Baknan tin muraya hopi diki i e muraya ta bira mas diki abou. Den eskinan e murayanan tin forma rondá, i tin hopi [[spuwadó di awa]] (''sakadó''). Por tin un dak ku [[tegel di dak]]. Interior di un bak ta wòrdu fini-fini pa evitá [[alga]]. Den baknan tin piskadó chikí pa kome insekt i alga. Kualidat di awa ta kontrolá pa Departamento di Salú (GGD) di gobièrnu Kòrsou. Awa di bak ta bon pa hasi tè, pa kosecha lokal i segun algun hende ideal pa laba kabey.<ref name=":1" /> == Monumento == Baknan todavía ta sirbi pa warda awa. Tambe ta haña uso nobo. Tin hende ku ta mira un bak komo un luhu. Hopi kas no tin mas un bak òf e a wòrdu usa pa otro motibo. Tin kas ku a pone un piso riba un bak. Otro ta konvertí e bak den kamber di drumi, ofisina, pisina, kamber di was òf espasio pa archi. Den e kambio aki mester tene konta ku regla pa protehá e balor monumental. Ora di habri bentana, tamaño mester keda limitado. Karakterístika di monumento no mester pèrdè den restourashon. Tin direkshon espesiál pa preparashon i realizashon. Por ehèmpel, yená e bak te nivel di chon. Esaki ta posibel basta ku e proseso por wòrdu reversá.<ref name=":0" /> Na [[Landhuis Rooi Catootje]] tin un ehèmpel kla di un bak di awa ku balor monumental. Riba mapa i portret por mira ku e bak ta un tiki leu for di e kas. Na bochinanan di sakadó tin rechi pa stòp para i blachi di drenta. {{Appendix}} --------------- == Burg di Pos Chikito == Un brug cu a keda construi den afia 1928-1929 como "Brug di conexion" pa conecta e dos oriyanan na cada banda di [[Spaans Lagoen]]. E brug a keda cla dia 26 di september [Hartog, Aruba zoals het was, zoals het werd. Afb. 87]. E ‘brug’ ta forma un conexion masha importante entre e caminda cu tambe a keda construi den e temponan ey, conectando Oranjestad cu San Nicolas. E tipo di brug aki ta un combinacion di un brug permanente pa trafico y brug di conexion. Tabatin papia di haci e brug mas hancho. Realisacion di esaki no a cristalisa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2003/page/8/mode/1up?q=piedra+di+mula Kalender Monumentenfonds]</ref> == Kurimiauw 2 == E cas di cunucu a wordo traha den e forma traditional di artesania. El a wordo traha na final di siglo diesnuebe, probablemente como homenage na e matrimonio di sefior Kelly. Originalmente e curason di e cas tabata exsisti di handrij parti zuid y posiblemente tambe cu un cushina parti pabou di esey. Mester remarca cu tempo nan aya e productonan di recurso tabata: piscamento, cria di bestia manera galifia y porco y traha den plantacion di sucu na Cuba. E cas di cunucu aki ta di gran interes arkitectura historico pa motibo di su biehes. ==Schelpstraat 36 y 38 == E cas ta forma un unidad di dos parti. E prome parti, e cas di cunucu, fecha na final di siglo 19 y e di dos parti, e cas di comerciante ta construi den comienso di siglo 20. E arkitecto di tur dos e edificionan tabata Abelardo Henriquez casa cu Dominica Figaroa. Tur dos e edificionan tabata yama durante e bida di sr. Abelardo Junior den boca di pueblo “La Casa de la Municipalidad”. Riba 17 di april 1997 e casnan a wordo cumpra pa Stiching Monumenten fonds. E trabounan di restaurashon a dura di 30 di oktober pa 14 di december 2001. ==Seroe Patrishi Ongd.(z/n) - Begraafplaats== Den e santana Protestant aki tin diesseis graf. E ta situa na e caminda di santo meimei di Seroe Patrishi y Shiribana y tin un cura di cadushi rond di dje cu un muraya di piedra. Akinan a wordo dera e Comandeur Simon Plats. E tabata Comandeur pa solamente 8 luna na Aruba (1826-1827), caminda cu e | a fayese inespera. E grafnan ta conoci como grafnan di comandeur. Tin diferente lugar na Aruba cu ta conoci pa nan grafnan di comandeur. ==Papilon 110 == Un cas hopi unico cu ta consisti di dos edificio conecta na otro. E cas ta situa na e banda pariba di caminda di Santa Martha pa Santa Cruz. E noknan die cas ta core di pariba pa pabou. E edificionan ta consisti di un piso bou di un dak di cuatro banda traha di zink acaba cu decoracion riba cada punta di contacto di e noknan. Contra di e banda pabou di e edificio mas dilanti tin un edificio den un forma cuadra bou di un dak sera. Riba e banda pabou di e edificio pa zuid tin un cushina bou di un dak ful sera. Contra esaki tin un fogon cu un fundeshi den forma di un bloki, cu un schoorsteen y un capa ariba. ==Rooi Koochi 4== E cas aki ta un ehempel unico di cambio di periodo di arcitecto for di klei pa piedra y ta den bon condicion. E arcitectura a keda manera cu e tabata. E ta ilustra un cas di cunucu traha den siglo 19 den un forma artesano tradicional cu e nok casi den e direccion di pariba pabou. E banda di ariba di e cas ta traha di piedra. Sin embargo e murayanan di e galeria ta traha di klei. Remarkabel ta cu e cas ta traha riba un tereno cu ta baha na e banda zuid. Pa kita e diferencia aki e banda zuid di e cas ta traha riba un pida ariba cu ta yena. == Wilhelminastraat 11 == E cas na skina aki traha den siglo 19 ta un cas di cunucu. E cas a wordo recientemente renoba pa motibo di su funcion nobo “Optica Kok”. Posibelmente e extencion di y contra e banda pariba di e galeria di e banda zuid tambe tabata wordo usa originalmente como un sitio pa un empresa y un tienda. Contra di e banda pa nord bo ta hana un cas di siglo 20 bou di un dak cu cuatro banda cu tin un benhada den aspecto cu e banda pariba di e cas di cunucu. E nok ta para vertical riba e entrada di auto. Posibelmente e entrada aki tabata un caya. E cas aki ta pertenece na e infrastructura municipal di Oranjestad di antes. == Palm Beach 21 == Un ehempel bunita y unico di un cas di cunucu. E cas ta orienta di OZO -WNW. Remarcabel ta e fogon hancho. Cu e fogon aki ta haa un cushina chikito. Esaki bo por yega for di pafo. Esaki ta duna un motibo pa pensa cu tabata tin un negoshi di cuminda akinan. E cas tin un dak di dos banda cu zink ariba; e construccion y galeria ta laga bo supone cu originalmente tabata tin un dak traha di torto of di otro material traditional. == Seroe Patrishi 9 == E cas di cunucu traha di lodo a wordo construi medio siglo 19 riba tereno y bou di guia di Aresidius van der Biezen. E cas ta orienta cu su nok OW. E cas ta consisti di diferente material manera klei y piedra. Piedra, hopi usa den trahamento di cas, ta un piedra natural forma den pida iregular. E parti zuid die cas tin un entrada. Na cada banda di e cas nos tin un bentana grandi cu contrabentana di palo pega na dje cu ta habri bai afo. Dor di su posicion na caminda grandi bo por wak e cas bon. ==Macuarima 161 == cas di cunucu cu regenbak conoci como Cas Decora a wordo traha arededor di ana 1935. E arcitecto tabata Ignatio Ras, cunucero y metsla. E a traha e decoracionnan na e banda nord di e cas tambe. (informacion agradabel di Arsenio Ras). E cas ta orienta di pariba-pabou. E platchi zinknan pinta un color cora maron y e nok pinta blanco y e “kepersnan” ta pone enfoke riba e combinacion di color di e panchinan di dak cu e scama di decoracion gepleister ariba. E cas aki ta di gran importancia pa motibo di su bunitesa, e nificacion pa e conocimente, e historia di e isla Aruba y e balor di e pueblo. ==Brazil 12 == E cas di cunucu aki a wordo construi den e afianan 1928/1929 bou di encargo di sefor Winterdaal (tata di José Maria Winterdaal). E murayanan di e curason di e cas, ta traha di piedra, esun die galeria y cushina y tambe e muraya di e regenbak ta traha di beton cu bloki cement. E w.c. ta los riba e tereno patras di cas y tin un dak sera. E cas ta di gran interes pa e isla di Aruba pa motibo di su arcitectura historico y e balor tipico. Pa nord oost di e cas tin dos piedra di mula maishi pa mira. {{Appendix}} -------------- {{Databox}} '''Bamba''' ta un instrumento musikal Bamba ta konsistí di dos pida bambu hòl, yamá kaña brabu. Laman ta karga trese bambu òf kaña brabu na kosta nort di Boneiru. For di tur e pipanan ku ta yega kantu, ta skohe esunnan ku tin un diameter entre 7 pa 12 centimeter. Ta kòrta un pipa mas largu ku e otro. Ta toka bamba batiendo duru abou riba tera. E tokadó di bamba tin den kada man un pipa di bambu i e ta bati un biaha esun i otro biaha e otro riba suela. Bamba ta un di e instrumèntnan rítmiko mas simpel i mas bieu31,32.<ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/Wij+zijn+Bonaire%20(4).pdf</ref> Un instrumento musikal trahá di dos pida bambú ku a bashí afó, yamá kaña brabu. Ta haña e takinan di bambú aki labá kantu na kosta di Boneiru i Kòrsou. For di e takinan aki, kada un di mas o ménos 7 pa 8 cm di diameter, ta kòrta dos pida di largura desigual—60 i 70 cm. Ku eksepshon di e partishon mas abou, tur otro partishon di kada pida ta wòrdu perforá. E parti abou di e bamba ta kòrtá 10 cm bou di e partishon sin perforashon. E bamba ta wòrdu toka dor di stamp’é rítmikamente riba un superfisie duru; huntu ku otro instrumentonan, inkluso e quarta i e guitara, e bamba ta kompañá kansionnan durante e fiestanan di San Juan i San Pedro na Boneiru. Den e kompañamentu aki, e bamba ta funshoná komo un kontrabas. P’esei e larguranan ta wòrdu kòrtá di tal manera ku, ku e piesa mas largu ta fungi komo e nota fundamental, e piesa mas kòrtiku ta aproksimá e di kuater nota mas serka posibel. E instrumento aki, konosí den organologia komo tubonan di stèmpel, ta wòrdu hañá rònt mundu: na Afrika, Sentro i Sur Amérika, Asia i Sur Pasífiko. Su struktura simpel ta hasié un di e instrumentonan di ritmo di mas bieu.<ref name=:"2">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bamba], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] ------------------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Karko''' ta un instrumento traha di un kokolishi ku e punta korta afo. Suplamento ta wordo hasi dor di e apertura ku a wòrdu kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di [[Boneiru]]. E carco ta un kokolishi cu e punta corta afo. Suplamento ta wordo haci door di e apertura cu a wordo kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di Boneiru. {{Appendix}} *Orígen: E kalko (tambe konosí komo karko) ta un instrumento natural ku orígen den tradishon Afrikano i Indígeno Karibeño. Tabata uzá pa komunikashon, selebrashon i músika spiritual den komunidat kolonial. *Deskripshon: Un koncha grandi di see (Queen Conch), ku su punta a kue pa krea un bochin. Supla duru den e bochin ta produsí un son ronko, bronzit i resonante, manera un trompeta rudimentario. *Uzo: E kalko tabata sirbi komo instrumento di señal: pa yama hende, marká kuminsamentu di fiesta, ceremonia, of ritu. Tambe tabata forma parti di banda folklóriko komo introdukshon musikal. *Género musikal: Tambú, Seú, Músika folklóriko *Gruponan konosí: Grupo Danzarte (Kòrsou) Grupo Tutti Frutti (Boneiru) Grupos folklóriko di Seú {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] ------------------------------------ {{Databox}} '''Kimba Tutu''' ta un instrumento musikal *Orígen: "Kimba tutu" ta un nòmber folklóriko pa un tambú ku orígen Afrikano, ku a bira parti di ekspreshon folklóriko den islanan ABC. "Kimba" referí na bai riba ku energia; "tutu" posibelmente referí na su son. *Deskripshon: Un tambú trahá di barika di palo ku kuero tensá riba su kabes. Por bati ku man of ku palito. E tambú ta produsi un son profundo, energiétiko i pulsante. *Uzo: Uzá den danza folklóriko i fiesta, asina manera tambú. Ta stimulá moveshon di kurpa, i sirbi komo ekspreshon di resistensia kultural i identidad. *Género musikal: Tambú, Danza folklóriko, Músika di resistensia i identidad Afrikano-karibeño *Gruponan konosí: Grupo di Tambú Tradishonal (Kòrsou) Fundashon di Musika Antiyano Presentashon den Siman di Kultura [[:Kategoria:Instrumento musikal]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Kòrsou]] -------------------------- [[:Kategoria:Herensia kultural]] ---------------------- '''Fogon''' ta un luga den kushina Kandela den kushina, kaminda tabata kushiná riba e konfó (wechi di kandela), yená ku karbon. E huma por a sali dor di e chimenea riba e kamina aki. Solamente e kasnan di e miembronan mas riku di e poblashon tabatin un fogón, inkluyendo e kasnan di kunuku. Damio trahá di tres piedra, riba kua tabata hasi kushinamentu (tres pied’i fogón). Zie es.wiki: hogar (fuego):El hogar, chimenea o lar,1​es el lugar de una casa donde se enciende fuego con leña o algún otro combustible. Durante siglos fue el espacio de las viviendas usado como cocina y foco de calor, un entorno común que servía de estancia y comedor (de invierno). ------------------ == Esclavo Thico == Awe dia 16 di september Thico, un esclavo di Aruba, a wordo conmemora durante di e proyecto Caquetio, Africano, Europeano: Nos tur ta un famia cu a tuma luga na Club Kibrahacha 60+, Archivo Nacional y Museo Archeologico.<ref>https://solodipueblo.com/thico-e-prome-esclavo-conoci-cu-a-para-pa-su-libertad-na-aruba/ Thico e prome esclavo conoci cu a para pa su libertad na Aruba], SolodiPueblo (12 september 2024)</ref> Thico tabata e prome esclavo na Aruba cu a para pa su libertad segun e buki di historia De Geschiedenis van Aruba tot 1816 scirbi pa señor Adi Martis. Thico su acto di protesta a tuma luga den e aña 1795, hopi prome cu e esclavo popularisa Virginia kende a nace 47 aña despues. Thico tabata un esclavo di e commandeur Bochard Specht kende tabata e commander na Aruba di 1792 te 1797 e tempo cu el a bira malo. Thico a wordo poni den (hand)boei y manda Corsou. Den e journal di e gobernador di dia 16 di september 1795 ta scirbi cu Thico lo wordo sera te ora cu e wordo bendi na un otro doño pafo di Corsou. El a wordo castiga pasobra commandeur Bochard Specht a consider’e di tin e audacia y frescura pa para pa su libertad. Awendia nos lo bisa cu el a demonstra curashi y cu e tabata asertivo. Thico a para pa su libertad na Aruba un dos luna prome cu Tula y Carpata a para pa libertad na Corsou. E carta di Bochard Specht na e Gobernador Johannes Abrahamszoon de Veer tabata di 17 di juni 1795 y Tula y Carpata a cuminsa nan lucha dia 17 di augustus 1795. Bishita Archivo Naional pa mira e bunita pinturanan di algun di nos adulto mayor cu ta comunica cu nos nan pensamento y sintimento en relacion cu sclavitud. {{Appendix}} ---------------- {{Databox}} '''Agan''' ta un instrumento di batido, tambe yamá heru, ku antiguamente tabata wòrdu usá pa akompañá e *tambu i e *kachu durante e fiesta di kosecha. Ademas, e agan tabata ser usa pa indiká e medida ora di hasi trabou pisá i ora di karga hende pa hospital. E instrumento aki ta forma di un skèrpi ku a keda kibra for di un plaka, ku a bira kasi un kobra, i e tin un largura di mas o ménos 40 cm i un diametro di mas o ménos 10 cm. E agan tabata wòrdu toka ku e slòt na suela, riba brasa, dor di bati riba dje ku un bara di heru, di mas o ménos 30 centimeter largu, yamá manga. Pa protehá e kurpa di e brasa di e hungadó i tambe pa aumenta e posibilidatnan di wega, un banda di heru - barbá - tabata wòrdu pone na e man ku tabata tene e agan. E agan, tambe konosí na Afrika Occidental, Nigeria i Benin, ta wòrdu toka durante ritualnan den honor di ⁇ Ogun ⁇ , e Dios di heru. (Kontra. Haiti: ⁇ hogan ⁇ , Cuba: ⁇ ogan ⁇ ). {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Aruba]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] Een slaginstrument, ook heru genaamd, dat vroeger gebruikt werd om de * tambu en de * kachu te begeleiden tijdens de oogstfeesten. Ook werd de agan gebruikt om de maat aan te geven bij het verrichten van zware arbeid en bij het dragen van mensen naar het ziekenhuis. Gemaakt van een bijna tot een koker omgebogen afgebroken schaar van een ploeg, heeft dit instrument een lengte van ongeveer 40 cm en een doorsnede van ongeveer 10 cm. De agan werd met de gleuf naar boven gekeerd liggend op de arm bespeeld door er met een ijzeren staafje, ongeveer 30 cm lang, manga genaamd, op te slaan. Om de huid van de arm van de bespeler te beschermen en tevens om de speelmogelijkheden te vergroten, werd een ijzeren band - barbá - om de pols gedaan bij de hand waarmee de agan werd vastgehouden. De agan, ook bekend in West-Afrika, Nigeria en Benin, wordt daar bespeeld tijdens rituelen ter ere van “Ogun”, de God van het ijzer. (Vgl. Haïti: “hogan”, Cuba: “ogan”).<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Agan], Encyclopedie van Curaçao</ref> ---------------- hoetink {{Databox}} '''Becu''', ta un instrumento musikal traha di un uitgehold stemgel di maishi di 40 pa 50 cm di largura. midden in e stemgel zijn vlak naast elkaar twee spleetjes gesneden, waardooor de muzikant blaast. De open uiteinden worden met de handel min of meer afgesloten om het geluid te temperen. ook de stengel van het suikerriet werd er wel eens voor gebruikt. {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] Bekú Een muziekinstrument gemaakt van een uitgeholde sorghostengel (de stengel van de zogenaamde "maishi chiki" plant) van 40 a 50 cm lengte en 2 cm dikte. Op ongeveer 3 cm van een der gaatjes, echter op de lijn die gevormd wordt door de twee gaatjes, wordt in de lengte van de stengel een tongetje ingesneden, waardoor beurtelings wordt geblazen en gezogen. De toonhoogte-verschillen worden verkregen door de gaten met de duimen beurtelings af te sluiten en te openen. De bekú werd gespeeld om de tijd te doden bij het bewaken van de sorghovelden tegen vernieling door vogels en andere dieren. Ook werd de bekú tijdens familiefeesten gespeeld, begeleid door de wiri en de bamba. Wordt vandaag nog gespeeld in Benin en Opper-Volta, respectievelijk papo en bumpa genoemd.<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Beku], Encyclopedie van Curacao</ref> -------- {{Databox}} '''Barí''' ta un instrumento musikal Na Boneiru, barí ta referí tantu na e instrumènt mas importante den músika kultural, komo na e selebrashon di barí. Ántes tabata usa barí di ròm komo instrumènt. Despues ku e barínan ei no tabata bini mas, a kuminsá traha barí di palu. Ta kurti kueru di kabritu òf di karné pa pone riba e barí. Grandinan ta bisa ku e kueru di karné ta toka mas mihó ku esun di kabritu. E tokadó ta wanta e barí krusando su pianan rònt di e barí. Pa e barí saka zonido, e tokadó ta bati ku su dedenan riba e kueru33. == Wiri == Ta traha wiri di heru, koper òf stal. Si usa heru, e zonido di wiri ta mas kla. E largura di wiri ta entre 20 ku 30 centimeter. Den e hanchura di e wiri, nan ta skèrf algun strepi di punta pa punta. Pa toka wiri e tokadó ta tene e instrumènt den su man. Den su otro man e tin un otro heru ku e ta raspa riba e instrumènt pa saka ritmo. Na Boneiru wiri ta un instrumènt ku no por falta34.44 {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[Category:Instrumento musikal]] ---------------------------------- == Sinfonia di man == Durante di e selebrashon di maskarada, e instrumènt mas prinsipal ta sinfonia di man. Esaki ta un sinfonia ku ta toka ku man. E tokadó di sinfonia di man ta dirigí e grupo di maskarada. Otro tipo di instrumènt Segun tempu ta desaroyá, gruponan a introdusí mas instrumènt musikal den e ritmo kultural di Boneiru. Esnan ku mi a menshoná tabata tei tur tempu i tei te dia di awe. Tin instrumènt di ántes ku awendia bandanan no ta usa mashá mas. Por ehèmpel karkó. Karkó ta e kokolishi di mas grandi na Boneiru. Tabata usa kaska di karkó ántes komo instrumènt di supla pa tur tipo di okashon. -------------------------- {{Databox}} '''Premio Sticusa''' tabata un premio literario pa tur idioma di Surnam i Antias Hulandes, pr ehempel Srnan Tongo, Hindi i Papiamentu ku eksepshon di hulandes. * 1976 ** premio literario - Guillermo Rosario ** premio di incentivo - Henry Habibe; Federico Oduber *1975 ** premio literario - [[Antoine Maduro]] *1976 *1977 ** premio di incentivo - [[Pacheco Domacassé]] (rechasa) [[Category:Kultura]] [[Category:Antias Hulandes]] ------------------- '''Adriaan Lacle''' ([[16 di yüni|16 di juni]] [[1866]] - [[21 di yüni|21 di juni]] [[1935]]), tabata un komersiante magnate Arubano. cu ta conecta cu varios eificio di herencia: * Casa La Quinta * [[Cas Veneranda]] * stadhuis di oranjestad * [[Fontein (Aruba)|Fontein]] == Biografia == Hij is geboren op 16 juni 1866, yiu di Casper Pieter Laclé en Nano Jacomina Nicolasa Henricus y tabata e mayor di seis yu. No tin hopi konosementu tokante su edukashon di mucha òf kualke di su promé eksperensianan di negoshi, pero durante su bida laboral e a yuda hende haña prestamo, tabata un komersiante ku a logra hopi, i tabata doño di varios tereno. De echo, el a encarga e konstrukshon di e famoso kastigu La Quinta Carmen, awor un restorant. Ounke nunka e mes no a biba den e kas bunita ei, su kas mes tambe tabata reflehá su éksito i bon gusto. Awe ainda su kas ta den bon kondishon i por haña e kas den e kaya di Oranjestad. Pa loke ta trata su bida personal, ta bisa ku el a kasa dos biaha durante su bida. E tabatin su promé yu muhé durante su promé matrimonio, pero el a pèrdè su esposa poko despues di su nasementu. Durante su di dos matrimonio el a haña 16 yu. Sinembargo, a bisa ku solamente 11 di e 17 hòmbernan ei a logra pasa 18 aña di edat. Na 1891 el a bolbe casa cu Leonsa Oduber (1871- 1951) El a fayece na e edad di 69 ana. (Oranjestad)—The name Adriaan Laclé may ring a bell to locals as one of the bigger roads on the island, but about a century ago, Adriaan Laclé was a rich businessman, well-known for his generosity, wealth, and taste. Adriaan was born in 1866 and was the eldest of six children. Not much is known about his childhood upbringing or any of his earlier business ordeals, but during his hay day he often helped people get loans, was a well-established trader, and owned several plots of land. In fact, he commissioned the construction of the famous La Quinta Carmen manor—now a restaurant. Though he himself never lived in the beautiful manor, his own house also reflected his success and good taste. Today his house still stands in good condition and can be found in the back streets of main street Oranjestad. Regarding his personal life, it has been said that he was married twice during his lifetime. He had his first daughter during his first marriage but lost his wife soon after her birth. During his second marriage, he fathered 16 children. However, it has been said that only 11 of those 17 made it past 18 years of age. Perhaps two of his most well-known daughters are Maria Monica Laclé and Maria Veneranda Laclé, who went on to marry successful brothers Eloy Arends and Maximilian Arends, respectively. Their houses are still standing; Eloy and Maria Monica’s mansion functions as a townhall, used to host civil marriages, while Maximilian and Maria Veneranda’s house stands on the opposite side of the road to them—though currently under renovation after years left in ruin.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240521.pdf Adriaan Laclé One of Aruba’s richest men in the twentieth century], Aruba Today (21 di mei 2024) </ref> Source: De Kolibrie op de Rots (en meer over de geschiedenis van Aruba) by Evert Bongers {{Appendix}} ---------------------------- {{Databox}} [[File:Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg|thumb|Pan bati cu pisca y cabaron]] en.wiki: '''Pan bati''' ta un pan plat, cu ta un autentico specialidad di e cushina [[Aruba]]no. Na Aruba ta come esaki como pan y na banda di otro platonan manera sopa carni, stoba y paska hasa. Tambe por come cu sucu riba dje o otro reyeno. Pan bati ta parce un pancake, pero cu un sabor diferente y hopi menos dushi.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> E ta traha di hariña di maishi (sorghum), hariña di trigo y lechi. Originalmente e tabata wordo traha riba un casuela, awendia ta uza un panchi.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> E creacion di pan bati a ser influencia pa diferente cultura manera esun di e conkistadonan [[Spaña|Spaño]] i esun di e nativonan indjan. Pero e influencia di mas grandi a bini di e cultura crioyo Arubano. Pan bati ta un auténtiko plato di Aruba, ku ta parce pancake pero ku un sabor diferente. Pan bati ta un plat di pan ku ta wòrdu traha manera pancake, pero ku un sabor hopi ménos dushi. E ta un plato di banda hopi popular i ta kumpli ku kasi tur kos típiko arubano, manera sup, stew i piská fritu òf shellfish. E por wordo combina na banda di diferente plato manera sopa carni, stoba y paska hasa. Pan Bati is een vrij dikke pannenkoek die van oorsprong uit Aruba komt en gebakken wordt op een kasuela. Een kasuela is een gietijzerplaat waar ( met erg weinig boter ) de pannenkoeken op worden gebakken. Intussen heeft de kasuela plaats gemaakt voor de koekenpan.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> {{Multiple image | image1 = Maishi Rabo (Sorghum bicolor).jpeg | image2 = Casuela 16 36 24 540000.jpeg | caption2 = ''Casuela'' (flat cast iron griddle)or ''Buren''(flat clay griddle)are used to cook ''[[arepa]]'' cachapa and pan bati. An equivalent variety is the [[Comal (cookware)|comal]]. | caption1 = In Aruba ''maishi rabo'' ([[Sorghum bicolor; Spc.introduced]]) is used to make ''pan bati'' (typical Aruban flat native bread). While funchi is made from corn ([[ Zea mais]]) | total_width = 400 | image3 = Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg | caption3 = Fried ''piska cora'' ([[Lutjanus purpureus|red snapper]]), shrimp, and pan bati. }} == Pan bati == Pan bati is een authentiek Arubaans bijgerecht, dat pannenkoek lijkt maar anders van smaak is.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> Pan Bati is een broodachtig bijgerecht dat wordt gebakken als pannenkoeken, maar veel minder zoet smaakt. Het is een zeer populair bijgerecht en past bij bijna alle typisch Arubaanse gerechten, zoals soepen, stoofpotjes en gebakken vis of schelpdieren. E pancake pisá aki ta wòrdu traha di kuminda di sorgo i lechi. E pasta ta wòrdu traha riba un plaka di heru, e cazuela. I e pan bati ta kuminda komo kuminda di banda ku piska, karni, sopa òf stew. Na lugá di patata òf riso. Den algun reseña e proporshonnan di farinha di maishi i farinha di trigo ta varia, i algun kushinan ta añadí un wowo òf sukari di vanila na lugá di sukari normal. E ta un receta excelente pa experimenta cu ne. Y cu bo no tin cazuela, no ta importa. Un bon pan tambe lo ta bon. E panbati ta traha di un compuesto di harina di maishi i di trigo. E proporshon di esakinan ta krusial pa por haña un resultado bunita i friu. Originalmente, Pan Bati tabata wòrdu kaktá riba un plaka di heru, e casuela. Deze dikke pannenkoek wordt gemaakt van sorghummeel en melk. Het deeg wordt op een ijzeren plaat, de cazuela, gebakken. En de pan bati eet je als bijgerecht bij vis, vlees, soep of stoofgerechten. In plaats van aardappels of rijst. In sommige recepten variëren de verhoudingen van het maismeel en het tarwemeel, en sommige koks doen er een ei bij, of vanillesuiker in plaats van gewone suiker. Een uitstekend recept dus om mee te experimenteren.En dat je geen cazuela hebt, geeft niets. Een goede bakpan voldoet ook. De panbati is gemaakt van een mengstel van mais- en tarwemeel. De verhouding hiervan is cruciaal om een lekker luchtig resultaat te krijgen. Oorspronkelijk werd Pan Bati gebakken op een gietijzeren plaat, de casuela.<ref>https://www.antilliaans-eten.nl/en/recepten/arubaanse-pan-bati/</ref> Maar het gaat ook prima in een koekenpan. De naam pan bati betekent letterlijk "geslagen of geklopt brood". Het doelt natuurlijk op de bereiding van het beslag, dat flink schuimig wordt opgeklopt voordat het in de pan gaat. Panbati wordt meestal bij het avondeten gegeten en wordt geserveerd als alternatief voor [[rijst]], [[aardappel]]en of [[funchi]]. Soms wordt de panbati ook gewoon als pannekoek gegeten met een klontje boter en wat poedersuiker. Op feesten wordt geitensoep met pan bati gegeten. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ------------------- '''Premio Nacional di Teatro''' (PNT) ta un premio institui pa departamento di Cultura di Aruba (DCA) na aña 2004. Otorgamento di e premio ta tuma luga anualmente na ocacion di e celebracion di Dia Mundial di Teatro, riba o rond di [[27 di mart|27 di maart]]. E premio ta wordo otorga na persona, grupo of fundacion cu a contribui na desaroyo di arte di tarima na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA cu premio nacional di Teatro Aruba 2005-2021], 24ora.com (6 di juni 2021)</ref> Cada lustro ta entrega alaves e “reconocemento special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> E prome premio a wordo otorga na 2005 y e prome reconocimiento di Bida Largo na 2009, titulo cu a bay pa prome bes na e tecniconan di Cas di Cultura Aruba, señor Richard Hopmans y señor Rolande Bryson. == Laureado == * 2005 - [[Mascaruba]], grupo teatral * 2006 - [[Jubi Naar]] (1943-2024), autor, critico, actor, periodista y director di teatro * 2007 - Amy Lasten, maestro, directora y actriz * 2008 - Carmen Herrera, autor, director di teatro, actriz y compositor hunto cu grupo teatral Kibrahacha * 2009 - Oslin (Chin) Boekhoudt (19??-2015), autor, actor y director di teatro * 2010 - Leo Tromp (1943-2021), presidente Internacional di Teatro Amateur, IATA y FUNDARTE. * 2011 - [[Vale Croes]] (1951-2015), comediante * 2012 - Mirto Laclé, gestor cultural * 2013 - [[Diana Antonette]], actriz y directora di Teatro di Danza Arubano. * 2014 - no a otorga premio * 2015 - no a otorga premio * 2016 - no a otorga premio * 2017 - no a otorga premio * 2018 - no a otorga premio * 2019 - ? * 2020 - ? * 2021 - Lenie Jeandor, actriz, escritor y director di teatro * 2022 - Persey Jeandor, actor, cantante, comediante y director di teatro * 2023 - [[Norman de Palm]], productor di teatro * 2024 - [[Instituto Pedagogiko Arubano]] (CKV Teatro) == Recipiente “Reconocemento Special di Bida Largo” == * 2009 - Richard Hopmans y Rolande Bryson, tecniconan di Cas di Cultura Aruba; pa dedica henter nan bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral) * 2019 - Farita Luidens, actriz, comediante, productor, escritor di teatro; pa 50 aña den farandula cu su mega produccion “Ken ta Basha Abou”) * 2020 - [[Cas di Cultura]]; pa mas di 60 aña na servicio teatral y cooperacion pa lanta arte di tarima. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] Manera ta custumber, tur aña Departamento di Cultura Aruba ta organisa e actividad teatral di mas grandi na Aruba cu ta relaciona cu Celebracion di Dia Mundial di Teatro. Anexo na e programa di celebracion, cada aña ta otorga e Premio Nacional di Teatro na un persona, grupo of fundacion cu a traha y cu a contribui grandemente cu e desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA CU PREMIO NACIONAL DI TEATRO ARUBA 2005-2021], 6 di juni 2021</ref> Cada lustro ta ser entrega alaves e “Reconocemento Special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> ----------------------------------------- '''Museum of Industry''' (''Museo di Industria'') ta un [[museo]] na [[Aruba]], dedica na e historia industrial di e isla, ku a kuminsá den [[siglo 19]]. E ta situa na [[San Nicolas]], den e edificio monumental di e toren di awa. Despues di restauracion di e edificio e museo a habri na juli 2016. == Exhibicion permanente == Pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e museo ta mustra sinku pilar economico importante den historia di Aruba. E ta trata di e industrianan di oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. Museo di Industria ta forma parti di Fundacion Museo Arubano, cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sector cultural di Aruba, historia y naturalesa. == Edificio == E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939; architecto tabata [[Pieter van Stuivenberg]]. Su construccion ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. Na 2003 Fundacion Fondo pa Monumento Aruba (SMFA) a kumpra e edificion pa asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E museo ta mustra pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e sinku industria mas importante den historia di Aruba: oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. E Museo di Industria ta situá den e Toren di Awa na San Nicolas i ta konta e historia industrial di Aruba, ku a kuminsá den siglo 19. E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939 i ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. A kumpra e Toren di Awa pa e Monumentonan di Fundashon na 2003 asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E Museo di Industria ta forma parti di Aruba Fundacion di Museo (Fundacion Museo Aruban), cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sektor kultural di Aruba, historia i naturalesa. E museo di E industria ta habri tur dia for di 9'or di mainta te 6 di atardi. The Museum of Industry is located in San Nicolas—better known as the art capital of Aruba. This museum exhibits the industrial history of gold, aloe, phosphate, oil and tourism through elaborated displays and multimedia installations.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240402.pdf Create museum memories], Aruba Today (2 di april 2024)</ref> The Museum of Industry is situated in the Water Tower in San Nicolas and narrates Aruba's industrial history, which began in the 19th century. The Water Tower was built in 1939 and consists of three sections: the substructure, the high-rising vertical shaft, and the tank at the top. The Water Tower was purchased by the Monuments Fund in 2003 so it can be restored and preserved as one of Aruba's monuments. The Museum of Industry is part of Aruba Museum Foundation (Fundacion Museo Aruban), which is a foundation set to maintain, preserve, and protect the Aruban cultural sector, history, and nature. The museum of Industry is open daily from 9 am till 6 pm. For more information, check out their Facebook page Museum of Industry Aruba. ----------------------------- ==Musica den Caribe Hulandes== * en.wiki:Music of the former Netherlands Antilles E músika di Antias Hulandes ta un kombinashon di elementonan nativo, afrikano i europeo, i ta estrechamente konektá ku tendensia di paisnan bisiña manera Venezuela i Colombia i islanan manera Puerto Rico, Cuba, Santo Domingo, Haiti, Martinique, Trinidad, Dominica i Guadeloupe. E islanan di Curaçao i Aruba, ku tabata forma parti di Antillanan Hulandes, ta konosí pa nan vals, baile, mazurka i un tipo di músika ku ta wòrdu yamá tumba, ku a haña su nòmber for di e tambornan di conga ku ta akompañá e músika. E otro islanan ta hopi mas chikitu ku Aruba, Bonaire i Curaçao. Nan ta Sint Eustatius, Sint Maarten i Saba. Sint Eustatius tin un bida nocturno chikitu, ku solamente un club nocturno (e zouk Largo Height Disco) [1] na 1996. E habitantenan, e "Statianonan", ta tene baile improvisá den kaya, yamá "road blocks", usando stereo di outo. Saba tin un kantidat di baile den diferente restorant, inkluyendo un gran variedat di hip hop, calypso, soca, kompa, zouk, bouyon, reggae i merengue. Sint Maarten tin un bon konosí tradishon di karnaval ku músika i baile, ku ta tuma lugá meimei di aprel i ku ta kulminá ku e tradishonal kimamentu di Rei Moui-Moui, i tambe un kantidat di klubnan di anochi i kasinonan ku músika; "spot"nan popular kaminda lokalnan ta bai baila ta inkluí Boo Boo Jam i Lago Height, tur dos situá na e parti nort (franse) di Sint Maarten; e banda di kasinonan mas popular ta King Bo-Bo, konosí komo e "King of Calypso". 2] == Aruba == Musica ta masha estrechamente conecta cu e cultura Aruba, y ta hunga un rol importante den fiesta, carnaval y celebracionnan informal. E músika di karnaval a nase na Trinidad na fin di siglo 18, i ta kombiná temanan romántiko, melodía inspirá den calypso, i tambor di tumba. Otro selebrashonnan Arubiano ku ta basá riba músika ta incluí Dera Gai, Dande, Gaita i Aguinaldo. Op Aruba speelt muziek niet alleen op feestdagen een belangrijke rol, maar ook tijdens de carnavalsperiode en informele vieringen. Omdat het eiland zo klein is, heeft de muziek van Aruba rijke invloeden van Afrika, Europa en Latijns-Amerika. De muzikanten hebben de muziek wel een onmiskenbaar Arubaans/Antilliaans geluid gegeven zodat het toch niet hetzelfde is. {{div col}} * [[Asambeho]] * [[Calypso]] * [[Roadmarch]] * [[Steelband]] * [[Dande]] * [[Tumba]] * [[Waltz antiano]] * [[Bolero]] * [[Soca]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ==Bonaire== E isla di Bonaire ta konosí pa un kantidat di baile, entre otro e baile di Bari i e baile di Simadan. Polka, carioca, rumba, merengue, danza, joropo, jazz waltz i mazurka importá tambe ta popular. [[Baile di Sinta]] ta un baile popular di fertilidat, ku ta wòrdu ehekutá rònt di un palo di mei. Cancionan di trabou tradicional Africano na Bonaire a evoluciona cu tempo den cancionan ritual cu baile compleho, instrumentacion y polifonia. 3] E Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di e mesun nòmber, i tambe na otro okashonnan, ta wòrdu dirigí pa un kantante soltero ku ta improvisá tekstonan ku ta komentá eventonan lokal i figuranan (un kantante asina ta similar na un calypsonian). E baile di Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di Bari, ta bai huntu ku un tambor ku ta parse un bongo, yamá un Bari. E promé parti di e baile ta presentá hòmbernan ku ta kompetí den un baile stilizá, ritual pa muhénan, siguí pa un parti kaminda e parnan ta baila, maske nan no ta mishi (e ta similar na tumba).[ 3] Despues di e kosecha di sorgo den luna di febrüari te ku aprel, e festival di Simadan ta tuma lugá pa selebrá, ku e wapa, un baile ritmiko, ku ta bai huntu ku e selebrashon. E kansionnan tradishonal di Simadan ta inkluí tres forma di yamada i kontesta, e Dan Simadan, Belua i Remailo. Nan ta uza instrumentonan manera bari, wiri, karko, quarta, guitar, triangle y clapping. 3] {{div col}} * [[Bari]] * [[Simadan]] * [[Tumba]] * [[]] {{div col end}} ''Bari'' is a festival, dance, drum and song type from the Dutch Antillean island of [[Bonaire]]. It is led by a single singer, who improvises. Lyrics often concern local figures and events of importance.<ref>{{cite web|url=http://www.geographia.com/bonaire/boncul01.htm|work=Geographica: Bonaire|title=Culture: A Rich and Diverse Heritage|access-date=December 3, 2005}}</ref> ==korsou == {{div col}} * [[Wals antiano]] * [[Danza]] * [[Mazurka]] * [[Tumba]] * [[Tambu]] * [[Muzik di zumbi]] * [[Ritmo Kombina]] * [[Latin rap]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ''[[Tumba (music)|Tumba]]'' is a style of Curaçao music, strongly African in origin, despite the name's origin in a 17th-century Spanish dance. Traditional ''tumba'' is characterized by scandalous, gossiping and accusatory lyrics, but modern ''tumba'' often eschews such topics. It is well known abroad, and dates to the early 19th century. It is now a part of the [[Carnival Road March]].<ref>{{cite book|author=De Ledesma, Charles |author2=Gene Scaramuzzo |chapter=Dance-Funk Creole-Style|year=2000 |editor=Broughton, Simon |editor2=Ellingham, Mark |editor3=McConnachie, James |editor4=Duane, Orla|title=World Music, Vol. 2: Latin & North America, Caribbean, India, Asia and Pacific|pages=289–303|publisher=Rough Guides|isbn=1-85828-636-0}}</ref> == Sint Maarten == {{div col}} * [[Ponum]] * [[Quimbe]] {{div col end}} ''[[Quimbe]]'' is a topical song form from the Dutch Antillean [[St Maarten]]. It traditionally accompanies the ''ponum'' dance and drumming, but is now often performed without accompaniment. Lyrics include gossip, news and social criticism, and use clever puns and rhymes. Performance is often competitive in nature.<ref>{{cite book|title=New Grove Dictionary of Music & Musicians|editor=Sadie, Stanley|chapter=Dutch Antilles|publisher=Macmillan Publishers|location=London|year=1995|isbn=1-56159-174-2|page=777}}</ref> Other genres include: {{div col}} * [[Latin hip hop|Latin Rap]] * Ritmo Kombiná * [[Tambu (music)|Tambú]] * Seú * Wals * [[Zumbi]] {{div col end}} ----------------------------------------------------- --------------------------- Het Natuurhistorisch Museum van Bonaire is een museum geopend in 1885 en gevestigd in Kralendijk op Bonaire . Geschiedenis Gebouwd in 1885 door een Venezolaanse plantage-eigenaar, werd de eigenaar er na de Tweede Wereldoorlog van beschuldigd samen te werken met de nazi's door de bewegingen van transportschepen met een zender-ontvanger door te geven aan Duitse onderzeeërs in de Caribische Zee. De eigenaar wordt in Venezuela gearresteerd en de eigendommen worden in beslag genomen. Vervolgens werd het in 1947 aangekocht door de familie Herrera , een van de meest invloedrijke families op Bonaire . Het huis heette destijds het “Van der Reehuis”. Het groeide uit tot een kleine winkel met vlees van de plantage in Washington, houtskool, groenten, ingeblikte goederen en vervolgens bier en limonade. Tegenwoordig is dit herenhuis een van de historische monumenten van Bonaire en herbergt het het Bonaire Natural History Museum. Het bewaart Indiase kunstvoorwerpen, schelpen en zeedieren , Bonaire-vogels, koralen, schelpenfossielen, plantagegereedschappen, antieke flessen en nog veel meer . --------- '''FuHiKuBo''' (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) ta un organisashon boneriano dedika na registra e historia di Boneiru. El a wordu funda dia 6 di ougustus 1998. == link eksterno == * [http://archivoboneiru.com/ Wepsait di Archivo di Boneiru] FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) es una organización de Bonaire dedicada a registrar la historia de Bonaire. La fundación se creó el 6 de agosto de 1998 y se dedica a la[1]: Dat doet zij onder meer door Bonairiaanse ouderen op video te laten vertellen over hun eigen geschiedenis. De collectie bestaat uit archiefmateriaal verzameld door Boi Antoin. Via de website archivoboneiru.com zijn meer dan 1000 interviews en documentaires te zien die een beeld geven van het eiland.<ref>[https://www.unesco.nl/nl/artikel/unesco-accrediteert-bonairiaanse-stichting-fuhikubo Unesco accrediteert Bonairiaanse stichting Fuhikubo], 11 di september 2020</ref> {{Appendix}} ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} [[File:Dakkappellen Weststraat 15.jpg|thumb|275px|Dak di Casita Geel]] '''Casita Geel''' (of ex-cas di Aruba Bank) ta un cas di cunucu na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]], situa den centro di ciudad na Weststraat 15. E ta un [[monumento]] proteha y a wordo registra den Registro di Monumento dia 10 di mart 2011. Het kunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 is een beschermd monument en is op 10 maart 2011 in het Monumentenregister ingeschreven.[2] Het is eigendom van de Stichting Monumentenfonds Aruba en was tot eind 2019 in gebruik als kantoor van ARINA. == Historia == Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya G.F. Betico Croes (antes Nassaustraat) y Waterweg, pega cu e edificio di Aruba Bank. Ta probable cu e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un [[Fransia|Frances]]<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> y na 1908 a wordo cumpra pa Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest-Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest-Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas.[[File:Aruba Bank.jpg|thumb|left|John Eman Bank den Caya Betico Croes]] El a resta como e ultimo casita di cunucu den e caya principal comercial di oranjestad, despues cu tur e otronan a keda tumba abou y remplasa pa edificionan nobo i mas moderno durante [[siglo 20]]. [[File:Voorgevel Weststraat15.jpg|thumb|Fachada dilanti na Weststraat 15]] ---- nl.wiki:Weststraat 15 is een stadskunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 in Oranjestad, de hoofdstad van Aruba. Het staat ook bekend als het Gele Huisje (of "Casita Geel" in Papiaments) of ex-Aruba Bank Huisje. Het is tot stand gekomen mogelijk in 1908. Er is ook sprake volgens Plantage Zorg en Hoop dat het in 1860 zou zijn gebouwd door een Fransman.<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> [1] Het jaartal 1908 en huisnummer 97 boven de hoofdingang zouden hierdoor verwijzen naar een verbouwing uitgevoerd door de toenmalige eigenaar Richard Johannes Eman die het had aangekocht. Eman was gehuwd met Johana van der Biest en samen kregen ze zes kinderen. Als volwassene trouwde een van de dochters met de bankier John Gerard Eman die de stichter was van de Aruba Bank. Originalmente, la casa estaba situada en la esquina noroeste de Caya G.F. Betico Croes, antigua Nassaustraat, y Waterweg. Estaba situada con su fachada alejada de la línea de edificación con una plaza con grandes árboles delante. En el contexto urbano y sobre todo para la principal calle comercial de Oranjestad, esta casita era muy especial porque seguía siendo la última casa stadskunuku presente en esta calle. Todas las demás casas stadskunuku habían sido demolidas durante el siglo XX y sustituidas por nuevos edificios más modernos. == Historia == == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix}} Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya Betico Croes y Waterweg, pega cu e actual edificio di Aruba Bank. Probablemente e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un Franses y na 1908 a wordo cumpra pa Sr. Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest- Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest- Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas. Na aña 2000 cu e meta pa preserva e casita aki pa futuro generacionnan y evita e bay perdi a dicidi pa muda esaki pa un locacion nobo na Weststraat. Pa aloca e monumento a busca un tereno den Oranjestad mes paso akinan ta caminda cu e cas di cunucu mester a keda mirando cu ta den e area aki so por a haya e tipo di casnan aki. Un otro punto importante tabata cu mester a haya un tereno caminda por a aloca e cas mescos cu na su tereno original na un distancia di 14 meter for di e rooilijn esaki ta ser considera un locacion historico. Asina a logra yega na e tereno caminda e edificio ta actualmente despues cu e tereno a keda traspasa pa Stichting Monumentenfonds Aruba. Esaki ta e unico biaha cu na Aruba a muda un monumento completamente. Despues di a fungi como museo, oficina, restaurant awor eCasita Geel lo ta e cas nobo di Moonshine Diaquiri & Co.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/10/AM231010.pdf E portanan di Casita Geel lo habri un biaha mas pa publico], AweMainta (10 di oktober 2023)</ref> {{Appendix}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=}} {{References}} }} [[Category:Hende]] [[Category:Monumento|Aruba]] [[Category:Aruba]] ------------------------------- User:Curatoraruba10/sandbox '''Museo di Industria''' ta un [[museo]] na [[Aruba]]. E ta situa den [[Watertoren San Nicolas|Watertoren di San Nicolas]], un edificio monumental na skina di Bernardstraat y Caya Cooper.? E museo tin un exposicion permanente cu ta pinta e desaroyo industrial di Aruba, cuminsando cu e explotacion minanan di oro, e cosecha di aloe, e industrianan di fosfaat y petroleo y finalmente cabando cu [[turismo]]. Het Industriemuseum, gehuisvest in de voormalige watertoren te San Nicolas, geeft een beeld van de industrialisatie van Aruba. Dat verhaal begint met het goud delven, de aloëwinning, de fosfaatindustrie, om dan eerst uit te komen bij de olie­industrie en ten slotte het toerisme.  == Watertoren San Nicolas == E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas, construi pa LWV (Lands Water Voorziening, awendia WEB Aruba NV) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Architecto tabata [Pieter van Stuivenberg]], kende tabata traha pa LWV na korsou. == locatie == Museo Industrial ta situa alabez den un edificio cu ta hopi apropia pa cu e tematica di e exposicion aki…e edificio monumental a ser contrui pa LWV (Lands Water Voorziening) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Di e forma aki por acomoda e cantidad di migrantenan cu a bin busca un bon futuro na Aruba y cu pa gran parti a establece nan mes den e pueblo aki. Pa loke ta diseño por remarca cu e ta mustra razgonan di estilonan di moderno na momento di su construccion manera art deco y nieuw bouwen cu ta refleha e enfoke riba forma, dynamismo y functionalidad di e periodo. E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas y sin duda ta un recuerdo potente y symbolico di e desaroyo tecnologico industrial di e epoca atras. en.wiki: ==Industry museum== The industry museum provides an overview of the industrial activities on Aruba. It has displays of the gold, [[aloe]], phosphate ([[guano]]) and oil industries which were present on the island.<ref>{{cite web|url=https://www.aruba.com/nl/ontdek/het-industriemuseum |title=Het Industriemuseum |website=Aruba.com |language=nl |access-date=19 February 2022}}</ref> The [[public utility]] companies of Aruba have permanent exhibitions of their activities.<ref name="beautiful"/> -------------------------------- '''Museo Historico di Aruba''' ta e [[museo]] mas bieu na [[Aruba]]. E ta situa den [[Fort Zoutman]] na Oranjestad. Artwell Cain: Het oudste museum is het Historisch Museum Aruba, opgericht 1961 en nu bekend als Museo Historico Arubano (FMA). Aanvankelijk viel het museum onder het beheer van de Stichting Cultureel Centrum Aruba, in 1975 kreeg het een eigen stichtingsbestuur. De doelstelling was het oprichten en beheren van één of meer musea met objecten en kunstzinnige voorwerpen van cultuurhistorisch en natuurhistorisch belang en de bewustwording van de Arubaanse bevolking van het verleden.4 In 1984 kreeg het museum een permanente behuizing in het historische Fort Zoutman, in het centrum van Oranjestad. Dit gebouw dateert uit 1798, de ernaast gelegen Willem III-toren uit 1868. ------------------------------------------- {{Databox}} [[File:Museo di Tambu Shon Cola.jpg|thumb|Museo di Tambú Shon Cola]] '''Museo di Tambú Shon Cola''' ta un [[museo]] chikitu na [[Kòrsou]]. E ta situá ost di [[Willemstad]] entre [[Spaanse Water]] i Sint Jorisbaai, den region di Bandariba. Den un kas di famia, tipo [[kas di kaha]], na Kaya Sabana Baka 31.<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021), pag.61-65.</ref> == Mira tambe == * [[Lista di museo na Kòrsou]] {{Appendix}} [[Category:Kòrsou|Museo]] [[Category:Kultura]] [[Category:Kòrsou]] Het Museo di Tambú Shon Cola ligt ten oosten van Willemstad, tussen het Spaanse water en de Sint Jorisbaai. Het vrijstaande huis met zijn veranda, dieprode muren en witte vensters is een eenvoudige versie van de deftige landhuizen van de witte elite, in de volksmond kas di kaha. Een bord bij de ingang vermeldt, in het Papiaments: ‘Een volk heeft recht op zijn eigen geschiedenis.’<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021).</ref> Het museum is opgericht in april 2015 door Mr. dr. René Rosalia (1948), politicus en oud­minister van Onderwijs, Cultuur, Sport en Wetenschap. Deze tambú­speler en ­componist promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam op een onderzoek naar de wettelijke en kerkelijke repressie van afro­culturele volksuitingen. Rosalia is ook een van de drijvende krachten achter het bijschrijven van tambú in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland, in november 2016.91 In het museum bracht hij een groot deel van zijn in 1972 gestarte privécollectie onder. Tekstborden geven uitleg in het Papiaments en Engels. In vertaling: ‘Tambú werd gespeeld vanuit diepe spirituele redenen. De aanwezigheid van tambú in het leven van “yesterday’s people” was om te voldoen aan de plichten die verbonden waren met hun intense spirituele orientatie.’ Tambú bood hun bescherming en veiligheid. Met tambú kon de mens contact maken met God. Zonder tambú was je onbeschermd en zwak. Op een monitor zijn beelden te zien van een feest op Bandabou in 1991, waar paren dansen op tambú­muziek. Tambú is verbonden met de jaarwisseling en eindigt op Dumingu di Tres Rei, de zondag na Drie Koningen. De tambú­spelers identificeren zich met de zwarte koning Balthazar.92 --------- ------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''Johannes (Johan) Hartog''' (☆ 1912 - † 1997 na [[Salzburg]]) tabata un historiador, escritor y bibliotecario antiano. E ta ser considera un di e pioneronan cu a pone e fundeshi pa investigacion cientifico socio-cultural tocante [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{citeer web|url=https://www.creativeeuropedesk.nl/sites/default/files/files/UNESCO%20Aruba%20Heritage%20report%20Luc%20Alofs%20okt08_0.pdf|auteur=Alofs, Luc|titel=The Aruba Heritage Report|werk=Aruba National Commission for [[UNESCO]]|datum=2008|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> == Bibliografia == Johan Hartog tabata un persona remarcabel; e tabata protestant cu e converti den catolico y a promove den [[teologia]] (''doctor theologiae'') na Universidad di London.<ref name="Hartog">{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402196:mpeg21:a0006|titel=Dr. Hartog vertrokken|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-11-12|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> E tabata biaha hopi, entre otro den tur skina di [[Oropa|Europa]] y [[Medio Oriente]], acumulando conocemento na diferente universidad, pais y sociedad. Na juni 1940 el a yega [[Kòrsou|Corsou]]. Den añanan 1940 pa 1946 Hartog tabata redactor en hefe di [[Amigoe|Amigoe di Curaçao]], corant cu e momento ey tabatin circulacion na tur e islanan di [[Kòrsou i Dependensianan]]. Bou di su guia Amigoe a converti di un corant semanal den un corant diario.<ref name="Hartog"/> Despues di 1946 el a continua cu Amigoe como coresponsal. Entre 1946 i 1948 el a muda bek pa Hulanda, unda el a keda nombra redactor en hefe di e corant regional "Gooi- en Eemlander" na Hilversum. Desde 1948 el a traha pa Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) y tabata enbolbi pa cu lantamento di un centro cultural na [[Kòrsou]] y [[Aruba]]. Na 1950 el a wordo nombra director di e [[Biblioteca Nacional Aruba|biblioteca di Aruba]], cu tabata situa na Lagoenweg na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Mas despues e biblioteca ta muda pa [[scol 1888|Wilhelminastraat]], unda Hartog a keda director te su pensioen na 1972. Hartog tabatin un cantidad di publicacion riba su nomber. Mayoria di su buki a wordo publica na Aruba pa e imprenta VAD (Verenigde Antilliaanse Drukkerijen, antes D.J. de Wit). Di su obranan algun a wordo traduci na idioma [[Ingles]] of [[Spaño]]. Mas conoci ta su obra ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'' (Historia di Antias Hulandes), un cronica antiano den cuater tomo cu a sali entre 1953 y 1981.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://www.bibliotecanacional.aw/pages/johan-hartog/|titel=Johan Hartog|werk=[[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]|datum=2018-02-23|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Den e ultimo aña a saca como e di cincu tomo un registro y bibliografia historico. Na aña 1948 Hartog a casa cu Elisabeth Wouters, yiu muhe di G.J.J. Wouters (1883-1973), [[Lista di gobernador di Antia Hulandes (1634-1954)|gobernador di Antias Hulandes]] entre 1936 y 1942. Huntu nan a biba na [[La Piccola Marina]] di 1950 te 1980, ora nan a bandona Aruba pa motibu di salud di Elisabeth.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640175:mpeg21:a0088|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-09-29|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Na 1997 Hartog ta fayece na edad di 85 aña, net un luna despues di su esposa, y a wordo dera na Salzburg dia 21 di mei 1997. == Obra (seleccion) == * 1944 - ''Journalistiek leven in Curaçao'' * 1947 - ''Nederland in de West'' * 1953-1981 - ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'', tomo I te cu IV * 1957 - ''Bonaire: van indianen tot toeristen'' * 1961 - ''Curaçao: van kolonie tot autonomie: na 1816'' * 1962 - ''Het verhaal der Maduro's en foto-album van Curaçao, 1837-1962 : uitgegeven ter gelegenheid van het honderd vijfentwintigjarig bestaan van S.E.L. Maduro & Sons'' * 1964 - ''De Bovenwindse eilanden : Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius : eens gouden rots nu zilveren dollars'' * 1967 - ''The Honen Daliem congregation of St. Eustatius'' * 1968 - ''Luis Brion: de admiraal-financier'' (hunto cu Philip Louis Pierre Brion) * 1970 - ''Mogen de eilanden zich verheugen : geschiedenis van het protestantisme op de Nederlandse Antillen'' * 1971 - ''Honderd jaar gezelligheid in De Gezelligheid, 1871-1971'' * 1973 - ''Tula: verlangen naar vrijheid'' * 1974 - ''The courthouse of Sint Maarten'' * 1976 - ''Geschiedenis van Sint Eustatius'' * 1987 - ''Juwana Morto: Kustbatterij Aruba'' * 1996 - ''Het oude fort op de berg : gedenkboek bij het tweehonderdjarig bestaan van Fort Nassau op Curaçao'' * 1997 - ''De forten, verdedigingswerken en geschutstellingen van Curaçao en Bonaire : van Van Walbeeck tot Wouters, 1634-1942'' {{Appendix}} Johannes Hartog werd op 16 mei 1912 in Baam geboren. Hij volgde het gymnasium en studeerde vervolgens geschiedenis. In 1937, op vijfentwintigjarige leeftijd dus, promoveerde hij in Londen op de 'The Sacrifice of the Church'. Omdat het zijn voornemen was om oripntalist te worden, meldde hij zich als post-graduate student bij het Oosters Instituut in Rome. Zijn gekozen specialisatie zou de Balkan zijn. Maar de Tweede Wereldoorlog verhinderde de voorgenomen studie. Johan Hartog moest Italië verlaten. Omdat een broer van hem met zijn gezin op Curacao woonde, waar deze een betrekking bij de Shell had, belandde Johan Hartog na enige maanden en veel omzwervingen uiteindelijk op Curapao. Dr. Johan Hartog (1912-1997) was in de jaren 1940-1946 hoofdredacteur van de krant Amigoe di Curaçao, 'weekblad voor de Curaçaosche eilanden'. Onder zijn leiding werd de Amigoe een dagblad. Eind 1946 vertrok Joh. Hartog terug naar Nederland. Daar trouwde hij in 1948 met Elisabeth Wouters. Zij was een dochter van G.J.J. Wouters (1883-1973), een voormalig gouverneur van de Nederlandse Antillen (1936-1942). Vanaf 1948 was Hartog als medewerker van Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) betrokken bij de oprichting van het Culturele Centrum Curaçao en het Cultureel Centrum Aruba. In 1950 werd hij benoemd tot directeur van de Arubaanse bibliotheek aan de Lagoenweg in Oranjestad. Later zou de bibliotheek naar de Wilhelminastraat verhuizen, hij bleef er directeur tot zijn pensionering in 1972. Hartog heeft een aantal publicaties op zijn naam staan. Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Bronnen: * "Dr. Hartog vertrokken", in: Dagblad Amigoe di Curaçao d.d. 02-11-1946 *"Cultuur op korte termijn", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 31-05-1950 * "Verdiensten Hartog gememoreerd. Arubaanse bibliotheek viert 20-jarig bestaan", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 14-08-1974 * "Mevrouw Hartog werd 80 jaar", in: Amigoe d.d. 17-01-1987 Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Entre 1953 y 1981 el a publica un cronica di e historia antiano den cuater tomo bou di e nomber 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'. Mayoria di su buki a wordo publica pa e imprenta D.J. de Wit na Aruba. vijf delen waarvan de laatste 1981: Registerdeel en historische bibliografie bij de Geschiedenis van de Nederlandse Antillen Eerst die man. Doctor theologiae. Gepromoveerd in de Godgeleerdheid aan de Universiteit van Londen. UH rechtzinnig protas- j tantsche familie. Werd Roomsch- Katholiek. Reisde véél. De Balkan, Rusland. En het Beloofde Land („the much promised land" schreef — geestig en sarcastisch — onlangs „Linie"). Zoo vergaarde Hartog zijn wijsheid. Aan vele universiteiten (iater ook de Pauselijke van Rome), in vele landen en milieus. Met' die wetenschappelijke en wereldwijsheid spoelde hij, na Juni 1940, aan op Curagao. Een zéér vreemde eend in die subtropische bijt. Het was wijsheid van den Kerkvorst van dit kleinste deel des Rijks — Monseigneur Petrus Innocentius Verriet, den bisschop — dat hij Hartog de leiding gaf van het Missie-orgaan, het algemeene nieuwsblad Amigoe di Curagao, dat eenige malen per week verscheen. Hartog maakte er een dagblad van. Een heel merkwaardig, heel pittig, heel persoonlijk dagblad, soms veel te dwaas, maar altijd pittig en de moeite waard. Soms ging de wijsheid van hoofdartikelen en beschouwingen hoog uit boven dagbladpeil. Soms daalde Dr. Hartog naar het peil van de dorpsgemeenschap en spotte op dat peil j dat de spaanders er af vlogen.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010480233:mpeg21:a0041|titel=Vreemde geschiedenis. Waarom mag Hartog niet terug?|werk=Algemeen Dagblad|datum=1946-11-15|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> ------------------------------------- [[File:La Piccola Marina (Aruba) 19 09 28 897000.jpeg|thumb|275px|Fachada di La Piccola Marina]] '''La Piccola Marina''' ta un edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. El a wordo diseña como cas na 1950 pa arkitecto [[Jan Nagel]] (1913-1972) riba encargo di [[Johan Hartog]] (1912-1997), historiador, escritor y bibliotecario na Aruba. E cas ta unico den su sorto na Aruba. == Edificio == E cas di dos piso ta situa den centro di ciudad na L.G. Smith Blvd. 68, banda di [[Fort Zoutman]] cu bista riba bahia di Paardenbaai y Wilhelmina Park.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640114:mpeg21:a0015|titel=Te Koop|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-07-19|bezochtdatum=2023-10-17}}</ref> E piso abou ta consisti di entre otro un terasa, kamber pa studia, comedor, cushina i kamber cu baño pa e sirviente. E piso ariba tin un sala grandi, dos kamber y un baño. Cada piso tin un superficie di masomenos 90 m². Den e cura tin un casita di aproximadamente 20 m². Ultimo decadanan el a fungi entre otro como oficina y ta actualmente e sede di [[Kolegio di supervishon finansiero Aruba|Colegio di supervision financiero di Aruba]]. == Literatura == * Olga van der Klooster & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 187. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] De benedenverdieping omvat een terras, studeerkarr eetkamer, keuken, bijkeuken en dienstbodenkamer met badkamer. De bovenverdieping bestaat uit c. . grote woonkamer met grandioos uitzicht, twee slaapkamers en een badkamer. De oppervlakte is circa 90 m 2 per verdieping. In de tuin bevindt zich bovendien een tuinhuisje van circa 20 m 2. Het huis is voorzien van veel kasten en verfijningen en verkeert dank zij zorgvuldige bewoning en regelmatig onderhoud, in uitstekende conditie. Uniek voor Aruba en zeer aantrekkelijk geprijsd op NAf. 285.000,- k.k. ----------------------------- '''Adolf Kock''' (1936) ontving een Zilveren Anjer in 2022 vanwege zijn geschiedkundige kennis over [[Aruba]]. Met zijn kennis en verzameling van 1 miljoen foto's vanaf 1800 tot nu heeft hij een belangrijke bijdrage geleverd aan het behoud van ons [[cultureel erfgoed]]. -------------- == Tula == ===Vrijheidsstrijder wordt nationale held=== Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel [[Rehabilitatie (recht)|gerehabiliteerd]] als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot [[Held|nationale held]] van Curaçao.<ref name="historiek.net">[http://historiek.net/slavenleider-tula-uitgeroepen-tot-nationale-held/8736/#.VzQr1vmLTIV Historiek.net: ''Slavenleider Tula uitgroepen tot nationale held'']</ref> Dit werd nog eens benadrukt in [[2013]], toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.<ref>[http://www.curacaovoorjou.nl/cultuur/tula.html Curaçao voor jou: ''Tula'']</ref> Volgens oud-premier [[Don Martina]] kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals [[Nelson Mandela]], [[Martin Luther King]] en [[Mahatma Gandhi|Gandhi]].<ref name="historiek.net" /> Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. [[Canon van Curaçao]].<ref name="Canon">{{Citeer web|url=https://canoncuracao.cw/7-tula/|titel=Tula|werk=Canon van Curaçao|datum= |bezochtdatum=14 november 2021}}</ref> In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de [[Tweede Kamer]] om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 werd wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.<ref>Tweede Kamer der Staten-Generaal [https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2022Z23444&did=2022D50514 Gewijzigde motie van het lid Sylvana Simons c.s. over het verankeren van verhalen over antikoloniale vrijheidsstrijders en verzetshelden in het onderwijs (t.v.v. 36200-VIII-68)]</ref> In de [[Nederlandse_excuses_voor_het_koloniale_verleden#Excuses_regering_voor_slavernijverleden_(Suriname_en_voormalige_Nederlandse_Antillen)|excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden]] werd Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.<ref>Rijksoverheid [https://www.rijksoverheid.nl/documenten/toespraken/2022/12/19/toespraak-minister-president-rutte-over-het-slavernijverleden Toespraak van minister-president Mark Rutte over het slavernijverleden]</ref> Op 4 oktober 2023 erkende staatssecretaris [[Alexandra van Huffelen]] Tula namens Nederland als 'held voor ons allemaal'. "Het was een man die streed voor vrijheid, gelijkheid en broederschap".<ref>{{Citeer web|url=https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/video/video/5411418/na-228-jaar-eerherstel-voor-tula-held-voor-ons-allemaal|titel=Na 228 jaar eerherstel voor Tula: 'Held voor ons allemaal'|werk=rtlnieuws.nl|datum=5 oktober 2023|bezochtdatum=5 oktober 2023}}</ref> ------------------------ {{Variante|a}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} *NOTES Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} -------------- ---------------------------- de.wiki De Kalkoven Aruba is een historische kalkoven die nu in het grootstedelijk gebied van Oranjestad staat . Het dateert uit 1892 en is ontworpen door Santiago Tromp en tot 1949 geëxploiteerd door zijn zoon Felipe Santiago Tromp (1883-1960). Het is de enige authentieke kalkoven op Aruba die nog intact is. Tegenwoordig is het een van Aruba 's weinige industriële monumenten . Voorheen werden eenvoudige veldovens zonder wanden gebruikt. In 1970 is het gerestaureerd en opgenomen in de lijst van monumenten (Lijst van monumenten op Aruba) met het nummer 01-013. Geschiedenis Voordat cement werd geïmporteerd, werden alle gebouwen op Aruba gemaakt met kalkmortel . In die tijd werd de kalk gewonnen uit harde koralen en mosselschelpen en drie dagen boven een houtvuur gebrand. De zo geproduceerde ongebluste kalk werd geblust met water, vermalen en in combinatie met kleizand gebruikt om huizen te bouwen. De ongebluste kalk werd ook gemengd met de olie van aloë , gewreven en verwerkt tot lakproducten . ----------- * Kerki Protestant (Aruba) E '''Kerki Protestant''' ta un kerki di e De '''Protestantse kerk''' is een kerk van de [[Nederlandse Hervormde Kerk|Nederlandse Hervormde]] en [[Lutheranisme|Lutheraans]] gemeenschap in [[Aruba]]. Ze is niet aangesloten bij een internationale organisatie.<ref name="reform">{{nl}} Reformatorisch Dagblad, [https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,20110921:newsml_583ccb1e1294f192d493825627f25370 Veelkleurig kerk-zijn op Aruba], 21 september 2011</ref> E kerki bieu a wordo inaugura na 1846 y ta e kerki mas bieu cu ainda ta existe na Aruba. De oude kerk was in 1846 geopend, en is de oudste bestaande kerk op Aruba.<ref name="monument">{{en}} Monumenten Fonds Aruba, [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/protestant-church/ Protestant Church]</ref> In 1950 werd er een nieuwe kerk naast gebouwd.<ref name="historia">{{nl}} Historia di Aruba, [http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=71 Kleine Protestantse Kerk]</ref> == Historia == NOtes Construccion di e Kerki Protestant na Oranjestad a tuma luga entre 1845 pa 1846 pa e congregacion protestant na Aruba, funda na 1822. E ta construi den un estilo di construccion artesanal-tradicional, e kerki ta independiente y ta situa n’e skina zuidoost di un percela amplio delimita pa Wilhelminastraat, Schoolstraat, Rifstraat y Klipstraat. E fachada sur, cu su porche y su entrada principal, ta situa na Wilhelminastraat 1. E edificio antiguo den cual e kerki tabata situa, actualmente t’esun mas antiguo na Aruba, cumpra pa 250 florin for di famia Arends. E cas, cumpra for di famia Arends, despues a fungi como cas y leslokaal di e iglesia. A celebra e prome sirbishi dia 25 di augustus 1822. <ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/kerki-protestant-ta-conmemora-200-ana-di-su-fundacion-na-aruba/|titel=CONMEMORACION 200 AÑA DI FUNDACION DI KERKI PROTESTANT NA ARUBA|werk=24ora.com|datum=2022-12-01|bezochtdatum=20222-12-10}}</ref> {{Appendix}} ---------------------- {{Variante|c}} '''Radio Trans Mundial Boneiru''' ta un radio-emisora ku 4 zènder na parti suit di [[Boneiru]], ku kual nan ta transmití programa [[Kristianismo|kristian]] ku ta yega te na [[Venezuela]], [[Cuba]], [[Colombia]], [[Brazil]], i otro islanan den [[Laman Karibe|Karibe]]. Sede del mayor transmisor de AM del hemisferio occidental, Shine 800 AM -el sitio de transmisión de TWR en Bonaire- llega a una audiencia potencial de 100 millones en toda América Latina y el Caribe con la esperanza de Cristo.<ref>[https://twr.org/bonaire Boneiru]</ref> == Historia == Na 1952 Paul Freed, misionario merikano, a kuminsa un organisashon mediatiko ''Trans World Radio'' (TWR), pa transmiti di [[Maroko]] pa [[Spaña]]. Despues TWR ta muda pa Monaco. Despues di expande pa otro luganan, manera Guam ta expande pa Boneiru na 1964. TWR a bira e organisashon mediatiko kristian mas grandi na mundu i ta usa, banda di e onda korto i mediano, satelite, internet i otro teknologianan pa transmiti. en.wiki: TWR started in 1952, when Paul Freed [nl] set up the organization to reach Spain by broadcasting from Morocco. Later, TWR moved to Monaco. Other major transmitting sites include Guam, Bonaire,[1] Sri Lanka, Cyprus, and eSwatini (Swaziland). multinational evangelical Christian media distributor. The largest Christian media organization in the world, it uses mediumwave or high-powered AM and shortwave transmitters, local FM radio stations, cable, satellite, Internet, and mobile device technologies. Currently, their programs can be heard in 190 countries in more than 275 languages and dialects. de.wiki:Het is een van de grootste christelijke missionaire media-aanbieders ter wereld. Opgericht door Amerikaanse missionarissen , zond het zijn eerste radioprogramma uit vanuit Marokko naar Europa op 24 februari 1954, onder de naam Voice of Tanger . Na de onafhankelijkheid van Marokko moest TWR zijn zenderlocatie in Tanger verlaten als een aanhangsel van de voormalige koloniale macht. Het zendingswerk bouwde een kortegolfzender in het Prinsdom Monaco , dat in 1960 in gebruik werd genomen. Samen met Radio Monte Carlo deelde het zendingswerk, nu omgedoopt tot Trans World Radio, midden- en kortegolftransmissiesystemen in Monaco. Een paar jaar later bouwde het zendingswerk zijn eigen zenders op locaties in het buitenland. TWR opende voor het eerst een middengolf- en kortegolftransmissiesysteem in de Nederlandse Antillen om Latijns-Amerika te bestrijken . Zenders in Cyprus , Guam , Sri Lanka , Swaziland , Zuid-Afrika en Armenië volgden in de jaren 70, 80 en 90. aire == Vakatura Trans World Radio Bonaire (Boneriano, 19 oktober 2020) Radio Trans Mundial tin 4 zènder na parti suit di Boneiru ku kual nan ta transmití programa kristian ku ta yega te na Venezuela, Cuba, Colombia, Brazil, i otro islanan den Caribe. Tur dia, for di mitar di seis di anochi te ku mitar di nuebe di mainta por tende e evangelio di Hesu-Kristo den seis diferente idioma na e frekuensia 800AM. Pa e komunidat lokal di Boneiru, Trans Mundial ta transmití di dia i anochi na 89.5FM, e Bos di Speransa. TWR begon zijn uitzendingen op 13 augustus 1964. Het is werelds eerste radiostation dat door particulieren beheerd wordt.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461013:mpeg21:a0115|titel=Trans World is tien jaar op Bonaire|werk=[[Amigoe]]|datum=5 augustus 1974|bezochtdatum= 2021}}</ref> In 1964 werd het flamingo-eiland het tehuis van 's werelds eerste radiostation, dat door particulieren beheerd wordt. Na een jaar van hard werken, kwam het zendgebouw in het zuiden van Bonaire klaar. Hierin bevinden zich drie krachtige zenders. De grootste is een AM zender van 500 kw, die de frequentie 800 gebruikt op de standaard band. De twee korte golfzenders. van 50,000 watt en 250,000 watt werden toen ook geplaatst. Om deze reusachtige zenders van stroom te voorzienbouwde TWR, een centrale met twee 16 cylinders generatoren. In het begin werd «*r in 7.ps talen uitgezonden naar Zuid-, Midden- en NoordAmerika en de Caribische eilanden, heden ten dage in vijftien talen en zelfs naar India en Rusland. Het oorspronkelijke kantoor en studio-gebouwen werden ondergebracht in gewone huizen. Nu worden ze gebruikt als huisvesting voor TWR-personeel. In 1968 werd er een modern kantoor en studio gebouwd tegenover Hotel Bonaire. (1994:Studio aan de Kaya Gobernador Debrot) Het werd geopend in januari 1969. IN juli 1993 werden de kortegolf-uitzendingen gestaakt. Trans World Radio is een onderdeel van grote interkerkelijke organisatie, gesticht door Paul E. Freed. Zijn werk begon in 1954 toen Freed „the voice of Tangier" oprichtte. Er werden uitzendingen verzorgd vanuit Tanger, Marokko met een korte golf zender van 2500 watt. ---------- Vanuit Caribisch Nederland bereikt Trans World Radio (TWR) miljoenen luisteraars op het westelijk halfrond. Onze zender is met een vermogen van 440 kilowatt de krachtigste op het westelijk halfrond. Vanuit hier bereikt het Evangelie zowel Brazilië, de noordelijke landen van Zuid-Amerika, het Caraïbische Gebied, Midden-Amerika en zelfs de zuidelijke staten van de VS. Iedere toerist op Bonaire rijdt over de smalle EEG-Boulevard langs de iconische slavenhuisjes, de enorme zoutpannen en de zeldzame flamingokolonies. Onderweg zijn de 145 meter hoge antennes en het basisstation van Trans World Radio niet te missen. <ref>https://www.rd.nl/artikel/905859-trans-world-radio-zoutend-zout-vanaf-bonaire|titel=Trans World Radio „zoutend zout” vanaf Bonaire|22 december 2020}}</ref> {{Appendix}} ------- * Teater di sine na Korsou E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>[https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf Ta buskando potrèt, dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou], Ekstra, datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20</ref> ===Teater di sine aktual === * The Movies Curacao (Scharloo) - The Cinemas Curacao (Otrobanda) * Cinemark (Sambil) === Historia === The Roxy Theater at Pietermaai was destroyed by fire in 1982. Next to it stood the Naar Theater built in 1871 and remodeled into Teatro Americano, a cinema, in 1920. Roxy, built in Moorish style, replaced this building as a cinema venue. It was officially opened on 7 November 1931 as the “Stadsschouwburg” or Municipal Theater, but it too was later used as a cinema.<ref>https://www.curacaohistory.com/1931-roxy-theater</ref> In de jaren vijftig beschikte Curacao over een tiental bioscopen. Theaters als Westend (Otrobanda), Caraibe (Steenryk), Cinelandia (Punda), Cinerio (Suffisant) en het Rex-theater (Marchena) trokken toen talloze bezoekers. Door de invoering van de video kwam daar de klad in en het ene theater na het andere werd opgeheven. In 1982 brandde het Roxy-theater af. Daarna was er nog een tijdje een bioscoop in de Tempel. Verder beschikte Curacao in de jaren tachtig over een heuse drivein bioscoop. Maar ook die moest het afleggen tegen het opkomende videogeweld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644056:mpeg21:a0094|titel=Plan voor bioscoop op ex-Roxy terrein|datum=1992-05-26|bezochtdatum=2022}}</ref> Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> Vanaf 1956 sine-trunk een geschenk aan bevolking voor 50 jarig jubileum van Rotary * in de jaren vijftig een bioscoop theater te nieuwpoort * Separá di e teater di sine, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. * ront 1965 a cuminsa instala airco den teater di sine * 1983; na sluiting van West-End en alleen Golden Drive in van Angel Job overbleef, werd het gebouw De Tempel in punda tot bioscoop ontwikkeld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640991:mpeg21:a0111|titel=Maak van De Tempel bioskoop|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-09-20|bezochtdatum=2022}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640082:mpeg21:a0066|titel=De Tempel krijgt ook bioscoop-functie|werk=[[Amigoe]]|datum=1979-12-11|bezochtdatum=2022}}</ref> * in de jaren .. vertoonde de Filmliga films in diverse teaters, zoals Asiento en Roxy * 1982: bioscoop-voorstellingen op woensdagavond in Van der Valk hotel<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644157:mpeg21:a0065|titel=Bioscoop bij Van der Valk|werk=[[Amigoe]]|datum=1992-07-23|bezochtdatum=2022-08-30}}</ref> Donderdag (juli 1983) is de laatste film gedraaid in Cinelandia. Een bioscoop die volgens het encyclopedie van de Nederlandse Antillen in 1916 gebouwd is onder de naam Salon Habana. Dit is indertijd gebouwd door de Venezolaan Alfredo Pellicer Hernandez, die tevens rond 1900 als één van de eersten filmvertoningen op Curacao organiseerde. De encyclopedie vermeldt ook dat het theater gedurende zijn 67 bestaansjaren tot tweemaal toe geheel afbrandde. Met de sluiting van nog een bioscoop op Curacao (Cine Rio wordt al enkele jaren niet meer als zodanig gebruikt, Roxy brandde een tijd geleden af en de drive in van Groot Davelaar die tot het verleden behoort) is een leemte gevallen in de recreatie die de binnenstad aan zijn bezoekers biedt. Toeristen die nog willen profiteren van een avondje naar de film moeten zich tevreden stellen met een bezoek aan bioscoop West End, die ook al sluitingsplannen aankondigde. Die bioscoop is ook hard aan een opknapbeurt toe. Theater De Tempel dat een goede start maakte heeft het ook sinds geruime tijd als bioscoop laten afweten en brengt nu nog slechts bij tijd en wijle filmvoorstellingen, meestal van de Filmliga. Het bioscoopbezoek dat met de komst van de televisie achteruitgegaan was, leefde in 1965 weer op, na de opening van de eerste drive-in bioscoop van Curacao. Die is inmiddels apk gesloten. Gesteld kan worden dat éé4van de grote klappen Voor de bestaande theaters de opening twee jaar geleden van de nieuwe drive-in bioscoop van Angel Job was. De ware nekslag is echter - zoals Alfred Moron ook verklaarde - de acceptatie van video als recreatiemedium. === Teater di sine di antes === <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;"> * Teater Naar * Salon Habana (werd in 1936 Cinelandia) * El Ideal * Teater Brion * Teater Guillermina * Rialto * Teater Asiento (1955-1967?, Emmastad) * Cinelandia - 1936-1986 * Roxy ([[Punda]]) * West End ([[Otrobanda]]) * Royal * Caribe (???-1965, Marie Pompoen)<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462571:mpeg21:a0068|Caribe deze maand dicht|datum=1965-03-17</ref> * Rex (Marchena) * Cine Rio * The Tempel - filmvertoningen v.a. 1981? * Airport Cinemas (Hato) * Drive In (Groot Davelaar) - geopend in 1965 plaats voor 500 auto's * Golden Drive In (Brievengat) - werd later Curacao Festival Center (1990?) * Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) * Paradise Movies </div> {{Appendix}} * bioscoop te Rio Canario rond 1975 * 2012 openluchtbioscoop Mambo Beach NOTES WILLEMSTAD.- E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf|titel=Ta buskando potrèt/dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou|werk=Ekstra|datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20}}</ref> Ta hopi teater a habri, sera, kima i habri bou di otro nòmber. Tin ku a pasa den tempu bon i tin otro ku a pasa den tempu ménos bon. Di tur e teaternan aki por tin hende ainda ku tin potrèt/dokumentashon wardá di e tempu ei, ku lo por yuda masha bon pa traha un dokumental spesial. Ora papia di teaternan di sine na Kòrsou, nos ta referí na entre otro: Teater Naar – Salon Habana – El Ideal – Teater Brion – Teater Guillermina – Rialto – Teater Asiento - Cinelandia – Roxy – West End – Royal – Caribe – Rex - Cine Rio – The Tempel - Airport Cinemas – Drive In (Groot Davelaar) – Golden Drive In – Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) – Paradise Movies – i klaro awor aki The Movies – The Cinemas i Cinemark. Separá di esaki, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. Ta’tin diferente hende ku a traha bendiendo karchi, tumando karchi, --- Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> {{Appendix}} ------------ {{Infobox Artista | birthname = Venancio Domacassé | image = | birthdate = [[1 di aprel]] [[1941]] | lugar_nanse = [[Kòrsou]] | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = Sinematografia | movement = | awards = | website = }} ---------------- == Jossy Mansur == El a bay Dominicus College na Playa. Na 1948 el a bay [[Estadonan Uni di Merka|Merca]] caminda el a caba skol secundario y universidad. Continuando su estudionan el a obtene su D.Litt.den literatural univeral di Susses College of Tehnology, titulo cu ta equivalente na un doctorado na Merca. Titulo di su tesis tabata Early Romanticism in Venezuelan Poetry". E tin tambe un titulo den sicologia y na 1977 ta logra s Ph.D den educacion na Northwestern University. * [[29 di oktober|30]] - [[Konseho Insular]] di [[Aruba]] ta aproba e proposicion di Comision di [[Ortografia]] pa un [[ortografia di Papiamento]] basa riba un kompromiso entre e sistema [[Etimologia|etimologiko]] i esun [[Fonologia|fonologiko]], e asina yama ortografia-[[Jossy Mansur|Mansur]].<ref>{{nl}}{{citeer eb|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460860:mpeg21:a0010|titel=Eilandsraad Aruba neemt spelling Jossy Mansur aan|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-10-30|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Fin di 1976 el a cuminsa traha como redactor di e corant Extra pa Aruba y tabata alaves redactor principal di e corant arubano Prome, tantu pa algun luna desde 1976 y na 1978. tambe redactor principal di e corant arubiano Prome.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460940:mpeg21:a0061|titel=Jossy Mansur reorganiseert jong Prome|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-06|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Na 1976 presidente di comision di ortografia y na 1978 di comision di gramatica Hij was voorzitter van de in 1976 ingestelde spellingscommissie. * in 1974 bracht hij het informatief cultureel maandblad Brindis uit --------------- == Joyce Pereira == - eerste preofschrift dat het papiaments van aruba als focus heeft. Despues di skol secundario, el a studia pa maestro di scol basico. Mientras cu e ta trhando como maestra di scol na Hulanda el a obtene su MO-A den idioma Hulandes. El a bin traha na Colegio Arubano como docente di Hulandes na 1969. E ta bolbe Hulanda na 1971 pa sigui e estudio di MO-B den hulandes na RUG sigui pa un master of arts den idioma y literatura hulandes cu minors den linguismo y Papiamento. Di 1976 te 2012 el a traha na Aruba como docente hulandes y papiamento na diferente institucion di ensenansa: APA lerarenopleiding (despues IPA, unda despues PApiamento a haya un luga importante como materia)<ref name=BonDia">Bon Dia, Mi mester por aporta na e ensenansa aki y na e cambio aki|3 september 2019</ref>, MAO, Colegio Arubano (desde 1993 te ora APA bira IPA, IPA y como docentre invita na Universidat di Korsou. Pereira a traha un par di ana tamb como investigado na Universidat di Aruba. Como specialista den hulandes y papiamento el a yuda cu difrente proyecto pa reforma ensenansa y maneno di idioma y a publica tambe riba temanan aki. Su carera profesional ta hopi liga cu e desaroyo di Papiamento den ensenansa. di e idioma strictamente prohibi pa un idioma di instruccion (Scol Multilingual na 2012) y pa materia di scol secundario na 2002 <ref name=BonDia"/> \Nederlands moet tweede taal worden. Napa, 18 september 1993 ---------------------------- [[File:Penstraat 64, Bolivar koepel - 20652013 - RCE.jpg|thumb|links|Museo Octagon]] '''Museo Octagon''' ta un museo chikito na [[Willemstad]], [[Kòrsou]], situa den bario di [[Pietermaai]]. Het '''Octagon Museum''' is een klein museum in [[Willemstad]], [[Curaçao]]. Het is gelegen aan de Penstraat in de wijk [[Pietermaai]] direct ten westen van het "Avila Beach Hotel". Het museum opende in 1968 en herbergt een tentoonstelling ter nagedachtenis van de band tussen het eiland en de Zuid-Amerikaanse bevrijdingsstrijder [[Simón Bolívar]] (1783-1830).<ref>{{citeer web|url=https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum|titel=Octagon Museum|werk=Curacao.com|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Na een mislukte opstand in 1812 woonde Bolivar, tezamen met zijn zussen Juana en María Antonia, korte tijd in balling op Curaçao. De Curaçaose advocaat en handelaar Mordechai Ricardo bracht hen onder in twee huizen. De zussen waren gehuisvest in een gebouw aan zee, ''De Octagon'' genaamd. Bolívar zelf kreeg een huis op een heuvel met uitzicht op de haven van Willemstad, een gebouw dat niet meer bestaat.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Het beheer wordt gevoerd door Venezuela en Curacao onder de stichting Amigos del Museo Bolivariano (Octagon). == Het bouwwerk == De Octagon is een karakteristiek achthoekig gebouw van twee verdiepingen met een betegelde koepel. Vanwege haar historische en architectonische betekenis werd het gebouw in 1962 door de firma S. E. L. Maduro & Sons aangekocht ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan en aan het toenmalige [[Eilandgebied van de Nederlandse Antillen|eilandgebied Curaçao]] overgedragen als een geschenk aan de Curaçaose burgerij. Sedert 1995 is het gebouw in handen van de stichting Octagon.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645035:mpeg21:a0096|titel=Octagon in private handen|werk=[[Amigoe]]|datum=1995-05-06|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Restauraties vonden plaats in 1962, 1965, 1969 en 1998.<ref>{{citeer web|url=https://curacao-art.com/octagon-museum/|taal=en|titel=Octagon Museum|werk=Curaçao Art|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Nadat het gebouw vervolgens ten prooi viel aan vandalen werd aan de zeezijde de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel verwijderd en nam het hotel op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restauratie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> == Trivia == * In 1969 werden in en om De Octagon opnamen gemaakt van de films ''Simon Bolivar'' met [[Maximilian Schell]] in de hoofdrol als Simon Bolivar en ''The missing paint mistery'' van Captain Kangaroo. * De Nederlandse Antillen gaven in 1987 in de "Simon Bolivar" postzegelserie een postzegel van 60 cent uit met een afbeelding van De Octagon. * Een bezichtiging van de Octagon behoorde tot het programma van de Venezolaanse staatshoofden [[Luis Herrera Campins]] (1983) en [[Jaime Lusinchi]] (1987) tijdens hun officieel bezoek aan Curaçao.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640543:mpeg21:a0099|titel=Twee ministers reizen met Herrera Campins mee|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-02-24|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641981:mpeg21:a0066|titel=Bezoek Lusinchi verstevigt banden tussen Venezuela en Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-11-02|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref> {{Appendix}} *1812 Nadat de eerste fase van de opstand in Venezuela faalde, zocht Simon Bolívar zijn toevlucht op het eiland Curaçao. Hij en zijn twee zussen kwamen berooid aan en waren afhankelijk van de vrijgevigheid van vrienden op het eiland. Advocaat en handelaar Mordechai Ricardo heeft hen in twee huizen ondergebracht. De twee zussen verbleven in het achthoekige gebouw aan zee (Octagon), terwijl Bolívar werkte en studeerde in een klein huis op een heuvel met uitzicht op de drukke haven van Willemstad.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-15}}</ref> *1962 De Octagon werd door de regering van Curacao en S.E.L. Maduro & Sons tot het Octagon Museum benoemd. Het Octagon Museum herbergt de Bolívar tentoonstelling ter nagedachtenis van de verbinding van Curacao met Simón Bolívar (1783-1830). *1998 De Octagon Museum werd gerestaureerd door het Avila Beach Hotel. Het huis op de heuvel waar Simon Bolivar woonde bestaat niet meer, maar het 'Octagon' aan de kust is een onderdeel geworden van het Curacao Monument Foundation en de Octagon Foundation. * het historische en architectonische monument werd in 1962 ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan door S. E. L. Maduro & Sons aangekocht en aan het toenmalige eilandgebied Curacao als een geschenk aan de burgerij van Curacao overgedragen. Nadat het gebouw in de jaren zestig ten prooi viel aan vandalen werd de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel aan de zeezijde verwijderd en nam dit op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restaurantie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|2022-01-31}}</ref></ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|2022-01-16}}</ref> * Dit bijzondere huis is van onverwachte historische betekenis. Het was hier dat de Venezolaanse “Libertador”, de beroemde vrijheidsstrijder Simón Bolívar, een tijdje doorbracht alvorens de strijdkrachten bij elkaar te gaan ronselen die een eind zouden maken aan de Spaanse koloniale overheersing in Zuid-Amerika. Tegenwoordig doet de “Octagon” dienst als een klein museum ter nagedachtenis van de band tussen Curaçao en Simón Bolívar. This quaint-looking house has an unexpected historic significance; it was in this building that the South American “Libertador,” the famous Simón Bolívar, spent time before he set out to assemble the forces that eventually put an end to Spanish colonial rule in South America. Bron: https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum Gezien de historische betekenis van het huis waarin de zusters woonden werd dit in 1998 gerestaureerd en ging dienst doen als museum. In 1998 werd het huis waarin de zusters woonden gerestaureerd door het hotel Avila? in samenwerking met de Curaçao Monument Foundation en de Octagon Foundation. jq2l28jdy9r4cp9j8mxpfz2je5iw7p5 192492 192491 2026-06-01T20:21:38Z Caribiana 8320 192492 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Premionan: * [[Karibe Hulandes]]: [[Arte di Palabra]] - [[Premio Sticusa]] - [[Premio Cultural CCG]] * {{CUW}}: [[Premio Chapi di Plata]] ([[Pierre Lauffer]]) - [[Premio Cola Debrot]] - [[Premio Boeli van Leeuwen]] - [[Tapushi Literario]] - [[Premio MCB]] - [[Premio UNESCO Kòrsou pa Idioma Materno Papiamentu]] - Ernest Jacky Voges Monument Award * {{ABW}}: [[Premio Cadushi di Cristal]] - [[Premio Nacional Crioyo di Oro]] - [[Premio Padu del Caribe]] - Theatre Festival Award of Aruba - [[Premio Motito y Rufo Wever]] - [[Premio Nacional di Teatro]] - * {{BON}}: [[Premio Pipita di Kònkòmber]] Pending: [[Cas di cunucu]] - [[Stichting Rancho]] - renbak na Korsou - ------------------------ {{infobox persona | nomber = Julio Maduro }} '''Julio (Don Joel) Maduro''' (☆ [[12 di aprel|12 di april]] [[1924]] na [[San Nicolas]] - † [[3 di mei]] [[1993]] na [[Aruba]]) tabata un culturista y historiado Arubiano. El a haya fama general primordialmente door di su amor pa naturalesa Arubano. Atraves di añanan, hopi publicacion tocante naturalesa a aparesé bou di su nòmber.<ref name=:"0">Julio Maduro overleden. "Amigoe". Curaçao, 03-05-1993, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645130:mpeg21:p004</ref> == Biografia == Julio Maduro a nace y lanta na [[Watapana Gezaag]], unda su mayornan tabata tin un tienda na principio di [[siglo 20|siglo binti]].<ref name=:"1">[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-028575/mode/2up?q=watapana+gezaag Julio Maduro], Chabalito nr. 5 - Aña VI (2003)</ref> Famia Maduro tabata tin cunucu y plantacion di aloe tambe. E tempo ey nan tabata manda nan mercancia cu barco di bela pa Playa, e.o. [[aloe vera|aloe]], boonchi watapana, palo, pampuna, patia y sombre gevlecht. Na Playa nan tabata cumpra otro mercancia pa nan tienda na San Nicolas, manera sucu, hariña, herment, paña y tela. Famia Maduro tabata bende te hasta cah'i morto. Cu yegada di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] tur cos a cambia. Lago a bin cu su mes "comisario" y na 1937 famia Maduro a sera su negoshi. Como hoben Julio mester a yuda corta y drenta aloe tur mainta di 5'or y mei te cu 10'or y mei. Un trabao pisá cu ta laga hende tur sushi. Cu 20 aña Julio a cuminza traha na Lago. Pero despues cos a bira malo y pa cubri gastonan Julio a bai navega riba un tankero. Despues cu el a bolbe Aruba, el a bai traha na Sociale Zaken y asina Julio a drenta arena politico. * na 1956 el a bolbe gobierno como ambtenaar na Veterinaire Dienst.<ref>Julio Maduro benoemd. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-07-1956, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988233:mpeg21:p005</ref> * Later werd hij hoofd Arbeidszaken.<ref> Arbeidszaken. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-02-1971, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470088:mpeg21:p005</ref> El a afilia na partido PPA y na 1954 y 1955 el a participa na eleccionnan riba lista di PPA. Na 1955 e ta bira miembro di Conseho Insular y ta a wordo eligi pa forma parti di Bestuurscollege.<ref>Eerste daad nieuw Eilandsbestuur: half millioen voor werkverschaffing Porf, Croes, O. Henriquez, J. Maduro en Petrona als gedeputeerden gekozen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-07-1955, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988370:mpeg21:p005</ref> Julio tabatin 31 aña só tempo cu el a bira diputado.<ref name=:"1"/> E funcion di diputado el a ocupa solamente algun luna prome cu partido PPA a fors'e pa e tuma retiro pa motivo di su conducta.<ref>Gedeputeerde Maduro neemt ontslag. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 26-10-1955. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210532:mpeg21:p005</ref> Hij neemt tevens ontslag als eilandsraadlid. * Na de oprichting van [[Movimento Electoral di Pueblo]] (MEP) sloot hij zich hierbij aan. Hij was actief als voorzitter van de wijkleiders maar kandidadeerde zich niet voor verkiezingen. Julio Maduro tabata tin un "don" especial. E tabata skirbi poesía y storianan cortico. Tur tin di haber cu cultura di Aruba. E tabata lucha pa nos idioma papiamento y tabata tin un amor grandi pa su isla, su hendenan y su naturalesa.<ref name=:"1"/> Esaki el a demonstra den su poesíanan "Luto" y "Pakiko mi ta Arubiano". E tabata miembro di Comisión di bandera y di Stinapa (despues Fanapa y Stimaruba). Pa esakinan el a duna hopi lectura na scolnan y organizacionnan. Julio semper tabata cla pa yuda cu informacion tocante historia, flora y fauna di Aruba. Asina e tabata presentá un programa na television masha gustá anto gratuitamente. Casi henter Aruba tabata sintonizá e programa ''Aruba y su pasado''. Su sponsor tabata asina satisfecho cu e trabao di Julio cu el a regalé un camera di video. Julio a colaborá cu varios publicación e.o.: Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, bukinan di Aruba, diferente corant y revista y varios mas. Matinette como programa di television y como revista (despues Chabalito) tambe a haya hopi colaboracion di Julio Maduro riba topiconan di Aruba. Te hasta Julio a traha un poesía - cu nos ta publicá aki bao especial pa un declamador infantil recitá na Tele-Aruba den Matinette na aña 1978.<ref name=:"1"/> Julio Maduro, despues di un enfermedad cortico, a fayece dia 3 di mei 1993 den [[Horacio Oduber Hospital]] na edad di 69 aña.<ref name=:"0"/> E tabata casa y tabatin 8 yiu.<ref name=:"1"/> In 1992 werd hij gehuldigd door Stimaruba voor zijn pionierswerk op het gebied van natuurbehoud.<ref>Huldiging van Julio Maduro. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1992, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643693:mpeg21:p013</ref> Hij stond bekend als Aruba-kenner en gaf lezingen over de Arubaanse cultuur en natuur. {{Appendix}} --------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte visual''' ([[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts'') ta e formanan di arte den cua e imagen of aspecto visual ta central. E obra ta wòrdu realisá den forma di un obheto físiko òf representashon visual. Arte visual ta distinto for di arte di tarima, unda e presensia di un públiko bibu ta esencial. E artenan visual ta inkluí disiplina manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Ademas, artenan apliká,[1] manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior i arte dekorativo,[2] ta forma parti di e doménio di arte visual. Un obra di arte visual por ta bidimensional (manera un pintura òf dibuho) òf tridimensional (manera un eskultura). Den algun konteksto, arte visual tambe ta referí komo arte plástiko (di origen francés: les arts plastiques), referiendo na e materialidat tangible di e obra. Arte visual ta wòrdu kreá den estudio, riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den museonan, galerianan, eksposishonnan i espasio públiko. Tambe tin kolekshonnan di arte den posesion di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == Arte visual tin un historia largu ku ta kuminsá den prehistoria, ku pintura rupestre i obhetonan dekorativo. Den civilisashonnan antiguo manera Egipto, Mesopotamia, Gresia i Roma, arte visual tabata sirbi funshonnan religioso, polítiko i dekorativo. Durante Edad Media, arte tabata hopi bia liga na iglesia, miéntras ku den Renacimiento a surgi un enfoke riba perspektiva, realismo i e artista komo individu kreativo. Den siglo 19 i 20, movimientonan manera impresionismo, ekspresionismo i surrealismo a amplia e definishon di arte visual. Den epoka moderno i kontemporáneo, arte visual a bira mas diversifiká, inkluyendo medio digital, instalashon i arte konseptual, ku a desafia e idea tradishonal di kiko ta un obra di arte. == Caracteristica == E karakterístika prinsipal di arte visual ta su enfoke riba e aspekto visual i estétiko. Elementonan importante den arte visual ta incluí: forma koló linea tekstura espasio komposishon Arte visual por ta representativo (mustrando realidad) òf abstrakto (sin representashon literal). E interpretashon di un obra di arte por varia segun e espectador, su konteks kultural i su eksperensia personal. Ademas, arte visual por tin diferente funshonnan, manera ekspreshon personal, komunikashon di idea, dokumentashon historiko òf dekorashon. == Caribe Hulandes == Den Karibe Hulandes, arte visual ta un refleho di historia, identidat i diversidat kultural di e region. Artistanan lokal ta usa medio manera pintura, eskultura i fotografia pa eksplorá tema manera kolonialismo, identidat, diaspora i relashon ku medio ambiente. Arte visual den e islanan ta influensiá pa tradishonnan Afrikano, Europeo i Indígena, ku ta resulta den un estilo úniko i hibrido. Ademas di arte den galerianan, tin un presensia fuerte di arte públiko, manera murales i instalashonnan den espasio urbano. Organisashonnan kultural, museonan i fundashonnan den Aruba, Kòrsou i Boneiru ta stimulá desaroyo di arte visual dor di eksposishonnan, edukashon i sosten di artistanan lokal. == Mira tambe == * [[Artista di Karibe Hulandes|Lista di artista di Caribe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] [[:Kategoria: -------------- '''Arte visual''' (na [[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts''), ta e formanan di arte den cua imagen, of lo visual, ta tuma precedencia. E imagen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un obheto di arte. E ta distinto for di [[arte di tarima]], pa cua e presencia di un publico bibo ta esencial. E artenan visual ta formanan di arte manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, imágen, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Hopi disiplina artístiko manera arte performátiko, arte konseptual i arte di textil, tambe ta enserá aspekto di arte visual, i tambe arte di otro tipo. Den e artenan visual, e artenan apliká,<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20170623143359/http://www.buzzle.com/articles/different-forms-of-art.html ''Different Forms of Art – Applied Art'']}}. Buzzle.com. Retrieved 11 December 2010.</ref> manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior, i arte dekorativo<ref>{{cite web |url=http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |title=Centre for Arts and Design in Toronto, Canada |publisher=Georgebrown.ca |date=2011-02-15 |access-date=2011-10-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111028075227/http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |archive-date=2011-10-28}}</ref> tambe ta inkluí. Arte visual ta e forma di arte den kua e imágen, òf e visual, ta tuma presedensia. E imágen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un opheto di arte. Un opheto di arte por tuma un forma plat, manera un pintura, òf un forma tridimenshonal, manera un eskultura. Den paisnan di abla ingles, e ta wòrdu referí na dje komo ‘e arte visual’. Arte visual tambe ta wòrdu referí na dje, usando un galicismo, komo arte plástiko (franses: les arts plastiques). Plástik ta nifiká tangibel, material; e materialidat aki ta para den kontraste ku e abstrakshon di e artenan di aktuashon: baile, teater i músika, ku ta tuma lugá den tempu. Tur dos tipo di arte ta proveé ​​e televidente ku un eksperensia estétiko, den forma di un eksperensia sensorial eksepshonal. Arte visual ta wòrdu kreá prinsipalmente den studio pero tambe riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den eksposishonnan den museonan, galerianan, inisiativanan di artista, i espasio públiko. Ménos públiko ta e kolekshonnan di arte di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == == Caracteristica == == Caribe Hulandes == Den Caribe Hulandes, arte visual {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] --------------------------------------- {{Databox}} Un '''cas di cunucu''' (papiamentu: ''kas di kunuku'') ta un cas tipico na e [[islanan ABC]], cu usualmente ta situa den [[kunuku|cunucu]]. Cunucu ta derivá for di e palabra indjan ''conuco'', un nomber cu a wordo adopta despues pa e Spañónan na Antias y Venezuela. Cunucu ta nifica tambe un pida tereno di agricultura, sea den uzo of nò. Awendia e palabra cunucu ta referi na ‘plantacion’ (i tambe ‘campo’).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kunuku], Encyclopedie van Curaçao</ref> Despues di e conkista di e islanan door di e Hulandesnan, e [[West Indische Compagnie]] (WIC) a establece plantacionnan na gran eskala pa komersio ku Europa. Pa traha riba e plantashinan, nan tabata trece catibonan for di [[Afrika|Africa]] y a traha casnan riba e tereno di plantashon, den e estilo custumber na West Africa. Materialnan comun riba e islanan, manera palu, piedra di coral, piedra di kalki of lodo mescla ku sterilisashon di baka riba un mimbre di rama, tabata wòrdu usá pa e murayanan, i palu di maishi òf kaña tabata wòrdu usá pa e daknan. E materialnan aki ta reflehá den e palabranan papiamentu: kas di yerba ta nifiká “hut di yerba”, [[cas di torto]] ta nifica “hut di lodo”, kas di pal’i maishi ta nifiká “hut di palu di maishi”. Kunuku is de algemene naam voor het landelijke gebied van de Benedenwindse Eilanden, al of niet in gebruik voor landbouw of veeteelt. Het woord is afgeleid van het Indiaanse conuco, een naam later overgenomen door de Spanjaarden in de Antillen en Venezuela. Kunuku betekent ook een stuk landbouwgrond al of niet in gebruik. == Aruba == Na Aruba ta dividí casnan di cunuku den cuater categoria. Casnan prome cu 1920, casnan despues di 1920, casnan cu un dak y casnan cu dos dak.[1] == Boneiru == Na Boneiru na 1937, segun e teniente gobernador, e introdukshon di e diseño standart di kunuku no tabata nesesario “E kunukero i/òf trahadó boneriano, kontrali na su kompañero di klas den gran mayoria di e di dos òf di tres distrito riba Curaçao, no tin su kas di baka pa biba aden tur ora, sino mas bien pa sirbi komo refugio durante áwaseru òf mal tempu atrobe - esaki ta e rancho òf ramada - ora e tin ku traha riba e tereno Normalmente e tin su mes kas den un di e pueblonan òf hamletnan riba e isla i e ta pues muchu mas mihó ku e promedio di kas di konukoe na Curaçao. ." E gobernador ta skirbi mas aleu: “Por deklará kompletamente di e boneriano ku e tin e karakterístika ku no ta sufisientemente apresiá pa kuida su kas masha bon (…) pa e por haña su mes kas e lo priva su mes di hopi, asta sufisiente kuminda i paña".[2] == Kòrsou == Ora sklabitut a wòrdu aboli riba 1 di yüli 1863, ex-catibunan a haña terenonan chikitu ku nan por a usa pa kultivá kuminda. E fundashon di e refineria di zeta (e Isla) na kuminsamentu di siglo 20 a kombertí e trahadónan di plantashon anterior den trahadónan di refineria di zeta. Durante e periodo aki, bleki di zeta i piedra aplastá tambe ta wòrdu usá pa e murayanan di e kasnan i bleki aplastá, blachi di heru ondula i tegel di dak pa e daknan. E kasnan aki ta wòrdu yamá kas krioyo. Kasnan tambe a wòrdu konstruí di palu ku a wòrdu usá komo pakete pa transporte di merkansia pa laman. E kasnan aki ta wòrdu yamá kasnan di planki, Papiamentu: kas di tabla. E kasnan original di Kunuku no tabatin un veranda ni un kushina pafó. Un desaroyo den e añanan despues di Segundo Guera Mundial ta ku kasnan ta wòrdu konstruí segun e konsepto di kunuku, pero ku un kushina i un veranda paden. Construccion ta wordo haci cu material manera piedra y tegel di dak. [[:Kategoria:Islanan ABC]] ---------------------------- {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = NGO | nomber = Stichting Rancho | abrevia = | logo = | imagen = | stop_imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]] | funda_na = | origina_di = | fusion_di = | fundado = | termina = | ideologia = conservacion di patrimonio cultural | presidente = Clifford Rosa | director = | coordinado = | subdirector = | embahador = | propietario = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | internacional= International National Trust Organisation | entrada = | costo = | sponsor = | parameter = | parameter_info = }} '''Stichting Rancho''' ta un organisacion no gubernamental (NGO) estableci dia [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]], dedica na conserva e herencia cultural, historico, y arkitectonico di e bario historico di Rancho na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. Situá na Visstraat 1, e fundashon ta enfoká riba protehá monumentonan lokal, hasi investigashon históriko, i organisá aktividatnan di komunidat pa mantené e área su identidat komo un asentamentu krusial di piskadó anterior. E fundacion comunitario ta traha consistentemente pa preserva, promove y fortalece e herencia cultural y natural di bario Rancho, Oranjestad y Aruba en general. Desde su fundacion, e organisacion a enfoca riba iniciativa cu ta conecta comunidad, historia, cultura y educacion, ainda den periodo cu circunstancianan externo a obliga adaptacion y reformulacion di plan y proyecto. Varios proyecto den curso di tempo:<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260122.pdf Stichting Rancho ta presenta agenda cultural cu enfoke riba herencia y participacion comunitario], BDA (22 di januari 2026)</ref> * Adopta un Hanchi, un concepto cu ta enfoca riba cuido y reconexion cu espacio publico y patrimonio local. * Tempo pa Click, ta ofrece un perspectiva alternativo riba exposicionnan cultural, specialmente pa contenido cu normalmente no ta logra visibilidad amplio. * Hof ’i Bario di Rancho ta representa otro iniciativa importante cu ta enfoca riba espacio berde y herencia natural dentro di e bario. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------- {{Databox}} '''Ren bak na Kòrsou''' of '''Bak di awa di lluvia na Kòrsou''', tambe yama '''ren bak''' ta \[\[put di awa di lluvia]] ku ta sirbi riba isla di [[Kòrsou]] pa warda awa di lluvia.<ref name=":1">{{Cita notisia |outor=Dennis Pikero |titulo='Regenwater maakt lekkere thee' |fuente=Ñapa |fecha=24 aprel 2004 |página=3}}</ref> E baknan ta konsistí di [[kal]], zjata, pieda grandi i simènt. Piedra grandi tabata trese for di [[Ronde Klip]] riba karret di palu (''trùk di palu''). Tin diferente tipo di bak. Algun ta riba tera (bougròndiko), otro ta bou di tera bou di sali di kas òf serka di entrada. Tin tambe ku ta pegu na kas òf un tiki leu for di dje. Klima di Kòrsou ta [[semi-arido]], ku un proméshu di lluvia di mas o ménos 550 mm pa aña. Tèmperatura tambe tin su influensia: ta variá entre 25.3 °C i 31.0 °C. Esaki ta pone suminisro di awa na preshon, tantu pa hende komo pa mata.<ref>{{Citeer web |url=[https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/](https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/) |titel=TUINAANLEG OP CURACAO |datum=25 òktober 2022 |werk=[www.viviansnursery.com](http://www.viviansnursery.com)}}</ref> == Historia == Historia di suminisro di awa ta inkluí den e [[Canon di Kòrsou]].<ref>{{Cita web |url=[https://canoncuracao.cw/39-water/](https://canoncuracao.cw/39-water/) |titulo=39. Awa |fecha=25 òktober 2022 |fuente=Canon di Kòrsou}}</ref> E promé bibu di isla tabata uza put di pia (''pos di pia'') pa haña awa. E putnan aki tabata haña preferensia na lugá ku un nivel haltu di awa den tera ([[freatisch vlak]]).<ref>{{Citeer web |url=[https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-](https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-) |titel=GRONDWATERPEIL EN WATERVOORZIENING OP CURACAO ... |datum=2022-10-25 |werk=Yumpu.com}}</ref> Ku yegada di [[Spañanon]] i despues \[\[Hulandes]], hende a haña instrumento pa traha put mas profundo. Na lugá ku tabatin hopi put, manera rònt di \[\[Schottegat]], a kominsá papia di 'plantashon di awa'. Pero ku demanda grandi, nivel di awa den tera a baha i hopi put a seca. Den sieklo di 19 hende por a kumpra awa ku tabata yega for di otro lugá, pero tabatin tambe bak di awa bou di kas di pieda, serka di entrada (''sala'') òf \[\[patio]]. Na plantashonnan, te den sieklo 20, hende tabata dependé di pos i baril grandi. Tabatin gota i baril, pero no tabatin bak. Uso di bak a yega ku peliger di \[\[mushi di fiebre amariyo]]. Na kas haltu (kas di campo) ta encontra bak regularmente. Na esaki no tabatin put serka. Otro manera pa haña awa manera kar di awa (''garosh’i awa'') no tabata praktiká hopi. Ku yegada di [[Isla (raffinaderia)|raffinaderia di Shell]], demanda pa awa di bèbèr a subi. Na 1928 Shell a kuminsá \[\[destilashon|destilá]] awa salá. Mas lat a instala \[\[leiding di awa]], ku den anjanan 1960 a yega prome mayoria di kas. \== Balor == Baknan na Kòrsou tin balor histórico.<ref name=":0">{{Cita buki |titulo=Monumenten in de steigers |outor=Jan Toeter |ko-outor=Anko van der Woude, Henk Langenfeld |pagina=35–37}}</ref> Dependiendo di e lugá, por tin balor arkitektoniko i monumental tambe. Bak ku ta separá for di kas ta risibí awa for di kas por medio di [[akwadukt]]. Baknan tin muraya hopi diki i e muraya ta bira mas diki abou. Den eskinan e murayanan tin forma rondá, i tin hopi [[spuwadó di awa]] (''sakadó''). Por tin un dak ku [[tegel di dak]]. Interior di un bak ta wòrdu fini-fini pa evitá [[alga]]. Den baknan tin piskadó chikí pa kome insekt i alga. Kualidat di awa ta kontrolá pa Departamento di Salú (GGD) di gobièrnu Kòrsou. Awa di bak ta bon pa hasi tè, pa kosecha lokal i segun algun hende ideal pa laba kabey.<ref name=":1" /> == Monumento == Baknan todavía ta sirbi pa warda awa. Tambe ta haña uso nobo. Tin hende ku ta mira un bak komo un luhu. Hopi kas no tin mas un bak òf e a wòrdu usa pa otro motibo. Tin kas ku a pone un piso riba un bak. Otro ta konvertí e bak den kamber di drumi, ofisina, pisina, kamber di was òf espasio pa archi. Den e kambio aki mester tene konta ku regla pa protehá e balor monumental. Ora di habri bentana, tamaño mester keda limitado. Karakterístika di monumento no mester pèrdè den restourashon. Tin direkshon espesiál pa preparashon i realizashon. Por ehèmpel, yená e bak te nivel di chon. Esaki ta posibel basta ku e proseso por wòrdu reversá.<ref name=":0" /> Na [[Landhuis Rooi Catootje]] tin un ehèmpel kla di un bak di awa ku balor monumental. Riba mapa i portret por mira ku e bak ta un tiki leu for di e kas. Na bochinanan di sakadó tin rechi pa stòp para i blachi di drenta. {{Appendix}} --------------- == Burg di Pos Chikito == Un brug cu a keda construi den afia 1928-1929 como "Brug di conexion" pa conecta e dos oriyanan na cada banda di [[Spaans Lagoen]]. E brug a keda cla dia 26 di september [Hartog, Aruba zoals het was, zoals het werd. Afb. 87]. E ‘brug’ ta forma un conexion masha importante entre e caminda cu tambe a keda construi den e temponan ey, conectando Oranjestad cu San Nicolas. E tipo di brug aki ta un combinacion di un brug permanente pa trafico y brug di conexion. Tabatin papia di haci e brug mas hancho. Realisacion di esaki no a cristalisa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2003/page/8/mode/1up?q=piedra+di+mula Kalender Monumentenfonds]</ref> == Kurimiauw 2 == E cas di cunucu a wordo traha den e forma traditional di artesania. El a wordo traha na final di siglo diesnuebe, probablemente como homenage na e matrimonio di sefior Kelly. Originalmente e curason di e cas tabata exsisti di handrij parti zuid y posiblemente tambe cu un cushina parti pabou di esey. Mester remarca cu tempo nan aya e productonan di recurso tabata: piscamento, cria di bestia manera galifia y porco y traha den plantacion di sucu na Cuba. E cas di cunucu aki ta di gran interes arkitectura historico pa motibo di su biehes. ==Schelpstraat 36 y 38 == E cas ta forma un unidad di dos parti. E prome parti, e cas di cunucu, fecha na final di siglo 19 y e di dos parti, e cas di comerciante ta construi den comienso di siglo 20. E arkitecto di tur dos e edificionan tabata Abelardo Henriquez casa cu Dominica Figaroa. Tur dos e edificionan tabata yama durante e bida di sr. Abelardo Junior den boca di pueblo “La Casa de la Municipalidad”. Riba 17 di april 1997 e casnan a wordo cumpra pa Stiching Monumenten fonds. E trabounan di restaurashon a dura di 30 di oktober pa 14 di december 2001. ==Seroe Patrishi Ongd.(z/n) - Begraafplaats== Den e santana Protestant aki tin diesseis graf. E ta situa na e caminda di santo meimei di Seroe Patrishi y Shiribana y tin un cura di cadushi rond di dje cu un muraya di piedra. Akinan a wordo dera e Comandeur Simon Plats. E tabata Comandeur pa solamente 8 luna na Aruba (1826-1827), caminda cu e | a fayese inespera. E grafnan ta conoci como grafnan di comandeur. Tin diferente lugar na Aruba cu ta conoci pa nan grafnan di comandeur. ==Papilon 110 == Un cas hopi unico cu ta consisti di dos edificio conecta na otro. E cas ta situa na e banda pariba di caminda di Santa Martha pa Santa Cruz. E noknan die cas ta core di pariba pa pabou. E edificionan ta consisti di un piso bou di un dak di cuatro banda traha di zink acaba cu decoracion riba cada punta di contacto di e noknan. Contra di e banda pabou di e edificio mas dilanti tin un edificio den un forma cuadra bou di un dak sera. Riba e banda pabou di e edificio pa zuid tin un cushina bou di un dak ful sera. Contra esaki tin un fogon cu un fundeshi den forma di un bloki, cu un schoorsteen y un capa ariba. ==Rooi Koochi 4== E cas aki ta un ehempel unico di cambio di periodo di arcitecto for di klei pa piedra y ta den bon condicion. E arcitectura a keda manera cu e tabata. E ta ilustra un cas di cunucu traha den siglo 19 den un forma artesano tradicional cu e nok casi den e direccion di pariba pabou. E banda di ariba di e cas ta traha di piedra. Sin embargo e murayanan di e galeria ta traha di klei. Remarkabel ta cu e cas ta traha riba un tereno cu ta baha na e banda zuid. Pa kita e diferencia aki e banda zuid di e cas ta traha riba un pida ariba cu ta yena. == Wilhelminastraat 11 == E cas na skina aki traha den siglo 19 ta un cas di cunucu. E cas a wordo recientemente renoba pa motibo di su funcion nobo “Optica Kok”. Posibelmente e extencion di y contra e banda pariba di e galeria di e banda zuid tambe tabata wordo usa originalmente como un sitio pa un empresa y un tienda. Contra di e banda pa nord bo ta hana un cas di siglo 20 bou di un dak cu cuatro banda cu tin un benhada den aspecto cu e banda pariba di e cas di cunucu. E nok ta para vertical riba e entrada di auto. Posibelmente e entrada aki tabata un caya. E cas aki ta pertenece na e infrastructura municipal di Oranjestad di antes. == Palm Beach 21 == Un ehempel bunita y unico di un cas di cunucu. E cas ta orienta di OZO -WNW. Remarcabel ta e fogon hancho. Cu e fogon aki ta haa un cushina chikito. Esaki bo por yega for di pafo. Esaki ta duna un motibo pa pensa cu tabata tin un negoshi di cuminda akinan. E cas tin un dak di dos banda cu zink ariba; e construccion y galeria ta laga bo supone cu originalmente tabata tin un dak traha di torto of di otro material traditional. == Seroe Patrishi 9 == E cas di cunucu traha di lodo a wordo construi medio siglo 19 riba tereno y bou di guia di Aresidius van der Biezen. E cas ta orienta cu su nok OW. E cas ta consisti di diferente material manera klei y piedra. Piedra, hopi usa den trahamento di cas, ta un piedra natural forma den pida iregular. E parti zuid die cas tin un entrada. Na cada banda di e cas nos tin un bentana grandi cu contrabentana di palo pega na dje cu ta habri bai afo. Dor di su posicion na caminda grandi bo por wak e cas bon. ==Macuarima 161 == cas di cunucu cu regenbak conoci como Cas Decora a wordo traha arededor di ana 1935. E arcitecto tabata Ignatio Ras, cunucero y metsla. E a traha e decoracionnan na e banda nord di e cas tambe. (informacion agradabel di Arsenio Ras). E cas ta orienta di pariba-pabou. E platchi zinknan pinta un color cora maron y e nok pinta blanco y e “kepersnan” ta pone enfoke riba e combinacion di color di e panchinan di dak cu e scama di decoracion gepleister ariba. E cas aki ta di gran importancia pa motibo di su bunitesa, e nificacion pa e conocimente, e historia di e isla Aruba y e balor di e pueblo. ==Brazil 12 == E cas di cunucu aki a wordo construi den e afianan 1928/1929 bou di encargo di sefor Winterdaal (tata di José Maria Winterdaal). E murayanan di e curason di e cas, ta traha di piedra, esun die galeria y cushina y tambe e muraya di e regenbak ta traha di beton cu bloki cement. E w.c. ta los riba e tereno patras di cas y tin un dak sera. E cas ta di gran interes pa e isla di Aruba pa motibo di su arcitectura historico y e balor tipico. Pa nord oost di e cas tin dos piedra di mula maishi pa mira. {{Appendix}} -------------- {{Databox}} '''Bamba''' ta un instrumento musikal Bamba ta konsistí di dos pida bambu hòl, yamá kaña brabu. Laman ta karga trese bambu òf kaña brabu na kosta nort di Boneiru. For di tur e pipanan ku ta yega kantu, ta skohe esunnan ku tin un diameter entre 7 pa 12 centimeter. Ta kòrta un pipa mas largu ku e otro. Ta toka bamba batiendo duru abou riba tera. E tokadó di bamba tin den kada man un pipa di bambu i e ta bati un biaha esun i otro biaha e otro riba suela. Bamba ta un di e instrumèntnan rítmiko mas simpel i mas bieu31,32.<ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/Wij+zijn+Bonaire%20(4).pdf</ref> Un instrumento musikal trahá di dos pida bambú ku a bashí afó, yamá kaña brabu. Ta haña e takinan di bambú aki labá kantu na kosta di Boneiru i Kòrsou. For di e takinan aki, kada un di mas o ménos 7 pa 8 cm di diameter, ta kòrta dos pida di largura desigual—60 i 70 cm. Ku eksepshon di e partishon mas abou, tur otro partishon di kada pida ta wòrdu perforá. E parti abou di e bamba ta kòrtá 10 cm bou di e partishon sin perforashon. E bamba ta wòrdu toka dor di stamp’é rítmikamente riba un superfisie duru; huntu ku otro instrumentonan, inkluso e quarta i e guitara, e bamba ta kompañá kansionnan durante e fiestanan di San Juan i San Pedro na Boneiru. Den e kompañamentu aki, e bamba ta funshoná komo un kontrabas. P’esei e larguranan ta wòrdu kòrtá di tal manera ku, ku e piesa mas largu ta fungi komo e nota fundamental, e piesa mas kòrtiku ta aproksimá e di kuater nota mas serka posibel. E instrumento aki, konosí den organologia komo tubonan di stèmpel, ta wòrdu hañá rònt mundu: na Afrika, Sentro i Sur Amérika, Asia i Sur Pasífiko. Su struktura simpel ta hasié un di e instrumentonan di ritmo di mas bieu.<ref name=:"2">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bamba], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] ------------------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Karko''' ta un instrumento traha di un kokolishi ku e punta korta afo. Suplamento ta wordo hasi dor di e apertura ku a wòrdu kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di [[Boneiru]]. E carco ta un kokolishi cu e punta corta afo. Suplamento ta wordo haci door di e apertura cu a wordo kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di Boneiru. {{Appendix}} *Orígen: E kalko (tambe konosí komo karko) ta un instrumento natural ku orígen den tradishon Afrikano i Indígeno Karibeño. Tabata uzá pa komunikashon, selebrashon i músika spiritual den komunidat kolonial. *Deskripshon: Un koncha grandi di see (Queen Conch), ku su punta a kue pa krea un bochin. Supla duru den e bochin ta produsí un son ronko, bronzit i resonante, manera un trompeta rudimentario. *Uzo: E kalko tabata sirbi komo instrumento di señal: pa yama hende, marká kuminsamentu di fiesta, ceremonia, of ritu. Tambe tabata forma parti di banda folklóriko komo introdukshon musikal. *Género musikal: Tambú, Seú, Músika folklóriko *Gruponan konosí: Grupo Danzarte (Kòrsou) Grupo Tutti Frutti (Boneiru) Grupos folklóriko di Seú {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] ------------------------------------ {{Databox}} '''Kimba Tutu''' ta un instrumento musikal *Orígen: "Kimba tutu" ta un nòmber folklóriko pa un tambú ku orígen Afrikano, ku a bira parti di ekspreshon folklóriko den islanan ABC. "Kimba" referí na bai riba ku energia; "tutu" posibelmente referí na su son. *Deskripshon: Un tambú trahá di barika di palo ku kuero tensá riba su kabes. Por bati ku man of ku palito. E tambú ta produsi un son profundo, energiétiko i pulsante. *Uzo: Uzá den danza folklóriko i fiesta, asina manera tambú. Ta stimulá moveshon di kurpa, i sirbi komo ekspreshon di resistensia kultural i identidad. *Género musikal: Tambú, Danza folklóriko, Músika di resistensia i identidad Afrikano-karibeño *Gruponan konosí: Grupo di Tambú Tradishonal (Kòrsou) Fundashon di Musika Antiyano Presentashon den Siman di Kultura [[:Kategoria:Instrumento musikal]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Kòrsou]] -------------------------- [[:Kategoria:Herensia kultural]] ---------------------- '''Fogon''' ta un luga den kushina Kandela den kushina, kaminda tabata kushiná riba e konfó (wechi di kandela), yená ku karbon. E huma por a sali dor di e chimenea riba e kamina aki. Solamente e kasnan di e miembronan mas riku di e poblashon tabatin un fogón, inkluyendo e kasnan di kunuku. Damio trahá di tres piedra, riba kua tabata hasi kushinamentu (tres pied’i fogón). Zie es.wiki: hogar (fuego):El hogar, chimenea o lar,1​es el lugar de una casa donde se enciende fuego con leña o algún otro combustible. Durante siglos fue el espacio de las viviendas usado como cocina y foco de calor, un entorno común que servía de estancia y comedor (de invierno). ------------------ == Esclavo Thico == Awe dia 16 di september Thico, un esclavo di Aruba, a wordo conmemora durante di e proyecto Caquetio, Africano, Europeano: Nos tur ta un famia cu a tuma luga na Club Kibrahacha 60+, Archivo Nacional y Museo Archeologico.<ref>https://solodipueblo.com/thico-e-prome-esclavo-conoci-cu-a-para-pa-su-libertad-na-aruba/ Thico e prome esclavo conoci cu a para pa su libertad na Aruba], SolodiPueblo (12 september 2024)</ref> Thico tabata e prome esclavo na Aruba cu a para pa su libertad segun e buki di historia De Geschiedenis van Aruba tot 1816 scirbi pa señor Adi Martis. Thico su acto di protesta a tuma luga den e aña 1795, hopi prome cu e esclavo popularisa Virginia kende a nace 47 aña despues. Thico tabata un esclavo di e commandeur Bochard Specht kende tabata e commander na Aruba di 1792 te 1797 e tempo cu el a bira malo. Thico a wordo poni den (hand)boei y manda Corsou. Den e journal di e gobernador di dia 16 di september 1795 ta scirbi cu Thico lo wordo sera te ora cu e wordo bendi na un otro doño pafo di Corsou. El a wordo castiga pasobra commandeur Bochard Specht a consider’e di tin e audacia y frescura pa para pa su libertad. Awendia nos lo bisa cu el a demonstra curashi y cu e tabata asertivo. Thico a para pa su libertad na Aruba un dos luna prome cu Tula y Carpata a para pa libertad na Corsou. E carta di Bochard Specht na e Gobernador Johannes Abrahamszoon de Veer tabata di 17 di juni 1795 y Tula y Carpata a cuminsa nan lucha dia 17 di augustus 1795. Bishita Archivo Naional pa mira e bunita pinturanan di algun di nos adulto mayor cu ta comunica cu nos nan pensamento y sintimento en relacion cu sclavitud. {{Appendix}} ---------------- {{Databox}} '''Agan''' ta un instrumento di batido, tambe yamá heru, ku antiguamente tabata wòrdu usá pa akompañá e *tambu i e *kachu durante e fiesta di kosecha. Ademas, e agan tabata ser usa pa indiká e medida ora di hasi trabou pisá i ora di karga hende pa hospital. E instrumento aki ta forma di un skèrpi ku a keda kibra for di un plaka, ku a bira kasi un kobra, i e tin un largura di mas o ménos 40 cm i un diametro di mas o ménos 10 cm. E agan tabata wòrdu toka ku e slòt na suela, riba brasa, dor di bati riba dje ku un bara di heru, di mas o ménos 30 centimeter largu, yamá manga. Pa protehá e kurpa di e brasa di e hungadó i tambe pa aumenta e posibilidatnan di wega, un banda di heru - barbá - tabata wòrdu pone na e man ku tabata tene e agan. E agan, tambe konosí na Afrika Occidental, Nigeria i Benin, ta wòrdu toka durante ritualnan den honor di ⁇ Ogun ⁇ , e Dios di heru. (Kontra. Haiti: ⁇ hogan ⁇ , Cuba: ⁇ ogan ⁇ ). {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Aruba]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] Een slaginstrument, ook heru genaamd, dat vroeger gebruikt werd om de * tambu en de * kachu te begeleiden tijdens de oogstfeesten. Ook werd de agan gebruikt om de maat aan te geven bij het verrichten van zware arbeid en bij het dragen van mensen naar het ziekenhuis. Gemaakt van een bijna tot een koker omgebogen afgebroken schaar van een ploeg, heeft dit instrument een lengte van ongeveer 40 cm en een doorsnede van ongeveer 10 cm. De agan werd met de gleuf naar boven gekeerd liggend op de arm bespeeld door er met een ijzeren staafje, ongeveer 30 cm lang, manga genaamd, op te slaan. Om de huid van de arm van de bespeler te beschermen en tevens om de speelmogelijkheden te vergroten, werd een ijzeren band - barbá - om de pols gedaan bij de hand waarmee de agan werd vastgehouden. De agan, ook bekend in West-Afrika, Nigeria en Benin, wordt daar bespeeld tijdens rituelen ter ere van “Ogun”, de God van het ijzer. (Vgl. Haïti: “hogan”, Cuba: “ogan”).<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Agan], Encyclopedie van Curaçao</ref> ---------------- hoetink {{Databox}} '''Becu''', ta un instrumento musikal traha di un uitgehold stemgel di maishi di 40 pa 50 cm di largura. midden in e stemgel zijn vlak naast elkaar twee spleetjes gesneden, waardooor de muzikant blaast. De open uiteinden worden met de handel min of meer afgesloten om het geluid te temperen. ook de stengel van het suikerriet werd er wel eens voor gebruikt. {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] Bekú Een muziekinstrument gemaakt van een uitgeholde sorghostengel (de stengel van de zogenaamde "maishi chiki" plant) van 40 a 50 cm lengte en 2 cm dikte. Op ongeveer 3 cm van een der gaatjes, echter op de lijn die gevormd wordt door de twee gaatjes, wordt in de lengte van de stengel een tongetje ingesneden, waardoor beurtelings wordt geblazen en gezogen. De toonhoogte-verschillen worden verkregen door de gaten met de duimen beurtelings af te sluiten en te openen. De bekú werd gespeeld om de tijd te doden bij het bewaken van de sorghovelden tegen vernieling door vogels en andere dieren. Ook werd de bekú tijdens familiefeesten gespeeld, begeleid door de wiri en de bamba. Wordt vandaag nog gespeeld in Benin en Opper-Volta, respectievelijk papo en bumpa genoemd.<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Beku], Encyclopedie van Curacao</ref> -------- {{Databox}} '''Barí''' ta un instrumento musikal Na Boneiru, barí ta referí tantu na e instrumènt mas importante den músika kultural, komo na e selebrashon di barí. Ántes tabata usa barí di ròm komo instrumènt. Despues ku e barínan ei no tabata bini mas, a kuminsá traha barí di palu. Ta kurti kueru di kabritu òf di karné pa pone riba e barí. Grandinan ta bisa ku e kueru di karné ta toka mas mihó ku esun di kabritu. E tokadó ta wanta e barí krusando su pianan rònt di e barí. Pa e barí saka zonido, e tokadó ta bati ku su dedenan riba e kueru33. == Wiri == Ta traha wiri di heru, koper òf stal. Si usa heru, e zonido di wiri ta mas kla. E largura di wiri ta entre 20 ku 30 centimeter. Den e hanchura di e wiri, nan ta skèrf algun strepi di punta pa punta. Pa toka wiri e tokadó ta tene e instrumènt den su man. Den su otro man e tin un otro heru ku e ta raspa riba e instrumènt pa saka ritmo. Na Boneiru wiri ta un instrumènt ku no por falta34.44 {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[Category:Instrumento musikal]] ---------------------------------- == Sinfonia di man == Durante di e selebrashon di maskarada, e instrumènt mas prinsipal ta sinfonia di man. Esaki ta un sinfonia ku ta toka ku man. E tokadó di sinfonia di man ta dirigí e grupo di maskarada. Otro tipo di instrumènt Segun tempu ta desaroyá, gruponan a introdusí mas instrumènt musikal den e ritmo kultural di Boneiru. Esnan ku mi a menshoná tabata tei tur tempu i tei te dia di awe. Tin instrumènt di ántes ku awendia bandanan no ta usa mashá mas. Por ehèmpel karkó. Karkó ta e kokolishi di mas grandi na Boneiru. Tabata usa kaska di karkó ántes komo instrumènt di supla pa tur tipo di okashon. -------------------------- {{Databox}} '''Premio Sticusa''' tabata un premio literario pa tur idioma di Surnam i Antias Hulandes, pr ehempel Srnan Tongo, Hindi i Papiamentu ku eksepshon di hulandes. * 1976 ** premio literario - Guillermo Rosario ** premio di incentivo - Henry Habibe; Federico Oduber *1975 ** premio literario - [[Antoine Maduro]] *1976 *1977 ** premio di incentivo - [[Pacheco Domacassé]] (rechasa) [[Category:Kultura]] [[Category:Antias Hulandes]] ------------------- '''Adriaan Lacle''' ([[16 di yüni|16 di juni]] [[1866]] - [[21 di yüni|21 di juni]] [[1935]]), tabata un komersiante magnate Arubano. cu ta conecta cu varios eificio di herencia: * Casa La Quinta * [[Cas Veneranda]] * stadhuis di oranjestad * [[Fontein (Aruba)|Fontein]] == Biografia == Hij is geboren op 16 juni 1866, yiu di Casper Pieter Laclé en Nano Jacomina Nicolasa Henricus y tabata e mayor di seis yu. No tin hopi konosementu tokante su edukashon di mucha òf kualke di su promé eksperensianan di negoshi, pero durante su bida laboral e a yuda hende haña prestamo, tabata un komersiante ku a logra hopi, i tabata doño di varios tereno. De echo, el a encarga e konstrukshon di e famoso kastigu La Quinta Carmen, awor un restorant. Ounke nunka e mes no a biba den e kas bunita ei, su kas mes tambe tabata reflehá su éksito i bon gusto. Awe ainda su kas ta den bon kondishon i por haña e kas den e kaya di Oranjestad. Pa loke ta trata su bida personal, ta bisa ku el a kasa dos biaha durante su bida. E tabatin su promé yu muhé durante su promé matrimonio, pero el a pèrdè su esposa poko despues di su nasementu. Durante su di dos matrimonio el a haña 16 yu. Sinembargo, a bisa ku solamente 11 di e 17 hòmbernan ei a logra pasa 18 aña di edat. Na 1891 el a bolbe casa cu Leonsa Oduber (1871- 1951) El a fayece na e edad di 69 ana. (Oranjestad)—The name Adriaan Laclé may ring a bell to locals as one of the bigger roads on the island, but about a century ago, Adriaan Laclé was a rich businessman, well-known for his generosity, wealth, and taste. Adriaan was born in 1866 and was the eldest of six children. Not much is known about his childhood upbringing or any of his earlier business ordeals, but during his hay day he often helped people get loans, was a well-established trader, and owned several plots of land. In fact, he commissioned the construction of the famous La Quinta Carmen manor—now a restaurant. Though he himself never lived in the beautiful manor, his own house also reflected his success and good taste. Today his house still stands in good condition and can be found in the back streets of main street Oranjestad. Regarding his personal life, it has been said that he was married twice during his lifetime. He had his first daughter during his first marriage but lost his wife soon after her birth. During his second marriage, he fathered 16 children. However, it has been said that only 11 of those 17 made it past 18 years of age. Perhaps two of his most well-known daughters are Maria Monica Laclé and Maria Veneranda Laclé, who went on to marry successful brothers Eloy Arends and Maximilian Arends, respectively. Their houses are still standing; Eloy and Maria Monica’s mansion functions as a townhall, used to host civil marriages, while Maximilian and Maria Veneranda’s house stands on the opposite side of the road to them—though currently under renovation after years left in ruin.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240521.pdf Adriaan Laclé One of Aruba’s richest men in the twentieth century], Aruba Today (21 di mei 2024) </ref> Source: De Kolibrie op de Rots (en meer over de geschiedenis van Aruba) by Evert Bongers {{Appendix}} ---------------------------- {{Databox}} [[File:Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg|thumb|Pan bati cu pisca y cabaron]] en.wiki: '''Pan bati''' ta un pan plat, cu ta un autentico specialidad di e cushina [[Aruba]]no. Na Aruba ta come esaki como pan y na banda di otro platonan manera sopa carni, stoba y paska hasa. Tambe por come cu sucu riba dje o otro reyeno. Pan bati ta parce un pancake, pero cu un sabor diferente y hopi menos dushi.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> E ta traha di hariña di maishi (sorghum), hariña di trigo y lechi. Originalmente e tabata wordo traha riba un casuela, awendia ta uza un panchi.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> E creacion di pan bati a ser influencia pa diferente cultura manera esun di e conkistadonan [[Spaña|Spaño]] i esun di e nativonan indjan. Pero e influencia di mas grandi a bini di e cultura crioyo Arubano. Pan bati ta un auténtiko plato di Aruba, ku ta parce pancake pero ku un sabor diferente. Pan bati ta un plat di pan ku ta wòrdu traha manera pancake, pero ku un sabor hopi ménos dushi. E ta un plato di banda hopi popular i ta kumpli ku kasi tur kos típiko arubano, manera sup, stew i piská fritu òf shellfish. E por wordo combina na banda di diferente plato manera sopa carni, stoba y paska hasa. Pan Bati is een vrij dikke pannenkoek die van oorsprong uit Aruba komt en gebakken wordt op een kasuela. Een kasuela is een gietijzerplaat waar ( met erg weinig boter ) de pannenkoeken op worden gebakken. Intussen heeft de kasuela plaats gemaakt voor de koekenpan.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> {{Multiple image | image1 = Maishi Rabo (Sorghum bicolor).jpeg | image2 = Casuela 16 36 24 540000.jpeg | caption2 = ''Casuela'' (flat cast iron griddle)or ''Buren''(flat clay griddle)are used to cook ''[[arepa]]'' cachapa and pan bati. An equivalent variety is the [[Comal (cookware)|comal]]. | caption1 = In Aruba ''maishi rabo'' ([[Sorghum bicolor; Spc.introduced]]) is used to make ''pan bati'' (typical Aruban flat native bread). While funchi is made from corn ([[ Zea mais]]) | total_width = 400 | image3 = Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg | caption3 = Fried ''piska cora'' ([[Lutjanus purpureus|red snapper]]), shrimp, and pan bati. }} == Pan bati == Pan bati is een authentiek Arubaans bijgerecht, dat pannenkoek lijkt maar anders van smaak is.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> Pan Bati is een broodachtig bijgerecht dat wordt gebakken als pannenkoeken, maar veel minder zoet smaakt. Het is een zeer populair bijgerecht en past bij bijna alle typisch Arubaanse gerechten, zoals soepen, stoofpotjes en gebakken vis of schelpdieren. E pancake pisá aki ta wòrdu traha di kuminda di sorgo i lechi. E pasta ta wòrdu traha riba un plaka di heru, e cazuela. I e pan bati ta kuminda komo kuminda di banda ku piska, karni, sopa òf stew. Na lugá di patata òf riso. Den algun reseña e proporshonnan di farinha di maishi i farinha di trigo ta varia, i algun kushinan ta añadí un wowo òf sukari di vanila na lugá di sukari normal. E ta un receta excelente pa experimenta cu ne. Y cu bo no tin cazuela, no ta importa. Un bon pan tambe lo ta bon. E panbati ta traha di un compuesto di harina di maishi i di trigo. E proporshon di esakinan ta krusial pa por haña un resultado bunita i friu. Originalmente, Pan Bati tabata wòrdu kaktá riba un plaka di heru, e casuela. Deze dikke pannenkoek wordt gemaakt van sorghummeel en melk. Het deeg wordt op een ijzeren plaat, de cazuela, gebakken. En de pan bati eet je als bijgerecht bij vis, vlees, soep of stoofgerechten. In plaats van aardappels of rijst. In sommige recepten variëren de verhoudingen van het maismeel en het tarwemeel, en sommige koks doen er een ei bij, of vanillesuiker in plaats van gewone suiker. Een uitstekend recept dus om mee te experimenteren.En dat je geen cazuela hebt, geeft niets. Een goede bakpan voldoet ook. De panbati is gemaakt van een mengstel van mais- en tarwemeel. De verhouding hiervan is cruciaal om een lekker luchtig resultaat te krijgen. Oorspronkelijk werd Pan Bati gebakken op een gietijzeren plaat, de casuela.<ref>https://www.antilliaans-eten.nl/en/recepten/arubaanse-pan-bati/</ref> Maar het gaat ook prima in een koekenpan. De naam pan bati betekent letterlijk "geslagen of geklopt brood". Het doelt natuurlijk op de bereiding van het beslag, dat flink schuimig wordt opgeklopt voordat het in de pan gaat. Panbati wordt meestal bij het avondeten gegeten en wordt geserveerd als alternatief voor [[rijst]], [[aardappel]]en of [[funchi]]. Soms wordt de panbati ook gewoon als pannekoek gegeten met een klontje boter en wat poedersuiker. Op feesten wordt geitensoep met pan bati gegeten. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ------------------- '''Premio Nacional di Teatro''' (PNT) ta un premio institui pa departamento di Cultura di Aruba (DCA) na aña 2004. Otorgamento di e premio ta tuma luga anualmente na ocacion di e celebracion di Dia Mundial di Teatro, riba o rond di [[27 di mart|27 di maart]]. E premio ta wordo otorga na persona, grupo of fundacion cu a contribui na desaroyo di arte di tarima na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA cu premio nacional di Teatro Aruba 2005-2021], 24ora.com (6 di juni 2021)</ref> Cada lustro ta entrega alaves e “reconocemento special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> E prome premio a wordo otorga na 2005 y e prome reconocimiento di Bida Largo na 2009, titulo cu a bay pa prome bes na e tecniconan di Cas di Cultura Aruba, señor Richard Hopmans y señor Rolande Bryson. == Laureado == * 2005 - [[Mascaruba]], grupo teatral * 2006 - [[Jubi Naar]] (1943-2024), autor, critico, actor, periodista y director di teatro * 2007 - Amy Lasten, maestro, directora y actriz * 2008 - Carmen Herrera, autor, director di teatro, actriz y compositor hunto cu grupo teatral Kibrahacha * 2009 - Oslin (Chin) Boekhoudt (19??-2015), autor, actor y director di teatro * 2010 - Leo Tromp (1943-2021), presidente Internacional di Teatro Amateur, IATA y FUNDARTE. * 2011 - [[Vale Croes]] (1951-2015), comediante * 2012 - Mirto Laclé, gestor cultural * 2013 - [[Diana Antonette]], actriz y directora di Teatro di Danza Arubano. * 2014 - no a otorga premio * 2015 - no a otorga premio * 2016 - no a otorga premio * 2017 - no a otorga premio * 2018 - no a otorga premio * 2019 - ? * 2020 - ? * 2021 - Lenie Jeandor, actriz, escritor y director di teatro * 2022 - Persey Jeandor, actor, cantante, comediante y director di teatro * 2023 - [[Norman de Palm]], productor di teatro * 2024 - [[Instituto Pedagogiko Arubano]] (CKV Teatro) == Recipiente “Reconocemento Special di Bida Largo” == * 2009 - Richard Hopmans y Rolande Bryson, tecniconan di Cas di Cultura Aruba; pa dedica henter nan bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral) * 2019 - Farita Luidens, actriz, comediante, productor, escritor di teatro; pa 50 aña den farandula cu su mega produccion “Ken ta Basha Abou”) * 2020 - [[Cas di Cultura]]; pa mas di 60 aña na servicio teatral y cooperacion pa lanta arte di tarima. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] Manera ta custumber, tur aña Departamento di Cultura Aruba ta organisa e actividad teatral di mas grandi na Aruba cu ta relaciona cu Celebracion di Dia Mundial di Teatro. Anexo na e programa di celebracion, cada aña ta otorga e Premio Nacional di Teatro na un persona, grupo of fundacion cu a traha y cu a contribui grandemente cu e desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA CU PREMIO NACIONAL DI TEATRO ARUBA 2005-2021], 6 di juni 2021</ref> Cada lustro ta ser entrega alaves e “Reconocemento Special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> ----------------------------------------- '''Museum of Industry''' (''Museo di Industria'') ta un [[museo]] na [[Aruba]], dedica na e historia industrial di e isla, ku a kuminsá den [[siglo 19]]. E ta situa na [[San Nicolas]], den e edificio monumental di e toren di awa. Despues di restauracion di e edificio e museo a habri na juli 2016. == Exhibicion permanente == Pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e museo ta mustra sinku pilar economico importante den historia di Aruba. E ta trata di e industrianan di oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. Museo di Industria ta forma parti di Fundacion Museo Arubano, cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sector cultural di Aruba, historia y naturalesa. == Edificio == E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939; architecto tabata [[Pieter van Stuivenberg]]. Su construccion ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. Na 2003 Fundacion Fondo pa Monumento Aruba (SMFA) a kumpra e edificion pa asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E museo ta mustra pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e sinku industria mas importante den historia di Aruba: oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. E Museo di Industria ta situá den e Toren di Awa na San Nicolas i ta konta e historia industrial di Aruba, ku a kuminsá den siglo 19. E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939 i ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. A kumpra e Toren di Awa pa e Monumentonan di Fundashon na 2003 asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E Museo di Industria ta forma parti di Aruba Fundacion di Museo (Fundacion Museo Aruban), cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sektor kultural di Aruba, historia i naturalesa. E museo di E industria ta habri tur dia for di 9'or di mainta te 6 di atardi. The Museum of Industry is located in San Nicolas—better known as the art capital of Aruba. This museum exhibits the industrial history of gold, aloe, phosphate, oil and tourism through elaborated displays and multimedia installations.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240402.pdf Create museum memories], Aruba Today (2 di april 2024)</ref> The Museum of Industry is situated in the Water Tower in San Nicolas and narrates Aruba's industrial history, which began in the 19th century. The Water Tower was built in 1939 and consists of three sections: the substructure, the high-rising vertical shaft, and the tank at the top. The Water Tower was purchased by the Monuments Fund in 2003 so it can be restored and preserved as one of Aruba's monuments. The Museum of Industry is part of Aruba Museum Foundation (Fundacion Museo Aruban), which is a foundation set to maintain, preserve, and protect the Aruban cultural sector, history, and nature. The museum of Industry is open daily from 9 am till 6 pm. For more information, check out their Facebook page Museum of Industry Aruba. ----------------------------- ==Musica den Caribe Hulandes== * en.wiki:Music of the former Netherlands Antilles E músika di Antias Hulandes ta un kombinashon di elementonan nativo, afrikano i europeo, i ta estrechamente konektá ku tendensia di paisnan bisiña manera Venezuela i Colombia i islanan manera Puerto Rico, Cuba, Santo Domingo, Haiti, Martinique, Trinidad, Dominica i Guadeloupe. E islanan di Curaçao i Aruba, ku tabata forma parti di Antillanan Hulandes, ta konosí pa nan vals, baile, mazurka i un tipo di músika ku ta wòrdu yamá tumba, ku a haña su nòmber for di e tambornan di conga ku ta akompañá e músika. E otro islanan ta hopi mas chikitu ku Aruba, Bonaire i Curaçao. Nan ta Sint Eustatius, Sint Maarten i Saba. Sint Eustatius tin un bida nocturno chikitu, ku solamente un club nocturno (e zouk Largo Height Disco) [1] na 1996. E habitantenan, e "Statianonan", ta tene baile improvisá den kaya, yamá "road blocks", usando stereo di outo. Saba tin un kantidat di baile den diferente restorant, inkluyendo un gran variedat di hip hop, calypso, soca, kompa, zouk, bouyon, reggae i merengue. Sint Maarten tin un bon konosí tradishon di karnaval ku músika i baile, ku ta tuma lugá meimei di aprel i ku ta kulminá ku e tradishonal kimamentu di Rei Moui-Moui, i tambe un kantidat di klubnan di anochi i kasinonan ku músika; "spot"nan popular kaminda lokalnan ta bai baila ta inkluí Boo Boo Jam i Lago Height, tur dos situá na e parti nort (franse) di Sint Maarten; e banda di kasinonan mas popular ta King Bo-Bo, konosí komo e "King of Calypso". 2] == Aruba == Musica ta masha estrechamente conecta cu e cultura Aruba, y ta hunga un rol importante den fiesta, carnaval y celebracionnan informal. E músika di karnaval a nase na Trinidad na fin di siglo 18, i ta kombiná temanan romántiko, melodía inspirá den calypso, i tambor di tumba. Otro selebrashonnan Arubiano ku ta basá riba músika ta incluí Dera Gai, Dande, Gaita i Aguinaldo. Op Aruba speelt muziek niet alleen op feestdagen een belangrijke rol, maar ook tijdens de carnavalsperiode en informele vieringen. Omdat het eiland zo klein is, heeft de muziek van Aruba rijke invloeden van Afrika, Europa en Latijns-Amerika. De muzikanten hebben de muziek wel een onmiskenbaar Arubaans/Antilliaans geluid gegeven zodat het toch niet hetzelfde is. {{div col}} * [[Asambeho]] * [[Calypso]] * [[Roadmarch]] * [[Steelband]] * [[Dande]] * [[Tumba]] * [[Waltz antiano]] * [[Bolero]] * [[Soca]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ==Bonaire== E isla di Bonaire ta konosí pa un kantidat di baile, entre otro e baile di Bari i e baile di Simadan. Polka, carioca, rumba, merengue, danza, joropo, jazz waltz i mazurka importá tambe ta popular. [[Baile di Sinta]] ta un baile popular di fertilidat, ku ta wòrdu ehekutá rònt di un palo di mei. Cancionan di trabou tradicional Africano na Bonaire a evoluciona cu tempo den cancionan ritual cu baile compleho, instrumentacion y polifonia. 3] E Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di e mesun nòmber, i tambe na otro okashonnan, ta wòrdu dirigí pa un kantante soltero ku ta improvisá tekstonan ku ta komentá eventonan lokal i figuranan (un kantante asina ta similar na un calypsonian). E baile di Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di Bari, ta bai huntu ku un tambor ku ta parse un bongo, yamá un Bari. E promé parti di e baile ta presentá hòmbernan ku ta kompetí den un baile stilizá, ritual pa muhénan, siguí pa un parti kaminda e parnan ta baila, maske nan no ta mishi (e ta similar na tumba).[ 3] Despues di e kosecha di sorgo den luna di febrüari te ku aprel, e festival di Simadan ta tuma lugá pa selebrá, ku e wapa, un baile ritmiko, ku ta bai huntu ku e selebrashon. E kansionnan tradishonal di Simadan ta inkluí tres forma di yamada i kontesta, e Dan Simadan, Belua i Remailo. Nan ta uza instrumentonan manera bari, wiri, karko, quarta, guitar, triangle y clapping. 3] {{div col}} * [[Bari]] * [[Simadan]] * [[Tumba]] * [[]] {{div col end}} ''Bari'' is a festival, dance, drum and song type from the Dutch Antillean island of [[Bonaire]]. It is led by a single singer, who improvises. Lyrics often concern local figures and events of importance.<ref>{{cite web|url=http://www.geographia.com/bonaire/boncul01.htm|work=Geographica: Bonaire|title=Culture: A Rich and Diverse Heritage|access-date=December 3, 2005}}</ref> ==korsou == {{div col}} * [[Wals antiano]] * [[Danza]] * [[Mazurka]] * [[Tumba]] * [[Tambu]] * [[Muzik di zumbi]] * [[Ritmo Kombina]] * [[Latin rap]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ''[[Tumba (music)|Tumba]]'' is a style of Curaçao music, strongly African in origin, despite the name's origin in a 17th-century Spanish dance. Traditional ''tumba'' is characterized by scandalous, gossiping and accusatory lyrics, but modern ''tumba'' often eschews such topics. It is well known abroad, and dates to the early 19th century. It is now a part of the [[Carnival Road March]].<ref>{{cite book|author=De Ledesma, Charles |author2=Gene Scaramuzzo |chapter=Dance-Funk Creole-Style|year=2000 |editor=Broughton, Simon |editor2=Ellingham, Mark |editor3=McConnachie, James |editor4=Duane, Orla|title=World Music, Vol. 2: Latin & North America, Caribbean, India, Asia and Pacific|pages=289–303|publisher=Rough Guides|isbn=1-85828-636-0}}</ref> == Sint Maarten == {{div col}} * [[Ponum]] * [[Quimbe]] {{div col end}} ''[[Quimbe]]'' is a topical song form from the Dutch Antillean [[St Maarten]]. It traditionally accompanies the ''ponum'' dance and drumming, but is now often performed without accompaniment. Lyrics include gossip, news and social criticism, and use clever puns and rhymes. Performance is often competitive in nature.<ref>{{cite book|title=New Grove Dictionary of Music & Musicians|editor=Sadie, Stanley|chapter=Dutch Antilles|publisher=Macmillan Publishers|location=London|year=1995|isbn=1-56159-174-2|page=777}}</ref> Other genres include: {{div col}} * [[Latin hip hop|Latin Rap]] * Ritmo Kombiná * [[Tambu (music)|Tambú]] * Seú * Wals * [[Zumbi]] {{div col end}} ----------------------------------------------------- --------------------------- Het Natuurhistorisch Museum van Bonaire is een museum geopend in 1885 en gevestigd in Kralendijk op Bonaire . Geschiedenis Gebouwd in 1885 door een Venezolaanse plantage-eigenaar, werd de eigenaar er na de Tweede Wereldoorlog van beschuldigd samen te werken met de nazi's door de bewegingen van transportschepen met een zender-ontvanger door te geven aan Duitse onderzeeërs in de Caribische Zee. De eigenaar wordt in Venezuela gearresteerd en de eigendommen worden in beslag genomen. Vervolgens werd het in 1947 aangekocht door de familie Herrera , een van de meest invloedrijke families op Bonaire . Het huis heette destijds het “Van der Reehuis”. Het groeide uit tot een kleine winkel met vlees van de plantage in Washington, houtskool, groenten, ingeblikte goederen en vervolgens bier en limonade. Tegenwoordig is dit herenhuis een van de historische monumenten van Bonaire en herbergt het het Bonaire Natural History Museum. Het bewaart Indiase kunstvoorwerpen, schelpen en zeedieren , Bonaire-vogels, koralen, schelpenfossielen, plantagegereedschappen, antieke flessen en nog veel meer . --------- '''FuHiKuBo''' (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) ta un organisashon boneriano dedika na registra e historia di Boneiru. El a wordu funda dia 6 di ougustus 1998. == link eksterno == * [http://archivoboneiru.com/ Wepsait di Archivo di Boneiru] FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) es una organización de Bonaire dedicada a registrar la historia de Bonaire. La fundación se creó el 6 de agosto de 1998 y se dedica a la[1]: Dat doet zij onder meer door Bonairiaanse ouderen op video te laten vertellen over hun eigen geschiedenis. De collectie bestaat uit archiefmateriaal verzameld door Boi Antoin. Via de website archivoboneiru.com zijn meer dan 1000 interviews en documentaires te zien die een beeld geven van het eiland.<ref>[https://www.unesco.nl/nl/artikel/unesco-accrediteert-bonairiaanse-stichting-fuhikubo Unesco accrediteert Bonairiaanse stichting Fuhikubo], 11 di september 2020</ref> {{Appendix}} ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} [[File:Dakkappellen Weststraat 15.jpg|thumb|275px|Dak di Casita Geel]] '''Casita Geel''' (of ex-cas di Aruba Bank) ta un cas di cunucu na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]], situa den centro di ciudad na Weststraat 15. E ta un [[monumento]] proteha y a wordo registra den Registro di Monumento dia 10 di mart 2011. Het kunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 is een beschermd monument en is op 10 maart 2011 in het Monumentenregister ingeschreven.[2] Het is eigendom van de Stichting Monumentenfonds Aruba en was tot eind 2019 in gebruik als kantoor van ARINA. == Historia == Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya G.F. Betico Croes (antes Nassaustraat) y Waterweg, pega cu e edificio di Aruba Bank. Ta probable cu e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un [[Fransia|Frances]]<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> y na 1908 a wordo cumpra pa Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest-Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest-Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas.[[File:Aruba Bank.jpg|thumb|left|John Eman Bank den Caya Betico Croes]] El a resta como e ultimo casita di cunucu den e caya principal comercial di oranjestad, despues cu tur e otronan a keda tumba abou y remplasa pa edificionan nobo i mas moderno durante [[siglo 20]]. [[File:Voorgevel Weststraat15.jpg|thumb|Fachada dilanti na Weststraat 15]] ---- nl.wiki:Weststraat 15 is een stadskunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 in Oranjestad, de hoofdstad van Aruba. Het staat ook bekend als het Gele Huisje (of "Casita Geel" in Papiaments) of ex-Aruba Bank Huisje. Het is tot stand gekomen mogelijk in 1908. Er is ook sprake volgens Plantage Zorg en Hoop dat het in 1860 zou zijn gebouwd door een Fransman.<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> [1] Het jaartal 1908 en huisnummer 97 boven de hoofdingang zouden hierdoor verwijzen naar een verbouwing uitgevoerd door de toenmalige eigenaar Richard Johannes Eman die het had aangekocht. Eman was gehuwd met Johana van der Biest en samen kregen ze zes kinderen. Als volwassene trouwde een van de dochters met de bankier John Gerard Eman die de stichter was van de Aruba Bank. Originalmente, la casa estaba situada en la esquina noroeste de Caya G.F. Betico Croes, antigua Nassaustraat, y Waterweg. Estaba situada con su fachada alejada de la línea de edificación con una plaza con grandes árboles delante. En el contexto urbano y sobre todo para la principal calle comercial de Oranjestad, esta casita era muy especial porque seguía siendo la última casa stadskunuku presente en esta calle. Todas las demás casas stadskunuku habían sido demolidas durante el siglo XX y sustituidas por nuevos edificios más modernos. == Historia == == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix}} Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya Betico Croes y Waterweg, pega cu e actual edificio di Aruba Bank. Probablemente e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un Franses y na 1908 a wordo cumpra pa Sr. Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest- Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest- Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas. Na aña 2000 cu e meta pa preserva e casita aki pa futuro generacionnan y evita e bay perdi a dicidi pa muda esaki pa un locacion nobo na Weststraat. Pa aloca e monumento a busca un tereno den Oranjestad mes paso akinan ta caminda cu e cas di cunucu mester a keda mirando cu ta den e area aki so por a haya e tipo di casnan aki. Un otro punto importante tabata cu mester a haya un tereno caminda por a aloca e cas mescos cu na su tereno original na un distancia di 14 meter for di e rooilijn esaki ta ser considera un locacion historico. Asina a logra yega na e tereno caminda e edificio ta actualmente despues cu e tereno a keda traspasa pa Stichting Monumentenfonds Aruba. Esaki ta e unico biaha cu na Aruba a muda un monumento completamente. Despues di a fungi como museo, oficina, restaurant awor eCasita Geel lo ta e cas nobo di Moonshine Diaquiri & Co.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/10/AM231010.pdf E portanan di Casita Geel lo habri un biaha mas pa publico], AweMainta (10 di oktober 2023)</ref> {{Appendix}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=}} {{References}} }} [[Category:Hende]] [[Category:Monumento|Aruba]] [[Category:Aruba]] ------------------------------- User:Curatoraruba10/sandbox '''Museo di Industria''' ta un [[museo]] na [[Aruba]]. E ta situa den [[Watertoren San Nicolas|Watertoren di San Nicolas]], un edificio monumental na skina di Bernardstraat y Caya Cooper.? E museo tin un exposicion permanente cu ta pinta e desaroyo industrial di Aruba, cuminsando cu e explotacion minanan di oro, e cosecha di aloe, e industrianan di fosfaat y petroleo y finalmente cabando cu [[turismo]]. Het Industriemuseum, gehuisvest in de voormalige watertoren te San Nicolas, geeft een beeld van de industrialisatie van Aruba. Dat verhaal begint met het goud delven, de aloëwinning, de fosfaatindustrie, om dan eerst uit te komen bij de olie­industrie en ten slotte het toerisme.  == Watertoren San Nicolas == E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas, construi pa LWV (Lands Water Voorziening, awendia WEB Aruba NV) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Architecto tabata [Pieter van Stuivenberg]], kende tabata traha pa LWV na korsou. == locatie == Museo Industrial ta situa alabez den un edificio cu ta hopi apropia pa cu e tematica di e exposicion aki…e edificio monumental a ser contrui pa LWV (Lands Water Voorziening) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Di e forma aki por acomoda e cantidad di migrantenan cu a bin busca un bon futuro na Aruba y cu pa gran parti a establece nan mes den e pueblo aki. Pa loke ta diseño por remarca cu e ta mustra razgonan di estilonan di moderno na momento di su construccion manera art deco y nieuw bouwen cu ta refleha e enfoke riba forma, dynamismo y functionalidad di e periodo. E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas y sin duda ta un recuerdo potente y symbolico di e desaroyo tecnologico industrial di e epoca atras. en.wiki: ==Industry museum== The industry museum provides an overview of the industrial activities on Aruba. It has displays of the gold, [[aloe]], phosphate ([[guano]]) and oil industries which were present on the island.<ref>{{cite web|url=https://www.aruba.com/nl/ontdek/het-industriemuseum |title=Het Industriemuseum |website=Aruba.com |language=nl |access-date=19 February 2022}}</ref> The [[public utility]] companies of Aruba have permanent exhibitions of their activities.<ref name="beautiful"/> -------------------------------- '''Museo Historico di Aruba''' ta e [[museo]] mas bieu na [[Aruba]]. E ta situa den [[Fort Zoutman]] na Oranjestad. Artwell Cain: Het oudste museum is het Historisch Museum Aruba, opgericht 1961 en nu bekend als Museo Historico Arubano (FMA). Aanvankelijk viel het museum onder het beheer van de Stichting Cultureel Centrum Aruba, in 1975 kreeg het een eigen stichtingsbestuur. De doelstelling was het oprichten en beheren van één of meer musea met objecten en kunstzinnige voorwerpen van cultuurhistorisch en natuurhistorisch belang en de bewustwording van de Arubaanse bevolking van het verleden.4 In 1984 kreeg het museum een permanente behuizing in het historische Fort Zoutman, in het centrum van Oranjestad. Dit gebouw dateert uit 1798, de ernaast gelegen Willem III-toren uit 1868. ------------------------------------------- {{Databox}} [[File:Museo di Tambu Shon Cola.jpg|thumb|Museo di Tambú Shon Cola]] '''Museo di Tambú Shon Cola''' ta un [[museo]] chikitu na [[Kòrsou]]. E ta situá ost di [[Willemstad]] entre [[Spaanse Water]] i Sint Jorisbaai, den region di Bandariba. Den un kas di famia, tipo [[kas di kaha]], na Kaya Sabana Baka 31.<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021), pag.61-65.</ref> == Mira tambe == * [[Lista di museo na Kòrsou]] {{Appendix}} [[Category:Kòrsou|Museo]] [[Category:Kultura]] [[Category:Kòrsou]] Het Museo di Tambú Shon Cola ligt ten oosten van Willemstad, tussen het Spaanse water en de Sint Jorisbaai. Het vrijstaande huis met zijn veranda, dieprode muren en witte vensters is een eenvoudige versie van de deftige landhuizen van de witte elite, in de volksmond kas di kaha. Een bord bij de ingang vermeldt, in het Papiaments: ‘Een volk heeft recht op zijn eigen geschiedenis.’<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021).</ref> Het museum is opgericht in april 2015 door Mr. dr. René Rosalia (1948), politicus en oud­minister van Onderwijs, Cultuur, Sport en Wetenschap. Deze tambú­speler en ­componist promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam op een onderzoek naar de wettelijke en kerkelijke repressie van afro­culturele volksuitingen. Rosalia is ook een van de drijvende krachten achter het bijschrijven van tambú in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland, in november 2016.91 In het museum bracht hij een groot deel van zijn in 1972 gestarte privécollectie onder. Tekstborden geven uitleg in het Papiaments en Engels. In vertaling: ‘Tambú werd gespeeld vanuit diepe spirituele redenen. De aanwezigheid van tambú in het leven van “yesterday’s people” was om te voldoen aan de plichten die verbonden waren met hun intense spirituele orientatie.’ Tambú bood hun bescherming en veiligheid. Met tambú kon de mens contact maken met God. Zonder tambú was je onbeschermd en zwak. Op een monitor zijn beelden te zien van een feest op Bandabou in 1991, waar paren dansen op tambú­muziek. Tambú is verbonden met de jaarwisseling en eindigt op Dumingu di Tres Rei, de zondag na Drie Koningen. De tambú­spelers identificeren zich met de zwarte koning Balthazar.92 --------- ------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''Johannes (Johan) Hartog''' (☆ 1912 - † 1997 na [[Salzburg]]) tabata un historiador, escritor y bibliotecario antiano. E ta ser considera un di e pioneronan cu a pone e fundeshi pa investigacion cientifico socio-cultural tocante [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{citeer web|url=https://www.creativeeuropedesk.nl/sites/default/files/files/UNESCO%20Aruba%20Heritage%20report%20Luc%20Alofs%20okt08_0.pdf|auteur=Alofs, Luc|titel=The Aruba Heritage Report|werk=Aruba National Commission for [[UNESCO]]|datum=2008|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> == Bibliografia == Johan Hartog tabata un persona remarcabel; e tabata protestant cu e converti den catolico y a promove den [[teologia]] (''doctor theologiae'') na Universidad di London.<ref name="Hartog">{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402196:mpeg21:a0006|titel=Dr. Hartog vertrokken|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-11-12|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> E tabata biaha hopi, entre otro den tur skina di [[Oropa|Europa]] y [[Medio Oriente]], acumulando conocemento na diferente universidad, pais y sociedad. Na juni 1940 el a yega [[Kòrsou|Corsou]]. Den añanan 1940 pa 1946 Hartog tabata redactor en hefe di [[Amigoe|Amigoe di Curaçao]], corant cu e momento ey tabatin circulacion na tur e islanan di [[Kòrsou i Dependensianan]]. Bou di su guia Amigoe a converti di un corant semanal den un corant diario.<ref name="Hartog"/> Despues di 1946 el a continua cu Amigoe como coresponsal. Entre 1946 i 1948 el a muda bek pa Hulanda, unda el a keda nombra redactor en hefe di e corant regional "Gooi- en Eemlander" na Hilversum. Desde 1948 el a traha pa Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) y tabata enbolbi pa cu lantamento di un centro cultural na [[Kòrsou]] y [[Aruba]]. Na 1950 el a wordo nombra director di e [[Biblioteca Nacional Aruba|biblioteca di Aruba]], cu tabata situa na Lagoenweg na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Mas despues e biblioteca ta muda pa [[scol 1888|Wilhelminastraat]], unda Hartog a keda director te su pensioen na 1972. Hartog tabatin un cantidad di publicacion riba su nomber. Mayoria di su buki a wordo publica na Aruba pa e imprenta VAD (Verenigde Antilliaanse Drukkerijen, antes D.J. de Wit). Di su obranan algun a wordo traduci na idioma [[Ingles]] of [[Spaño]]. Mas conoci ta su obra ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'' (Historia di Antias Hulandes), un cronica antiano den cuater tomo cu a sali entre 1953 y 1981.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://www.bibliotecanacional.aw/pages/johan-hartog/|titel=Johan Hartog|werk=[[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]|datum=2018-02-23|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Den e ultimo aña a saca como e di cincu tomo un registro y bibliografia historico. Na aña 1948 Hartog a casa cu Elisabeth Wouters, yiu muhe di G.J.J. Wouters (1883-1973), [[Lista di gobernador di Antia Hulandes (1634-1954)|gobernador di Antias Hulandes]] entre 1936 y 1942. Huntu nan a biba na [[La Piccola Marina]] di 1950 te 1980, ora nan a bandona Aruba pa motibu di salud di Elisabeth.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640175:mpeg21:a0088|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-09-29|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Na 1997 Hartog ta fayece na edad di 85 aña, net un luna despues di su esposa, y a wordo dera na Salzburg dia 21 di mei 1997. == Obra (seleccion) == * 1944 - ''Journalistiek leven in Curaçao'' * 1947 - ''Nederland in de West'' * 1953-1981 - ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'', tomo I te cu IV * 1957 - ''Bonaire: van indianen tot toeristen'' * 1961 - ''Curaçao: van kolonie tot autonomie: na 1816'' * 1962 - ''Het verhaal der Maduro's en foto-album van Curaçao, 1837-1962 : uitgegeven ter gelegenheid van het honderd vijfentwintigjarig bestaan van S.E.L. Maduro & Sons'' * 1964 - ''De Bovenwindse eilanden : Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius : eens gouden rots nu zilveren dollars'' * 1967 - ''The Honen Daliem congregation of St. Eustatius'' * 1968 - ''Luis Brion: de admiraal-financier'' (hunto cu Philip Louis Pierre Brion) * 1970 - ''Mogen de eilanden zich verheugen : geschiedenis van het protestantisme op de Nederlandse Antillen'' * 1971 - ''Honderd jaar gezelligheid in De Gezelligheid, 1871-1971'' * 1973 - ''Tula: verlangen naar vrijheid'' * 1974 - ''The courthouse of Sint Maarten'' * 1976 - ''Geschiedenis van Sint Eustatius'' * 1987 - ''Juwana Morto: Kustbatterij Aruba'' * 1996 - ''Het oude fort op de berg : gedenkboek bij het tweehonderdjarig bestaan van Fort Nassau op Curaçao'' * 1997 - ''De forten, verdedigingswerken en geschutstellingen van Curaçao en Bonaire : van Van Walbeeck tot Wouters, 1634-1942'' {{Appendix}} Johannes Hartog werd op 16 mei 1912 in Baam geboren. Hij volgde het gymnasium en studeerde vervolgens geschiedenis. In 1937, op vijfentwintigjarige leeftijd dus, promoveerde hij in Londen op de 'The Sacrifice of the Church'. Omdat het zijn voornemen was om oripntalist te worden, meldde hij zich als post-graduate student bij het Oosters Instituut in Rome. Zijn gekozen specialisatie zou de Balkan zijn. Maar de Tweede Wereldoorlog verhinderde de voorgenomen studie. Johan Hartog moest Italië verlaten. Omdat een broer van hem met zijn gezin op Curacao woonde, waar deze een betrekking bij de Shell had, belandde Johan Hartog na enige maanden en veel omzwervingen uiteindelijk op Curapao. Dr. Johan Hartog (1912-1997) was in de jaren 1940-1946 hoofdredacteur van de krant Amigoe di Curaçao, 'weekblad voor de Curaçaosche eilanden'. Onder zijn leiding werd de Amigoe een dagblad. Eind 1946 vertrok Joh. Hartog terug naar Nederland. Daar trouwde hij in 1948 met Elisabeth Wouters. Zij was een dochter van G.J.J. Wouters (1883-1973), een voormalig gouverneur van de Nederlandse Antillen (1936-1942). Vanaf 1948 was Hartog als medewerker van Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) betrokken bij de oprichting van het Culturele Centrum Curaçao en het Cultureel Centrum Aruba. In 1950 werd hij benoemd tot directeur van de Arubaanse bibliotheek aan de Lagoenweg in Oranjestad. Later zou de bibliotheek naar de Wilhelminastraat verhuizen, hij bleef er directeur tot zijn pensionering in 1972. Hartog heeft een aantal publicaties op zijn naam staan. Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Bronnen: * "Dr. Hartog vertrokken", in: Dagblad Amigoe di Curaçao d.d. 02-11-1946 *"Cultuur op korte termijn", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 31-05-1950 * "Verdiensten Hartog gememoreerd. Arubaanse bibliotheek viert 20-jarig bestaan", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 14-08-1974 * "Mevrouw Hartog werd 80 jaar", in: Amigoe d.d. 17-01-1987 Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Entre 1953 y 1981 el a publica un cronica di e historia antiano den cuater tomo bou di e nomber 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'. Mayoria di su buki a wordo publica pa e imprenta D.J. de Wit na Aruba. vijf delen waarvan de laatste 1981: Registerdeel en historische bibliografie bij de Geschiedenis van de Nederlandse Antillen Eerst die man. Doctor theologiae. Gepromoveerd in de Godgeleerdheid aan de Universiteit van Londen. UH rechtzinnig protas- j tantsche familie. Werd Roomsch- Katholiek. Reisde véél. De Balkan, Rusland. En het Beloofde Land („the much promised land" schreef — geestig en sarcastisch — onlangs „Linie"). Zoo vergaarde Hartog zijn wijsheid. Aan vele universiteiten (iater ook de Pauselijke van Rome), in vele landen en milieus. Met' die wetenschappelijke en wereldwijsheid spoelde hij, na Juni 1940, aan op Curagao. Een zéér vreemde eend in die subtropische bijt. Het was wijsheid van den Kerkvorst van dit kleinste deel des Rijks — Monseigneur Petrus Innocentius Verriet, den bisschop — dat hij Hartog de leiding gaf van het Missie-orgaan, het algemeene nieuwsblad Amigoe di Curagao, dat eenige malen per week verscheen. Hartog maakte er een dagblad van. Een heel merkwaardig, heel pittig, heel persoonlijk dagblad, soms veel te dwaas, maar altijd pittig en de moeite waard. Soms ging de wijsheid van hoofdartikelen en beschouwingen hoog uit boven dagbladpeil. Soms daalde Dr. Hartog naar het peil van de dorpsgemeenschap en spotte op dat peil j dat de spaanders er af vlogen.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010480233:mpeg21:a0041|titel=Vreemde geschiedenis. Waarom mag Hartog niet terug?|werk=Algemeen Dagblad|datum=1946-11-15|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> ------------------------------------- [[File:La Piccola Marina (Aruba) 19 09 28 897000.jpeg|thumb|275px|Fachada di La Piccola Marina]] '''La Piccola Marina''' ta un edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. El a wordo diseña como cas na 1950 pa arkitecto [[Jan Nagel]] (1913-1972) riba encargo di [[Johan Hartog]] (1912-1997), historiador, escritor y bibliotecario na Aruba. E cas ta unico den su sorto na Aruba. == Edificio == E cas di dos piso ta situa den centro di ciudad na L.G. Smith Blvd. 68, banda di [[Fort Zoutman]] cu bista riba bahia di Paardenbaai y Wilhelmina Park.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640114:mpeg21:a0015|titel=Te Koop|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-07-19|bezochtdatum=2023-10-17}}</ref> E piso abou ta consisti di entre otro un terasa, kamber pa studia, comedor, cushina i kamber cu baño pa e sirviente. E piso ariba tin un sala grandi, dos kamber y un baño. Cada piso tin un superficie di masomenos 90 m². Den e cura tin un casita di aproximadamente 20 m². Ultimo decadanan el a fungi entre otro como oficina y ta actualmente e sede di [[Kolegio di supervishon finansiero Aruba|Colegio di supervision financiero di Aruba]]. == Literatura == * Olga van der Klooster & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 187. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] De benedenverdieping omvat een terras, studeerkarr eetkamer, keuken, bijkeuken en dienstbodenkamer met badkamer. De bovenverdieping bestaat uit c. . grote woonkamer met grandioos uitzicht, twee slaapkamers en een badkamer. De oppervlakte is circa 90 m 2 per verdieping. In de tuin bevindt zich bovendien een tuinhuisje van circa 20 m 2. Het huis is voorzien van veel kasten en verfijningen en verkeert dank zij zorgvuldige bewoning en regelmatig onderhoud, in uitstekende conditie. Uniek voor Aruba en zeer aantrekkelijk geprijsd op NAf. 285.000,- k.k. ----------------------------- '''Adolf Kock''' (1936) ontving een Zilveren Anjer in 2022 vanwege zijn geschiedkundige kennis over [[Aruba]]. Met zijn kennis en verzameling van 1 miljoen foto's vanaf 1800 tot nu heeft hij een belangrijke bijdrage geleverd aan het behoud van ons [[cultureel erfgoed]]. -------------- == Tula == ===Vrijheidsstrijder wordt nationale held=== Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel [[Rehabilitatie (recht)|gerehabiliteerd]] als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot [[Held|nationale held]] van Curaçao.<ref name="historiek.net">[http://historiek.net/slavenleider-tula-uitgeroepen-tot-nationale-held/8736/#.VzQr1vmLTIV Historiek.net: ''Slavenleider Tula uitgroepen tot nationale held'']</ref> Dit werd nog eens benadrukt in [[2013]], toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.<ref>[http://www.curacaovoorjou.nl/cultuur/tula.html Curaçao voor jou: ''Tula'']</ref> Volgens oud-premier [[Don Martina]] kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals [[Nelson Mandela]], [[Martin Luther King]] en [[Mahatma Gandhi|Gandhi]].<ref name="historiek.net" /> Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. [[Canon van Curaçao]].<ref name="Canon">{{Citeer web|url=https://canoncuracao.cw/7-tula/|titel=Tula|werk=Canon van Curaçao|datum= |bezochtdatum=14 november 2021}}</ref> In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de [[Tweede Kamer]] om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 werd wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.<ref>Tweede Kamer der Staten-Generaal [https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2022Z23444&did=2022D50514 Gewijzigde motie van het lid Sylvana Simons c.s. over het verankeren van verhalen over antikoloniale vrijheidsstrijders en verzetshelden in het onderwijs (t.v.v. 36200-VIII-68)]</ref> In de [[Nederlandse_excuses_voor_het_koloniale_verleden#Excuses_regering_voor_slavernijverleden_(Suriname_en_voormalige_Nederlandse_Antillen)|excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden]] werd Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.<ref>Rijksoverheid [https://www.rijksoverheid.nl/documenten/toespraken/2022/12/19/toespraak-minister-president-rutte-over-het-slavernijverleden Toespraak van minister-president Mark Rutte over het slavernijverleden]</ref> Op 4 oktober 2023 erkende staatssecretaris [[Alexandra van Huffelen]] Tula namens Nederland als 'held voor ons allemaal'. "Het was een man die streed voor vrijheid, gelijkheid en broederschap".<ref>{{Citeer web|url=https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/video/video/5411418/na-228-jaar-eerherstel-voor-tula-held-voor-ons-allemaal|titel=Na 228 jaar eerherstel voor Tula: 'Held voor ons allemaal'|werk=rtlnieuws.nl|datum=5 oktober 2023|bezochtdatum=5 oktober 2023}}</ref> ------------------------ {{Variante|a}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} *NOTES Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} -------------- ---------------------------- de.wiki De Kalkoven Aruba is een historische kalkoven die nu in het grootstedelijk gebied van Oranjestad staat . Het dateert uit 1892 en is ontworpen door Santiago Tromp en tot 1949 geëxploiteerd door zijn zoon Felipe Santiago Tromp (1883-1960). Het is de enige authentieke kalkoven op Aruba die nog intact is. Tegenwoordig is het een van Aruba 's weinige industriële monumenten . Voorheen werden eenvoudige veldovens zonder wanden gebruikt. In 1970 is het gerestaureerd en opgenomen in de lijst van monumenten (Lijst van monumenten op Aruba) met het nummer 01-013. Geschiedenis Voordat cement werd geïmporteerd, werden alle gebouwen op Aruba gemaakt met kalkmortel . In die tijd werd de kalk gewonnen uit harde koralen en mosselschelpen en drie dagen boven een houtvuur gebrand. De zo geproduceerde ongebluste kalk werd geblust met water, vermalen en in combinatie met kleizand gebruikt om huizen te bouwen. De ongebluste kalk werd ook gemengd met de olie van aloë , gewreven en verwerkt tot lakproducten . ----------- * Kerki Protestant (Aruba) E '''Kerki Protestant''' ta un kerki di e De '''Protestantse kerk''' is een kerk van de [[Nederlandse Hervormde Kerk|Nederlandse Hervormde]] en [[Lutheranisme|Lutheraans]] gemeenschap in [[Aruba]]. Ze is niet aangesloten bij een internationale organisatie.<ref name="reform">{{nl}} Reformatorisch Dagblad, [https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,20110921:newsml_583ccb1e1294f192d493825627f25370 Veelkleurig kerk-zijn op Aruba], 21 september 2011</ref> E kerki bieu a wordo inaugura na 1846 y ta e kerki mas bieu cu ainda ta existe na Aruba. De oude kerk was in 1846 geopend, en is de oudste bestaande kerk op Aruba.<ref name="monument">{{en}} Monumenten Fonds Aruba, [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/protestant-church/ Protestant Church]</ref> In 1950 werd er een nieuwe kerk naast gebouwd.<ref name="historia">{{nl}} Historia di Aruba, [http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=71 Kleine Protestantse Kerk]</ref> == Historia == NOtes Construccion di e Kerki Protestant na Oranjestad a tuma luga entre 1845 pa 1846 pa e congregacion protestant na Aruba, funda na 1822. E ta construi den un estilo di construccion artesanal-tradicional, e kerki ta independiente y ta situa n’e skina zuidoost di un percela amplio delimita pa Wilhelminastraat, Schoolstraat, Rifstraat y Klipstraat. E fachada sur, cu su porche y su entrada principal, ta situa na Wilhelminastraat 1. E edificio antiguo den cual e kerki tabata situa, actualmente t’esun mas antiguo na Aruba, cumpra pa 250 florin for di famia Arends. E cas, cumpra for di famia Arends, despues a fungi como cas y leslokaal di e iglesia. A celebra e prome sirbishi dia 25 di augustus 1822. <ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/kerki-protestant-ta-conmemora-200-ana-di-su-fundacion-na-aruba/|titel=CONMEMORACION 200 AÑA DI FUNDACION DI KERKI PROTESTANT NA ARUBA|werk=24ora.com|datum=2022-12-01|bezochtdatum=20222-12-10}}</ref> {{Appendix}} ---------------------- {{Variante|c}} '''Radio Trans Mundial Boneiru''' ta un radio-emisora ku 4 zènder na parti suit di [[Boneiru]], ku kual nan ta transmití programa [[Kristianismo|kristian]] ku ta yega te na [[Venezuela]], [[Cuba]], [[Colombia]], [[Brazil]], i otro islanan den [[Laman Karibe|Karibe]]. Sede del mayor transmisor de AM del hemisferio occidental, Shine 800 AM -el sitio de transmisión de TWR en Bonaire- llega a una audiencia potencial de 100 millones en toda América Latina y el Caribe con la esperanza de Cristo.<ref>[https://twr.org/bonaire Boneiru]</ref> == Historia == Na 1952 Paul Freed, misionario merikano, a kuminsa un organisashon mediatiko ''Trans World Radio'' (TWR), pa transmiti di [[Maroko]] pa [[Spaña]]. Despues TWR ta muda pa Monaco. Despues di expande pa otro luganan, manera Guam ta expande pa Boneiru na 1964. TWR a bira e organisashon mediatiko kristian mas grandi na mundu i ta usa, banda di e onda korto i mediano, satelite, internet i otro teknologianan pa transmiti. en.wiki: TWR started in 1952, when Paul Freed [nl] set up the organization to reach Spain by broadcasting from Morocco. Later, TWR moved to Monaco. Other major transmitting sites include Guam, Bonaire,[1] Sri Lanka, Cyprus, and eSwatini (Swaziland). multinational evangelical Christian media distributor. The largest Christian media organization in the world, it uses mediumwave or high-powered AM and shortwave transmitters, local FM radio stations, cable, satellite, Internet, and mobile device technologies. Currently, their programs can be heard in 190 countries in more than 275 languages and dialects. de.wiki:Het is een van de grootste christelijke missionaire media-aanbieders ter wereld. Opgericht door Amerikaanse missionarissen , zond het zijn eerste radioprogramma uit vanuit Marokko naar Europa op 24 februari 1954, onder de naam Voice of Tanger . Na de onafhankelijkheid van Marokko moest TWR zijn zenderlocatie in Tanger verlaten als een aanhangsel van de voormalige koloniale macht. Het zendingswerk bouwde een kortegolfzender in het Prinsdom Monaco , dat in 1960 in gebruik werd genomen. Samen met Radio Monte Carlo deelde het zendingswerk, nu omgedoopt tot Trans World Radio, midden- en kortegolftransmissiesystemen in Monaco. Een paar jaar later bouwde het zendingswerk zijn eigen zenders op locaties in het buitenland. TWR opende voor het eerst een middengolf- en kortegolftransmissiesysteem in de Nederlandse Antillen om Latijns-Amerika te bestrijken . Zenders in Cyprus , Guam , Sri Lanka , Swaziland , Zuid-Afrika en Armenië volgden in de jaren 70, 80 en 90. aire == Vakatura Trans World Radio Bonaire (Boneriano, 19 oktober 2020) Radio Trans Mundial tin 4 zènder na parti suit di Boneiru ku kual nan ta transmití programa kristian ku ta yega te na Venezuela, Cuba, Colombia, Brazil, i otro islanan den Caribe. Tur dia, for di mitar di seis di anochi te ku mitar di nuebe di mainta por tende e evangelio di Hesu-Kristo den seis diferente idioma na e frekuensia 800AM. Pa e komunidat lokal di Boneiru, Trans Mundial ta transmití di dia i anochi na 89.5FM, e Bos di Speransa. TWR begon zijn uitzendingen op 13 augustus 1964. Het is werelds eerste radiostation dat door particulieren beheerd wordt.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461013:mpeg21:a0115|titel=Trans World is tien jaar op Bonaire|werk=[[Amigoe]]|datum=5 augustus 1974|bezochtdatum= 2021}}</ref> In 1964 werd het flamingo-eiland het tehuis van 's werelds eerste radiostation, dat door particulieren beheerd wordt. Na een jaar van hard werken, kwam het zendgebouw in het zuiden van Bonaire klaar. Hierin bevinden zich drie krachtige zenders. De grootste is een AM zender van 500 kw, die de frequentie 800 gebruikt op de standaard band. De twee korte golfzenders. van 50,000 watt en 250,000 watt werden toen ook geplaatst. Om deze reusachtige zenders van stroom te voorzienbouwde TWR, een centrale met twee 16 cylinders generatoren. In het begin werd «*r in 7.ps talen uitgezonden naar Zuid-, Midden- en NoordAmerika en de Caribische eilanden, heden ten dage in vijftien talen en zelfs naar India en Rusland. Het oorspronkelijke kantoor en studio-gebouwen werden ondergebracht in gewone huizen. Nu worden ze gebruikt als huisvesting voor TWR-personeel. In 1968 werd er een modern kantoor en studio gebouwd tegenover Hotel Bonaire. (1994:Studio aan de Kaya Gobernador Debrot) Het werd geopend in januari 1969. IN juli 1993 werden de kortegolf-uitzendingen gestaakt. Trans World Radio is een onderdeel van grote interkerkelijke organisatie, gesticht door Paul E. Freed. Zijn werk begon in 1954 toen Freed „the voice of Tangier" oprichtte. Er werden uitzendingen verzorgd vanuit Tanger, Marokko met een korte golf zender van 2500 watt. ---------- Vanuit Caribisch Nederland bereikt Trans World Radio (TWR) miljoenen luisteraars op het westelijk halfrond. Onze zender is met een vermogen van 440 kilowatt de krachtigste op het westelijk halfrond. Vanuit hier bereikt het Evangelie zowel Brazilië, de noordelijke landen van Zuid-Amerika, het Caraïbische Gebied, Midden-Amerika en zelfs de zuidelijke staten van de VS. Iedere toerist op Bonaire rijdt over de smalle EEG-Boulevard langs de iconische slavenhuisjes, de enorme zoutpannen en de zeldzame flamingokolonies. Onderweg zijn de 145 meter hoge antennes en het basisstation van Trans World Radio niet te missen. <ref>https://www.rd.nl/artikel/905859-trans-world-radio-zoutend-zout-vanaf-bonaire|titel=Trans World Radio „zoutend zout” vanaf Bonaire|22 december 2020}}</ref> {{Appendix}} ------- * Teater di sine na Korsou E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>[https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf Ta buskando potrèt, dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou], Ekstra, datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20</ref> ===Teater di sine aktual === * The Movies Curacao (Scharloo) - The Cinemas Curacao (Otrobanda) * Cinemark (Sambil) === Historia === The Roxy Theater at Pietermaai was destroyed by fire in 1982. Next to it stood the Naar Theater built in 1871 and remodeled into Teatro Americano, a cinema, in 1920. Roxy, built in Moorish style, replaced this building as a cinema venue. It was officially opened on 7 November 1931 as the “Stadsschouwburg” or Municipal Theater, but it too was later used as a cinema.<ref>https://www.curacaohistory.com/1931-roxy-theater</ref> In de jaren vijftig beschikte Curacao over een tiental bioscopen. Theaters als Westend (Otrobanda), Caraibe (Steenryk), Cinelandia (Punda), Cinerio (Suffisant) en het Rex-theater (Marchena) trokken toen talloze bezoekers. Door de invoering van de video kwam daar de klad in en het ene theater na het andere werd opgeheven. In 1982 brandde het Roxy-theater af. Daarna was er nog een tijdje een bioscoop in de Tempel. Verder beschikte Curacao in de jaren tachtig over een heuse drivein bioscoop. Maar ook die moest het afleggen tegen het opkomende videogeweld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644056:mpeg21:a0094|titel=Plan voor bioscoop op ex-Roxy terrein|datum=1992-05-26|bezochtdatum=2022}}</ref> Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> Vanaf 1956 sine-trunk een geschenk aan bevolking voor 50 jarig jubileum van Rotary * in de jaren vijftig een bioscoop theater te nieuwpoort * Separá di e teater di sine, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. * ront 1965 a cuminsa instala airco den teater di sine * 1983; na sluiting van West-End en alleen Golden Drive in van Angel Job overbleef, werd het gebouw De Tempel in punda tot bioscoop ontwikkeld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640991:mpeg21:a0111|titel=Maak van De Tempel bioskoop|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-09-20|bezochtdatum=2022}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640082:mpeg21:a0066|titel=De Tempel krijgt ook bioscoop-functie|werk=[[Amigoe]]|datum=1979-12-11|bezochtdatum=2022}}</ref> * in de jaren .. vertoonde de Filmliga films in diverse teaters, zoals Asiento en Roxy * 1982: bioscoop-voorstellingen op woensdagavond in Van der Valk hotel<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644157:mpeg21:a0065|titel=Bioscoop bij Van der Valk|werk=[[Amigoe]]|datum=1992-07-23|bezochtdatum=2022-08-30}}</ref> Donderdag (juli 1983) is de laatste film gedraaid in Cinelandia. Een bioscoop die volgens het encyclopedie van de Nederlandse Antillen in 1916 gebouwd is onder de naam Salon Habana. Dit is indertijd gebouwd door de Venezolaan Alfredo Pellicer Hernandez, die tevens rond 1900 als één van de eersten filmvertoningen op Curacao organiseerde. De encyclopedie vermeldt ook dat het theater gedurende zijn 67 bestaansjaren tot tweemaal toe geheel afbrandde. Met de sluiting van nog een bioscoop op Curacao (Cine Rio wordt al enkele jaren niet meer als zodanig gebruikt, Roxy brandde een tijd geleden af en de drive in van Groot Davelaar die tot het verleden behoort) is een leemte gevallen in de recreatie die de binnenstad aan zijn bezoekers biedt. Toeristen die nog willen profiteren van een avondje naar de film moeten zich tevreden stellen met een bezoek aan bioscoop West End, die ook al sluitingsplannen aankondigde. Die bioscoop is ook hard aan een opknapbeurt toe. Theater De Tempel dat een goede start maakte heeft het ook sinds geruime tijd als bioscoop laten afweten en brengt nu nog slechts bij tijd en wijle filmvoorstellingen, meestal van de Filmliga. Het bioscoopbezoek dat met de komst van de televisie achteruitgegaan was, leefde in 1965 weer op, na de opening van de eerste drive-in bioscoop van Curacao. Die is inmiddels apk gesloten. Gesteld kan worden dat éé4van de grote klappen Voor de bestaande theaters de opening twee jaar geleden van de nieuwe drive-in bioscoop van Angel Job was. De ware nekslag is echter - zoals Alfred Moron ook verklaarde - de acceptatie van video als recreatiemedium. === Teater di sine di antes === <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;"> * Teater Naar * Salon Habana (werd in 1936 Cinelandia) * El Ideal * Teater Brion * Teater Guillermina * Rialto * Teater Asiento (1955-1967?, Emmastad) * Cinelandia - 1936-1986 * Roxy ([[Punda]]) * West End ([[Otrobanda]]) * Royal * Caribe (???-1965, Marie Pompoen)<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462571:mpeg21:a0068|Caribe deze maand dicht|datum=1965-03-17</ref> * Rex (Marchena) * Cine Rio * The Tempel - filmvertoningen v.a. 1981? * Airport Cinemas (Hato) * Drive In (Groot Davelaar) - geopend in 1965 plaats voor 500 auto's * Golden Drive In (Brievengat) - werd later Curacao Festival Center (1990?) * Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) * Paradise Movies </div> {{Appendix}} * bioscoop te Rio Canario rond 1975 * 2012 openluchtbioscoop Mambo Beach NOTES WILLEMSTAD.- E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf|titel=Ta buskando potrèt/dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou|werk=Ekstra|datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20}}</ref> Ta hopi teater a habri, sera, kima i habri bou di otro nòmber. Tin ku a pasa den tempu bon i tin otro ku a pasa den tempu ménos bon. Di tur e teaternan aki por tin hende ainda ku tin potrèt/dokumentashon wardá di e tempu ei, ku lo por yuda masha bon pa traha un dokumental spesial. Ora papia di teaternan di sine na Kòrsou, nos ta referí na entre otro: Teater Naar – Salon Habana – El Ideal – Teater Brion – Teater Guillermina – Rialto – Teater Asiento - Cinelandia – Roxy – West End – Royal – Caribe – Rex - Cine Rio – The Tempel - Airport Cinemas – Drive In (Groot Davelaar) – Golden Drive In – Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) – Paradise Movies – i klaro awor aki The Movies – The Cinemas i Cinemark. Separá di esaki, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. Ta’tin diferente hende ku a traha bendiendo karchi, tumando karchi, --- Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> {{Appendix}} ------------ {{Infobox Artista | birthname = Venancio Domacassé | image = | birthdate = [[1 di aprel]] [[1941]] | lugar_nanse = [[Kòrsou]] | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = Sinematografia | movement = | awards = | website = }} ---------------- == Jossy Mansur == El a bay Dominicus College na Playa. Na 1948 el a bay [[Estadonan Uni di Merka|Merca]] caminda el a caba skol secundario y universidad. Continuando su estudionan el a obtene su D.Litt.den literatural univeral di Susses College of Tehnology, titulo cu ta equivalente na un doctorado na Merca. Titulo di su tesis tabata Early Romanticism in Venezuelan Poetry". E tin tambe un titulo den sicologia y na 1977 ta logra s Ph.D den educacion na Northwestern University. * [[29 di oktober|30]] - [[Konseho Insular]] di [[Aruba]] ta aproba e proposicion di Comision di [[Ortografia]] pa un [[ortografia di Papiamento]] basa riba un kompromiso entre e sistema [[Etimologia|etimologiko]] i esun [[Fonologia|fonologiko]], e asina yama ortografia-[[Jossy Mansur|Mansur]].<ref>{{nl}}{{citeer eb|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460860:mpeg21:a0010|titel=Eilandsraad Aruba neemt spelling Jossy Mansur aan|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-10-30|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Fin di 1976 el a cuminsa traha como redactor di e corant Extra pa Aruba y tabata alaves redactor principal di e corant arubano Prome, tantu pa algun luna desde 1976 y na 1978. tambe redactor principal di e corant arubiano Prome.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460940:mpeg21:a0061|titel=Jossy Mansur reorganiseert jong Prome|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-06|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Na 1976 presidente di comision di ortografia y na 1978 di comision di gramatica Hij was voorzitter van de in 1976 ingestelde spellingscommissie. * in 1974 bracht hij het informatief cultureel maandblad Brindis uit --------------- == Joyce Pereira == - eerste preofschrift dat het papiaments van aruba als focus heeft. Despues di skol secundario, el a studia pa maestro di scol basico. Mientras cu e ta trhando como maestra di scol na Hulanda el a obtene su MO-A den idioma Hulandes. El a bin traha na Colegio Arubano como docente di Hulandes na 1969. E ta bolbe Hulanda na 1971 pa sigui e estudio di MO-B den hulandes na RUG sigui pa un master of arts den idioma y literatura hulandes cu minors den linguismo y Papiamento. Di 1976 te 2012 el a traha na Aruba como docente hulandes y papiamento na diferente institucion di ensenansa: APA lerarenopleiding (despues IPA, unda despues PApiamento a haya un luga importante como materia)<ref name=BonDia">Bon Dia, Mi mester por aporta na e ensenansa aki y na e cambio aki|3 september 2019</ref>, MAO, Colegio Arubano (desde 1993 te ora APA bira IPA, IPA y como docentre invita na Universidat di Korsou. Pereira a traha un par di ana tamb como investigado na Universidat di Aruba. Como specialista den hulandes y papiamento el a yuda cu difrente proyecto pa reforma ensenansa y maneno di idioma y a publica tambe riba temanan aki. Su carera profesional ta hopi liga cu e desaroyo di Papiamento den ensenansa. di e idioma strictamente prohibi pa un idioma di instruccion (Scol Multilingual na 2012) y pa materia di scol secundario na 2002 <ref name=BonDia"/> \Nederlands moet tweede taal worden. Napa, 18 september 1993 ---------------------------- [[File:Penstraat 64, Bolivar koepel - 20652013 - RCE.jpg|thumb|links|Museo Octagon]] '''Museo Octagon''' ta un museo chikito na [[Willemstad]], [[Kòrsou]], situa den bario di [[Pietermaai]]. Het '''Octagon Museum''' is een klein museum in [[Willemstad]], [[Curaçao]]. Het is gelegen aan de Penstraat in de wijk [[Pietermaai]] direct ten westen van het "Avila Beach Hotel". Het museum opende in 1968 en herbergt een tentoonstelling ter nagedachtenis van de band tussen het eiland en de Zuid-Amerikaanse bevrijdingsstrijder [[Simón Bolívar]] (1783-1830).<ref>{{citeer web|url=https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum|titel=Octagon Museum|werk=Curacao.com|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Na een mislukte opstand in 1812 woonde Bolivar, tezamen met zijn zussen Juana en María Antonia, korte tijd in balling op Curaçao. De Curaçaose advocaat en handelaar Mordechai Ricardo bracht hen onder in twee huizen. De zussen waren gehuisvest in een gebouw aan zee, ''De Octagon'' genaamd. Bolívar zelf kreeg een huis op een heuvel met uitzicht op de haven van Willemstad, een gebouw dat niet meer bestaat.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Het beheer wordt gevoerd door Venezuela en Curacao onder de stichting Amigos del Museo Bolivariano (Octagon). == Het bouwwerk == De Octagon is een karakteristiek achthoekig gebouw van twee verdiepingen met een betegelde koepel. Vanwege haar historische en architectonische betekenis werd het gebouw in 1962 door de firma S. E. L. Maduro & Sons aangekocht ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan en aan het toenmalige [[Eilandgebied van de Nederlandse Antillen|eilandgebied Curaçao]] overgedragen als een geschenk aan de Curaçaose burgerij. Sedert 1995 is het gebouw in handen van de stichting Octagon.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645035:mpeg21:a0096|titel=Octagon in private handen|werk=[[Amigoe]]|datum=1995-05-06|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Restauraties vonden plaats in 1962, 1965, 1969 en 1998.<ref>{{citeer web|url=https://curacao-art.com/octagon-museum/|taal=en|titel=Octagon Museum|werk=Curaçao Art|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Nadat het gebouw vervolgens ten prooi viel aan vandalen werd aan de zeezijde de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel verwijderd en nam het hotel op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restauratie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> == Trivia == * In 1969 werden in en om De Octagon opnamen gemaakt van de films ''Simon Bolivar'' met [[Maximilian Schell]] in de hoofdrol als Simon Bolivar en ''The missing paint mistery'' van Captain Kangaroo. * De Nederlandse Antillen gaven in 1987 in de "Simon Bolivar" postzegelserie een postzegel van 60 cent uit met een afbeelding van De Octagon. * Een bezichtiging van de Octagon behoorde tot het programma van de Venezolaanse staatshoofden [[Luis Herrera Campins]] (1983) en [[Jaime Lusinchi]] (1987) tijdens hun officieel bezoek aan Curaçao.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640543:mpeg21:a0099|titel=Twee ministers reizen met Herrera Campins mee|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-02-24|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641981:mpeg21:a0066|titel=Bezoek Lusinchi verstevigt banden tussen Venezuela en Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-11-02|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref> {{Appendix}} *1812 Nadat de eerste fase van de opstand in Venezuela faalde, zocht Simon Bolívar zijn toevlucht op het eiland Curaçao. Hij en zijn twee zussen kwamen berooid aan en waren afhankelijk van de vrijgevigheid van vrienden op het eiland. Advocaat en handelaar Mordechai Ricardo heeft hen in twee huizen ondergebracht. De twee zussen verbleven in het achthoekige gebouw aan zee (Octagon), terwijl Bolívar werkte en studeerde in een klein huis op een heuvel met uitzicht op de drukke haven van Willemstad.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-15}}</ref> *1962 De Octagon werd door de regering van Curacao en S.E.L. Maduro & Sons tot het Octagon Museum benoemd. Het Octagon Museum herbergt de Bolívar tentoonstelling ter nagedachtenis van de verbinding van Curacao met Simón Bolívar (1783-1830). *1998 De Octagon Museum werd gerestaureerd door het Avila Beach Hotel. Het huis op de heuvel waar Simon Bolivar woonde bestaat niet meer, maar het 'Octagon' aan de kust is een onderdeel geworden van het Curacao Monument Foundation en de Octagon Foundation. * het historische en architectonische monument werd in 1962 ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan door S. E. L. Maduro & Sons aangekocht en aan het toenmalige eilandgebied Curacao als een geschenk aan de burgerij van Curacao overgedragen. Nadat het gebouw in de jaren zestig ten prooi viel aan vandalen werd de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel aan de zeezijde verwijderd en nam dit op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restaurantie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|2022-01-31}}</ref></ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|2022-01-16}}</ref> * Dit bijzondere huis is van onverwachte historische betekenis. Het was hier dat de Venezolaanse “Libertador”, de beroemde vrijheidsstrijder Simón Bolívar, een tijdje doorbracht alvorens de strijdkrachten bij elkaar te gaan ronselen die een eind zouden maken aan de Spaanse koloniale overheersing in Zuid-Amerika. Tegenwoordig doet de “Octagon” dienst als een klein museum ter nagedachtenis van de band tussen Curaçao en Simón Bolívar. This quaint-looking house has an unexpected historic significance; it was in this building that the South American “Libertador,” the famous Simón Bolívar, spent time before he set out to assemble the forces that eventually put an end to Spanish colonial rule in South America. Bron: https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum Gezien de historische betekenis van het huis waarin de zusters woonden werd dit in 1998 gerestaureerd en ging dienst doen als museum. In 1998 werd het huis waarin de zusters woonden gerestaureerd door het hotel Avila? in samenwerking met de Curaçao Monument Foundation en de Octagon Foundation. 96xufea3sli3auhthx9o09nyd0npmx0 192493 192492 2026-06-01T20:22:15Z Caribiana 8320 192493 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Premionan: * [[Karibe Hulandes]]: [[Arte di Palabra]] - [[Premio Sticusa]] - [[Premio Cultural CCG]] * {{CUW}}: [[Premio Chapi di Plata]] ([[Pierre Lauffer]]) - [[Premio Cola Debrot]] - [[Premio Boeli van Leeuwen]] - [[Tapushi Literario]] - [[Premio MCB]] - [[Premio UNESCO Kòrsou pa Idioma Materno Papiamentu]] - Ernest Jacky Voges Monument Award * {{ABW}}: [[Premio Cadushi di Cristal]] - [[Premio Nacional Crioyo di Oro]] - [[Premio Padu del Caribe]] - Theatre Festival Award of Aruba - [[Premio Motito y Rufo Wever]] - [[Premio Nacional di Teatro]] - * {{BON}}: [[Premio Pipita di Kònkòmber]] Pending: [[Cas di cunucu]] - [[Stichting Rancho]] - renbak na Korsou - ------------------------ {{infobox persona | nomber = Julio Maduro }} '''Julio (Don Joel) Maduro''' (☆ [[12 di aprel|12 di april]] [[1924]] na [[San Nicolas]] - † [[3 di mei]] [[1993]] na [[Aruba]]) tabata un culturista y historiado Arubiano. El a haya fama general primordialmente door di su amor pa naturalesa Arubano. Atraves di añanan, hopi publicacion tocante naturalesa a aparesé bou di su nòmber.<ref name=:"0">Julio Maduro overleden. "Amigoe". Curaçao, 03-05-1993, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645130:mpeg21:p004</ref> == Biografia == Julio Maduro a nace y lanta na [[Watapana Gezaag]], unda su mayornan tabata tin un tienda na principio di [[siglo 20|siglo binti]].<ref name=:"1">[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-028575/mode/2up?q=watapana+gezaag Julio Maduro], Chabalito nr. 5 - Aña VI (2003)</ref> Famia Maduro tabata tin cunucu y plantacion di aloe tambe. E tempo ey nan tabata manda nan mercancia cu barco di bela pa Playa, e.o. [[aloe vera|aloe]], boonchi watapana, palo, pampuna, patia y sombre gevlecht. Na Playa nan tabata cumpra otro mercancia pa nan tienda na San Nicolas, manera sucu, hariña, herment, paña y tela. Famia Maduro tabata bende te hasta cah'i morto. Cu yegada di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] tur cos a cambia. Lago a bin cu su mes "comisario" y na 1937 famia Maduro a sera su negoshi. Como hoben Julio mester a yuda corta y drenta aloe tur mainta di 5'or y mei te cu 10'or y mei. Un trabao pisá cu ta laga hende tur sushi. Cu 20 aña Julio a cuminza traha na Lago. Pero despues cos a bira malo y pa cubri gastonan Julio a bai navega riba un tankero. Despues cu el a bolbe Aruba, el a bai traha na Sociale Zaken y asina Julio a drenta arena politico. * na 1956 el a bolbe gobierno como ambtenaar na Veterinaire Dienst.<ref>Julio Maduro benoemd. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-07-1956, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988233:mpeg21:p005</ref> * Later werd hij hoofd Arbeidszaken.<ref> Arbeidszaken. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-02-1971, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470088:mpeg21:p005</ref> El a afilia na partido PPA y na 1954 y 1955 el a participa na eleccionnan riba lista di PPA. Na 1955 e ta bira miembro di Conseho Insular y ta a wordo eligi pa forma parti di Bestuurscollege.<ref>Eerste daad nieuw Eilandsbestuur: half millioen voor werkverschaffing Porf, Croes, O. Henriquez, J. Maduro en Petrona als gedeputeerden gekozen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-07-1955, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988370:mpeg21:p005</ref> Julio tabatin 31 aña só tempo cu el a bira diputado.<ref name=:"1"/> E funcion di diputado el a ocupa solamente algun luna prome cu partido PPA a fors'e pa e tuma retiro pa motivo di su conducta.<ref>Gedeputeerde Maduro neemt ontslag. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 26-10-1955. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210532:mpeg21:p005</ref> Hij neemt tevens ontslag als eilandsraadlid. * Na de oprichting van [[Movemento Electoral di Pueblo]] (MEP) sloot hij zich hierbij aan. Hij was actief als voorzitter van de wijkleiders maar kandidadeerde zich niet voor verkiezingen. Julio Maduro tabata tin un "don" especial. E tabata skirbi poesía y storianan cortico. Tur tin di haber cu cultura di Aruba. E tabata lucha pa nos idioma papiamento y tabata tin un amor grandi pa su isla, su hendenan y su naturalesa.<ref name=:"1"/> Esaki el a demonstra den su poesíanan "Luto" y "Pakiko mi ta Arubiano". E tabata miembro di Comisión di bandera y di Stinapa (despues Fanapa y Stimaruba). Pa esakinan el a duna hopi lectura na scolnan y organizacionnan. Julio semper tabata cla pa yuda cu informacion tocante historia, flora y fauna di Aruba. Asina e tabata presentá un programa na television masha gustá anto gratuitamente. Casi henter Aruba tabata sintonizá e programa ''Aruba y su pasado''. Su sponsor tabata asina satisfecho cu e trabao di Julio cu el a regalé un camera di video. Julio a colaborá cu varios publicación e.o.: Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, bukinan di Aruba, diferente corant y revista y varios mas. Matinette como programa di television y como revista (despues Chabalito) tambe a haya hopi colaboracion di Julio Maduro riba topiconan di Aruba. Te hasta Julio a traha un poesía - cu nos ta publicá aki bao especial pa un declamador infantil recitá na Tele-Aruba den Matinette na aña 1978.<ref name=:"1"/> Julio Maduro, despues di un enfermedad cortico, a fayece dia 3 di mei 1993 den [[Horacio Oduber Hospital]] na edad di 69 aña.<ref name=:"0"/> E tabata casa y tabatin 8 yiu.<ref name=:"1"/> In 1992 werd hij gehuldigd door Stimaruba voor zijn pionierswerk op het gebied van natuurbehoud.<ref>Huldiging van Julio Maduro. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1992, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643693:mpeg21:p013</ref> Hij stond bekend als Aruba-kenner en gaf lezingen over de Arubaanse cultuur en natuur. {{Appendix}} --------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte visual''' ([[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts'') ta e formanan di arte den cua e imagen of aspecto visual ta central. E obra ta wòrdu realisá den forma di un obheto físiko òf representashon visual. Arte visual ta distinto for di arte di tarima, unda e presensia di un públiko bibu ta esencial. E artenan visual ta inkluí disiplina manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Ademas, artenan apliká,[1] manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior i arte dekorativo,[2] ta forma parti di e doménio di arte visual. Un obra di arte visual por ta bidimensional (manera un pintura òf dibuho) òf tridimensional (manera un eskultura). Den algun konteksto, arte visual tambe ta referí komo arte plástiko (di origen francés: les arts plastiques), referiendo na e materialidat tangible di e obra. Arte visual ta wòrdu kreá den estudio, riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den museonan, galerianan, eksposishonnan i espasio públiko. Tambe tin kolekshonnan di arte den posesion di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == Arte visual tin un historia largu ku ta kuminsá den prehistoria, ku pintura rupestre i obhetonan dekorativo. Den civilisashonnan antiguo manera Egipto, Mesopotamia, Gresia i Roma, arte visual tabata sirbi funshonnan religioso, polítiko i dekorativo. Durante Edad Media, arte tabata hopi bia liga na iglesia, miéntras ku den Renacimiento a surgi un enfoke riba perspektiva, realismo i e artista komo individu kreativo. Den siglo 19 i 20, movimientonan manera impresionismo, ekspresionismo i surrealismo a amplia e definishon di arte visual. Den epoka moderno i kontemporáneo, arte visual a bira mas diversifiká, inkluyendo medio digital, instalashon i arte konseptual, ku a desafia e idea tradishonal di kiko ta un obra di arte. == Caracteristica == E karakterístika prinsipal di arte visual ta su enfoke riba e aspekto visual i estétiko. Elementonan importante den arte visual ta incluí: forma koló linea tekstura espasio komposishon Arte visual por ta representativo (mustrando realidad) òf abstrakto (sin representashon literal). E interpretashon di un obra di arte por varia segun e espectador, su konteks kultural i su eksperensia personal. Ademas, arte visual por tin diferente funshonnan, manera ekspreshon personal, komunikashon di idea, dokumentashon historiko òf dekorashon. == Caribe Hulandes == Den Karibe Hulandes, arte visual ta un refleho di historia, identidat i diversidat kultural di e region. Artistanan lokal ta usa medio manera pintura, eskultura i fotografia pa eksplorá tema manera kolonialismo, identidat, diaspora i relashon ku medio ambiente. Arte visual den e islanan ta influensiá pa tradishonnan Afrikano, Europeo i Indígena, ku ta resulta den un estilo úniko i hibrido. Ademas di arte den galerianan, tin un presensia fuerte di arte públiko, manera murales i instalashonnan den espasio urbano. Organisashonnan kultural, museonan i fundashonnan den Aruba, Kòrsou i Boneiru ta stimulá desaroyo di arte visual dor di eksposishonnan, edukashon i sosten di artistanan lokal. == Mira tambe == * [[Artista di Karibe Hulandes|Lista di artista di Caribe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] [[:Kategoria: -------------- '''Arte visual''' (na [[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts''), ta e formanan di arte den cua imagen, of lo visual, ta tuma precedencia. E imagen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un obheto di arte. E ta distinto for di [[arte di tarima]], pa cua e presencia di un publico bibo ta esencial. E artenan visual ta formanan di arte manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, imágen, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Hopi disiplina artístiko manera arte performátiko, arte konseptual i arte di textil, tambe ta enserá aspekto di arte visual, i tambe arte di otro tipo. Den e artenan visual, e artenan apliká,<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20170623143359/http://www.buzzle.com/articles/different-forms-of-art.html ''Different Forms of Art – Applied Art'']}}. Buzzle.com. Retrieved 11 December 2010.</ref> manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior, i arte dekorativo<ref>{{cite web |url=http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |title=Centre for Arts and Design in Toronto, Canada |publisher=Georgebrown.ca |date=2011-02-15 |access-date=2011-10-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111028075227/http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |archive-date=2011-10-28}}</ref> tambe ta inkluí. Arte visual ta e forma di arte den kua e imágen, òf e visual, ta tuma presedensia. E imágen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un opheto di arte. Un opheto di arte por tuma un forma plat, manera un pintura, òf un forma tridimenshonal, manera un eskultura. Den paisnan di abla ingles, e ta wòrdu referí na dje komo ‘e arte visual’. Arte visual tambe ta wòrdu referí na dje, usando un galicismo, komo arte plástiko (franses: les arts plastiques). Plástik ta nifiká tangibel, material; e materialidat aki ta para den kontraste ku e abstrakshon di e artenan di aktuashon: baile, teater i músika, ku ta tuma lugá den tempu. Tur dos tipo di arte ta proveé ​​e televidente ku un eksperensia estétiko, den forma di un eksperensia sensorial eksepshonal. Arte visual ta wòrdu kreá prinsipalmente den studio pero tambe riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den eksposishonnan den museonan, galerianan, inisiativanan di artista, i espasio públiko. Ménos públiko ta e kolekshonnan di arte di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == == Caracteristica == == Caribe Hulandes == Den Caribe Hulandes, arte visual {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] --------------------------------------- {{Databox}} Un '''cas di cunucu''' (papiamentu: ''kas di kunuku'') ta un cas tipico na e [[islanan ABC]], cu usualmente ta situa den [[kunuku|cunucu]]. Cunucu ta derivá for di e palabra indjan ''conuco'', un nomber cu a wordo adopta despues pa e Spañónan na Antias y Venezuela. Cunucu ta nifica tambe un pida tereno di agricultura, sea den uzo of nò. Awendia e palabra cunucu ta referi na ‘plantacion’ (i tambe ‘campo’).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kunuku], Encyclopedie van Curaçao</ref> Despues di e conkista di e islanan door di e Hulandesnan, e [[West Indische Compagnie]] (WIC) a establece plantacionnan na gran eskala pa komersio ku Europa. Pa traha riba e plantashinan, nan tabata trece catibonan for di [[Afrika|Africa]] y a traha casnan riba e tereno di plantashon, den e estilo custumber na West Africa. Materialnan comun riba e islanan, manera palu, piedra di coral, piedra di kalki of lodo mescla ku sterilisashon di baka riba un mimbre di rama, tabata wòrdu usá pa e murayanan, i palu di maishi òf kaña tabata wòrdu usá pa e daknan. E materialnan aki ta reflehá den e palabranan papiamentu: kas di yerba ta nifiká “hut di yerba”, [[cas di torto]] ta nifica “hut di lodo”, kas di pal’i maishi ta nifiká “hut di palu di maishi”. Kunuku is de algemene naam voor het landelijke gebied van de Benedenwindse Eilanden, al of niet in gebruik voor landbouw of veeteelt. Het woord is afgeleid van het Indiaanse conuco, een naam later overgenomen door de Spanjaarden in de Antillen en Venezuela. Kunuku betekent ook een stuk landbouwgrond al of niet in gebruik. == Aruba == Na Aruba ta dividí casnan di cunuku den cuater categoria. Casnan prome cu 1920, casnan despues di 1920, casnan cu un dak y casnan cu dos dak.[1] == Boneiru == Na Boneiru na 1937, segun e teniente gobernador, e introdukshon di e diseño standart di kunuku no tabata nesesario “E kunukero i/òf trahadó boneriano, kontrali na su kompañero di klas den gran mayoria di e di dos òf di tres distrito riba Curaçao, no tin su kas di baka pa biba aden tur ora, sino mas bien pa sirbi komo refugio durante áwaseru òf mal tempu atrobe - esaki ta e rancho òf ramada - ora e tin ku traha riba e tereno Normalmente e tin su mes kas den un di e pueblonan òf hamletnan riba e isla i e ta pues muchu mas mihó ku e promedio di kas di konukoe na Curaçao. ." E gobernador ta skirbi mas aleu: “Por deklará kompletamente di e boneriano ku e tin e karakterístika ku no ta sufisientemente apresiá pa kuida su kas masha bon (…) pa e por haña su mes kas e lo priva su mes di hopi, asta sufisiente kuminda i paña".[2] == Kòrsou == Ora sklabitut a wòrdu aboli riba 1 di yüli 1863, ex-catibunan a haña terenonan chikitu ku nan por a usa pa kultivá kuminda. E fundashon di e refineria di zeta (e Isla) na kuminsamentu di siglo 20 a kombertí e trahadónan di plantashon anterior den trahadónan di refineria di zeta. Durante e periodo aki, bleki di zeta i piedra aplastá tambe ta wòrdu usá pa e murayanan di e kasnan i bleki aplastá, blachi di heru ondula i tegel di dak pa e daknan. E kasnan aki ta wòrdu yamá kas krioyo. Kasnan tambe a wòrdu konstruí di palu ku a wòrdu usá komo pakete pa transporte di merkansia pa laman. E kasnan aki ta wòrdu yamá kasnan di planki, Papiamentu: kas di tabla. E kasnan original di Kunuku no tabatin un veranda ni un kushina pafó. Un desaroyo den e añanan despues di Segundo Guera Mundial ta ku kasnan ta wòrdu konstruí segun e konsepto di kunuku, pero ku un kushina i un veranda paden. Construccion ta wordo haci cu material manera piedra y tegel di dak. [[:Kategoria:Islanan ABC]] ---------------------------- {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = NGO | nomber = Stichting Rancho | abrevia = | logo = | imagen = | stop_imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]] | funda_na = | origina_di = | fusion_di = | fundado = | termina = | ideologia = conservacion di patrimonio cultural | presidente = Clifford Rosa | director = | coordinado = | subdirector = | embahador = | propietario = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | internacional= International National Trust Organisation | entrada = | costo = | sponsor = | parameter = | parameter_info = }} '''Stichting Rancho''' ta un organisacion no gubernamental (NGO) estableci dia [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]], dedica na conserva e herencia cultural, historico, y arkitectonico di e bario historico di Rancho na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. Situá na Visstraat 1, e fundashon ta enfoká riba protehá monumentonan lokal, hasi investigashon históriko, i organisá aktividatnan di komunidat pa mantené e área su identidat komo un asentamentu krusial di piskadó anterior. E fundacion comunitario ta traha consistentemente pa preserva, promove y fortalece e herencia cultural y natural di bario Rancho, Oranjestad y Aruba en general. Desde su fundacion, e organisacion a enfoca riba iniciativa cu ta conecta comunidad, historia, cultura y educacion, ainda den periodo cu circunstancianan externo a obliga adaptacion y reformulacion di plan y proyecto. Varios proyecto den curso di tempo:<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260122.pdf Stichting Rancho ta presenta agenda cultural cu enfoke riba herencia y participacion comunitario], BDA (22 di januari 2026)</ref> * Adopta un Hanchi, un concepto cu ta enfoca riba cuido y reconexion cu espacio publico y patrimonio local. * Tempo pa Click, ta ofrece un perspectiva alternativo riba exposicionnan cultural, specialmente pa contenido cu normalmente no ta logra visibilidad amplio. * Hof ’i Bario di Rancho ta representa otro iniciativa importante cu ta enfoca riba espacio berde y herencia natural dentro di e bario. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------- {{Databox}} '''Ren bak na Kòrsou''' of '''Bak di awa di lluvia na Kòrsou''', tambe yama '''ren bak''' ta \[\[put di awa di lluvia]] ku ta sirbi riba isla di [[Kòrsou]] pa warda awa di lluvia.<ref name=":1">{{Cita notisia |outor=Dennis Pikero |titulo='Regenwater maakt lekkere thee' |fuente=Ñapa |fecha=24 aprel 2004 |página=3}}</ref> E baknan ta konsistí di [[kal]], zjata, pieda grandi i simènt. Piedra grandi tabata trese for di [[Ronde Klip]] riba karret di palu (''trùk di palu''). Tin diferente tipo di bak. Algun ta riba tera (bougròndiko), otro ta bou di tera bou di sali di kas òf serka di entrada. Tin tambe ku ta pegu na kas òf un tiki leu for di dje. Klima di Kòrsou ta [[semi-arido]], ku un proméshu di lluvia di mas o ménos 550 mm pa aña. Tèmperatura tambe tin su influensia: ta variá entre 25.3 °C i 31.0 °C. Esaki ta pone suminisro di awa na preshon, tantu pa hende komo pa mata.<ref>{{Citeer web |url=[https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/](https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/) |titel=TUINAANLEG OP CURACAO |datum=25 òktober 2022 |werk=[www.viviansnursery.com](http://www.viviansnursery.com)}}</ref> == Historia == Historia di suminisro di awa ta inkluí den e [[Canon di Kòrsou]].<ref>{{Cita web |url=[https://canoncuracao.cw/39-water/](https://canoncuracao.cw/39-water/) |titulo=39. Awa |fecha=25 òktober 2022 |fuente=Canon di Kòrsou}}</ref> E promé bibu di isla tabata uza put di pia (''pos di pia'') pa haña awa. E putnan aki tabata haña preferensia na lugá ku un nivel haltu di awa den tera ([[freatisch vlak]]).<ref>{{Citeer web |url=[https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-](https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-) |titel=GRONDWATERPEIL EN WATERVOORZIENING OP CURACAO ... |datum=2022-10-25 |werk=Yumpu.com}}</ref> Ku yegada di [[Spañanon]] i despues \[\[Hulandes]], hende a haña instrumento pa traha put mas profundo. Na lugá ku tabatin hopi put, manera rònt di \[\[Schottegat]], a kominsá papia di 'plantashon di awa'. Pero ku demanda grandi, nivel di awa den tera a baha i hopi put a seca. Den sieklo di 19 hende por a kumpra awa ku tabata yega for di otro lugá, pero tabatin tambe bak di awa bou di kas di pieda, serka di entrada (''sala'') òf \[\[patio]]. Na plantashonnan, te den sieklo 20, hende tabata dependé di pos i baril grandi. Tabatin gota i baril, pero no tabatin bak. Uso di bak a yega ku peliger di \[\[mushi di fiebre amariyo]]. Na kas haltu (kas di campo) ta encontra bak regularmente. Na esaki no tabatin put serka. Otro manera pa haña awa manera kar di awa (''garosh’i awa'') no tabata praktiká hopi. Ku yegada di [[Isla (raffinaderia)|raffinaderia di Shell]], demanda pa awa di bèbèr a subi. Na 1928 Shell a kuminsá \[\[destilashon|destilá]] awa salá. Mas lat a instala \[\[leiding di awa]], ku den anjanan 1960 a yega prome mayoria di kas. \== Balor == Baknan na Kòrsou tin balor histórico.<ref name=":0">{{Cita buki |titulo=Monumenten in de steigers |outor=Jan Toeter |ko-outor=Anko van der Woude, Henk Langenfeld |pagina=35–37}}</ref> Dependiendo di e lugá, por tin balor arkitektoniko i monumental tambe. Bak ku ta separá for di kas ta risibí awa for di kas por medio di [[akwadukt]]. Baknan tin muraya hopi diki i e muraya ta bira mas diki abou. Den eskinan e murayanan tin forma rondá, i tin hopi [[spuwadó di awa]] (''sakadó''). Por tin un dak ku [[tegel di dak]]. Interior di un bak ta wòrdu fini-fini pa evitá [[alga]]. Den baknan tin piskadó chikí pa kome insekt i alga. Kualidat di awa ta kontrolá pa Departamento di Salú (GGD) di gobièrnu Kòrsou. Awa di bak ta bon pa hasi tè, pa kosecha lokal i segun algun hende ideal pa laba kabey.<ref name=":1" /> == Monumento == Baknan todavía ta sirbi pa warda awa. Tambe ta haña uso nobo. Tin hende ku ta mira un bak komo un luhu. Hopi kas no tin mas un bak òf e a wòrdu usa pa otro motibo. Tin kas ku a pone un piso riba un bak. Otro ta konvertí e bak den kamber di drumi, ofisina, pisina, kamber di was òf espasio pa archi. Den e kambio aki mester tene konta ku regla pa protehá e balor monumental. Ora di habri bentana, tamaño mester keda limitado. Karakterístika di monumento no mester pèrdè den restourashon. Tin direkshon espesiál pa preparashon i realizashon. Por ehèmpel, yená e bak te nivel di chon. Esaki ta posibel basta ku e proseso por wòrdu reversá.<ref name=":0" /> Na [[Landhuis Rooi Catootje]] tin un ehèmpel kla di un bak di awa ku balor monumental. Riba mapa i portret por mira ku e bak ta un tiki leu for di e kas. Na bochinanan di sakadó tin rechi pa stòp para i blachi di drenta. {{Appendix}} --------------- == Burg di Pos Chikito == Un brug cu a keda construi den afia 1928-1929 como "Brug di conexion" pa conecta e dos oriyanan na cada banda di [[Spaans Lagoen]]. E brug a keda cla dia 26 di september [Hartog, Aruba zoals het was, zoals het werd. Afb. 87]. E ‘brug’ ta forma un conexion masha importante entre e caminda cu tambe a keda construi den e temponan ey, conectando Oranjestad cu San Nicolas. E tipo di brug aki ta un combinacion di un brug permanente pa trafico y brug di conexion. Tabatin papia di haci e brug mas hancho. Realisacion di esaki no a cristalisa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2003/page/8/mode/1up?q=piedra+di+mula Kalender Monumentenfonds]</ref> == Kurimiauw 2 == E cas di cunucu a wordo traha den e forma traditional di artesania. El a wordo traha na final di siglo diesnuebe, probablemente como homenage na e matrimonio di sefior Kelly. Originalmente e curason di e cas tabata exsisti di handrij parti zuid y posiblemente tambe cu un cushina parti pabou di esey. Mester remarca cu tempo nan aya e productonan di recurso tabata: piscamento, cria di bestia manera galifia y porco y traha den plantacion di sucu na Cuba. E cas di cunucu aki ta di gran interes arkitectura historico pa motibo di su biehes. ==Schelpstraat 36 y 38 == E cas ta forma un unidad di dos parti. E prome parti, e cas di cunucu, fecha na final di siglo 19 y e di dos parti, e cas di comerciante ta construi den comienso di siglo 20. E arkitecto di tur dos e edificionan tabata Abelardo Henriquez casa cu Dominica Figaroa. Tur dos e edificionan tabata yama durante e bida di sr. Abelardo Junior den boca di pueblo “La Casa de la Municipalidad”. Riba 17 di april 1997 e casnan a wordo cumpra pa Stiching Monumenten fonds. E trabounan di restaurashon a dura di 30 di oktober pa 14 di december 2001. ==Seroe Patrishi Ongd.(z/n) - Begraafplaats== Den e santana Protestant aki tin diesseis graf. E ta situa na e caminda di santo meimei di Seroe Patrishi y Shiribana y tin un cura di cadushi rond di dje cu un muraya di piedra. Akinan a wordo dera e Comandeur Simon Plats. E tabata Comandeur pa solamente 8 luna na Aruba (1826-1827), caminda cu e | a fayese inespera. E grafnan ta conoci como grafnan di comandeur. Tin diferente lugar na Aruba cu ta conoci pa nan grafnan di comandeur. ==Papilon 110 == Un cas hopi unico cu ta consisti di dos edificio conecta na otro. E cas ta situa na e banda pariba di caminda di Santa Martha pa Santa Cruz. E noknan die cas ta core di pariba pa pabou. E edificionan ta consisti di un piso bou di un dak di cuatro banda traha di zink acaba cu decoracion riba cada punta di contacto di e noknan. Contra di e banda pabou di e edificio mas dilanti tin un edificio den un forma cuadra bou di un dak sera. Riba e banda pabou di e edificio pa zuid tin un cushina bou di un dak ful sera. Contra esaki tin un fogon cu un fundeshi den forma di un bloki, cu un schoorsteen y un capa ariba. ==Rooi Koochi 4== E cas aki ta un ehempel unico di cambio di periodo di arcitecto for di klei pa piedra y ta den bon condicion. E arcitectura a keda manera cu e tabata. E ta ilustra un cas di cunucu traha den siglo 19 den un forma artesano tradicional cu e nok casi den e direccion di pariba pabou. E banda di ariba di e cas ta traha di piedra. Sin embargo e murayanan di e galeria ta traha di klei. Remarkabel ta cu e cas ta traha riba un tereno cu ta baha na e banda zuid. Pa kita e diferencia aki e banda zuid di e cas ta traha riba un pida ariba cu ta yena. == Wilhelminastraat 11 == E cas na skina aki traha den siglo 19 ta un cas di cunucu. E cas a wordo recientemente renoba pa motibo di su funcion nobo “Optica Kok”. Posibelmente e extencion di y contra e banda pariba di e galeria di e banda zuid tambe tabata wordo usa originalmente como un sitio pa un empresa y un tienda. Contra di e banda pa nord bo ta hana un cas di siglo 20 bou di un dak cu cuatro banda cu tin un benhada den aspecto cu e banda pariba di e cas di cunucu. E nok ta para vertical riba e entrada di auto. Posibelmente e entrada aki tabata un caya. E cas aki ta pertenece na e infrastructura municipal di Oranjestad di antes. == Palm Beach 21 == Un ehempel bunita y unico di un cas di cunucu. E cas ta orienta di OZO -WNW. Remarcabel ta e fogon hancho. Cu e fogon aki ta haa un cushina chikito. Esaki bo por yega for di pafo. Esaki ta duna un motibo pa pensa cu tabata tin un negoshi di cuminda akinan. E cas tin un dak di dos banda cu zink ariba; e construccion y galeria ta laga bo supone cu originalmente tabata tin un dak traha di torto of di otro material traditional. == Seroe Patrishi 9 == E cas di cunucu traha di lodo a wordo construi medio siglo 19 riba tereno y bou di guia di Aresidius van der Biezen. E cas ta orienta cu su nok OW. E cas ta consisti di diferente material manera klei y piedra. Piedra, hopi usa den trahamento di cas, ta un piedra natural forma den pida iregular. E parti zuid die cas tin un entrada. Na cada banda di e cas nos tin un bentana grandi cu contrabentana di palo pega na dje cu ta habri bai afo. Dor di su posicion na caminda grandi bo por wak e cas bon. ==Macuarima 161 == cas di cunucu cu regenbak conoci como Cas Decora a wordo traha arededor di ana 1935. E arcitecto tabata Ignatio Ras, cunucero y metsla. E a traha e decoracionnan na e banda nord di e cas tambe. (informacion agradabel di Arsenio Ras). E cas ta orienta di pariba-pabou. E platchi zinknan pinta un color cora maron y e nok pinta blanco y e “kepersnan” ta pone enfoke riba e combinacion di color di e panchinan di dak cu e scama di decoracion gepleister ariba. E cas aki ta di gran importancia pa motibo di su bunitesa, e nificacion pa e conocimente, e historia di e isla Aruba y e balor di e pueblo. ==Brazil 12 == E cas di cunucu aki a wordo construi den e afianan 1928/1929 bou di encargo di sefor Winterdaal (tata di José Maria Winterdaal). E murayanan di e curason di e cas, ta traha di piedra, esun die galeria y cushina y tambe e muraya di e regenbak ta traha di beton cu bloki cement. E w.c. ta los riba e tereno patras di cas y tin un dak sera. E cas ta di gran interes pa e isla di Aruba pa motibo di su arcitectura historico y e balor tipico. Pa nord oost di e cas tin dos piedra di mula maishi pa mira. {{Appendix}} -------------- {{Databox}} '''Bamba''' ta un instrumento musikal Bamba ta konsistí di dos pida bambu hòl, yamá kaña brabu. Laman ta karga trese bambu òf kaña brabu na kosta nort di Boneiru. For di tur e pipanan ku ta yega kantu, ta skohe esunnan ku tin un diameter entre 7 pa 12 centimeter. Ta kòrta un pipa mas largu ku e otro. Ta toka bamba batiendo duru abou riba tera. E tokadó di bamba tin den kada man un pipa di bambu i e ta bati un biaha esun i otro biaha e otro riba suela. Bamba ta un di e instrumèntnan rítmiko mas simpel i mas bieu31,32.<ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/Wij+zijn+Bonaire%20(4).pdf</ref> Un instrumento musikal trahá di dos pida bambú ku a bashí afó, yamá kaña brabu. Ta haña e takinan di bambú aki labá kantu na kosta di Boneiru i Kòrsou. For di e takinan aki, kada un di mas o ménos 7 pa 8 cm di diameter, ta kòrta dos pida di largura desigual—60 i 70 cm. Ku eksepshon di e partishon mas abou, tur otro partishon di kada pida ta wòrdu perforá. E parti abou di e bamba ta kòrtá 10 cm bou di e partishon sin perforashon. E bamba ta wòrdu toka dor di stamp’é rítmikamente riba un superfisie duru; huntu ku otro instrumentonan, inkluso e quarta i e guitara, e bamba ta kompañá kansionnan durante e fiestanan di San Juan i San Pedro na Boneiru. Den e kompañamentu aki, e bamba ta funshoná komo un kontrabas. P’esei e larguranan ta wòrdu kòrtá di tal manera ku, ku e piesa mas largu ta fungi komo e nota fundamental, e piesa mas kòrtiku ta aproksimá e di kuater nota mas serka posibel. E instrumento aki, konosí den organologia komo tubonan di stèmpel, ta wòrdu hañá rònt mundu: na Afrika, Sentro i Sur Amérika, Asia i Sur Pasífiko. Su struktura simpel ta hasié un di e instrumentonan di ritmo di mas bieu.<ref name=:"2">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bamba], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] ------------------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Karko''' ta un instrumento traha di un kokolishi ku e punta korta afo. Suplamento ta wordo hasi dor di e apertura ku a wòrdu kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di [[Boneiru]]. E carco ta un kokolishi cu e punta corta afo. Suplamento ta wordo haci door di e apertura cu a wordo kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di Boneiru. {{Appendix}} *Orígen: E kalko (tambe konosí komo karko) ta un instrumento natural ku orígen den tradishon Afrikano i Indígeno Karibeño. Tabata uzá pa komunikashon, selebrashon i músika spiritual den komunidat kolonial. *Deskripshon: Un koncha grandi di see (Queen Conch), ku su punta a kue pa krea un bochin. Supla duru den e bochin ta produsí un son ronko, bronzit i resonante, manera un trompeta rudimentario. *Uzo: E kalko tabata sirbi komo instrumento di señal: pa yama hende, marká kuminsamentu di fiesta, ceremonia, of ritu. Tambe tabata forma parti di banda folklóriko komo introdukshon musikal. *Género musikal: Tambú, Seú, Músika folklóriko *Gruponan konosí: Grupo Danzarte (Kòrsou) Grupo Tutti Frutti (Boneiru) Grupos folklóriko di Seú {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] ------------------------------------ {{Databox}} '''Kimba Tutu''' ta un instrumento musikal *Orígen: "Kimba tutu" ta un nòmber folklóriko pa un tambú ku orígen Afrikano, ku a bira parti di ekspreshon folklóriko den islanan ABC. "Kimba" referí na bai riba ku energia; "tutu" posibelmente referí na su son. *Deskripshon: Un tambú trahá di barika di palo ku kuero tensá riba su kabes. Por bati ku man of ku palito. E tambú ta produsi un son profundo, energiétiko i pulsante. *Uzo: Uzá den danza folklóriko i fiesta, asina manera tambú. Ta stimulá moveshon di kurpa, i sirbi komo ekspreshon di resistensia kultural i identidad. *Género musikal: Tambú, Danza folklóriko, Músika di resistensia i identidad Afrikano-karibeño *Gruponan konosí: Grupo di Tambú Tradishonal (Kòrsou) Fundashon di Musika Antiyano Presentashon den Siman di Kultura [[:Kategoria:Instrumento musikal]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Kòrsou]] -------------------------- [[:Kategoria:Herensia kultural]] ---------------------- '''Fogon''' ta un luga den kushina Kandela den kushina, kaminda tabata kushiná riba e konfó (wechi di kandela), yená ku karbon. E huma por a sali dor di e chimenea riba e kamina aki. Solamente e kasnan di e miembronan mas riku di e poblashon tabatin un fogón, inkluyendo e kasnan di kunuku. Damio trahá di tres piedra, riba kua tabata hasi kushinamentu (tres pied’i fogón). Zie es.wiki: hogar (fuego):El hogar, chimenea o lar,1​es el lugar de una casa donde se enciende fuego con leña o algún otro combustible. Durante siglos fue el espacio de las viviendas usado como cocina y foco de calor, un entorno común que servía de estancia y comedor (de invierno). ------------------ == Esclavo Thico == Awe dia 16 di september Thico, un esclavo di Aruba, a wordo conmemora durante di e proyecto Caquetio, Africano, Europeano: Nos tur ta un famia cu a tuma luga na Club Kibrahacha 60+, Archivo Nacional y Museo Archeologico.<ref>https://solodipueblo.com/thico-e-prome-esclavo-conoci-cu-a-para-pa-su-libertad-na-aruba/ Thico e prome esclavo conoci cu a para pa su libertad na Aruba], SolodiPueblo (12 september 2024)</ref> Thico tabata e prome esclavo na Aruba cu a para pa su libertad segun e buki di historia De Geschiedenis van Aruba tot 1816 scirbi pa señor Adi Martis. Thico su acto di protesta a tuma luga den e aña 1795, hopi prome cu e esclavo popularisa Virginia kende a nace 47 aña despues. Thico tabata un esclavo di e commandeur Bochard Specht kende tabata e commander na Aruba di 1792 te 1797 e tempo cu el a bira malo. Thico a wordo poni den (hand)boei y manda Corsou. Den e journal di e gobernador di dia 16 di september 1795 ta scirbi cu Thico lo wordo sera te ora cu e wordo bendi na un otro doño pafo di Corsou. El a wordo castiga pasobra commandeur Bochard Specht a consider’e di tin e audacia y frescura pa para pa su libertad. Awendia nos lo bisa cu el a demonstra curashi y cu e tabata asertivo. Thico a para pa su libertad na Aruba un dos luna prome cu Tula y Carpata a para pa libertad na Corsou. E carta di Bochard Specht na e Gobernador Johannes Abrahamszoon de Veer tabata di 17 di juni 1795 y Tula y Carpata a cuminsa nan lucha dia 17 di augustus 1795. Bishita Archivo Naional pa mira e bunita pinturanan di algun di nos adulto mayor cu ta comunica cu nos nan pensamento y sintimento en relacion cu sclavitud. {{Appendix}} ---------------- {{Databox}} '''Agan''' ta un instrumento di batido, tambe yamá heru, ku antiguamente tabata wòrdu usá pa akompañá e *tambu i e *kachu durante e fiesta di kosecha. Ademas, e agan tabata ser usa pa indiká e medida ora di hasi trabou pisá i ora di karga hende pa hospital. E instrumento aki ta forma di un skèrpi ku a keda kibra for di un plaka, ku a bira kasi un kobra, i e tin un largura di mas o ménos 40 cm i un diametro di mas o ménos 10 cm. E agan tabata wòrdu toka ku e slòt na suela, riba brasa, dor di bati riba dje ku un bara di heru, di mas o ménos 30 centimeter largu, yamá manga. Pa protehá e kurpa di e brasa di e hungadó i tambe pa aumenta e posibilidatnan di wega, un banda di heru - barbá - tabata wòrdu pone na e man ku tabata tene e agan. E agan, tambe konosí na Afrika Occidental, Nigeria i Benin, ta wòrdu toka durante ritualnan den honor di ⁇ Ogun ⁇ , e Dios di heru. (Kontra. Haiti: ⁇ hogan ⁇ , Cuba: ⁇ ogan ⁇ ). {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Aruba]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] Een slaginstrument, ook heru genaamd, dat vroeger gebruikt werd om de * tambu en de * kachu te begeleiden tijdens de oogstfeesten. Ook werd de agan gebruikt om de maat aan te geven bij het verrichten van zware arbeid en bij het dragen van mensen naar het ziekenhuis. Gemaakt van een bijna tot een koker omgebogen afgebroken schaar van een ploeg, heeft dit instrument een lengte van ongeveer 40 cm en een doorsnede van ongeveer 10 cm. De agan werd met de gleuf naar boven gekeerd liggend op de arm bespeeld door er met een ijzeren staafje, ongeveer 30 cm lang, manga genaamd, op te slaan. Om de huid van de arm van de bespeler te beschermen en tevens om de speelmogelijkheden te vergroten, werd een ijzeren band - barbá - om de pols gedaan bij de hand waarmee de agan werd vastgehouden. De agan, ook bekend in West-Afrika, Nigeria en Benin, wordt daar bespeeld tijdens rituelen ter ere van “Ogun”, de God van het ijzer. (Vgl. Haïti: “hogan”, Cuba: “ogan”).<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Agan], Encyclopedie van Curaçao</ref> ---------------- hoetink {{Databox}} '''Becu''', ta un instrumento musikal traha di un uitgehold stemgel di maishi di 40 pa 50 cm di largura. midden in e stemgel zijn vlak naast elkaar twee spleetjes gesneden, waardooor de muzikant blaast. De open uiteinden worden met de handel min of meer afgesloten om het geluid te temperen. ook de stengel van het suikerriet werd er wel eens voor gebruikt. {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] Bekú Een muziekinstrument gemaakt van een uitgeholde sorghostengel (de stengel van de zogenaamde "maishi chiki" plant) van 40 a 50 cm lengte en 2 cm dikte. Op ongeveer 3 cm van een der gaatjes, echter op de lijn die gevormd wordt door de twee gaatjes, wordt in de lengte van de stengel een tongetje ingesneden, waardoor beurtelings wordt geblazen en gezogen. De toonhoogte-verschillen worden verkregen door de gaten met de duimen beurtelings af te sluiten en te openen. De bekú werd gespeeld om de tijd te doden bij het bewaken van de sorghovelden tegen vernieling door vogels en andere dieren. Ook werd de bekú tijdens familiefeesten gespeeld, begeleid door de wiri en de bamba. Wordt vandaag nog gespeeld in Benin en Opper-Volta, respectievelijk papo en bumpa genoemd.<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Beku], Encyclopedie van Curacao</ref> -------- {{Databox}} '''Barí''' ta un instrumento musikal Na Boneiru, barí ta referí tantu na e instrumènt mas importante den músika kultural, komo na e selebrashon di barí. Ántes tabata usa barí di ròm komo instrumènt. Despues ku e barínan ei no tabata bini mas, a kuminsá traha barí di palu. Ta kurti kueru di kabritu òf di karné pa pone riba e barí. Grandinan ta bisa ku e kueru di karné ta toka mas mihó ku esun di kabritu. E tokadó ta wanta e barí krusando su pianan rònt di e barí. Pa e barí saka zonido, e tokadó ta bati ku su dedenan riba e kueru33. == Wiri == Ta traha wiri di heru, koper òf stal. Si usa heru, e zonido di wiri ta mas kla. E largura di wiri ta entre 20 ku 30 centimeter. Den e hanchura di e wiri, nan ta skèrf algun strepi di punta pa punta. Pa toka wiri e tokadó ta tene e instrumènt den su man. Den su otro man e tin un otro heru ku e ta raspa riba e instrumènt pa saka ritmo. Na Boneiru wiri ta un instrumènt ku no por falta34.44 {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[Category:Instrumento musikal]] ---------------------------------- == Sinfonia di man == Durante di e selebrashon di maskarada, e instrumènt mas prinsipal ta sinfonia di man. Esaki ta un sinfonia ku ta toka ku man. E tokadó di sinfonia di man ta dirigí e grupo di maskarada. Otro tipo di instrumènt Segun tempu ta desaroyá, gruponan a introdusí mas instrumènt musikal den e ritmo kultural di Boneiru. Esnan ku mi a menshoná tabata tei tur tempu i tei te dia di awe. Tin instrumènt di ántes ku awendia bandanan no ta usa mashá mas. Por ehèmpel karkó. Karkó ta e kokolishi di mas grandi na Boneiru. Tabata usa kaska di karkó ántes komo instrumènt di supla pa tur tipo di okashon. -------------------------- {{Databox}} '''Premio Sticusa''' tabata un premio literario pa tur idioma di Surnam i Antias Hulandes, pr ehempel Srnan Tongo, Hindi i Papiamentu ku eksepshon di hulandes. * 1976 ** premio literario - Guillermo Rosario ** premio di incentivo - Henry Habibe; Federico Oduber *1975 ** premio literario - [[Antoine Maduro]] *1976 *1977 ** premio di incentivo - [[Pacheco Domacassé]] (rechasa) [[Category:Kultura]] [[Category:Antias Hulandes]] ------------------- '''Adriaan Lacle''' ([[16 di yüni|16 di juni]] [[1866]] - [[21 di yüni|21 di juni]] [[1935]]), tabata un komersiante magnate Arubano. cu ta conecta cu varios eificio di herencia: * Casa La Quinta * [[Cas Veneranda]] * stadhuis di oranjestad * [[Fontein (Aruba)|Fontein]] == Biografia == Hij is geboren op 16 juni 1866, yiu di Casper Pieter Laclé en Nano Jacomina Nicolasa Henricus y tabata e mayor di seis yu. No tin hopi konosementu tokante su edukashon di mucha òf kualke di su promé eksperensianan di negoshi, pero durante su bida laboral e a yuda hende haña prestamo, tabata un komersiante ku a logra hopi, i tabata doño di varios tereno. De echo, el a encarga e konstrukshon di e famoso kastigu La Quinta Carmen, awor un restorant. Ounke nunka e mes no a biba den e kas bunita ei, su kas mes tambe tabata reflehá su éksito i bon gusto. Awe ainda su kas ta den bon kondishon i por haña e kas den e kaya di Oranjestad. Pa loke ta trata su bida personal, ta bisa ku el a kasa dos biaha durante su bida. E tabatin su promé yu muhé durante su promé matrimonio, pero el a pèrdè su esposa poko despues di su nasementu. Durante su di dos matrimonio el a haña 16 yu. Sinembargo, a bisa ku solamente 11 di e 17 hòmbernan ei a logra pasa 18 aña di edat. Na 1891 el a bolbe casa cu Leonsa Oduber (1871- 1951) El a fayece na e edad di 69 ana. (Oranjestad)—The name Adriaan Laclé may ring a bell to locals as one of the bigger roads on the island, but about a century ago, Adriaan Laclé was a rich businessman, well-known for his generosity, wealth, and taste. Adriaan was born in 1866 and was the eldest of six children. Not much is known about his childhood upbringing or any of his earlier business ordeals, but during his hay day he often helped people get loans, was a well-established trader, and owned several plots of land. In fact, he commissioned the construction of the famous La Quinta Carmen manor—now a restaurant. Though he himself never lived in the beautiful manor, his own house also reflected his success and good taste. Today his house still stands in good condition and can be found in the back streets of main street Oranjestad. Regarding his personal life, it has been said that he was married twice during his lifetime. He had his first daughter during his first marriage but lost his wife soon after her birth. During his second marriage, he fathered 16 children. However, it has been said that only 11 of those 17 made it past 18 years of age. Perhaps two of his most well-known daughters are Maria Monica Laclé and Maria Veneranda Laclé, who went on to marry successful brothers Eloy Arends and Maximilian Arends, respectively. Their houses are still standing; Eloy and Maria Monica’s mansion functions as a townhall, used to host civil marriages, while Maximilian and Maria Veneranda’s house stands on the opposite side of the road to them—though currently under renovation after years left in ruin.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240521.pdf Adriaan Laclé One of Aruba’s richest men in the twentieth century], Aruba Today (21 di mei 2024) </ref> Source: De Kolibrie op de Rots (en meer over de geschiedenis van Aruba) by Evert Bongers {{Appendix}} ---------------------------- {{Databox}} [[File:Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg|thumb|Pan bati cu pisca y cabaron]] en.wiki: '''Pan bati''' ta un pan plat, cu ta un autentico specialidad di e cushina [[Aruba]]no. Na Aruba ta come esaki como pan y na banda di otro platonan manera sopa carni, stoba y paska hasa. Tambe por come cu sucu riba dje o otro reyeno. Pan bati ta parce un pancake, pero cu un sabor diferente y hopi menos dushi.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> E ta traha di hariña di maishi (sorghum), hariña di trigo y lechi. Originalmente e tabata wordo traha riba un casuela, awendia ta uza un panchi.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> E creacion di pan bati a ser influencia pa diferente cultura manera esun di e conkistadonan [[Spaña|Spaño]] i esun di e nativonan indjan. Pero e influencia di mas grandi a bini di e cultura crioyo Arubano. Pan bati ta un auténtiko plato di Aruba, ku ta parce pancake pero ku un sabor diferente. Pan bati ta un plat di pan ku ta wòrdu traha manera pancake, pero ku un sabor hopi ménos dushi. E ta un plato di banda hopi popular i ta kumpli ku kasi tur kos típiko arubano, manera sup, stew i piská fritu òf shellfish. E por wordo combina na banda di diferente plato manera sopa carni, stoba y paska hasa. Pan Bati is een vrij dikke pannenkoek die van oorsprong uit Aruba komt en gebakken wordt op een kasuela. Een kasuela is een gietijzerplaat waar ( met erg weinig boter ) de pannenkoeken op worden gebakken. Intussen heeft de kasuela plaats gemaakt voor de koekenpan.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> {{Multiple image | image1 = Maishi Rabo (Sorghum bicolor).jpeg | image2 = Casuela 16 36 24 540000.jpeg | caption2 = ''Casuela'' (flat cast iron griddle)or ''Buren''(flat clay griddle)are used to cook ''[[arepa]]'' cachapa and pan bati. An equivalent variety is the [[Comal (cookware)|comal]]. | caption1 = In Aruba ''maishi rabo'' ([[Sorghum bicolor; Spc.introduced]]) is used to make ''pan bati'' (typical Aruban flat native bread). While funchi is made from corn ([[ Zea mais]]) | total_width = 400 | image3 = Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg | caption3 = Fried ''piska cora'' ([[Lutjanus purpureus|red snapper]]), shrimp, and pan bati. }} == Pan bati == Pan bati is een authentiek Arubaans bijgerecht, dat pannenkoek lijkt maar anders van smaak is.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> Pan Bati is een broodachtig bijgerecht dat wordt gebakken als pannenkoeken, maar veel minder zoet smaakt. Het is een zeer populair bijgerecht en past bij bijna alle typisch Arubaanse gerechten, zoals soepen, stoofpotjes en gebakken vis of schelpdieren. E pancake pisá aki ta wòrdu traha di kuminda di sorgo i lechi. E pasta ta wòrdu traha riba un plaka di heru, e cazuela. I e pan bati ta kuminda komo kuminda di banda ku piska, karni, sopa òf stew. Na lugá di patata òf riso. Den algun reseña e proporshonnan di farinha di maishi i farinha di trigo ta varia, i algun kushinan ta añadí un wowo òf sukari di vanila na lugá di sukari normal. E ta un receta excelente pa experimenta cu ne. Y cu bo no tin cazuela, no ta importa. Un bon pan tambe lo ta bon. E panbati ta traha di un compuesto di harina di maishi i di trigo. E proporshon di esakinan ta krusial pa por haña un resultado bunita i friu. Originalmente, Pan Bati tabata wòrdu kaktá riba un plaka di heru, e casuela. Deze dikke pannenkoek wordt gemaakt van sorghummeel en melk. Het deeg wordt op een ijzeren plaat, de cazuela, gebakken. En de pan bati eet je als bijgerecht bij vis, vlees, soep of stoofgerechten. In plaats van aardappels of rijst. In sommige recepten variëren de verhoudingen van het maismeel en het tarwemeel, en sommige koks doen er een ei bij, of vanillesuiker in plaats van gewone suiker. Een uitstekend recept dus om mee te experimenteren.En dat je geen cazuela hebt, geeft niets. Een goede bakpan voldoet ook. De panbati is gemaakt van een mengstel van mais- en tarwemeel. De verhouding hiervan is cruciaal om een lekker luchtig resultaat te krijgen. Oorspronkelijk werd Pan Bati gebakken op een gietijzeren plaat, de casuela.<ref>https://www.antilliaans-eten.nl/en/recepten/arubaanse-pan-bati/</ref> Maar het gaat ook prima in een koekenpan. De naam pan bati betekent letterlijk "geslagen of geklopt brood". Het doelt natuurlijk op de bereiding van het beslag, dat flink schuimig wordt opgeklopt voordat het in de pan gaat. Panbati wordt meestal bij het avondeten gegeten en wordt geserveerd als alternatief voor [[rijst]], [[aardappel]]en of [[funchi]]. Soms wordt de panbati ook gewoon als pannekoek gegeten met een klontje boter en wat poedersuiker. Op feesten wordt geitensoep met pan bati gegeten. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ------------------- '''Premio Nacional di Teatro''' (PNT) ta un premio institui pa departamento di Cultura di Aruba (DCA) na aña 2004. Otorgamento di e premio ta tuma luga anualmente na ocacion di e celebracion di Dia Mundial di Teatro, riba o rond di [[27 di mart|27 di maart]]. E premio ta wordo otorga na persona, grupo of fundacion cu a contribui na desaroyo di arte di tarima na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA cu premio nacional di Teatro Aruba 2005-2021], 24ora.com (6 di juni 2021)</ref> Cada lustro ta entrega alaves e “reconocemento special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> E prome premio a wordo otorga na 2005 y e prome reconocimiento di Bida Largo na 2009, titulo cu a bay pa prome bes na e tecniconan di Cas di Cultura Aruba, señor Richard Hopmans y señor Rolande Bryson. == Laureado == * 2005 - [[Mascaruba]], grupo teatral * 2006 - [[Jubi Naar]] (1943-2024), autor, critico, actor, periodista y director di teatro * 2007 - Amy Lasten, maestro, directora y actriz * 2008 - Carmen Herrera, autor, director di teatro, actriz y compositor hunto cu grupo teatral Kibrahacha * 2009 - Oslin (Chin) Boekhoudt (19??-2015), autor, actor y director di teatro * 2010 - Leo Tromp (1943-2021), presidente Internacional di Teatro Amateur, IATA y FUNDARTE. * 2011 - [[Vale Croes]] (1951-2015), comediante * 2012 - Mirto Laclé, gestor cultural * 2013 - [[Diana Antonette]], actriz y directora di Teatro di Danza Arubano. * 2014 - no a otorga premio * 2015 - no a otorga premio * 2016 - no a otorga premio * 2017 - no a otorga premio * 2018 - no a otorga premio * 2019 - ? * 2020 - ? * 2021 - Lenie Jeandor, actriz, escritor y director di teatro * 2022 - Persey Jeandor, actor, cantante, comediante y director di teatro * 2023 - [[Norman de Palm]], productor di teatro * 2024 - [[Instituto Pedagogiko Arubano]] (CKV Teatro) == Recipiente “Reconocemento Special di Bida Largo” == * 2009 - Richard Hopmans y Rolande Bryson, tecniconan di Cas di Cultura Aruba; pa dedica henter nan bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral) * 2019 - Farita Luidens, actriz, comediante, productor, escritor di teatro; pa 50 aña den farandula cu su mega produccion “Ken ta Basha Abou”) * 2020 - [[Cas di Cultura]]; pa mas di 60 aña na servicio teatral y cooperacion pa lanta arte di tarima. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] Manera ta custumber, tur aña Departamento di Cultura Aruba ta organisa e actividad teatral di mas grandi na Aruba cu ta relaciona cu Celebracion di Dia Mundial di Teatro. Anexo na e programa di celebracion, cada aña ta otorga e Premio Nacional di Teatro na un persona, grupo of fundacion cu a traha y cu a contribui grandemente cu e desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA CU PREMIO NACIONAL DI TEATRO ARUBA 2005-2021], 6 di juni 2021</ref> Cada lustro ta ser entrega alaves e “Reconocemento Special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> ----------------------------------------- '''Museum of Industry''' (''Museo di Industria'') ta un [[museo]] na [[Aruba]], dedica na e historia industrial di e isla, ku a kuminsá den [[siglo 19]]. E ta situa na [[San Nicolas]], den e edificio monumental di e toren di awa. Despues di restauracion di e edificio e museo a habri na juli 2016. == Exhibicion permanente == Pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e museo ta mustra sinku pilar economico importante den historia di Aruba. E ta trata di e industrianan di oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. Museo di Industria ta forma parti di Fundacion Museo Arubano, cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sector cultural di Aruba, historia y naturalesa. == Edificio == E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939; architecto tabata [[Pieter van Stuivenberg]]. Su construccion ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. Na 2003 Fundacion Fondo pa Monumento Aruba (SMFA) a kumpra e edificion pa asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E museo ta mustra pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e sinku industria mas importante den historia di Aruba: oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. E Museo di Industria ta situá den e Toren di Awa na San Nicolas i ta konta e historia industrial di Aruba, ku a kuminsá den siglo 19. E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939 i ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. A kumpra e Toren di Awa pa e Monumentonan di Fundashon na 2003 asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E Museo di Industria ta forma parti di Aruba Fundacion di Museo (Fundacion Museo Aruban), cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sektor kultural di Aruba, historia i naturalesa. E museo di E industria ta habri tur dia for di 9'or di mainta te 6 di atardi. The Museum of Industry is located in San Nicolas—better known as the art capital of Aruba. This museum exhibits the industrial history of gold, aloe, phosphate, oil and tourism through elaborated displays and multimedia installations.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240402.pdf Create museum memories], Aruba Today (2 di april 2024)</ref> The Museum of Industry is situated in the Water Tower in San Nicolas and narrates Aruba's industrial history, which began in the 19th century. The Water Tower was built in 1939 and consists of three sections: the substructure, the high-rising vertical shaft, and the tank at the top. The Water Tower was purchased by the Monuments Fund in 2003 so it can be restored and preserved as one of Aruba's monuments. The Museum of Industry is part of Aruba Museum Foundation (Fundacion Museo Aruban), which is a foundation set to maintain, preserve, and protect the Aruban cultural sector, history, and nature. The museum of Industry is open daily from 9 am till 6 pm. For more information, check out their Facebook page Museum of Industry Aruba. ----------------------------- ==Musica den Caribe Hulandes== * en.wiki:Music of the former Netherlands Antilles E músika di Antias Hulandes ta un kombinashon di elementonan nativo, afrikano i europeo, i ta estrechamente konektá ku tendensia di paisnan bisiña manera Venezuela i Colombia i islanan manera Puerto Rico, Cuba, Santo Domingo, Haiti, Martinique, Trinidad, Dominica i Guadeloupe. E islanan di Curaçao i Aruba, ku tabata forma parti di Antillanan Hulandes, ta konosí pa nan vals, baile, mazurka i un tipo di músika ku ta wòrdu yamá tumba, ku a haña su nòmber for di e tambornan di conga ku ta akompañá e músika. E otro islanan ta hopi mas chikitu ku Aruba, Bonaire i Curaçao. Nan ta Sint Eustatius, Sint Maarten i Saba. Sint Eustatius tin un bida nocturno chikitu, ku solamente un club nocturno (e zouk Largo Height Disco) [1] na 1996. E habitantenan, e "Statianonan", ta tene baile improvisá den kaya, yamá "road blocks", usando stereo di outo. Saba tin un kantidat di baile den diferente restorant, inkluyendo un gran variedat di hip hop, calypso, soca, kompa, zouk, bouyon, reggae i merengue. Sint Maarten tin un bon konosí tradishon di karnaval ku músika i baile, ku ta tuma lugá meimei di aprel i ku ta kulminá ku e tradishonal kimamentu di Rei Moui-Moui, i tambe un kantidat di klubnan di anochi i kasinonan ku músika; "spot"nan popular kaminda lokalnan ta bai baila ta inkluí Boo Boo Jam i Lago Height, tur dos situá na e parti nort (franse) di Sint Maarten; e banda di kasinonan mas popular ta King Bo-Bo, konosí komo e "King of Calypso". 2] == Aruba == Musica ta masha estrechamente conecta cu e cultura Aruba, y ta hunga un rol importante den fiesta, carnaval y celebracionnan informal. E músika di karnaval a nase na Trinidad na fin di siglo 18, i ta kombiná temanan romántiko, melodía inspirá den calypso, i tambor di tumba. Otro selebrashonnan Arubiano ku ta basá riba músika ta incluí Dera Gai, Dande, Gaita i Aguinaldo. Op Aruba speelt muziek niet alleen op feestdagen een belangrijke rol, maar ook tijdens de carnavalsperiode en informele vieringen. Omdat het eiland zo klein is, heeft de muziek van Aruba rijke invloeden van Afrika, Europa en Latijns-Amerika. De muzikanten hebben de muziek wel een onmiskenbaar Arubaans/Antilliaans geluid gegeven zodat het toch niet hetzelfde is. {{div col}} * [[Asambeho]] * [[Calypso]] * [[Roadmarch]] * [[Steelband]] * [[Dande]] * [[Tumba]] * [[Waltz antiano]] * [[Bolero]] * [[Soca]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ==Bonaire== E isla di Bonaire ta konosí pa un kantidat di baile, entre otro e baile di Bari i e baile di Simadan. Polka, carioca, rumba, merengue, danza, joropo, jazz waltz i mazurka importá tambe ta popular. [[Baile di Sinta]] ta un baile popular di fertilidat, ku ta wòrdu ehekutá rònt di un palo di mei. Cancionan di trabou tradicional Africano na Bonaire a evoluciona cu tempo den cancionan ritual cu baile compleho, instrumentacion y polifonia. 3] E Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di e mesun nòmber, i tambe na otro okashonnan, ta wòrdu dirigí pa un kantante soltero ku ta improvisá tekstonan ku ta komentá eventonan lokal i figuranan (un kantante asina ta similar na un calypsonian). E baile di Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di Bari, ta bai huntu ku un tambor ku ta parse un bongo, yamá un Bari. E promé parti di e baile ta presentá hòmbernan ku ta kompetí den un baile stilizá, ritual pa muhénan, siguí pa un parti kaminda e parnan ta baila, maske nan no ta mishi (e ta similar na tumba).[ 3] Despues di e kosecha di sorgo den luna di febrüari te ku aprel, e festival di Simadan ta tuma lugá pa selebrá, ku e wapa, un baile ritmiko, ku ta bai huntu ku e selebrashon. E kansionnan tradishonal di Simadan ta inkluí tres forma di yamada i kontesta, e Dan Simadan, Belua i Remailo. Nan ta uza instrumentonan manera bari, wiri, karko, quarta, guitar, triangle y clapping. 3] {{div col}} * [[Bari]] * [[Simadan]] * [[Tumba]] * [[]] {{div col end}} ''Bari'' is a festival, dance, drum and song type from the Dutch Antillean island of [[Bonaire]]. It is led by a single singer, who improvises. Lyrics often concern local figures and events of importance.<ref>{{cite web|url=http://www.geographia.com/bonaire/boncul01.htm|work=Geographica: Bonaire|title=Culture: A Rich and Diverse Heritage|access-date=December 3, 2005}}</ref> ==korsou == {{div col}} * [[Wals antiano]] * [[Danza]] * [[Mazurka]] * [[Tumba]] * [[Tambu]] * [[Muzik di zumbi]] * [[Ritmo Kombina]] * [[Latin rap]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ''[[Tumba (music)|Tumba]]'' is a style of Curaçao music, strongly African in origin, despite the name's origin in a 17th-century Spanish dance. Traditional ''tumba'' is characterized by scandalous, gossiping and accusatory lyrics, but modern ''tumba'' often eschews such topics. It is well known abroad, and dates to the early 19th century. It is now a part of the [[Carnival Road March]].<ref>{{cite book|author=De Ledesma, Charles |author2=Gene Scaramuzzo |chapter=Dance-Funk Creole-Style|year=2000 |editor=Broughton, Simon |editor2=Ellingham, Mark |editor3=McConnachie, James |editor4=Duane, Orla|title=World Music, Vol. 2: Latin & North America, Caribbean, India, Asia and Pacific|pages=289–303|publisher=Rough Guides|isbn=1-85828-636-0}}</ref> == Sint Maarten == {{div col}} * [[Ponum]] * [[Quimbe]] {{div col end}} ''[[Quimbe]]'' is a topical song form from the Dutch Antillean [[St Maarten]]. It traditionally accompanies the ''ponum'' dance and drumming, but is now often performed without accompaniment. Lyrics include gossip, news and social criticism, and use clever puns and rhymes. Performance is often competitive in nature.<ref>{{cite book|title=New Grove Dictionary of Music & Musicians|editor=Sadie, Stanley|chapter=Dutch Antilles|publisher=Macmillan Publishers|location=London|year=1995|isbn=1-56159-174-2|page=777}}</ref> Other genres include: {{div col}} * [[Latin hip hop|Latin Rap]] * Ritmo Kombiná * [[Tambu (music)|Tambú]] * Seú * Wals * [[Zumbi]] {{div col end}} ----------------------------------------------------- --------------------------- Het Natuurhistorisch Museum van Bonaire is een museum geopend in 1885 en gevestigd in Kralendijk op Bonaire . Geschiedenis Gebouwd in 1885 door een Venezolaanse plantage-eigenaar, werd de eigenaar er na de Tweede Wereldoorlog van beschuldigd samen te werken met de nazi's door de bewegingen van transportschepen met een zender-ontvanger door te geven aan Duitse onderzeeërs in de Caribische Zee. De eigenaar wordt in Venezuela gearresteerd en de eigendommen worden in beslag genomen. Vervolgens werd het in 1947 aangekocht door de familie Herrera , een van de meest invloedrijke families op Bonaire . Het huis heette destijds het “Van der Reehuis”. Het groeide uit tot een kleine winkel met vlees van de plantage in Washington, houtskool, groenten, ingeblikte goederen en vervolgens bier en limonade. Tegenwoordig is dit herenhuis een van de historische monumenten van Bonaire en herbergt het het Bonaire Natural History Museum. Het bewaart Indiase kunstvoorwerpen, schelpen en zeedieren , Bonaire-vogels, koralen, schelpenfossielen, plantagegereedschappen, antieke flessen en nog veel meer . --------- '''FuHiKuBo''' (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) ta un organisashon boneriano dedika na registra e historia di Boneiru. El a wordu funda dia 6 di ougustus 1998. == link eksterno == * [http://archivoboneiru.com/ Wepsait di Archivo di Boneiru] FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) es una organización de Bonaire dedicada a registrar la historia de Bonaire. La fundación se creó el 6 de agosto de 1998 y se dedica a la[1]: Dat doet zij onder meer door Bonairiaanse ouderen op video te laten vertellen over hun eigen geschiedenis. De collectie bestaat uit archiefmateriaal verzameld door Boi Antoin. Via de website archivoboneiru.com zijn meer dan 1000 interviews en documentaires te zien die een beeld geven van het eiland.<ref>[https://www.unesco.nl/nl/artikel/unesco-accrediteert-bonairiaanse-stichting-fuhikubo Unesco accrediteert Bonairiaanse stichting Fuhikubo], 11 di september 2020</ref> {{Appendix}} ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} [[File:Dakkappellen Weststraat 15.jpg|thumb|275px|Dak di Casita Geel]] '''Casita Geel''' (of ex-cas di Aruba Bank) ta un cas di cunucu na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]], situa den centro di ciudad na Weststraat 15. E ta un [[monumento]] proteha y a wordo registra den Registro di Monumento dia 10 di mart 2011. Het kunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 is een beschermd monument en is op 10 maart 2011 in het Monumentenregister ingeschreven.[2] Het is eigendom van de Stichting Monumentenfonds Aruba en was tot eind 2019 in gebruik als kantoor van ARINA. == Historia == Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya G.F. Betico Croes (antes Nassaustraat) y Waterweg, pega cu e edificio di Aruba Bank. Ta probable cu e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un [[Fransia|Frances]]<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> y na 1908 a wordo cumpra pa Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest-Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest-Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas.[[File:Aruba Bank.jpg|thumb|left|John Eman Bank den Caya Betico Croes]] El a resta como e ultimo casita di cunucu den e caya principal comercial di oranjestad, despues cu tur e otronan a keda tumba abou y remplasa pa edificionan nobo i mas moderno durante [[siglo 20]]. [[File:Voorgevel Weststraat15.jpg|thumb|Fachada dilanti na Weststraat 15]] ---- nl.wiki:Weststraat 15 is een stadskunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 in Oranjestad, de hoofdstad van Aruba. Het staat ook bekend als het Gele Huisje (of "Casita Geel" in Papiaments) of ex-Aruba Bank Huisje. Het is tot stand gekomen mogelijk in 1908. Er is ook sprake volgens Plantage Zorg en Hoop dat het in 1860 zou zijn gebouwd door een Fransman.<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> [1] Het jaartal 1908 en huisnummer 97 boven de hoofdingang zouden hierdoor verwijzen naar een verbouwing uitgevoerd door de toenmalige eigenaar Richard Johannes Eman die het had aangekocht. Eman was gehuwd met Johana van der Biest en samen kregen ze zes kinderen. Als volwassene trouwde een van de dochters met de bankier John Gerard Eman die de stichter was van de Aruba Bank. Originalmente, la casa estaba situada en la esquina noroeste de Caya G.F. Betico Croes, antigua Nassaustraat, y Waterweg. Estaba situada con su fachada alejada de la línea de edificación con una plaza con grandes árboles delante. En el contexto urbano y sobre todo para la principal calle comercial de Oranjestad, esta casita era muy especial porque seguía siendo la última casa stadskunuku presente en esta calle. Todas las demás casas stadskunuku habían sido demolidas durante el siglo XX y sustituidas por nuevos edificios más modernos. == Historia == == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix}} Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya Betico Croes y Waterweg, pega cu e actual edificio di Aruba Bank. Probablemente e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un Franses y na 1908 a wordo cumpra pa Sr. Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest- Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest- Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas. Na aña 2000 cu e meta pa preserva e casita aki pa futuro generacionnan y evita e bay perdi a dicidi pa muda esaki pa un locacion nobo na Weststraat. Pa aloca e monumento a busca un tereno den Oranjestad mes paso akinan ta caminda cu e cas di cunucu mester a keda mirando cu ta den e area aki so por a haya e tipo di casnan aki. Un otro punto importante tabata cu mester a haya un tereno caminda por a aloca e cas mescos cu na su tereno original na un distancia di 14 meter for di e rooilijn esaki ta ser considera un locacion historico. Asina a logra yega na e tereno caminda e edificio ta actualmente despues cu e tereno a keda traspasa pa Stichting Monumentenfonds Aruba. Esaki ta e unico biaha cu na Aruba a muda un monumento completamente. Despues di a fungi como museo, oficina, restaurant awor eCasita Geel lo ta e cas nobo di Moonshine Diaquiri & Co.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/10/AM231010.pdf E portanan di Casita Geel lo habri un biaha mas pa publico], AweMainta (10 di oktober 2023)</ref> {{Appendix}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=}} {{References}} }} [[Category:Hende]] [[Category:Monumento|Aruba]] [[Category:Aruba]] ------------------------------- User:Curatoraruba10/sandbox '''Museo di Industria''' ta un [[museo]] na [[Aruba]]. E ta situa den [[Watertoren San Nicolas|Watertoren di San Nicolas]], un edificio monumental na skina di Bernardstraat y Caya Cooper.? E museo tin un exposicion permanente cu ta pinta e desaroyo industrial di Aruba, cuminsando cu e explotacion minanan di oro, e cosecha di aloe, e industrianan di fosfaat y petroleo y finalmente cabando cu [[turismo]]. Het Industriemuseum, gehuisvest in de voormalige watertoren te San Nicolas, geeft een beeld van de industrialisatie van Aruba. Dat verhaal begint met het goud delven, de aloëwinning, de fosfaatindustrie, om dan eerst uit te komen bij de olie­industrie en ten slotte het toerisme.  == Watertoren San Nicolas == E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas, construi pa LWV (Lands Water Voorziening, awendia WEB Aruba NV) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Architecto tabata [Pieter van Stuivenberg]], kende tabata traha pa LWV na korsou. == locatie == Museo Industrial ta situa alabez den un edificio cu ta hopi apropia pa cu e tematica di e exposicion aki…e edificio monumental a ser contrui pa LWV (Lands Water Voorziening) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Di e forma aki por acomoda e cantidad di migrantenan cu a bin busca un bon futuro na Aruba y cu pa gran parti a establece nan mes den e pueblo aki. Pa loke ta diseño por remarca cu e ta mustra razgonan di estilonan di moderno na momento di su construccion manera art deco y nieuw bouwen cu ta refleha e enfoke riba forma, dynamismo y functionalidad di e periodo. E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas y sin duda ta un recuerdo potente y symbolico di e desaroyo tecnologico industrial di e epoca atras. en.wiki: ==Industry museum== The industry museum provides an overview of the industrial activities on Aruba. It has displays of the gold, [[aloe]], phosphate ([[guano]]) and oil industries which were present on the island.<ref>{{cite web|url=https://www.aruba.com/nl/ontdek/het-industriemuseum |title=Het Industriemuseum |website=Aruba.com |language=nl |access-date=19 February 2022}}</ref> The [[public utility]] companies of Aruba have permanent exhibitions of their activities.<ref name="beautiful"/> -------------------------------- '''Museo Historico di Aruba''' ta e [[museo]] mas bieu na [[Aruba]]. E ta situa den [[Fort Zoutman]] na Oranjestad. Artwell Cain: Het oudste museum is het Historisch Museum Aruba, opgericht 1961 en nu bekend als Museo Historico Arubano (FMA). Aanvankelijk viel het museum onder het beheer van de Stichting Cultureel Centrum Aruba, in 1975 kreeg het een eigen stichtingsbestuur. De doelstelling was het oprichten en beheren van één of meer musea met objecten en kunstzinnige voorwerpen van cultuurhistorisch en natuurhistorisch belang en de bewustwording van de Arubaanse bevolking van het verleden.4 In 1984 kreeg het museum een permanente behuizing in het historische Fort Zoutman, in het centrum van Oranjestad. Dit gebouw dateert uit 1798, de ernaast gelegen Willem III-toren uit 1868. ------------------------------------------- {{Databox}} [[File:Museo di Tambu Shon Cola.jpg|thumb|Museo di Tambú Shon Cola]] '''Museo di Tambú Shon Cola''' ta un [[museo]] chikitu na [[Kòrsou]]. E ta situá ost di [[Willemstad]] entre [[Spaanse Water]] i Sint Jorisbaai, den region di Bandariba. Den un kas di famia, tipo [[kas di kaha]], na Kaya Sabana Baka 31.<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021), pag.61-65.</ref> == Mira tambe == * [[Lista di museo na Kòrsou]] {{Appendix}} [[Category:Kòrsou|Museo]] [[Category:Kultura]] [[Category:Kòrsou]] Het Museo di Tambú Shon Cola ligt ten oosten van Willemstad, tussen het Spaanse water en de Sint Jorisbaai. Het vrijstaande huis met zijn veranda, dieprode muren en witte vensters is een eenvoudige versie van de deftige landhuizen van de witte elite, in de volksmond kas di kaha. Een bord bij de ingang vermeldt, in het Papiaments: ‘Een volk heeft recht op zijn eigen geschiedenis.’<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021).</ref> Het museum is opgericht in april 2015 door Mr. dr. René Rosalia (1948), politicus en oud­minister van Onderwijs, Cultuur, Sport en Wetenschap. Deze tambú­speler en ­componist promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam op een onderzoek naar de wettelijke en kerkelijke repressie van afro­culturele volksuitingen. Rosalia is ook een van de drijvende krachten achter het bijschrijven van tambú in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland, in november 2016.91 In het museum bracht hij een groot deel van zijn in 1972 gestarte privécollectie onder. Tekstborden geven uitleg in het Papiaments en Engels. In vertaling: ‘Tambú werd gespeeld vanuit diepe spirituele redenen. De aanwezigheid van tambú in het leven van “yesterday’s people” was om te voldoen aan de plichten die verbonden waren met hun intense spirituele orientatie.’ Tambú bood hun bescherming en veiligheid. Met tambú kon de mens contact maken met God. Zonder tambú was je onbeschermd en zwak. Op een monitor zijn beelden te zien van een feest op Bandabou in 1991, waar paren dansen op tambú­muziek. Tambú is verbonden met de jaarwisseling en eindigt op Dumingu di Tres Rei, de zondag na Drie Koningen. De tambú­spelers identificeren zich met de zwarte koning Balthazar.92 --------- ------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''Johannes (Johan) Hartog''' (☆ 1912 - † 1997 na [[Salzburg]]) tabata un historiador, escritor y bibliotecario antiano. E ta ser considera un di e pioneronan cu a pone e fundeshi pa investigacion cientifico socio-cultural tocante [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{citeer web|url=https://www.creativeeuropedesk.nl/sites/default/files/files/UNESCO%20Aruba%20Heritage%20report%20Luc%20Alofs%20okt08_0.pdf|auteur=Alofs, Luc|titel=The Aruba Heritage Report|werk=Aruba National Commission for [[UNESCO]]|datum=2008|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> == Bibliografia == Johan Hartog tabata un persona remarcabel; e tabata protestant cu e converti den catolico y a promove den [[teologia]] (''doctor theologiae'') na Universidad di London.<ref name="Hartog">{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402196:mpeg21:a0006|titel=Dr. Hartog vertrokken|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-11-12|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> E tabata biaha hopi, entre otro den tur skina di [[Oropa|Europa]] y [[Medio Oriente]], acumulando conocemento na diferente universidad, pais y sociedad. Na juni 1940 el a yega [[Kòrsou|Corsou]]. Den añanan 1940 pa 1946 Hartog tabata redactor en hefe di [[Amigoe|Amigoe di Curaçao]], corant cu e momento ey tabatin circulacion na tur e islanan di [[Kòrsou i Dependensianan]]. Bou di su guia Amigoe a converti di un corant semanal den un corant diario.<ref name="Hartog"/> Despues di 1946 el a continua cu Amigoe como coresponsal. Entre 1946 i 1948 el a muda bek pa Hulanda, unda el a keda nombra redactor en hefe di e corant regional "Gooi- en Eemlander" na Hilversum. Desde 1948 el a traha pa Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) y tabata enbolbi pa cu lantamento di un centro cultural na [[Kòrsou]] y [[Aruba]]. Na 1950 el a wordo nombra director di e [[Biblioteca Nacional Aruba|biblioteca di Aruba]], cu tabata situa na Lagoenweg na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Mas despues e biblioteca ta muda pa [[scol 1888|Wilhelminastraat]], unda Hartog a keda director te su pensioen na 1972. Hartog tabatin un cantidad di publicacion riba su nomber. Mayoria di su buki a wordo publica na Aruba pa e imprenta VAD (Verenigde Antilliaanse Drukkerijen, antes D.J. de Wit). Di su obranan algun a wordo traduci na idioma [[Ingles]] of [[Spaño]]. Mas conoci ta su obra ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'' (Historia di Antias Hulandes), un cronica antiano den cuater tomo cu a sali entre 1953 y 1981.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://www.bibliotecanacional.aw/pages/johan-hartog/|titel=Johan Hartog|werk=[[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]|datum=2018-02-23|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Den e ultimo aña a saca como e di cincu tomo un registro y bibliografia historico. Na aña 1948 Hartog a casa cu Elisabeth Wouters, yiu muhe di G.J.J. Wouters (1883-1973), [[Lista di gobernador di Antia Hulandes (1634-1954)|gobernador di Antias Hulandes]] entre 1936 y 1942. Huntu nan a biba na [[La Piccola Marina]] di 1950 te 1980, ora nan a bandona Aruba pa motibu di salud di Elisabeth.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640175:mpeg21:a0088|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-09-29|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Na 1997 Hartog ta fayece na edad di 85 aña, net un luna despues di su esposa, y a wordo dera na Salzburg dia 21 di mei 1997. == Obra (seleccion) == * 1944 - ''Journalistiek leven in Curaçao'' * 1947 - ''Nederland in de West'' * 1953-1981 - ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'', tomo I te cu IV * 1957 - ''Bonaire: van indianen tot toeristen'' * 1961 - ''Curaçao: van kolonie tot autonomie: na 1816'' * 1962 - ''Het verhaal der Maduro's en foto-album van Curaçao, 1837-1962 : uitgegeven ter gelegenheid van het honderd vijfentwintigjarig bestaan van S.E.L. Maduro & Sons'' * 1964 - ''De Bovenwindse eilanden : Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius : eens gouden rots nu zilveren dollars'' * 1967 - ''The Honen Daliem congregation of St. Eustatius'' * 1968 - ''Luis Brion: de admiraal-financier'' (hunto cu Philip Louis Pierre Brion) * 1970 - ''Mogen de eilanden zich verheugen : geschiedenis van het protestantisme op de Nederlandse Antillen'' * 1971 - ''Honderd jaar gezelligheid in De Gezelligheid, 1871-1971'' * 1973 - ''Tula: verlangen naar vrijheid'' * 1974 - ''The courthouse of Sint Maarten'' * 1976 - ''Geschiedenis van Sint Eustatius'' * 1987 - ''Juwana Morto: Kustbatterij Aruba'' * 1996 - ''Het oude fort op de berg : gedenkboek bij het tweehonderdjarig bestaan van Fort Nassau op Curaçao'' * 1997 - ''De forten, verdedigingswerken en geschutstellingen van Curaçao en Bonaire : van Van Walbeeck tot Wouters, 1634-1942'' {{Appendix}} Johannes Hartog werd op 16 mei 1912 in Baam geboren. Hij volgde het gymnasium en studeerde vervolgens geschiedenis. In 1937, op vijfentwintigjarige leeftijd dus, promoveerde hij in Londen op de 'The Sacrifice of the Church'. Omdat het zijn voornemen was om oripntalist te worden, meldde hij zich als post-graduate student bij het Oosters Instituut in Rome. Zijn gekozen specialisatie zou de Balkan zijn. Maar de Tweede Wereldoorlog verhinderde de voorgenomen studie. Johan Hartog moest Italië verlaten. Omdat een broer van hem met zijn gezin op Curacao woonde, waar deze een betrekking bij de Shell had, belandde Johan Hartog na enige maanden en veel omzwervingen uiteindelijk op Curapao. Dr. Johan Hartog (1912-1997) was in de jaren 1940-1946 hoofdredacteur van de krant Amigoe di Curaçao, 'weekblad voor de Curaçaosche eilanden'. Onder zijn leiding werd de Amigoe een dagblad. Eind 1946 vertrok Joh. Hartog terug naar Nederland. Daar trouwde hij in 1948 met Elisabeth Wouters. Zij was een dochter van G.J.J. Wouters (1883-1973), een voormalig gouverneur van de Nederlandse Antillen (1936-1942). Vanaf 1948 was Hartog als medewerker van Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) betrokken bij de oprichting van het Culturele Centrum Curaçao en het Cultureel Centrum Aruba. In 1950 werd hij benoemd tot directeur van de Arubaanse bibliotheek aan de Lagoenweg in Oranjestad. Later zou de bibliotheek naar de Wilhelminastraat verhuizen, hij bleef er directeur tot zijn pensionering in 1972. Hartog heeft een aantal publicaties op zijn naam staan. Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Bronnen: * "Dr. Hartog vertrokken", in: Dagblad Amigoe di Curaçao d.d. 02-11-1946 *"Cultuur op korte termijn", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 31-05-1950 * "Verdiensten Hartog gememoreerd. Arubaanse bibliotheek viert 20-jarig bestaan", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 14-08-1974 * "Mevrouw Hartog werd 80 jaar", in: Amigoe d.d. 17-01-1987 Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Entre 1953 y 1981 el a publica un cronica di e historia antiano den cuater tomo bou di e nomber 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'. Mayoria di su buki a wordo publica pa e imprenta D.J. de Wit na Aruba. vijf delen waarvan de laatste 1981: Registerdeel en historische bibliografie bij de Geschiedenis van de Nederlandse Antillen Eerst die man. Doctor theologiae. Gepromoveerd in de Godgeleerdheid aan de Universiteit van Londen. UH rechtzinnig protas- j tantsche familie. Werd Roomsch- Katholiek. Reisde véél. De Balkan, Rusland. En het Beloofde Land („the much promised land" schreef — geestig en sarcastisch — onlangs „Linie"). Zoo vergaarde Hartog zijn wijsheid. Aan vele universiteiten (iater ook de Pauselijke van Rome), in vele landen en milieus. Met' die wetenschappelijke en wereldwijsheid spoelde hij, na Juni 1940, aan op Curagao. Een zéér vreemde eend in die subtropische bijt. Het was wijsheid van den Kerkvorst van dit kleinste deel des Rijks — Monseigneur Petrus Innocentius Verriet, den bisschop — dat hij Hartog de leiding gaf van het Missie-orgaan, het algemeene nieuwsblad Amigoe di Curagao, dat eenige malen per week verscheen. Hartog maakte er een dagblad van. Een heel merkwaardig, heel pittig, heel persoonlijk dagblad, soms veel te dwaas, maar altijd pittig en de moeite waard. Soms ging de wijsheid van hoofdartikelen en beschouwingen hoog uit boven dagbladpeil. Soms daalde Dr. Hartog naar het peil van de dorpsgemeenschap en spotte op dat peil j dat de spaanders er af vlogen.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010480233:mpeg21:a0041|titel=Vreemde geschiedenis. Waarom mag Hartog niet terug?|werk=Algemeen Dagblad|datum=1946-11-15|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> ------------------------------------- [[File:La Piccola Marina (Aruba) 19 09 28 897000.jpeg|thumb|275px|Fachada di La Piccola Marina]] '''La Piccola Marina''' ta un edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. El a wordo diseña como cas na 1950 pa arkitecto [[Jan Nagel]] (1913-1972) riba encargo di [[Johan Hartog]] (1912-1997), historiador, escritor y bibliotecario na Aruba. E cas ta unico den su sorto na Aruba. == Edificio == E cas di dos piso ta situa den centro di ciudad na L.G. Smith Blvd. 68, banda di [[Fort Zoutman]] cu bista riba bahia di Paardenbaai y Wilhelmina Park.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640114:mpeg21:a0015|titel=Te Koop|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-07-19|bezochtdatum=2023-10-17}}</ref> E piso abou ta consisti di entre otro un terasa, kamber pa studia, comedor, cushina i kamber cu baño pa e sirviente. E piso ariba tin un sala grandi, dos kamber y un baño. Cada piso tin un superficie di masomenos 90 m². Den e cura tin un casita di aproximadamente 20 m². Ultimo decadanan el a fungi entre otro como oficina y ta actualmente e sede di [[Kolegio di supervishon finansiero Aruba|Colegio di supervision financiero di Aruba]]. == Literatura == * Olga van der Klooster & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 187. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] De benedenverdieping omvat een terras, studeerkarr eetkamer, keuken, bijkeuken en dienstbodenkamer met badkamer. De bovenverdieping bestaat uit c. . grote woonkamer met grandioos uitzicht, twee slaapkamers en een badkamer. De oppervlakte is circa 90 m 2 per verdieping. In de tuin bevindt zich bovendien een tuinhuisje van circa 20 m 2. Het huis is voorzien van veel kasten en verfijningen en verkeert dank zij zorgvuldige bewoning en regelmatig onderhoud, in uitstekende conditie. Uniek voor Aruba en zeer aantrekkelijk geprijsd op NAf. 285.000,- k.k. ----------------------------- '''Adolf Kock''' (1936) ontving een Zilveren Anjer in 2022 vanwege zijn geschiedkundige kennis over [[Aruba]]. Met zijn kennis en verzameling van 1 miljoen foto's vanaf 1800 tot nu heeft hij een belangrijke bijdrage geleverd aan het behoud van ons [[cultureel erfgoed]]. -------------- == Tula == ===Vrijheidsstrijder wordt nationale held=== Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel [[Rehabilitatie (recht)|gerehabiliteerd]] als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot [[Held|nationale held]] van Curaçao.<ref name="historiek.net">[http://historiek.net/slavenleider-tula-uitgeroepen-tot-nationale-held/8736/#.VzQr1vmLTIV Historiek.net: ''Slavenleider Tula uitgroepen tot nationale held'']</ref> Dit werd nog eens benadrukt in [[2013]], toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.<ref>[http://www.curacaovoorjou.nl/cultuur/tula.html Curaçao voor jou: ''Tula'']</ref> Volgens oud-premier [[Don Martina]] kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals [[Nelson Mandela]], [[Martin Luther King]] en [[Mahatma Gandhi|Gandhi]].<ref name="historiek.net" /> Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. [[Canon van Curaçao]].<ref name="Canon">{{Citeer web|url=https://canoncuracao.cw/7-tula/|titel=Tula|werk=Canon van Curaçao|datum= |bezochtdatum=14 november 2021}}</ref> In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de [[Tweede Kamer]] om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 werd wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.<ref>Tweede Kamer der Staten-Generaal [https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2022Z23444&did=2022D50514 Gewijzigde motie van het lid Sylvana Simons c.s. over het verankeren van verhalen over antikoloniale vrijheidsstrijders en verzetshelden in het onderwijs (t.v.v. 36200-VIII-68)]</ref> In de [[Nederlandse_excuses_voor_het_koloniale_verleden#Excuses_regering_voor_slavernijverleden_(Suriname_en_voormalige_Nederlandse_Antillen)|excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden]] werd Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.<ref>Rijksoverheid [https://www.rijksoverheid.nl/documenten/toespraken/2022/12/19/toespraak-minister-president-rutte-over-het-slavernijverleden Toespraak van minister-president Mark Rutte over het slavernijverleden]</ref> Op 4 oktober 2023 erkende staatssecretaris [[Alexandra van Huffelen]] Tula namens Nederland als 'held voor ons allemaal'. "Het was een man die streed voor vrijheid, gelijkheid en broederschap".<ref>{{Citeer web|url=https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/video/video/5411418/na-228-jaar-eerherstel-voor-tula-held-voor-ons-allemaal|titel=Na 228 jaar eerherstel voor Tula: 'Held voor ons allemaal'|werk=rtlnieuws.nl|datum=5 oktober 2023|bezochtdatum=5 oktober 2023}}</ref> ------------------------ {{Variante|a}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} *NOTES Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} -------------- ---------------------------- de.wiki De Kalkoven Aruba is een historische kalkoven die nu in het grootstedelijk gebied van Oranjestad staat . Het dateert uit 1892 en is ontworpen door Santiago Tromp en tot 1949 geëxploiteerd door zijn zoon Felipe Santiago Tromp (1883-1960). Het is de enige authentieke kalkoven op Aruba die nog intact is. Tegenwoordig is het een van Aruba 's weinige industriële monumenten . Voorheen werden eenvoudige veldovens zonder wanden gebruikt. In 1970 is het gerestaureerd en opgenomen in de lijst van monumenten (Lijst van monumenten op Aruba) met het nummer 01-013. Geschiedenis Voordat cement werd geïmporteerd, werden alle gebouwen op Aruba gemaakt met kalkmortel . In die tijd werd de kalk gewonnen uit harde koralen en mosselschelpen en drie dagen boven een houtvuur gebrand. De zo geproduceerde ongebluste kalk werd geblust met water, vermalen en in combinatie met kleizand gebruikt om huizen te bouwen. De ongebluste kalk werd ook gemengd met de olie van aloë , gewreven en verwerkt tot lakproducten . ----------- * Kerki Protestant (Aruba) E '''Kerki Protestant''' ta un kerki di e De '''Protestantse kerk''' is een kerk van de [[Nederlandse Hervormde Kerk|Nederlandse Hervormde]] en [[Lutheranisme|Lutheraans]] gemeenschap in [[Aruba]]. Ze is niet aangesloten bij een internationale organisatie.<ref name="reform">{{nl}} Reformatorisch Dagblad, [https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,20110921:newsml_583ccb1e1294f192d493825627f25370 Veelkleurig kerk-zijn op Aruba], 21 september 2011</ref> E kerki bieu a wordo inaugura na 1846 y ta e kerki mas bieu cu ainda ta existe na Aruba. De oude kerk was in 1846 geopend, en is de oudste bestaande kerk op Aruba.<ref name="monument">{{en}} Monumenten Fonds Aruba, [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/protestant-church/ Protestant Church]</ref> In 1950 werd er een nieuwe kerk naast gebouwd.<ref name="historia">{{nl}} Historia di Aruba, [http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=71 Kleine Protestantse Kerk]</ref> == Historia == NOtes Construccion di e Kerki Protestant na Oranjestad a tuma luga entre 1845 pa 1846 pa e congregacion protestant na Aruba, funda na 1822. E ta construi den un estilo di construccion artesanal-tradicional, e kerki ta independiente y ta situa n’e skina zuidoost di un percela amplio delimita pa Wilhelminastraat, Schoolstraat, Rifstraat y Klipstraat. E fachada sur, cu su porche y su entrada principal, ta situa na Wilhelminastraat 1. E edificio antiguo den cual e kerki tabata situa, actualmente t’esun mas antiguo na Aruba, cumpra pa 250 florin for di famia Arends. E cas, cumpra for di famia Arends, despues a fungi como cas y leslokaal di e iglesia. A celebra e prome sirbishi dia 25 di augustus 1822. <ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/kerki-protestant-ta-conmemora-200-ana-di-su-fundacion-na-aruba/|titel=CONMEMORACION 200 AÑA DI FUNDACION DI KERKI PROTESTANT NA ARUBA|werk=24ora.com|datum=2022-12-01|bezochtdatum=20222-12-10}}</ref> {{Appendix}} ---------------------- {{Variante|c}} '''Radio Trans Mundial Boneiru''' ta un radio-emisora ku 4 zènder na parti suit di [[Boneiru]], ku kual nan ta transmití programa [[Kristianismo|kristian]] ku ta yega te na [[Venezuela]], [[Cuba]], [[Colombia]], [[Brazil]], i otro islanan den [[Laman Karibe|Karibe]]. Sede del mayor transmisor de AM del hemisferio occidental, Shine 800 AM -el sitio de transmisión de TWR en Bonaire- llega a una audiencia potencial de 100 millones en toda América Latina y el Caribe con la esperanza de Cristo.<ref>[https://twr.org/bonaire Boneiru]</ref> == Historia == Na 1952 Paul Freed, misionario merikano, a kuminsa un organisashon mediatiko ''Trans World Radio'' (TWR), pa transmiti di [[Maroko]] pa [[Spaña]]. Despues TWR ta muda pa Monaco. Despues di expande pa otro luganan, manera Guam ta expande pa Boneiru na 1964. TWR a bira e organisashon mediatiko kristian mas grandi na mundu i ta usa, banda di e onda korto i mediano, satelite, internet i otro teknologianan pa transmiti. en.wiki: TWR started in 1952, when Paul Freed [nl] set up the organization to reach Spain by broadcasting from Morocco. Later, TWR moved to Monaco. Other major transmitting sites include Guam, Bonaire,[1] Sri Lanka, Cyprus, and eSwatini (Swaziland). multinational evangelical Christian media distributor. The largest Christian media organization in the world, it uses mediumwave or high-powered AM and shortwave transmitters, local FM radio stations, cable, satellite, Internet, and mobile device technologies. Currently, their programs can be heard in 190 countries in more than 275 languages and dialects. de.wiki:Het is een van de grootste christelijke missionaire media-aanbieders ter wereld. Opgericht door Amerikaanse missionarissen , zond het zijn eerste radioprogramma uit vanuit Marokko naar Europa op 24 februari 1954, onder de naam Voice of Tanger . Na de onafhankelijkheid van Marokko moest TWR zijn zenderlocatie in Tanger verlaten als een aanhangsel van de voormalige koloniale macht. Het zendingswerk bouwde een kortegolfzender in het Prinsdom Monaco , dat in 1960 in gebruik werd genomen. Samen met Radio Monte Carlo deelde het zendingswerk, nu omgedoopt tot Trans World Radio, midden- en kortegolftransmissiesystemen in Monaco. Een paar jaar later bouwde het zendingswerk zijn eigen zenders op locaties in het buitenland. TWR opende voor het eerst een middengolf- en kortegolftransmissiesysteem in de Nederlandse Antillen om Latijns-Amerika te bestrijken . Zenders in Cyprus , Guam , Sri Lanka , Swaziland , Zuid-Afrika en Armenië volgden in de jaren 70, 80 en 90. aire == Vakatura Trans World Radio Bonaire (Boneriano, 19 oktober 2020) Radio Trans Mundial tin 4 zènder na parti suit di Boneiru ku kual nan ta transmití programa kristian ku ta yega te na Venezuela, Cuba, Colombia, Brazil, i otro islanan den Caribe. Tur dia, for di mitar di seis di anochi te ku mitar di nuebe di mainta por tende e evangelio di Hesu-Kristo den seis diferente idioma na e frekuensia 800AM. Pa e komunidat lokal di Boneiru, Trans Mundial ta transmití di dia i anochi na 89.5FM, e Bos di Speransa. TWR begon zijn uitzendingen op 13 augustus 1964. Het is werelds eerste radiostation dat door particulieren beheerd wordt.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461013:mpeg21:a0115|titel=Trans World is tien jaar op Bonaire|werk=[[Amigoe]]|datum=5 augustus 1974|bezochtdatum= 2021}}</ref> In 1964 werd het flamingo-eiland het tehuis van 's werelds eerste radiostation, dat door particulieren beheerd wordt. Na een jaar van hard werken, kwam het zendgebouw in het zuiden van Bonaire klaar. Hierin bevinden zich drie krachtige zenders. De grootste is een AM zender van 500 kw, die de frequentie 800 gebruikt op de standaard band. De twee korte golfzenders. van 50,000 watt en 250,000 watt werden toen ook geplaatst. Om deze reusachtige zenders van stroom te voorzienbouwde TWR, een centrale met twee 16 cylinders generatoren. In het begin werd «*r in 7.ps talen uitgezonden naar Zuid-, Midden- en NoordAmerika en de Caribische eilanden, heden ten dage in vijftien talen en zelfs naar India en Rusland. Het oorspronkelijke kantoor en studio-gebouwen werden ondergebracht in gewone huizen. Nu worden ze gebruikt als huisvesting voor TWR-personeel. In 1968 werd er een modern kantoor en studio gebouwd tegenover Hotel Bonaire. (1994:Studio aan de Kaya Gobernador Debrot) Het werd geopend in januari 1969. IN juli 1993 werden de kortegolf-uitzendingen gestaakt. Trans World Radio is een onderdeel van grote interkerkelijke organisatie, gesticht door Paul E. Freed. Zijn werk begon in 1954 toen Freed „the voice of Tangier" oprichtte. Er werden uitzendingen verzorgd vanuit Tanger, Marokko met een korte golf zender van 2500 watt. ---------- Vanuit Caribisch Nederland bereikt Trans World Radio (TWR) miljoenen luisteraars op het westelijk halfrond. Onze zender is met een vermogen van 440 kilowatt de krachtigste op het westelijk halfrond. Vanuit hier bereikt het Evangelie zowel Brazilië, de noordelijke landen van Zuid-Amerika, het Caraïbische Gebied, Midden-Amerika en zelfs de zuidelijke staten van de VS. Iedere toerist op Bonaire rijdt over de smalle EEG-Boulevard langs de iconische slavenhuisjes, de enorme zoutpannen en de zeldzame flamingokolonies. Onderweg zijn de 145 meter hoge antennes en het basisstation van Trans World Radio niet te missen. <ref>https://www.rd.nl/artikel/905859-trans-world-radio-zoutend-zout-vanaf-bonaire|titel=Trans World Radio „zoutend zout” vanaf Bonaire|22 december 2020}}</ref> {{Appendix}} ------- * Teater di sine na Korsou E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>[https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf Ta buskando potrèt, dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou], Ekstra, datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20</ref> ===Teater di sine aktual === * The Movies Curacao (Scharloo) - The Cinemas Curacao (Otrobanda) * Cinemark (Sambil) === Historia === The Roxy Theater at Pietermaai was destroyed by fire in 1982. Next to it stood the Naar Theater built in 1871 and remodeled into Teatro Americano, a cinema, in 1920. Roxy, built in Moorish style, replaced this building as a cinema venue. It was officially opened on 7 November 1931 as the “Stadsschouwburg” or Municipal Theater, but it too was later used as a cinema.<ref>https://www.curacaohistory.com/1931-roxy-theater</ref> In de jaren vijftig beschikte Curacao over een tiental bioscopen. Theaters als Westend (Otrobanda), Caraibe (Steenryk), Cinelandia (Punda), Cinerio (Suffisant) en het Rex-theater (Marchena) trokken toen talloze bezoekers. Door de invoering van de video kwam daar de klad in en het ene theater na het andere werd opgeheven. In 1982 brandde het Roxy-theater af. Daarna was er nog een tijdje een bioscoop in de Tempel. Verder beschikte Curacao in de jaren tachtig over een heuse drivein bioscoop. Maar ook die moest het afleggen tegen het opkomende videogeweld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644056:mpeg21:a0094|titel=Plan voor bioscoop op ex-Roxy terrein|datum=1992-05-26|bezochtdatum=2022}}</ref> Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> Vanaf 1956 sine-trunk een geschenk aan bevolking voor 50 jarig jubileum van Rotary * in de jaren vijftig een bioscoop theater te nieuwpoort * Separá di e teater di sine, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. * ront 1965 a cuminsa instala airco den teater di sine * 1983; na sluiting van West-End en alleen Golden Drive in van Angel Job overbleef, werd het gebouw De Tempel in punda tot bioscoop ontwikkeld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640991:mpeg21:a0111|titel=Maak van De Tempel bioskoop|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-09-20|bezochtdatum=2022}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640082:mpeg21:a0066|titel=De Tempel krijgt ook bioscoop-functie|werk=[[Amigoe]]|datum=1979-12-11|bezochtdatum=2022}}</ref> * in de jaren .. vertoonde de Filmliga films in diverse teaters, zoals Asiento en Roxy * 1982: bioscoop-voorstellingen op woensdagavond in Van der Valk hotel<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644157:mpeg21:a0065|titel=Bioscoop bij Van der Valk|werk=[[Amigoe]]|datum=1992-07-23|bezochtdatum=2022-08-30}}</ref> Donderdag (juli 1983) is de laatste film gedraaid in Cinelandia. Een bioscoop die volgens het encyclopedie van de Nederlandse Antillen in 1916 gebouwd is onder de naam Salon Habana. Dit is indertijd gebouwd door de Venezolaan Alfredo Pellicer Hernandez, die tevens rond 1900 als één van de eersten filmvertoningen op Curacao organiseerde. De encyclopedie vermeldt ook dat het theater gedurende zijn 67 bestaansjaren tot tweemaal toe geheel afbrandde. Met de sluiting van nog een bioscoop op Curacao (Cine Rio wordt al enkele jaren niet meer als zodanig gebruikt, Roxy brandde een tijd geleden af en de drive in van Groot Davelaar die tot het verleden behoort) is een leemte gevallen in de recreatie die de binnenstad aan zijn bezoekers biedt. Toeristen die nog willen profiteren van een avondje naar de film moeten zich tevreden stellen met een bezoek aan bioscoop West End, die ook al sluitingsplannen aankondigde. Die bioscoop is ook hard aan een opknapbeurt toe. Theater De Tempel dat een goede start maakte heeft het ook sinds geruime tijd als bioscoop laten afweten en brengt nu nog slechts bij tijd en wijle filmvoorstellingen, meestal van de Filmliga. Het bioscoopbezoek dat met de komst van de televisie achteruitgegaan was, leefde in 1965 weer op, na de opening van de eerste drive-in bioscoop van Curacao. Die is inmiddels apk gesloten. Gesteld kan worden dat éé4van de grote klappen Voor de bestaande theaters de opening twee jaar geleden van de nieuwe drive-in bioscoop van Angel Job was. De ware nekslag is echter - zoals Alfred Moron ook verklaarde - de acceptatie van video als recreatiemedium. === Teater di sine di antes === <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;"> * Teater Naar * Salon Habana (werd in 1936 Cinelandia) * El Ideal * Teater Brion * Teater Guillermina * Rialto * Teater Asiento (1955-1967?, Emmastad) * Cinelandia - 1936-1986 * Roxy ([[Punda]]) * West End ([[Otrobanda]]) * Royal * Caribe (???-1965, Marie Pompoen)<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462571:mpeg21:a0068|Caribe deze maand dicht|datum=1965-03-17</ref> * Rex (Marchena) * Cine Rio * The Tempel - filmvertoningen v.a. 1981? * Airport Cinemas (Hato) * Drive In (Groot Davelaar) - geopend in 1965 plaats voor 500 auto's * Golden Drive In (Brievengat) - werd later Curacao Festival Center (1990?) * Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) * Paradise Movies </div> {{Appendix}} * bioscoop te Rio Canario rond 1975 * 2012 openluchtbioscoop Mambo Beach NOTES WILLEMSTAD.- E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf|titel=Ta buskando potrèt/dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou|werk=Ekstra|datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20}}</ref> Ta hopi teater a habri, sera, kima i habri bou di otro nòmber. Tin ku a pasa den tempu bon i tin otro ku a pasa den tempu ménos bon. Di tur e teaternan aki por tin hende ainda ku tin potrèt/dokumentashon wardá di e tempu ei, ku lo por yuda masha bon pa traha un dokumental spesial. Ora papia di teaternan di sine na Kòrsou, nos ta referí na entre otro: Teater Naar – Salon Habana – El Ideal – Teater Brion – Teater Guillermina – Rialto – Teater Asiento - Cinelandia – Roxy – West End – Royal – Caribe – Rex - Cine Rio – The Tempel - Airport Cinemas – Drive In (Groot Davelaar) – Golden Drive In – Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) – Paradise Movies – i klaro awor aki The Movies – The Cinemas i Cinemark. Separá di esaki, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. Ta’tin diferente hende ku a traha bendiendo karchi, tumando karchi, --- Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> {{Appendix}} ------------ {{Infobox Artista | birthname = Venancio Domacassé | image = | birthdate = [[1 di aprel]] [[1941]] | lugar_nanse = [[Kòrsou]] | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = Sinematografia | movement = | awards = | website = }} ---------------- == Jossy Mansur == El a bay Dominicus College na Playa. Na 1948 el a bay [[Estadonan Uni di Merka|Merca]] caminda el a caba skol secundario y universidad. Continuando su estudionan el a obtene su D.Litt.den literatural univeral di Susses College of Tehnology, titulo cu ta equivalente na un doctorado na Merca. Titulo di su tesis tabata Early Romanticism in Venezuelan Poetry". E tin tambe un titulo den sicologia y na 1977 ta logra s Ph.D den educacion na Northwestern University. * [[29 di oktober|30]] - [[Konseho Insular]] di [[Aruba]] ta aproba e proposicion di Comision di [[Ortografia]] pa un [[ortografia di Papiamento]] basa riba un kompromiso entre e sistema [[Etimologia|etimologiko]] i esun [[Fonologia|fonologiko]], e asina yama ortografia-[[Jossy Mansur|Mansur]].<ref>{{nl}}{{citeer eb|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460860:mpeg21:a0010|titel=Eilandsraad Aruba neemt spelling Jossy Mansur aan|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-10-30|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Fin di 1976 el a cuminsa traha como redactor di e corant Extra pa Aruba y tabata alaves redactor principal di e corant arubano Prome, tantu pa algun luna desde 1976 y na 1978. tambe redactor principal di e corant arubiano Prome.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460940:mpeg21:a0061|titel=Jossy Mansur reorganiseert jong Prome|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-06|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Na 1976 presidente di comision di ortografia y na 1978 di comision di gramatica Hij was voorzitter van de in 1976 ingestelde spellingscommissie. * in 1974 bracht hij het informatief cultureel maandblad Brindis uit --------------- == Joyce Pereira == - eerste preofschrift dat het papiaments van aruba als focus heeft. Despues di skol secundario, el a studia pa maestro di scol basico. Mientras cu e ta trhando como maestra di scol na Hulanda el a obtene su MO-A den idioma Hulandes. El a bin traha na Colegio Arubano como docente di Hulandes na 1969. E ta bolbe Hulanda na 1971 pa sigui e estudio di MO-B den hulandes na RUG sigui pa un master of arts den idioma y literatura hulandes cu minors den linguismo y Papiamento. Di 1976 te 2012 el a traha na Aruba como docente hulandes y papiamento na diferente institucion di ensenansa: APA lerarenopleiding (despues IPA, unda despues PApiamento a haya un luga importante como materia)<ref name=BonDia">Bon Dia, Mi mester por aporta na e ensenansa aki y na e cambio aki|3 september 2019</ref>, MAO, Colegio Arubano (desde 1993 te ora APA bira IPA, IPA y como docentre invita na Universidat di Korsou. Pereira a traha un par di ana tamb como investigado na Universidat di Aruba. Como specialista den hulandes y papiamento el a yuda cu difrente proyecto pa reforma ensenansa y maneno di idioma y a publica tambe riba temanan aki. Su carera profesional ta hopi liga cu e desaroyo di Papiamento den ensenansa. di e idioma strictamente prohibi pa un idioma di instruccion (Scol Multilingual na 2012) y pa materia di scol secundario na 2002 <ref name=BonDia"/> \Nederlands moet tweede taal worden. Napa, 18 september 1993 ---------------------------- [[File:Penstraat 64, Bolivar koepel - 20652013 - RCE.jpg|thumb|links|Museo Octagon]] '''Museo Octagon''' ta un museo chikito na [[Willemstad]], [[Kòrsou]], situa den bario di [[Pietermaai]]. Het '''Octagon Museum''' is een klein museum in [[Willemstad]], [[Curaçao]]. Het is gelegen aan de Penstraat in de wijk [[Pietermaai]] direct ten westen van het "Avila Beach Hotel". Het museum opende in 1968 en herbergt een tentoonstelling ter nagedachtenis van de band tussen het eiland en de Zuid-Amerikaanse bevrijdingsstrijder [[Simón Bolívar]] (1783-1830).<ref>{{citeer web|url=https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum|titel=Octagon Museum|werk=Curacao.com|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Na een mislukte opstand in 1812 woonde Bolivar, tezamen met zijn zussen Juana en María Antonia, korte tijd in balling op Curaçao. De Curaçaose advocaat en handelaar Mordechai Ricardo bracht hen onder in twee huizen. De zussen waren gehuisvest in een gebouw aan zee, ''De Octagon'' genaamd. Bolívar zelf kreeg een huis op een heuvel met uitzicht op de haven van Willemstad, een gebouw dat niet meer bestaat.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Het beheer wordt gevoerd door Venezuela en Curacao onder de stichting Amigos del Museo Bolivariano (Octagon). == Het bouwwerk == De Octagon is een karakteristiek achthoekig gebouw van twee verdiepingen met een betegelde koepel. Vanwege haar historische en architectonische betekenis werd het gebouw in 1962 door de firma S. E. L. Maduro & Sons aangekocht ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan en aan het toenmalige [[Eilandgebied van de Nederlandse Antillen|eilandgebied Curaçao]] overgedragen als een geschenk aan de Curaçaose burgerij. Sedert 1995 is het gebouw in handen van de stichting Octagon.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645035:mpeg21:a0096|titel=Octagon in private handen|werk=[[Amigoe]]|datum=1995-05-06|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Restauraties vonden plaats in 1962, 1965, 1969 en 1998.<ref>{{citeer web|url=https://curacao-art.com/octagon-museum/|taal=en|titel=Octagon Museum|werk=Curaçao Art|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Nadat het gebouw vervolgens ten prooi viel aan vandalen werd aan de zeezijde de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel verwijderd en nam het hotel op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restauratie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> == Trivia == * In 1969 werden in en om De Octagon opnamen gemaakt van de films ''Simon Bolivar'' met [[Maximilian Schell]] in de hoofdrol als Simon Bolivar en ''The missing paint mistery'' van Captain Kangaroo. * De Nederlandse Antillen gaven in 1987 in de "Simon Bolivar" postzegelserie een postzegel van 60 cent uit met een afbeelding van De Octagon. * Een bezichtiging van de Octagon behoorde tot het programma van de Venezolaanse staatshoofden [[Luis Herrera Campins]] (1983) en [[Jaime Lusinchi]] (1987) tijdens hun officieel bezoek aan Curaçao.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640543:mpeg21:a0099|titel=Twee ministers reizen met Herrera Campins mee|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-02-24|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641981:mpeg21:a0066|titel=Bezoek Lusinchi verstevigt banden tussen Venezuela en Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-11-02|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref> {{Appendix}} *1812 Nadat de eerste fase van de opstand in Venezuela faalde, zocht Simon Bolívar zijn toevlucht op het eiland Curaçao. Hij en zijn twee zussen kwamen berooid aan en waren afhankelijk van de vrijgevigheid van vrienden op het eiland. Advocaat en handelaar Mordechai Ricardo heeft hen in twee huizen ondergebracht. De twee zussen verbleven in het achthoekige gebouw aan zee (Octagon), terwijl Bolívar werkte en studeerde in een klein huis op een heuvel met uitzicht op de drukke haven van Willemstad.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-15}}</ref> *1962 De Octagon werd door de regering van Curacao en S.E.L. Maduro & Sons tot het Octagon Museum benoemd. Het Octagon Museum herbergt de Bolívar tentoonstelling ter nagedachtenis van de verbinding van Curacao met Simón Bolívar (1783-1830). *1998 De Octagon Museum werd gerestaureerd door het Avila Beach Hotel. Het huis op de heuvel waar Simon Bolivar woonde bestaat niet meer, maar het 'Octagon' aan de kust is een onderdeel geworden van het Curacao Monument Foundation en de Octagon Foundation. * het historische en architectonische monument werd in 1962 ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan door S. E. L. Maduro & Sons aangekocht en aan het toenmalige eilandgebied Curacao als een geschenk aan de burgerij van Curacao overgedragen. Nadat het gebouw in de jaren zestig ten prooi viel aan vandalen werd de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel aan de zeezijde verwijderd en nam dit op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restaurantie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|2022-01-31}}</ref></ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|2022-01-16}}</ref> * Dit bijzondere huis is van onverwachte historische betekenis. Het was hier dat de Venezolaanse “Libertador”, de beroemde vrijheidsstrijder Simón Bolívar, een tijdje doorbracht alvorens de strijdkrachten bij elkaar te gaan ronselen die een eind zouden maken aan de Spaanse koloniale overheersing in Zuid-Amerika. Tegenwoordig doet de “Octagon” dienst als een klein museum ter nagedachtenis van de band tussen Curaçao en Simón Bolívar. This quaint-looking house has an unexpected historic significance; it was in this building that the South American “Libertador,” the famous Simón Bolívar, spent time before he set out to assemble the forces that eventually put an end to Spanish colonial rule in South America. Bron: https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum Gezien de historische betekenis van het huis waarin de zusters woonden werd dit in 1998 gerestaureerd en ging dienst doen als museum. In 1998 werd het huis waarin de zusters woonden gerestaureerd door het hotel Avila? in samenwerking met de Curaçao Monument Foundation en de Octagon Foundation. qe0vh4aqihokcu9q1ubhf92p85xo74y 192494 192493 2026-06-01T20:22:46Z Caribiana 8320 192494 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Premionan: * [[Karibe Hulandes]]: [[Arte di Palabra]] - [[Premio Sticusa]] - [[Premio Cultural CCG]] * {{CUW}}: [[Premio Chapi di Plata]] ([[Pierre Lauffer]]) - [[Premio Cola Debrot]] - [[Premio Boeli van Leeuwen]] - [[Tapushi Literario]] - [[Premio MCB]] - [[Premio UNESCO Kòrsou pa Idioma Materno Papiamentu]] - Ernest Jacky Voges Monument Award * {{ABW}}: [[Premio Cadushi di Cristal]] - [[Premio Nacional Crioyo di Oro]] - [[Premio Padu del Caribe]] - Theatre Festival Award of Aruba - [[Premio Motito y Rufo Wever]] - [[Premio Nacional di Teatro]] - * {{BON}}: [[Premio Pipita di Kònkòmber]] Pending: [[Cas di cunucu]] - [[Stichting Rancho]] - renbak na Korsou - ------------------------ {{infobox persona | nomber = Julio Maduro }} '''Julio (Don Joel) Maduro''' (☆ [[12 di aprel|12 di april]] [[1924]] na [[San Nicolas]] - † [[3 di mei]] [[1993]] na [[Aruba]]) tabata un culturista y historiado Arubiano. El a haya fama general primordialmente door di su amor pa naturalesa Arubano. Atraves di añanan, hopi publicacion tocante naturalesa a aparesé bou di su nòmber.<ref name=:"0">Julio Maduro overleden. "Amigoe". Curaçao, 03-05-1993, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645130:mpeg21:p004</ref> == Biografia == Julio Maduro a nace y lanta na [[Watapana Gezaag]], unda su mayornan tabata tin un tienda na principio di [[siglo 20|siglo binti]].<ref name=:"1">[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-028575/mode/2up?q=watapana+gezaag Julio Maduro], Chabalito nr. 5 - Aña VI (2003)</ref> Famia Maduro tabata tin cunucu y plantacion di aloe tambe. E tempo ey nan tabata manda nan mercancia cu barco di bela pa Playa, e.o. [[aloe vera|aloe]], boonchi watapana, palo, pampuna, patia y sombre gevlecht. Na Playa nan tabata cumpra otro mercancia pa nan tienda na San Nicolas, manera sucu, hariña, herment, paña y tela. Famia Maduro tabata bende te hasta cah'i morto. Cu yegada di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] tur cos a cambia. Lago a bin cu su mes "comisario" y na 1937 famia Maduro a sera su negoshi. Como hoben Julio mester a yuda corta y drenta aloe tur mainta di 5'or y mei te cu 10'or y mei. Un trabao pisá cu ta laga hende tur sushi. Cu 20 aña Julio a cuminza traha na Lago. Pero despues cos a bira malo y pa cubri gastonan Julio a bai navega riba un tankero. Despues cu el a bolbe Aruba, el a bai traha na Sociale Zaken y asina Julio a drenta arena politico. * na 1956 el a bolbe gobierno como ambtenaar na Veterinaire Dienst.<ref>Julio Maduro benoemd. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-07-1956, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988233:mpeg21:p005</ref> * Later werd hij hoofd Arbeidszaken.<ref> Arbeidszaken. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-02-1971, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470088:mpeg21:p005</ref> El a afilia na partido PPA y na 1954 y 1955 el a participa na eleccionnan riba lista di PPA. Na 1955 e ta bira miembro di Conseho Insular y ta a wordo eligi pa forma parti di Bestuurscollege.<ref>Eerste daad nieuw Eilandsbestuur: half millioen voor werkverschaffing Porf, Croes, O. Henriquez, J. Maduro en Petrona als gedeputeerden gekozen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-07-1955, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988370:mpeg21:p005</ref> Julio tabatin 31 aña só tempo cu el a bira diputado.<ref name=:"1"/> E funcion di diputado el a ocupa solamente algun luna prome cu partido PPA a fors'e pa e tuma retiro pa motivo di su conducta.<ref>Gedeputeerde Maduro neemt ontslag. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 26-10-1955. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210532:mpeg21:p005</ref> Hij neemt tevens ontslag als eilandsraadlid. * Na de oprichting van [[Movimiento Electoral di Pueblo]] (MEP) sloot hij zich hierbij aan. Hij was actief als voorzitter van de wijkleiders maar kandidadeerde zich niet voor verkiezingen. Julio Maduro tabata tin un "don" especial. E tabata skirbi poesía y storianan cortico. Tur tin di haber cu cultura di Aruba. E tabata lucha pa nos idioma papiamento y tabata tin un amor grandi pa su isla, su hendenan y su naturalesa.<ref name=:"1"/> Esaki el a demonstra den su poesíanan "Luto" y "Pakiko mi ta Arubiano". E tabata miembro di Comisión di bandera y di Stinapa (despues Fanapa y Stimaruba). Pa esakinan el a duna hopi lectura na scolnan y organizacionnan. Julio semper tabata cla pa yuda cu informacion tocante historia, flora y fauna di Aruba. Asina e tabata presentá un programa na television masha gustá anto gratuitamente. Casi henter Aruba tabata sintonizá e programa ''Aruba y su pasado''. Su sponsor tabata asina satisfecho cu e trabao di Julio cu el a regalé un camera di video. Julio a colaborá cu varios publicación e.o.: Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, bukinan di Aruba, diferente corant y revista y varios mas. Matinette como programa di television y como revista (despues Chabalito) tambe a haya hopi colaboracion di Julio Maduro riba topiconan di Aruba. Te hasta Julio a traha un poesía - cu nos ta publicá aki bao especial pa un declamador infantil recitá na Tele-Aruba den Matinette na aña 1978.<ref name=:"1"/> Julio Maduro, despues di un enfermedad cortico, a fayece dia 3 di mei 1993 den [[Horacio Oduber Hospital]] na edad di 69 aña.<ref name=:"0"/> E tabata casa y tabatin 8 yiu.<ref name=:"1"/> In 1992 werd hij gehuldigd door Stimaruba voor zijn pionierswerk op het gebied van natuurbehoud.<ref>Huldiging van Julio Maduro. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1992, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643693:mpeg21:p013</ref> Hij stond bekend als Aruba-kenner en gaf lezingen over de Arubaanse cultuur en natuur. {{Appendix}} --------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte visual''' ([[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts'') ta e formanan di arte den cua e imagen of aspecto visual ta central. E obra ta wòrdu realisá den forma di un obheto físiko òf representashon visual. Arte visual ta distinto for di arte di tarima, unda e presensia di un públiko bibu ta esencial. E artenan visual ta inkluí disiplina manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Ademas, artenan apliká,[1] manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior i arte dekorativo,[2] ta forma parti di e doménio di arte visual. Un obra di arte visual por ta bidimensional (manera un pintura òf dibuho) òf tridimensional (manera un eskultura). Den algun konteksto, arte visual tambe ta referí komo arte plástiko (di origen francés: les arts plastiques), referiendo na e materialidat tangible di e obra. Arte visual ta wòrdu kreá den estudio, riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den museonan, galerianan, eksposishonnan i espasio públiko. Tambe tin kolekshonnan di arte den posesion di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == Arte visual tin un historia largu ku ta kuminsá den prehistoria, ku pintura rupestre i obhetonan dekorativo. Den civilisashonnan antiguo manera Egipto, Mesopotamia, Gresia i Roma, arte visual tabata sirbi funshonnan religioso, polítiko i dekorativo. Durante Edad Media, arte tabata hopi bia liga na iglesia, miéntras ku den Renacimiento a surgi un enfoke riba perspektiva, realismo i e artista komo individu kreativo. Den siglo 19 i 20, movimientonan manera impresionismo, ekspresionismo i surrealismo a amplia e definishon di arte visual. Den epoka moderno i kontemporáneo, arte visual a bira mas diversifiká, inkluyendo medio digital, instalashon i arte konseptual, ku a desafia e idea tradishonal di kiko ta un obra di arte. == Caracteristica == E karakterístika prinsipal di arte visual ta su enfoke riba e aspekto visual i estétiko. Elementonan importante den arte visual ta incluí: forma koló linea tekstura espasio komposishon Arte visual por ta representativo (mustrando realidad) òf abstrakto (sin representashon literal). E interpretashon di un obra di arte por varia segun e espectador, su konteks kultural i su eksperensia personal. Ademas, arte visual por tin diferente funshonnan, manera ekspreshon personal, komunikashon di idea, dokumentashon historiko òf dekorashon. == Caribe Hulandes == Den Karibe Hulandes, arte visual ta un refleho di historia, identidat i diversidat kultural di e region. Artistanan lokal ta usa medio manera pintura, eskultura i fotografia pa eksplorá tema manera kolonialismo, identidat, diaspora i relashon ku medio ambiente. Arte visual den e islanan ta influensiá pa tradishonnan Afrikano, Europeo i Indígena, ku ta resulta den un estilo úniko i hibrido. Ademas di arte den galerianan, tin un presensia fuerte di arte públiko, manera murales i instalashonnan den espasio urbano. Organisashonnan kultural, museonan i fundashonnan den Aruba, Kòrsou i Boneiru ta stimulá desaroyo di arte visual dor di eksposishonnan, edukashon i sosten di artistanan lokal. == Mira tambe == * [[Artista di Karibe Hulandes|Lista di artista di Caribe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] [[:Kategoria: -------------- '''Arte visual''' (na [[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts''), ta e formanan di arte den cua imagen, of lo visual, ta tuma precedencia. E imagen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un obheto di arte. E ta distinto for di [[arte di tarima]], pa cua e presencia di un publico bibo ta esencial. E artenan visual ta formanan di arte manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, imágen, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Hopi disiplina artístiko manera arte performátiko, arte konseptual i arte di textil, tambe ta enserá aspekto di arte visual, i tambe arte di otro tipo. Den e artenan visual, e artenan apliká,<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20170623143359/http://www.buzzle.com/articles/different-forms-of-art.html ''Different Forms of Art – Applied Art'']}}. Buzzle.com. Retrieved 11 December 2010.</ref> manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior, i arte dekorativo<ref>{{cite web |url=http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |title=Centre for Arts and Design in Toronto, Canada |publisher=Georgebrown.ca |date=2011-02-15 |access-date=2011-10-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111028075227/http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |archive-date=2011-10-28}}</ref> tambe ta inkluí. Arte visual ta e forma di arte den kua e imágen, òf e visual, ta tuma presedensia. E imágen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un opheto di arte. Un opheto di arte por tuma un forma plat, manera un pintura, òf un forma tridimenshonal, manera un eskultura. Den paisnan di abla ingles, e ta wòrdu referí na dje komo ‘e arte visual’. Arte visual tambe ta wòrdu referí na dje, usando un galicismo, komo arte plástiko (franses: les arts plastiques). Plástik ta nifiká tangibel, material; e materialidat aki ta para den kontraste ku e abstrakshon di e artenan di aktuashon: baile, teater i músika, ku ta tuma lugá den tempu. Tur dos tipo di arte ta proveé ​​e televidente ku un eksperensia estétiko, den forma di un eksperensia sensorial eksepshonal. Arte visual ta wòrdu kreá prinsipalmente den studio pero tambe riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den eksposishonnan den museonan, galerianan, inisiativanan di artista, i espasio públiko. Ménos públiko ta e kolekshonnan di arte di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == == Caracteristica == == Caribe Hulandes == Den Caribe Hulandes, arte visual {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] --------------------------------------- {{Databox}} Un '''cas di cunucu''' (papiamentu: ''kas di kunuku'') ta un cas tipico na e [[islanan ABC]], cu usualmente ta situa den [[kunuku|cunucu]]. Cunucu ta derivá for di e palabra indjan ''conuco'', un nomber cu a wordo adopta despues pa e Spañónan na Antias y Venezuela. Cunucu ta nifica tambe un pida tereno di agricultura, sea den uzo of nò. Awendia e palabra cunucu ta referi na ‘plantacion’ (i tambe ‘campo’).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kunuku], Encyclopedie van Curaçao</ref> Despues di e conkista di e islanan door di e Hulandesnan, e [[West Indische Compagnie]] (WIC) a establece plantacionnan na gran eskala pa komersio ku Europa. Pa traha riba e plantashinan, nan tabata trece catibonan for di [[Afrika|Africa]] y a traha casnan riba e tereno di plantashon, den e estilo custumber na West Africa. Materialnan comun riba e islanan, manera palu, piedra di coral, piedra di kalki of lodo mescla ku sterilisashon di baka riba un mimbre di rama, tabata wòrdu usá pa e murayanan, i palu di maishi òf kaña tabata wòrdu usá pa e daknan. E materialnan aki ta reflehá den e palabranan papiamentu: kas di yerba ta nifiká “hut di yerba”, [[cas di torto]] ta nifica “hut di lodo”, kas di pal’i maishi ta nifiká “hut di palu di maishi”. Kunuku is de algemene naam voor het landelijke gebied van de Benedenwindse Eilanden, al of niet in gebruik voor landbouw of veeteelt. Het woord is afgeleid van het Indiaanse conuco, een naam later overgenomen door de Spanjaarden in de Antillen en Venezuela. Kunuku betekent ook een stuk landbouwgrond al of niet in gebruik. == Aruba == Na Aruba ta dividí casnan di cunuku den cuater categoria. Casnan prome cu 1920, casnan despues di 1920, casnan cu un dak y casnan cu dos dak.[1] == Boneiru == Na Boneiru na 1937, segun e teniente gobernador, e introdukshon di e diseño standart di kunuku no tabata nesesario “E kunukero i/òf trahadó boneriano, kontrali na su kompañero di klas den gran mayoria di e di dos òf di tres distrito riba Curaçao, no tin su kas di baka pa biba aden tur ora, sino mas bien pa sirbi komo refugio durante áwaseru òf mal tempu atrobe - esaki ta e rancho òf ramada - ora e tin ku traha riba e tereno Normalmente e tin su mes kas den un di e pueblonan òf hamletnan riba e isla i e ta pues muchu mas mihó ku e promedio di kas di konukoe na Curaçao. ." E gobernador ta skirbi mas aleu: “Por deklará kompletamente di e boneriano ku e tin e karakterístika ku no ta sufisientemente apresiá pa kuida su kas masha bon (…) pa e por haña su mes kas e lo priva su mes di hopi, asta sufisiente kuminda i paña".[2] == Kòrsou == Ora sklabitut a wòrdu aboli riba 1 di yüli 1863, ex-catibunan a haña terenonan chikitu ku nan por a usa pa kultivá kuminda. E fundashon di e refineria di zeta (e Isla) na kuminsamentu di siglo 20 a kombertí e trahadónan di plantashon anterior den trahadónan di refineria di zeta. Durante e periodo aki, bleki di zeta i piedra aplastá tambe ta wòrdu usá pa e murayanan di e kasnan i bleki aplastá, blachi di heru ondula i tegel di dak pa e daknan. E kasnan aki ta wòrdu yamá kas krioyo. Kasnan tambe a wòrdu konstruí di palu ku a wòrdu usá komo pakete pa transporte di merkansia pa laman. E kasnan aki ta wòrdu yamá kasnan di planki, Papiamentu: kas di tabla. E kasnan original di Kunuku no tabatin un veranda ni un kushina pafó. Un desaroyo den e añanan despues di Segundo Guera Mundial ta ku kasnan ta wòrdu konstruí segun e konsepto di kunuku, pero ku un kushina i un veranda paden. Construccion ta wordo haci cu material manera piedra y tegel di dak. [[:Kategoria:Islanan ABC]] ---------------------------- {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = NGO | nomber = Stichting Rancho | abrevia = | logo = | imagen = | stop_imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]] | funda_na = | origina_di = | fusion_di = | fundado = | termina = | ideologia = conservacion di patrimonio cultural | presidente = Clifford Rosa | director = | coordinado = | subdirector = | embahador = | propietario = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | internacional= International National Trust Organisation | entrada = | costo = | sponsor = | parameter = | parameter_info = }} '''Stichting Rancho''' ta un organisacion no gubernamental (NGO) estableci dia [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]], dedica na conserva e herencia cultural, historico, y arkitectonico di e bario historico di Rancho na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. Situá na Visstraat 1, e fundashon ta enfoká riba protehá monumentonan lokal, hasi investigashon históriko, i organisá aktividatnan di komunidat pa mantené e área su identidat komo un asentamentu krusial di piskadó anterior. E fundacion comunitario ta traha consistentemente pa preserva, promove y fortalece e herencia cultural y natural di bario Rancho, Oranjestad y Aruba en general. Desde su fundacion, e organisacion a enfoca riba iniciativa cu ta conecta comunidad, historia, cultura y educacion, ainda den periodo cu circunstancianan externo a obliga adaptacion y reformulacion di plan y proyecto. Varios proyecto den curso di tempo:<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260122.pdf Stichting Rancho ta presenta agenda cultural cu enfoke riba herencia y participacion comunitario], BDA (22 di januari 2026)</ref> * Adopta un Hanchi, un concepto cu ta enfoca riba cuido y reconexion cu espacio publico y patrimonio local. * Tempo pa Click, ta ofrece un perspectiva alternativo riba exposicionnan cultural, specialmente pa contenido cu normalmente no ta logra visibilidad amplio. * Hof ’i Bario di Rancho ta representa otro iniciativa importante cu ta enfoca riba espacio berde y herencia natural dentro di e bario. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------- {{Databox}} '''Ren bak na Kòrsou''' of '''Bak di awa di lluvia na Kòrsou''', tambe yama '''ren bak''' ta \[\[put di awa di lluvia]] ku ta sirbi riba isla di [[Kòrsou]] pa warda awa di lluvia.<ref name=":1">{{Cita notisia |outor=Dennis Pikero |titulo='Regenwater maakt lekkere thee' |fuente=Ñapa |fecha=24 aprel 2004 |página=3}}</ref> E baknan ta konsistí di [[kal]], zjata, pieda grandi i simènt. Piedra grandi tabata trese for di [[Ronde Klip]] riba karret di palu (''trùk di palu''). Tin diferente tipo di bak. Algun ta riba tera (bougròndiko), otro ta bou di tera bou di sali di kas òf serka di entrada. Tin tambe ku ta pegu na kas òf un tiki leu for di dje. Klima di Kòrsou ta [[semi-arido]], ku un proméshu di lluvia di mas o ménos 550 mm pa aña. Tèmperatura tambe tin su influensia: ta variá entre 25.3 °C i 31.0 °C. Esaki ta pone suminisro di awa na preshon, tantu pa hende komo pa mata.<ref>{{Citeer web |url=[https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/](https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/) |titel=TUINAANLEG OP CURACAO |datum=25 òktober 2022 |werk=[www.viviansnursery.com](http://www.viviansnursery.com)}}</ref> == Historia == Historia di suminisro di awa ta inkluí den e [[Canon di Kòrsou]].<ref>{{Cita web |url=[https://canoncuracao.cw/39-water/](https://canoncuracao.cw/39-water/) |titulo=39. Awa |fecha=25 òktober 2022 |fuente=Canon di Kòrsou}}</ref> E promé bibu di isla tabata uza put di pia (''pos di pia'') pa haña awa. E putnan aki tabata haña preferensia na lugá ku un nivel haltu di awa den tera ([[freatisch vlak]]).<ref>{{Citeer web |url=[https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-](https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-) |titel=GRONDWATERPEIL EN WATERVOORZIENING OP CURACAO ... |datum=2022-10-25 |werk=Yumpu.com}}</ref> Ku yegada di [[Spañanon]] i despues \[\[Hulandes]], hende a haña instrumento pa traha put mas profundo. Na lugá ku tabatin hopi put, manera rònt di \[\[Schottegat]], a kominsá papia di 'plantashon di awa'. Pero ku demanda grandi, nivel di awa den tera a baha i hopi put a seca. Den sieklo di 19 hende por a kumpra awa ku tabata yega for di otro lugá, pero tabatin tambe bak di awa bou di kas di pieda, serka di entrada (''sala'') òf \[\[patio]]. Na plantashonnan, te den sieklo 20, hende tabata dependé di pos i baril grandi. Tabatin gota i baril, pero no tabatin bak. Uso di bak a yega ku peliger di \[\[mushi di fiebre amariyo]]. Na kas haltu (kas di campo) ta encontra bak regularmente. Na esaki no tabatin put serka. Otro manera pa haña awa manera kar di awa (''garosh’i awa'') no tabata praktiká hopi. Ku yegada di [[Isla (raffinaderia)|raffinaderia di Shell]], demanda pa awa di bèbèr a subi. Na 1928 Shell a kuminsá \[\[destilashon|destilá]] awa salá. Mas lat a instala \[\[leiding di awa]], ku den anjanan 1960 a yega prome mayoria di kas. \== Balor == Baknan na Kòrsou tin balor histórico.<ref name=":0">{{Cita buki |titulo=Monumenten in de steigers |outor=Jan Toeter |ko-outor=Anko van der Woude, Henk Langenfeld |pagina=35–37}}</ref> Dependiendo di e lugá, por tin balor arkitektoniko i monumental tambe. Bak ku ta separá for di kas ta risibí awa for di kas por medio di [[akwadukt]]. Baknan tin muraya hopi diki i e muraya ta bira mas diki abou. Den eskinan e murayanan tin forma rondá, i tin hopi [[spuwadó di awa]] (''sakadó''). Por tin un dak ku [[tegel di dak]]. Interior di un bak ta wòrdu fini-fini pa evitá [[alga]]. Den baknan tin piskadó chikí pa kome insekt i alga. Kualidat di awa ta kontrolá pa Departamento di Salú (GGD) di gobièrnu Kòrsou. Awa di bak ta bon pa hasi tè, pa kosecha lokal i segun algun hende ideal pa laba kabey.<ref name=":1" /> == Monumento == Baknan todavía ta sirbi pa warda awa. Tambe ta haña uso nobo. Tin hende ku ta mira un bak komo un luhu. Hopi kas no tin mas un bak òf e a wòrdu usa pa otro motibo. Tin kas ku a pone un piso riba un bak. Otro ta konvertí e bak den kamber di drumi, ofisina, pisina, kamber di was òf espasio pa archi. Den e kambio aki mester tene konta ku regla pa protehá e balor monumental. Ora di habri bentana, tamaño mester keda limitado. Karakterístika di monumento no mester pèrdè den restourashon. Tin direkshon espesiál pa preparashon i realizashon. Por ehèmpel, yená e bak te nivel di chon. Esaki ta posibel basta ku e proseso por wòrdu reversá.<ref name=":0" /> Na [[Landhuis Rooi Catootje]] tin un ehèmpel kla di un bak di awa ku balor monumental. Riba mapa i portret por mira ku e bak ta un tiki leu for di e kas. Na bochinanan di sakadó tin rechi pa stòp para i blachi di drenta. {{Appendix}} --------------- == Burg di Pos Chikito == Un brug cu a keda construi den afia 1928-1929 como "Brug di conexion" pa conecta e dos oriyanan na cada banda di [[Spaans Lagoen]]. E brug a keda cla dia 26 di september [Hartog, Aruba zoals het was, zoals het werd. Afb. 87]. E ‘brug’ ta forma un conexion masha importante entre e caminda cu tambe a keda construi den e temponan ey, conectando Oranjestad cu San Nicolas. E tipo di brug aki ta un combinacion di un brug permanente pa trafico y brug di conexion. Tabatin papia di haci e brug mas hancho. Realisacion di esaki no a cristalisa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2003/page/8/mode/1up?q=piedra+di+mula Kalender Monumentenfonds]</ref> == Kurimiauw 2 == E cas di cunucu a wordo traha den e forma traditional di artesania. El a wordo traha na final di siglo diesnuebe, probablemente como homenage na e matrimonio di sefior Kelly. Originalmente e curason di e cas tabata exsisti di handrij parti zuid y posiblemente tambe cu un cushina parti pabou di esey. Mester remarca cu tempo nan aya e productonan di recurso tabata: piscamento, cria di bestia manera galifia y porco y traha den plantacion di sucu na Cuba. E cas di cunucu aki ta di gran interes arkitectura historico pa motibo di su biehes. ==Schelpstraat 36 y 38 == E cas ta forma un unidad di dos parti. E prome parti, e cas di cunucu, fecha na final di siglo 19 y e di dos parti, e cas di comerciante ta construi den comienso di siglo 20. E arkitecto di tur dos e edificionan tabata Abelardo Henriquez casa cu Dominica Figaroa. Tur dos e edificionan tabata yama durante e bida di sr. Abelardo Junior den boca di pueblo “La Casa de la Municipalidad”. Riba 17 di april 1997 e casnan a wordo cumpra pa Stiching Monumenten fonds. E trabounan di restaurashon a dura di 30 di oktober pa 14 di december 2001. ==Seroe Patrishi Ongd.(z/n) - Begraafplaats== Den e santana Protestant aki tin diesseis graf. E ta situa na e caminda di santo meimei di Seroe Patrishi y Shiribana y tin un cura di cadushi rond di dje cu un muraya di piedra. Akinan a wordo dera e Comandeur Simon Plats. E tabata Comandeur pa solamente 8 luna na Aruba (1826-1827), caminda cu e | a fayese inespera. E grafnan ta conoci como grafnan di comandeur. Tin diferente lugar na Aruba cu ta conoci pa nan grafnan di comandeur. ==Papilon 110 == Un cas hopi unico cu ta consisti di dos edificio conecta na otro. E cas ta situa na e banda pariba di caminda di Santa Martha pa Santa Cruz. E noknan die cas ta core di pariba pa pabou. E edificionan ta consisti di un piso bou di un dak di cuatro banda traha di zink acaba cu decoracion riba cada punta di contacto di e noknan. Contra di e banda pabou di e edificio mas dilanti tin un edificio den un forma cuadra bou di un dak sera. Riba e banda pabou di e edificio pa zuid tin un cushina bou di un dak ful sera. Contra esaki tin un fogon cu un fundeshi den forma di un bloki, cu un schoorsteen y un capa ariba. ==Rooi Koochi 4== E cas aki ta un ehempel unico di cambio di periodo di arcitecto for di klei pa piedra y ta den bon condicion. E arcitectura a keda manera cu e tabata. E ta ilustra un cas di cunucu traha den siglo 19 den un forma artesano tradicional cu e nok casi den e direccion di pariba pabou. E banda di ariba di e cas ta traha di piedra. Sin embargo e murayanan di e galeria ta traha di klei. Remarkabel ta cu e cas ta traha riba un tereno cu ta baha na e banda zuid. Pa kita e diferencia aki e banda zuid di e cas ta traha riba un pida ariba cu ta yena. == Wilhelminastraat 11 == E cas na skina aki traha den siglo 19 ta un cas di cunucu. E cas a wordo recientemente renoba pa motibo di su funcion nobo “Optica Kok”. Posibelmente e extencion di y contra e banda pariba di e galeria di e banda zuid tambe tabata wordo usa originalmente como un sitio pa un empresa y un tienda. Contra di e banda pa nord bo ta hana un cas di siglo 20 bou di un dak cu cuatro banda cu tin un benhada den aspecto cu e banda pariba di e cas di cunucu. E nok ta para vertical riba e entrada di auto. Posibelmente e entrada aki tabata un caya. E cas aki ta pertenece na e infrastructura municipal di Oranjestad di antes. == Palm Beach 21 == Un ehempel bunita y unico di un cas di cunucu. E cas ta orienta di OZO -WNW. Remarcabel ta e fogon hancho. Cu e fogon aki ta haa un cushina chikito. Esaki bo por yega for di pafo. Esaki ta duna un motibo pa pensa cu tabata tin un negoshi di cuminda akinan. E cas tin un dak di dos banda cu zink ariba; e construccion y galeria ta laga bo supone cu originalmente tabata tin un dak traha di torto of di otro material traditional. == Seroe Patrishi 9 == E cas di cunucu traha di lodo a wordo construi medio siglo 19 riba tereno y bou di guia di Aresidius van der Biezen. E cas ta orienta cu su nok OW. E cas ta consisti di diferente material manera klei y piedra. Piedra, hopi usa den trahamento di cas, ta un piedra natural forma den pida iregular. E parti zuid die cas tin un entrada. Na cada banda di e cas nos tin un bentana grandi cu contrabentana di palo pega na dje cu ta habri bai afo. Dor di su posicion na caminda grandi bo por wak e cas bon. ==Macuarima 161 == cas di cunucu cu regenbak conoci como Cas Decora a wordo traha arededor di ana 1935. E arcitecto tabata Ignatio Ras, cunucero y metsla. E a traha e decoracionnan na e banda nord di e cas tambe. (informacion agradabel di Arsenio Ras). E cas ta orienta di pariba-pabou. E platchi zinknan pinta un color cora maron y e nok pinta blanco y e “kepersnan” ta pone enfoke riba e combinacion di color di e panchinan di dak cu e scama di decoracion gepleister ariba. E cas aki ta di gran importancia pa motibo di su bunitesa, e nificacion pa e conocimente, e historia di e isla Aruba y e balor di e pueblo. ==Brazil 12 == E cas di cunucu aki a wordo construi den e afianan 1928/1929 bou di encargo di sefor Winterdaal (tata di José Maria Winterdaal). E murayanan di e curason di e cas, ta traha di piedra, esun die galeria y cushina y tambe e muraya di e regenbak ta traha di beton cu bloki cement. E w.c. ta los riba e tereno patras di cas y tin un dak sera. E cas ta di gran interes pa e isla di Aruba pa motibo di su arcitectura historico y e balor tipico. Pa nord oost di e cas tin dos piedra di mula maishi pa mira. {{Appendix}} -------------- {{Databox}} '''Bamba''' ta un instrumento musikal Bamba ta konsistí di dos pida bambu hòl, yamá kaña brabu. Laman ta karga trese bambu òf kaña brabu na kosta nort di Boneiru. For di tur e pipanan ku ta yega kantu, ta skohe esunnan ku tin un diameter entre 7 pa 12 centimeter. Ta kòrta un pipa mas largu ku e otro. Ta toka bamba batiendo duru abou riba tera. E tokadó di bamba tin den kada man un pipa di bambu i e ta bati un biaha esun i otro biaha e otro riba suela. Bamba ta un di e instrumèntnan rítmiko mas simpel i mas bieu31,32.<ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/Wij+zijn+Bonaire%20(4).pdf</ref> Un instrumento musikal trahá di dos pida bambú ku a bashí afó, yamá kaña brabu. Ta haña e takinan di bambú aki labá kantu na kosta di Boneiru i Kòrsou. For di e takinan aki, kada un di mas o ménos 7 pa 8 cm di diameter, ta kòrta dos pida di largura desigual—60 i 70 cm. Ku eksepshon di e partishon mas abou, tur otro partishon di kada pida ta wòrdu perforá. E parti abou di e bamba ta kòrtá 10 cm bou di e partishon sin perforashon. E bamba ta wòrdu toka dor di stamp’é rítmikamente riba un superfisie duru; huntu ku otro instrumentonan, inkluso e quarta i e guitara, e bamba ta kompañá kansionnan durante e fiestanan di San Juan i San Pedro na Boneiru. Den e kompañamentu aki, e bamba ta funshoná komo un kontrabas. P’esei e larguranan ta wòrdu kòrtá di tal manera ku, ku e piesa mas largu ta fungi komo e nota fundamental, e piesa mas kòrtiku ta aproksimá e di kuater nota mas serka posibel. E instrumento aki, konosí den organologia komo tubonan di stèmpel, ta wòrdu hañá rònt mundu: na Afrika, Sentro i Sur Amérika, Asia i Sur Pasífiko. Su struktura simpel ta hasié un di e instrumentonan di ritmo di mas bieu.<ref name=:"2">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bamba], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] ------------------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Karko''' ta un instrumento traha di un kokolishi ku e punta korta afo. Suplamento ta wordo hasi dor di e apertura ku a wòrdu kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di [[Boneiru]]. E carco ta un kokolishi cu e punta corta afo. Suplamento ta wordo haci door di e apertura cu a wordo kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di Boneiru. {{Appendix}} *Orígen: E kalko (tambe konosí komo karko) ta un instrumento natural ku orígen den tradishon Afrikano i Indígeno Karibeño. Tabata uzá pa komunikashon, selebrashon i músika spiritual den komunidat kolonial. *Deskripshon: Un koncha grandi di see (Queen Conch), ku su punta a kue pa krea un bochin. Supla duru den e bochin ta produsí un son ronko, bronzit i resonante, manera un trompeta rudimentario. *Uzo: E kalko tabata sirbi komo instrumento di señal: pa yama hende, marká kuminsamentu di fiesta, ceremonia, of ritu. Tambe tabata forma parti di banda folklóriko komo introdukshon musikal. *Género musikal: Tambú, Seú, Músika folklóriko *Gruponan konosí: Grupo Danzarte (Kòrsou) Grupo Tutti Frutti (Boneiru) Grupos folklóriko di Seú {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] ------------------------------------ {{Databox}} '''Kimba Tutu''' ta un instrumento musikal *Orígen: "Kimba tutu" ta un nòmber folklóriko pa un tambú ku orígen Afrikano, ku a bira parti di ekspreshon folklóriko den islanan ABC. "Kimba" referí na bai riba ku energia; "tutu" posibelmente referí na su son. *Deskripshon: Un tambú trahá di barika di palo ku kuero tensá riba su kabes. Por bati ku man of ku palito. E tambú ta produsi un son profundo, energiétiko i pulsante. *Uzo: Uzá den danza folklóriko i fiesta, asina manera tambú. Ta stimulá moveshon di kurpa, i sirbi komo ekspreshon di resistensia kultural i identidad. *Género musikal: Tambú, Danza folklóriko, Músika di resistensia i identidad Afrikano-karibeño *Gruponan konosí: Grupo di Tambú Tradishonal (Kòrsou) Fundashon di Musika Antiyano Presentashon den Siman di Kultura [[:Kategoria:Instrumento musikal]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Kòrsou]] -------------------------- [[:Kategoria:Herensia kultural]] ---------------------- '''Fogon''' ta un luga den kushina Kandela den kushina, kaminda tabata kushiná riba e konfó (wechi di kandela), yená ku karbon. E huma por a sali dor di e chimenea riba e kamina aki. Solamente e kasnan di e miembronan mas riku di e poblashon tabatin un fogón, inkluyendo e kasnan di kunuku. Damio trahá di tres piedra, riba kua tabata hasi kushinamentu (tres pied’i fogón). Zie es.wiki: hogar (fuego):El hogar, chimenea o lar,1​es el lugar de una casa donde se enciende fuego con leña o algún otro combustible. Durante siglos fue el espacio de las viviendas usado como cocina y foco de calor, un entorno común que servía de estancia y comedor (de invierno). ------------------ == Esclavo Thico == Awe dia 16 di september Thico, un esclavo di Aruba, a wordo conmemora durante di e proyecto Caquetio, Africano, Europeano: Nos tur ta un famia cu a tuma luga na Club Kibrahacha 60+, Archivo Nacional y Museo Archeologico.<ref>https://solodipueblo.com/thico-e-prome-esclavo-conoci-cu-a-para-pa-su-libertad-na-aruba/ Thico e prome esclavo conoci cu a para pa su libertad na Aruba], SolodiPueblo (12 september 2024)</ref> Thico tabata e prome esclavo na Aruba cu a para pa su libertad segun e buki di historia De Geschiedenis van Aruba tot 1816 scirbi pa señor Adi Martis. Thico su acto di protesta a tuma luga den e aña 1795, hopi prome cu e esclavo popularisa Virginia kende a nace 47 aña despues. Thico tabata un esclavo di e commandeur Bochard Specht kende tabata e commander na Aruba di 1792 te 1797 e tempo cu el a bira malo. Thico a wordo poni den (hand)boei y manda Corsou. Den e journal di e gobernador di dia 16 di september 1795 ta scirbi cu Thico lo wordo sera te ora cu e wordo bendi na un otro doño pafo di Corsou. El a wordo castiga pasobra commandeur Bochard Specht a consider’e di tin e audacia y frescura pa para pa su libertad. Awendia nos lo bisa cu el a demonstra curashi y cu e tabata asertivo. Thico a para pa su libertad na Aruba un dos luna prome cu Tula y Carpata a para pa libertad na Corsou. E carta di Bochard Specht na e Gobernador Johannes Abrahamszoon de Veer tabata di 17 di juni 1795 y Tula y Carpata a cuminsa nan lucha dia 17 di augustus 1795. Bishita Archivo Naional pa mira e bunita pinturanan di algun di nos adulto mayor cu ta comunica cu nos nan pensamento y sintimento en relacion cu sclavitud. {{Appendix}} ---------------- {{Databox}} '''Agan''' ta un instrumento di batido, tambe yamá heru, ku antiguamente tabata wòrdu usá pa akompañá e *tambu i e *kachu durante e fiesta di kosecha. Ademas, e agan tabata ser usa pa indiká e medida ora di hasi trabou pisá i ora di karga hende pa hospital. E instrumento aki ta forma di un skèrpi ku a keda kibra for di un plaka, ku a bira kasi un kobra, i e tin un largura di mas o ménos 40 cm i un diametro di mas o ménos 10 cm. E agan tabata wòrdu toka ku e slòt na suela, riba brasa, dor di bati riba dje ku un bara di heru, di mas o ménos 30 centimeter largu, yamá manga. Pa protehá e kurpa di e brasa di e hungadó i tambe pa aumenta e posibilidatnan di wega, un banda di heru - barbá - tabata wòrdu pone na e man ku tabata tene e agan. E agan, tambe konosí na Afrika Occidental, Nigeria i Benin, ta wòrdu toka durante ritualnan den honor di ⁇ Ogun ⁇ , e Dios di heru. (Kontra. Haiti: ⁇ hogan ⁇ , Cuba: ⁇ ogan ⁇ ). {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Aruba]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] Een slaginstrument, ook heru genaamd, dat vroeger gebruikt werd om de * tambu en de * kachu te begeleiden tijdens de oogstfeesten. Ook werd de agan gebruikt om de maat aan te geven bij het verrichten van zware arbeid en bij het dragen van mensen naar het ziekenhuis. Gemaakt van een bijna tot een koker omgebogen afgebroken schaar van een ploeg, heeft dit instrument een lengte van ongeveer 40 cm en een doorsnede van ongeveer 10 cm. De agan werd met de gleuf naar boven gekeerd liggend op de arm bespeeld door er met een ijzeren staafje, ongeveer 30 cm lang, manga genaamd, op te slaan. Om de huid van de arm van de bespeler te beschermen en tevens om de speelmogelijkheden te vergroten, werd een ijzeren band - barbá - om de pols gedaan bij de hand waarmee de agan werd vastgehouden. De agan, ook bekend in West-Afrika, Nigeria en Benin, wordt daar bespeeld tijdens rituelen ter ere van “Ogun”, de God van het ijzer. (Vgl. Haïti: “hogan”, Cuba: “ogan”).<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Agan], Encyclopedie van Curaçao</ref> ---------------- hoetink {{Databox}} '''Becu''', ta un instrumento musikal traha di un uitgehold stemgel di maishi di 40 pa 50 cm di largura. midden in e stemgel zijn vlak naast elkaar twee spleetjes gesneden, waardooor de muzikant blaast. De open uiteinden worden met de handel min of meer afgesloten om het geluid te temperen. ook de stengel van het suikerriet werd er wel eens voor gebruikt. {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] Bekú Een muziekinstrument gemaakt van een uitgeholde sorghostengel (de stengel van de zogenaamde "maishi chiki" plant) van 40 a 50 cm lengte en 2 cm dikte. Op ongeveer 3 cm van een der gaatjes, echter op de lijn die gevormd wordt door de twee gaatjes, wordt in de lengte van de stengel een tongetje ingesneden, waardoor beurtelings wordt geblazen en gezogen. De toonhoogte-verschillen worden verkregen door de gaten met de duimen beurtelings af te sluiten en te openen. De bekú werd gespeeld om de tijd te doden bij het bewaken van de sorghovelden tegen vernieling door vogels en andere dieren. Ook werd de bekú tijdens familiefeesten gespeeld, begeleid door de wiri en de bamba. Wordt vandaag nog gespeeld in Benin en Opper-Volta, respectievelijk papo en bumpa genoemd.<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Beku], Encyclopedie van Curacao</ref> -------- {{Databox}} '''Barí''' ta un instrumento musikal Na Boneiru, barí ta referí tantu na e instrumènt mas importante den músika kultural, komo na e selebrashon di barí. Ántes tabata usa barí di ròm komo instrumènt. Despues ku e barínan ei no tabata bini mas, a kuminsá traha barí di palu. Ta kurti kueru di kabritu òf di karné pa pone riba e barí. Grandinan ta bisa ku e kueru di karné ta toka mas mihó ku esun di kabritu. E tokadó ta wanta e barí krusando su pianan rònt di e barí. Pa e barí saka zonido, e tokadó ta bati ku su dedenan riba e kueru33. == Wiri == Ta traha wiri di heru, koper òf stal. Si usa heru, e zonido di wiri ta mas kla. E largura di wiri ta entre 20 ku 30 centimeter. Den e hanchura di e wiri, nan ta skèrf algun strepi di punta pa punta. Pa toka wiri e tokadó ta tene e instrumènt den su man. Den su otro man e tin un otro heru ku e ta raspa riba e instrumènt pa saka ritmo. Na Boneiru wiri ta un instrumènt ku no por falta34.44 {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[Category:Instrumento musikal]] ---------------------------------- == Sinfonia di man == Durante di e selebrashon di maskarada, e instrumènt mas prinsipal ta sinfonia di man. Esaki ta un sinfonia ku ta toka ku man. E tokadó di sinfonia di man ta dirigí e grupo di maskarada. Otro tipo di instrumènt Segun tempu ta desaroyá, gruponan a introdusí mas instrumènt musikal den e ritmo kultural di Boneiru. Esnan ku mi a menshoná tabata tei tur tempu i tei te dia di awe. Tin instrumènt di ántes ku awendia bandanan no ta usa mashá mas. Por ehèmpel karkó. Karkó ta e kokolishi di mas grandi na Boneiru. Tabata usa kaska di karkó ántes komo instrumènt di supla pa tur tipo di okashon. -------------------------- {{Databox}} '''Premio Sticusa''' tabata un premio literario pa tur idioma di Surnam i Antias Hulandes, pr ehempel Srnan Tongo, Hindi i Papiamentu ku eksepshon di hulandes. * 1976 ** premio literario - Guillermo Rosario ** premio di incentivo - Henry Habibe; Federico Oduber *1975 ** premio literario - [[Antoine Maduro]] *1976 *1977 ** premio di incentivo - [[Pacheco Domacassé]] (rechasa) [[Category:Kultura]] [[Category:Antias Hulandes]] ------------------- '''Adriaan Lacle''' ([[16 di yüni|16 di juni]] [[1866]] - [[21 di yüni|21 di juni]] [[1935]]), tabata un komersiante magnate Arubano. cu ta conecta cu varios eificio di herencia: * Casa La Quinta * [[Cas Veneranda]] * stadhuis di oranjestad * [[Fontein (Aruba)|Fontein]] == Biografia == Hij is geboren op 16 juni 1866, yiu di Casper Pieter Laclé en Nano Jacomina Nicolasa Henricus y tabata e mayor di seis yu. No tin hopi konosementu tokante su edukashon di mucha òf kualke di su promé eksperensianan di negoshi, pero durante su bida laboral e a yuda hende haña prestamo, tabata un komersiante ku a logra hopi, i tabata doño di varios tereno. De echo, el a encarga e konstrukshon di e famoso kastigu La Quinta Carmen, awor un restorant. Ounke nunka e mes no a biba den e kas bunita ei, su kas mes tambe tabata reflehá su éksito i bon gusto. Awe ainda su kas ta den bon kondishon i por haña e kas den e kaya di Oranjestad. Pa loke ta trata su bida personal, ta bisa ku el a kasa dos biaha durante su bida. E tabatin su promé yu muhé durante su promé matrimonio, pero el a pèrdè su esposa poko despues di su nasementu. Durante su di dos matrimonio el a haña 16 yu. Sinembargo, a bisa ku solamente 11 di e 17 hòmbernan ei a logra pasa 18 aña di edat. Na 1891 el a bolbe casa cu Leonsa Oduber (1871- 1951) El a fayece na e edad di 69 ana. (Oranjestad)—The name Adriaan Laclé may ring a bell to locals as one of the bigger roads on the island, but about a century ago, Adriaan Laclé was a rich businessman, well-known for his generosity, wealth, and taste. Adriaan was born in 1866 and was the eldest of six children. Not much is known about his childhood upbringing or any of his earlier business ordeals, but during his hay day he often helped people get loans, was a well-established trader, and owned several plots of land. In fact, he commissioned the construction of the famous La Quinta Carmen manor—now a restaurant. Though he himself never lived in the beautiful manor, his own house also reflected his success and good taste. Today his house still stands in good condition and can be found in the back streets of main street Oranjestad. Regarding his personal life, it has been said that he was married twice during his lifetime. He had his first daughter during his first marriage but lost his wife soon after her birth. During his second marriage, he fathered 16 children. However, it has been said that only 11 of those 17 made it past 18 years of age. Perhaps two of his most well-known daughters are Maria Monica Laclé and Maria Veneranda Laclé, who went on to marry successful brothers Eloy Arends and Maximilian Arends, respectively. Their houses are still standing; Eloy and Maria Monica’s mansion functions as a townhall, used to host civil marriages, while Maximilian and Maria Veneranda’s house stands on the opposite side of the road to them—though currently under renovation after years left in ruin.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240521.pdf Adriaan Laclé One of Aruba’s richest men in the twentieth century], Aruba Today (21 di mei 2024) </ref> Source: De Kolibrie op de Rots (en meer over de geschiedenis van Aruba) by Evert Bongers {{Appendix}} ---------------------------- {{Databox}} [[File:Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg|thumb|Pan bati cu pisca y cabaron]] en.wiki: '''Pan bati''' ta un pan plat, cu ta un autentico specialidad di e cushina [[Aruba]]no. Na Aruba ta come esaki como pan y na banda di otro platonan manera sopa carni, stoba y paska hasa. Tambe por come cu sucu riba dje o otro reyeno. Pan bati ta parce un pancake, pero cu un sabor diferente y hopi menos dushi.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> E ta traha di hariña di maishi (sorghum), hariña di trigo y lechi. Originalmente e tabata wordo traha riba un casuela, awendia ta uza un panchi.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> E creacion di pan bati a ser influencia pa diferente cultura manera esun di e conkistadonan [[Spaña|Spaño]] i esun di e nativonan indjan. Pero e influencia di mas grandi a bini di e cultura crioyo Arubano. Pan bati ta un auténtiko plato di Aruba, ku ta parce pancake pero ku un sabor diferente. Pan bati ta un plat di pan ku ta wòrdu traha manera pancake, pero ku un sabor hopi ménos dushi. E ta un plato di banda hopi popular i ta kumpli ku kasi tur kos típiko arubano, manera sup, stew i piská fritu òf shellfish. E por wordo combina na banda di diferente plato manera sopa carni, stoba y paska hasa. Pan Bati is een vrij dikke pannenkoek die van oorsprong uit Aruba komt en gebakken wordt op een kasuela. Een kasuela is een gietijzerplaat waar ( met erg weinig boter ) de pannenkoeken op worden gebakken. Intussen heeft de kasuela plaats gemaakt voor de koekenpan.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> {{Multiple image | image1 = Maishi Rabo (Sorghum bicolor).jpeg | image2 = Casuela 16 36 24 540000.jpeg | caption2 = ''Casuela'' (flat cast iron griddle)or ''Buren''(flat clay griddle)are used to cook ''[[arepa]]'' cachapa and pan bati. An equivalent variety is the [[Comal (cookware)|comal]]. | caption1 = In Aruba ''maishi rabo'' ([[Sorghum bicolor; Spc.introduced]]) is used to make ''pan bati'' (typical Aruban flat native bread). While funchi is made from corn ([[ Zea mais]]) | total_width = 400 | image3 = Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg | caption3 = Fried ''piska cora'' ([[Lutjanus purpureus|red snapper]]), shrimp, and pan bati. }} == Pan bati == Pan bati is een authentiek Arubaans bijgerecht, dat pannenkoek lijkt maar anders van smaak is.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> Pan Bati is een broodachtig bijgerecht dat wordt gebakken als pannenkoeken, maar veel minder zoet smaakt. Het is een zeer populair bijgerecht en past bij bijna alle typisch Arubaanse gerechten, zoals soepen, stoofpotjes en gebakken vis of schelpdieren. E pancake pisá aki ta wòrdu traha di kuminda di sorgo i lechi. E pasta ta wòrdu traha riba un plaka di heru, e cazuela. I e pan bati ta kuminda komo kuminda di banda ku piska, karni, sopa òf stew. Na lugá di patata òf riso. Den algun reseña e proporshonnan di farinha di maishi i farinha di trigo ta varia, i algun kushinan ta añadí un wowo òf sukari di vanila na lugá di sukari normal. E ta un receta excelente pa experimenta cu ne. Y cu bo no tin cazuela, no ta importa. Un bon pan tambe lo ta bon. E panbati ta traha di un compuesto di harina di maishi i di trigo. E proporshon di esakinan ta krusial pa por haña un resultado bunita i friu. Originalmente, Pan Bati tabata wòrdu kaktá riba un plaka di heru, e casuela. Deze dikke pannenkoek wordt gemaakt van sorghummeel en melk. Het deeg wordt op een ijzeren plaat, de cazuela, gebakken. En de pan bati eet je als bijgerecht bij vis, vlees, soep of stoofgerechten. In plaats van aardappels of rijst. In sommige recepten variëren de verhoudingen van het maismeel en het tarwemeel, en sommige koks doen er een ei bij, of vanillesuiker in plaats van gewone suiker. Een uitstekend recept dus om mee te experimenteren.En dat je geen cazuela hebt, geeft niets. Een goede bakpan voldoet ook. De panbati is gemaakt van een mengstel van mais- en tarwemeel. De verhouding hiervan is cruciaal om een lekker luchtig resultaat te krijgen. Oorspronkelijk werd Pan Bati gebakken op een gietijzeren plaat, de casuela.<ref>https://www.antilliaans-eten.nl/en/recepten/arubaanse-pan-bati/</ref> Maar het gaat ook prima in een koekenpan. De naam pan bati betekent letterlijk "geslagen of geklopt brood". Het doelt natuurlijk op de bereiding van het beslag, dat flink schuimig wordt opgeklopt voordat het in de pan gaat. Panbati wordt meestal bij het avondeten gegeten en wordt geserveerd als alternatief voor [[rijst]], [[aardappel]]en of [[funchi]]. Soms wordt de panbati ook gewoon als pannekoek gegeten met een klontje boter en wat poedersuiker. Op feesten wordt geitensoep met pan bati gegeten. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ------------------- '''Premio Nacional di Teatro''' (PNT) ta un premio institui pa departamento di Cultura di Aruba (DCA) na aña 2004. Otorgamento di e premio ta tuma luga anualmente na ocacion di e celebracion di Dia Mundial di Teatro, riba o rond di [[27 di mart|27 di maart]]. E premio ta wordo otorga na persona, grupo of fundacion cu a contribui na desaroyo di arte di tarima na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA cu premio nacional di Teatro Aruba 2005-2021], 24ora.com (6 di juni 2021)</ref> Cada lustro ta entrega alaves e “reconocemento special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> E prome premio a wordo otorga na 2005 y e prome reconocimiento di Bida Largo na 2009, titulo cu a bay pa prome bes na e tecniconan di Cas di Cultura Aruba, señor Richard Hopmans y señor Rolande Bryson. == Laureado == * 2005 - [[Mascaruba]], grupo teatral * 2006 - [[Jubi Naar]] (1943-2024), autor, critico, actor, periodista y director di teatro * 2007 - Amy Lasten, maestro, directora y actriz * 2008 - Carmen Herrera, autor, director di teatro, actriz y compositor hunto cu grupo teatral Kibrahacha * 2009 - Oslin (Chin) Boekhoudt (19??-2015), autor, actor y director di teatro * 2010 - Leo Tromp (1943-2021), presidente Internacional di Teatro Amateur, IATA y FUNDARTE. * 2011 - [[Vale Croes]] (1951-2015), comediante * 2012 - Mirto Laclé, gestor cultural * 2013 - [[Diana Antonette]], actriz y directora di Teatro di Danza Arubano. * 2014 - no a otorga premio * 2015 - no a otorga premio * 2016 - no a otorga premio * 2017 - no a otorga premio * 2018 - no a otorga premio * 2019 - ? * 2020 - ? * 2021 - Lenie Jeandor, actriz, escritor y director di teatro * 2022 - Persey Jeandor, actor, cantante, comediante y director di teatro * 2023 - [[Norman de Palm]], productor di teatro * 2024 - [[Instituto Pedagogiko Arubano]] (CKV Teatro) == Recipiente “Reconocemento Special di Bida Largo” == * 2009 - Richard Hopmans y Rolande Bryson, tecniconan di Cas di Cultura Aruba; pa dedica henter nan bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral) * 2019 - Farita Luidens, actriz, comediante, productor, escritor di teatro; pa 50 aña den farandula cu su mega produccion “Ken ta Basha Abou”) * 2020 - [[Cas di Cultura]]; pa mas di 60 aña na servicio teatral y cooperacion pa lanta arte di tarima. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] Manera ta custumber, tur aña Departamento di Cultura Aruba ta organisa e actividad teatral di mas grandi na Aruba cu ta relaciona cu Celebracion di Dia Mundial di Teatro. Anexo na e programa di celebracion, cada aña ta otorga e Premio Nacional di Teatro na un persona, grupo of fundacion cu a traha y cu a contribui grandemente cu e desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA CU PREMIO NACIONAL DI TEATRO ARUBA 2005-2021], 6 di juni 2021</ref> Cada lustro ta ser entrega alaves e “Reconocemento Special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> ----------------------------------------- '''Museum of Industry''' (''Museo di Industria'') ta un [[museo]] na [[Aruba]], dedica na e historia industrial di e isla, ku a kuminsá den [[siglo 19]]. E ta situa na [[San Nicolas]], den e edificio monumental di e toren di awa. Despues di restauracion di e edificio e museo a habri na juli 2016. == Exhibicion permanente == Pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e museo ta mustra sinku pilar economico importante den historia di Aruba. E ta trata di e industrianan di oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. Museo di Industria ta forma parti di Fundacion Museo Arubano, cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sector cultural di Aruba, historia y naturalesa. == Edificio == E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939; architecto tabata [[Pieter van Stuivenberg]]. Su construccion ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. Na 2003 Fundacion Fondo pa Monumento Aruba (SMFA) a kumpra e edificion pa asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E museo ta mustra pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e sinku industria mas importante den historia di Aruba: oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. E Museo di Industria ta situá den e Toren di Awa na San Nicolas i ta konta e historia industrial di Aruba, ku a kuminsá den siglo 19. E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939 i ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. A kumpra e Toren di Awa pa e Monumentonan di Fundashon na 2003 asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E Museo di Industria ta forma parti di Aruba Fundacion di Museo (Fundacion Museo Aruban), cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sektor kultural di Aruba, historia i naturalesa. E museo di E industria ta habri tur dia for di 9'or di mainta te 6 di atardi. The Museum of Industry is located in San Nicolas—better known as the art capital of Aruba. This museum exhibits the industrial history of gold, aloe, phosphate, oil and tourism through elaborated displays and multimedia installations.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240402.pdf Create museum memories], Aruba Today (2 di april 2024)</ref> The Museum of Industry is situated in the Water Tower in San Nicolas and narrates Aruba's industrial history, which began in the 19th century. The Water Tower was built in 1939 and consists of three sections: the substructure, the high-rising vertical shaft, and the tank at the top. The Water Tower was purchased by the Monuments Fund in 2003 so it can be restored and preserved as one of Aruba's monuments. The Museum of Industry is part of Aruba Museum Foundation (Fundacion Museo Aruban), which is a foundation set to maintain, preserve, and protect the Aruban cultural sector, history, and nature. The museum of Industry is open daily from 9 am till 6 pm. For more information, check out their Facebook page Museum of Industry Aruba. ----------------------------- ==Musica den Caribe Hulandes== * en.wiki:Music of the former Netherlands Antilles E músika di Antias Hulandes ta un kombinashon di elementonan nativo, afrikano i europeo, i ta estrechamente konektá ku tendensia di paisnan bisiña manera Venezuela i Colombia i islanan manera Puerto Rico, Cuba, Santo Domingo, Haiti, Martinique, Trinidad, Dominica i Guadeloupe. E islanan di Curaçao i Aruba, ku tabata forma parti di Antillanan Hulandes, ta konosí pa nan vals, baile, mazurka i un tipo di músika ku ta wòrdu yamá tumba, ku a haña su nòmber for di e tambornan di conga ku ta akompañá e músika. E otro islanan ta hopi mas chikitu ku Aruba, Bonaire i Curaçao. Nan ta Sint Eustatius, Sint Maarten i Saba. Sint Eustatius tin un bida nocturno chikitu, ku solamente un club nocturno (e zouk Largo Height Disco) [1] na 1996. E habitantenan, e "Statianonan", ta tene baile improvisá den kaya, yamá "road blocks", usando stereo di outo. Saba tin un kantidat di baile den diferente restorant, inkluyendo un gran variedat di hip hop, calypso, soca, kompa, zouk, bouyon, reggae i merengue. Sint Maarten tin un bon konosí tradishon di karnaval ku músika i baile, ku ta tuma lugá meimei di aprel i ku ta kulminá ku e tradishonal kimamentu di Rei Moui-Moui, i tambe un kantidat di klubnan di anochi i kasinonan ku músika; "spot"nan popular kaminda lokalnan ta bai baila ta inkluí Boo Boo Jam i Lago Height, tur dos situá na e parti nort (franse) di Sint Maarten; e banda di kasinonan mas popular ta King Bo-Bo, konosí komo e "King of Calypso". 2] == Aruba == Musica ta masha estrechamente conecta cu e cultura Aruba, y ta hunga un rol importante den fiesta, carnaval y celebracionnan informal. E músika di karnaval a nase na Trinidad na fin di siglo 18, i ta kombiná temanan romántiko, melodía inspirá den calypso, i tambor di tumba. Otro selebrashonnan Arubiano ku ta basá riba músika ta incluí Dera Gai, Dande, Gaita i Aguinaldo. Op Aruba speelt muziek niet alleen op feestdagen een belangrijke rol, maar ook tijdens de carnavalsperiode en informele vieringen. Omdat het eiland zo klein is, heeft de muziek van Aruba rijke invloeden van Afrika, Europa en Latijns-Amerika. De muzikanten hebben de muziek wel een onmiskenbaar Arubaans/Antilliaans geluid gegeven zodat het toch niet hetzelfde is. {{div col}} * [[Asambeho]] * [[Calypso]] * [[Roadmarch]] * [[Steelband]] * [[Dande]] * [[Tumba]] * [[Waltz antiano]] * [[Bolero]] * [[Soca]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ==Bonaire== E isla di Bonaire ta konosí pa un kantidat di baile, entre otro e baile di Bari i e baile di Simadan. Polka, carioca, rumba, merengue, danza, joropo, jazz waltz i mazurka importá tambe ta popular. [[Baile di Sinta]] ta un baile popular di fertilidat, ku ta wòrdu ehekutá rònt di un palo di mei. Cancionan di trabou tradicional Africano na Bonaire a evoluciona cu tempo den cancionan ritual cu baile compleho, instrumentacion y polifonia. 3] E Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di e mesun nòmber, i tambe na otro okashonnan, ta wòrdu dirigí pa un kantante soltero ku ta improvisá tekstonan ku ta komentá eventonan lokal i figuranan (un kantante asina ta similar na un calypsonian). E baile di Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di Bari, ta bai huntu ku un tambor ku ta parse un bongo, yamá un Bari. E promé parti di e baile ta presentá hòmbernan ku ta kompetí den un baile stilizá, ritual pa muhénan, siguí pa un parti kaminda e parnan ta baila, maske nan no ta mishi (e ta similar na tumba).[ 3] Despues di e kosecha di sorgo den luna di febrüari te ku aprel, e festival di Simadan ta tuma lugá pa selebrá, ku e wapa, un baile ritmiko, ku ta bai huntu ku e selebrashon. E kansionnan tradishonal di Simadan ta inkluí tres forma di yamada i kontesta, e Dan Simadan, Belua i Remailo. Nan ta uza instrumentonan manera bari, wiri, karko, quarta, guitar, triangle y clapping. 3] {{div col}} * [[Bari]] * [[Simadan]] * [[Tumba]] * [[]] {{div col end}} ''Bari'' is a festival, dance, drum and song type from the Dutch Antillean island of [[Bonaire]]. It is led by a single singer, who improvises. Lyrics often concern local figures and events of importance.<ref>{{cite web|url=http://www.geographia.com/bonaire/boncul01.htm|work=Geographica: Bonaire|title=Culture: A Rich and Diverse Heritage|access-date=December 3, 2005}}</ref> ==korsou == {{div col}} * [[Wals antiano]] * [[Danza]] * [[Mazurka]] * [[Tumba]] * [[Tambu]] * [[Muzik di zumbi]] * [[Ritmo Kombina]] * [[Latin rap]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ''[[Tumba (music)|Tumba]]'' is a style of Curaçao music, strongly African in origin, despite the name's origin in a 17th-century Spanish dance. Traditional ''tumba'' is characterized by scandalous, gossiping and accusatory lyrics, but modern ''tumba'' often eschews such topics. It is well known abroad, and dates to the early 19th century. It is now a part of the [[Carnival Road March]].<ref>{{cite book|author=De Ledesma, Charles |author2=Gene Scaramuzzo |chapter=Dance-Funk Creole-Style|year=2000 |editor=Broughton, Simon |editor2=Ellingham, Mark |editor3=McConnachie, James |editor4=Duane, Orla|title=World Music, Vol. 2: Latin & North America, Caribbean, India, Asia and Pacific|pages=289–303|publisher=Rough Guides|isbn=1-85828-636-0}}</ref> == Sint Maarten == {{div col}} * [[Ponum]] * [[Quimbe]] {{div col end}} ''[[Quimbe]]'' is a topical song form from the Dutch Antillean [[St Maarten]]. It traditionally accompanies the ''ponum'' dance and drumming, but is now often performed without accompaniment. Lyrics include gossip, news and social criticism, and use clever puns and rhymes. Performance is often competitive in nature.<ref>{{cite book|title=New Grove Dictionary of Music & Musicians|editor=Sadie, Stanley|chapter=Dutch Antilles|publisher=Macmillan Publishers|location=London|year=1995|isbn=1-56159-174-2|page=777}}</ref> Other genres include: {{div col}} * [[Latin hip hop|Latin Rap]] * Ritmo Kombiná * [[Tambu (music)|Tambú]] * Seú * Wals * [[Zumbi]] {{div col end}} ----------------------------------------------------- --------------------------- Het Natuurhistorisch Museum van Bonaire is een museum geopend in 1885 en gevestigd in Kralendijk op Bonaire . Geschiedenis Gebouwd in 1885 door een Venezolaanse plantage-eigenaar, werd de eigenaar er na de Tweede Wereldoorlog van beschuldigd samen te werken met de nazi's door de bewegingen van transportschepen met een zender-ontvanger door te geven aan Duitse onderzeeërs in de Caribische Zee. De eigenaar wordt in Venezuela gearresteerd en de eigendommen worden in beslag genomen. Vervolgens werd het in 1947 aangekocht door de familie Herrera , een van de meest invloedrijke families op Bonaire . Het huis heette destijds het “Van der Reehuis”. Het groeide uit tot een kleine winkel met vlees van de plantage in Washington, houtskool, groenten, ingeblikte goederen en vervolgens bier en limonade. Tegenwoordig is dit herenhuis een van de historische monumenten van Bonaire en herbergt het het Bonaire Natural History Museum. Het bewaart Indiase kunstvoorwerpen, schelpen en zeedieren , Bonaire-vogels, koralen, schelpenfossielen, plantagegereedschappen, antieke flessen en nog veel meer . --------- '''FuHiKuBo''' (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) ta un organisashon boneriano dedika na registra e historia di Boneiru. El a wordu funda dia 6 di ougustus 1998. == link eksterno == * [http://archivoboneiru.com/ Wepsait di Archivo di Boneiru] FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) es una organización de Bonaire dedicada a registrar la historia de Bonaire. La fundación se creó el 6 de agosto de 1998 y se dedica a la[1]: Dat doet zij onder meer door Bonairiaanse ouderen op video te laten vertellen over hun eigen geschiedenis. De collectie bestaat uit archiefmateriaal verzameld door Boi Antoin. Via de website archivoboneiru.com zijn meer dan 1000 interviews en documentaires te zien die een beeld geven van het eiland.<ref>[https://www.unesco.nl/nl/artikel/unesco-accrediteert-bonairiaanse-stichting-fuhikubo Unesco accrediteert Bonairiaanse stichting Fuhikubo], 11 di september 2020</ref> {{Appendix}} ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} [[File:Dakkappellen Weststraat 15.jpg|thumb|275px|Dak di Casita Geel]] '''Casita Geel''' (of ex-cas di Aruba Bank) ta un cas di cunucu na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]], situa den centro di ciudad na Weststraat 15. E ta un [[monumento]] proteha y a wordo registra den Registro di Monumento dia 10 di mart 2011. Het kunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 is een beschermd monument en is op 10 maart 2011 in het Monumentenregister ingeschreven.[2] Het is eigendom van de Stichting Monumentenfonds Aruba en was tot eind 2019 in gebruik als kantoor van ARINA. == Historia == Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya G.F. Betico Croes (antes Nassaustraat) y Waterweg, pega cu e edificio di Aruba Bank. Ta probable cu e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un [[Fransia|Frances]]<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> y na 1908 a wordo cumpra pa Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest-Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest-Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas.[[File:Aruba Bank.jpg|thumb|left|John Eman Bank den Caya Betico Croes]] El a resta como e ultimo casita di cunucu den e caya principal comercial di oranjestad, despues cu tur e otronan a keda tumba abou y remplasa pa edificionan nobo i mas moderno durante [[siglo 20]]. [[File:Voorgevel Weststraat15.jpg|thumb|Fachada dilanti na Weststraat 15]] ---- nl.wiki:Weststraat 15 is een stadskunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 in Oranjestad, de hoofdstad van Aruba. Het staat ook bekend als het Gele Huisje (of "Casita Geel" in Papiaments) of ex-Aruba Bank Huisje. Het is tot stand gekomen mogelijk in 1908. Er is ook sprake volgens Plantage Zorg en Hoop dat het in 1860 zou zijn gebouwd door een Fransman.<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> [1] Het jaartal 1908 en huisnummer 97 boven de hoofdingang zouden hierdoor verwijzen naar een verbouwing uitgevoerd door de toenmalige eigenaar Richard Johannes Eman die het had aangekocht. Eman was gehuwd met Johana van der Biest en samen kregen ze zes kinderen. Als volwassene trouwde een van de dochters met de bankier John Gerard Eman die de stichter was van de Aruba Bank. Originalmente, la casa estaba situada en la esquina noroeste de Caya G.F. Betico Croes, antigua Nassaustraat, y Waterweg. Estaba situada con su fachada alejada de la línea de edificación con una plaza con grandes árboles delante. En el contexto urbano y sobre todo para la principal calle comercial de Oranjestad, esta casita era muy especial porque seguía siendo la última casa stadskunuku presente en esta calle. Todas las demás casas stadskunuku habían sido demolidas durante el siglo XX y sustituidas por nuevos edificios más modernos. == Historia == == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix}} Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya Betico Croes y Waterweg, pega cu e actual edificio di Aruba Bank. Probablemente e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un Franses y na 1908 a wordo cumpra pa Sr. Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest- Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest- Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas. Na aña 2000 cu e meta pa preserva e casita aki pa futuro generacionnan y evita e bay perdi a dicidi pa muda esaki pa un locacion nobo na Weststraat. Pa aloca e monumento a busca un tereno den Oranjestad mes paso akinan ta caminda cu e cas di cunucu mester a keda mirando cu ta den e area aki so por a haya e tipo di casnan aki. Un otro punto importante tabata cu mester a haya un tereno caminda por a aloca e cas mescos cu na su tereno original na un distancia di 14 meter for di e rooilijn esaki ta ser considera un locacion historico. Asina a logra yega na e tereno caminda e edificio ta actualmente despues cu e tereno a keda traspasa pa Stichting Monumentenfonds Aruba. Esaki ta e unico biaha cu na Aruba a muda un monumento completamente. Despues di a fungi como museo, oficina, restaurant awor eCasita Geel lo ta e cas nobo di Moonshine Diaquiri & Co.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/10/AM231010.pdf E portanan di Casita Geel lo habri un biaha mas pa publico], AweMainta (10 di oktober 2023)</ref> {{Appendix}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=}} {{References}} }} [[Category:Hende]] [[Category:Monumento|Aruba]] [[Category:Aruba]] ------------------------------- User:Curatoraruba10/sandbox '''Museo di Industria''' ta un [[museo]] na [[Aruba]]. E ta situa den [[Watertoren San Nicolas|Watertoren di San Nicolas]], un edificio monumental na skina di Bernardstraat y Caya Cooper.? E museo tin un exposicion permanente cu ta pinta e desaroyo industrial di Aruba, cuminsando cu e explotacion minanan di oro, e cosecha di aloe, e industrianan di fosfaat y petroleo y finalmente cabando cu [[turismo]]. Het Industriemuseum, gehuisvest in de voormalige watertoren te San Nicolas, geeft een beeld van de industrialisatie van Aruba. Dat verhaal begint met het goud delven, de aloëwinning, de fosfaatindustrie, om dan eerst uit te komen bij de olie­industrie en ten slotte het toerisme.  == Watertoren San Nicolas == E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas, construi pa LWV (Lands Water Voorziening, awendia WEB Aruba NV) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Architecto tabata [Pieter van Stuivenberg]], kende tabata traha pa LWV na korsou. == locatie == Museo Industrial ta situa alabez den un edificio cu ta hopi apropia pa cu e tematica di e exposicion aki…e edificio monumental a ser contrui pa LWV (Lands Water Voorziening) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Di e forma aki por acomoda e cantidad di migrantenan cu a bin busca un bon futuro na Aruba y cu pa gran parti a establece nan mes den e pueblo aki. Pa loke ta diseño por remarca cu e ta mustra razgonan di estilonan di moderno na momento di su construccion manera art deco y nieuw bouwen cu ta refleha e enfoke riba forma, dynamismo y functionalidad di e periodo. E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas y sin duda ta un recuerdo potente y symbolico di e desaroyo tecnologico industrial di e epoca atras. en.wiki: ==Industry museum== The industry museum provides an overview of the industrial activities on Aruba. It has displays of the gold, [[aloe]], phosphate ([[guano]]) and oil industries which were present on the island.<ref>{{cite web|url=https://www.aruba.com/nl/ontdek/het-industriemuseum |title=Het Industriemuseum |website=Aruba.com |language=nl |access-date=19 February 2022}}</ref> The [[public utility]] companies of Aruba have permanent exhibitions of their activities.<ref name="beautiful"/> -------------------------------- '''Museo Historico di Aruba''' ta e [[museo]] mas bieu na [[Aruba]]. E ta situa den [[Fort Zoutman]] na Oranjestad. Artwell Cain: Het oudste museum is het Historisch Museum Aruba, opgericht 1961 en nu bekend als Museo Historico Arubano (FMA). Aanvankelijk viel het museum onder het beheer van de Stichting Cultureel Centrum Aruba, in 1975 kreeg het een eigen stichtingsbestuur. De doelstelling was het oprichten en beheren van één of meer musea met objecten en kunstzinnige voorwerpen van cultuurhistorisch en natuurhistorisch belang en de bewustwording van de Arubaanse bevolking van het verleden.4 In 1984 kreeg het museum een permanente behuizing in het historische Fort Zoutman, in het centrum van Oranjestad. Dit gebouw dateert uit 1798, de ernaast gelegen Willem III-toren uit 1868. ------------------------------------------- {{Databox}} [[File:Museo di Tambu Shon Cola.jpg|thumb|Museo di Tambú Shon Cola]] '''Museo di Tambú Shon Cola''' ta un [[museo]] chikitu na [[Kòrsou]]. E ta situá ost di [[Willemstad]] entre [[Spaanse Water]] i Sint Jorisbaai, den region di Bandariba. Den un kas di famia, tipo [[kas di kaha]], na Kaya Sabana Baka 31.<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021), pag.61-65.</ref> == Mira tambe == * [[Lista di museo na Kòrsou]] {{Appendix}} [[Category:Kòrsou|Museo]] [[Category:Kultura]] [[Category:Kòrsou]] Het Museo di Tambú Shon Cola ligt ten oosten van Willemstad, tussen het Spaanse water en de Sint Jorisbaai. Het vrijstaande huis met zijn veranda, dieprode muren en witte vensters is een eenvoudige versie van de deftige landhuizen van de witte elite, in de volksmond kas di kaha. Een bord bij de ingang vermeldt, in het Papiaments: ‘Een volk heeft recht op zijn eigen geschiedenis.’<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021).</ref> Het museum is opgericht in april 2015 door Mr. dr. René Rosalia (1948), politicus en oud­minister van Onderwijs, Cultuur, Sport en Wetenschap. Deze tambú­speler en ­componist promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam op een onderzoek naar de wettelijke en kerkelijke repressie van afro­culturele volksuitingen. Rosalia is ook een van de drijvende krachten achter het bijschrijven van tambú in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland, in november 2016.91 In het museum bracht hij een groot deel van zijn in 1972 gestarte privécollectie onder. Tekstborden geven uitleg in het Papiaments en Engels. In vertaling: ‘Tambú werd gespeeld vanuit diepe spirituele redenen. De aanwezigheid van tambú in het leven van “yesterday’s people” was om te voldoen aan de plichten die verbonden waren met hun intense spirituele orientatie.’ Tambú bood hun bescherming en veiligheid. Met tambú kon de mens contact maken met God. Zonder tambú was je onbeschermd en zwak. Op een monitor zijn beelden te zien van een feest op Bandabou in 1991, waar paren dansen op tambú­muziek. Tambú is verbonden met de jaarwisseling en eindigt op Dumingu di Tres Rei, de zondag na Drie Koningen. De tambú­spelers identificeren zich met de zwarte koning Balthazar.92 --------- ------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''Johannes (Johan) Hartog''' (☆ 1912 - † 1997 na [[Salzburg]]) tabata un historiador, escritor y bibliotecario antiano. E ta ser considera un di e pioneronan cu a pone e fundeshi pa investigacion cientifico socio-cultural tocante [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{citeer web|url=https://www.creativeeuropedesk.nl/sites/default/files/files/UNESCO%20Aruba%20Heritage%20report%20Luc%20Alofs%20okt08_0.pdf|auteur=Alofs, Luc|titel=The Aruba Heritage Report|werk=Aruba National Commission for [[UNESCO]]|datum=2008|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> == Bibliografia == Johan Hartog tabata un persona remarcabel; e tabata protestant cu e converti den catolico y a promove den [[teologia]] (''doctor theologiae'') na Universidad di London.<ref name="Hartog">{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402196:mpeg21:a0006|titel=Dr. Hartog vertrokken|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-11-12|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> E tabata biaha hopi, entre otro den tur skina di [[Oropa|Europa]] y [[Medio Oriente]], acumulando conocemento na diferente universidad, pais y sociedad. Na juni 1940 el a yega [[Kòrsou|Corsou]]. Den añanan 1940 pa 1946 Hartog tabata redactor en hefe di [[Amigoe|Amigoe di Curaçao]], corant cu e momento ey tabatin circulacion na tur e islanan di [[Kòrsou i Dependensianan]]. Bou di su guia Amigoe a converti di un corant semanal den un corant diario.<ref name="Hartog"/> Despues di 1946 el a continua cu Amigoe como coresponsal. Entre 1946 i 1948 el a muda bek pa Hulanda, unda el a keda nombra redactor en hefe di e corant regional "Gooi- en Eemlander" na Hilversum. Desde 1948 el a traha pa Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) y tabata enbolbi pa cu lantamento di un centro cultural na [[Kòrsou]] y [[Aruba]]. Na 1950 el a wordo nombra director di e [[Biblioteca Nacional Aruba|biblioteca di Aruba]], cu tabata situa na Lagoenweg na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Mas despues e biblioteca ta muda pa [[scol 1888|Wilhelminastraat]], unda Hartog a keda director te su pensioen na 1972. Hartog tabatin un cantidad di publicacion riba su nomber. Mayoria di su buki a wordo publica na Aruba pa e imprenta VAD (Verenigde Antilliaanse Drukkerijen, antes D.J. de Wit). Di su obranan algun a wordo traduci na idioma [[Ingles]] of [[Spaño]]. Mas conoci ta su obra ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'' (Historia di Antias Hulandes), un cronica antiano den cuater tomo cu a sali entre 1953 y 1981.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://www.bibliotecanacional.aw/pages/johan-hartog/|titel=Johan Hartog|werk=[[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]|datum=2018-02-23|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Den e ultimo aña a saca como e di cincu tomo un registro y bibliografia historico. Na aña 1948 Hartog a casa cu Elisabeth Wouters, yiu muhe di G.J.J. Wouters (1883-1973), [[Lista di gobernador di Antia Hulandes (1634-1954)|gobernador di Antias Hulandes]] entre 1936 y 1942. Huntu nan a biba na [[La Piccola Marina]] di 1950 te 1980, ora nan a bandona Aruba pa motibu di salud di Elisabeth.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640175:mpeg21:a0088|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-09-29|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Na 1997 Hartog ta fayece na edad di 85 aña, net un luna despues di su esposa, y a wordo dera na Salzburg dia 21 di mei 1997. == Obra (seleccion) == * 1944 - ''Journalistiek leven in Curaçao'' * 1947 - ''Nederland in de West'' * 1953-1981 - ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'', tomo I te cu IV * 1957 - ''Bonaire: van indianen tot toeristen'' * 1961 - ''Curaçao: van kolonie tot autonomie: na 1816'' * 1962 - ''Het verhaal der Maduro's en foto-album van Curaçao, 1837-1962 : uitgegeven ter gelegenheid van het honderd vijfentwintigjarig bestaan van S.E.L. Maduro & Sons'' * 1964 - ''De Bovenwindse eilanden : Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius : eens gouden rots nu zilveren dollars'' * 1967 - ''The Honen Daliem congregation of St. Eustatius'' * 1968 - ''Luis Brion: de admiraal-financier'' (hunto cu Philip Louis Pierre Brion) * 1970 - ''Mogen de eilanden zich verheugen : geschiedenis van het protestantisme op de Nederlandse Antillen'' * 1971 - ''Honderd jaar gezelligheid in De Gezelligheid, 1871-1971'' * 1973 - ''Tula: verlangen naar vrijheid'' * 1974 - ''The courthouse of Sint Maarten'' * 1976 - ''Geschiedenis van Sint Eustatius'' * 1987 - ''Juwana Morto: Kustbatterij Aruba'' * 1996 - ''Het oude fort op de berg : gedenkboek bij het tweehonderdjarig bestaan van Fort Nassau op Curaçao'' * 1997 - ''De forten, verdedigingswerken en geschutstellingen van Curaçao en Bonaire : van Van Walbeeck tot Wouters, 1634-1942'' {{Appendix}} Johannes Hartog werd op 16 mei 1912 in Baam geboren. Hij volgde het gymnasium en studeerde vervolgens geschiedenis. In 1937, op vijfentwintigjarige leeftijd dus, promoveerde hij in Londen op de 'The Sacrifice of the Church'. Omdat het zijn voornemen was om oripntalist te worden, meldde hij zich als post-graduate student bij het Oosters Instituut in Rome. Zijn gekozen specialisatie zou de Balkan zijn. Maar de Tweede Wereldoorlog verhinderde de voorgenomen studie. Johan Hartog moest Italië verlaten. Omdat een broer van hem met zijn gezin op Curacao woonde, waar deze een betrekking bij de Shell had, belandde Johan Hartog na enige maanden en veel omzwervingen uiteindelijk op Curapao. Dr. Johan Hartog (1912-1997) was in de jaren 1940-1946 hoofdredacteur van de krant Amigoe di Curaçao, 'weekblad voor de Curaçaosche eilanden'. Onder zijn leiding werd de Amigoe een dagblad. Eind 1946 vertrok Joh. Hartog terug naar Nederland. Daar trouwde hij in 1948 met Elisabeth Wouters. Zij was een dochter van G.J.J. Wouters (1883-1973), een voormalig gouverneur van de Nederlandse Antillen (1936-1942). Vanaf 1948 was Hartog als medewerker van Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) betrokken bij de oprichting van het Culturele Centrum Curaçao en het Cultureel Centrum Aruba. In 1950 werd hij benoemd tot directeur van de Arubaanse bibliotheek aan de Lagoenweg in Oranjestad. Later zou de bibliotheek naar de Wilhelminastraat verhuizen, hij bleef er directeur tot zijn pensionering in 1972. Hartog heeft een aantal publicaties op zijn naam staan. Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Bronnen: * "Dr. Hartog vertrokken", in: Dagblad Amigoe di Curaçao d.d. 02-11-1946 *"Cultuur op korte termijn", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 31-05-1950 * "Verdiensten Hartog gememoreerd. Arubaanse bibliotheek viert 20-jarig bestaan", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 14-08-1974 * "Mevrouw Hartog werd 80 jaar", in: Amigoe d.d. 17-01-1987 Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Entre 1953 y 1981 el a publica un cronica di e historia antiano den cuater tomo bou di e nomber 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'. Mayoria di su buki a wordo publica pa e imprenta D.J. de Wit na Aruba. vijf delen waarvan de laatste 1981: Registerdeel en historische bibliografie bij de Geschiedenis van de Nederlandse Antillen Eerst die man. Doctor theologiae. Gepromoveerd in de Godgeleerdheid aan de Universiteit van Londen. UH rechtzinnig protas- j tantsche familie. Werd Roomsch- Katholiek. Reisde véél. De Balkan, Rusland. En het Beloofde Land („the much promised land" schreef — geestig en sarcastisch — onlangs „Linie"). Zoo vergaarde Hartog zijn wijsheid. Aan vele universiteiten (iater ook de Pauselijke van Rome), in vele landen en milieus. Met' die wetenschappelijke en wereldwijsheid spoelde hij, na Juni 1940, aan op Curagao. Een zéér vreemde eend in die subtropische bijt. Het was wijsheid van den Kerkvorst van dit kleinste deel des Rijks — Monseigneur Petrus Innocentius Verriet, den bisschop — dat hij Hartog de leiding gaf van het Missie-orgaan, het algemeene nieuwsblad Amigoe di Curagao, dat eenige malen per week verscheen. Hartog maakte er een dagblad van. Een heel merkwaardig, heel pittig, heel persoonlijk dagblad, soms veel te dwaas, maar altijd pittig en de moeite waard. Soms ging de wijsheid van hoofdartikelen en beschouwingen hoog uit boven dagbladpeil. Soms daalde Dr. Hartog naar het peil van de dorpsgemeenschap en spotte op dat peil j dat de spaanders er af vlogen.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010480233:mpeg21:a0041|titel=Vreemde geschiedenis. Waarom mag Hartog niet terug?|werk=Algemeen Dagblad|datum=1946-11-15|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> ------------------------------------- [[File:La Piccola Marina (Aruba) 19 09 28 897000.jpeg|thumb|275px|Fachada di La Piccola Marina]] '''La Piccola Marina''' ta un edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. El a wordo diseña como cas na 1950 pa arkitecto [[Jan Nagel]] (1913-1972) riba encargo di [[Johan Hartog]] (1912-1997), historiador, escritor y bibliotecario na Aruba. E cas ta unico den su sorto na Aruba. == Edificio == E cas di dos piso ta situa den centro di ciudad na L.G. Smith Blvd. 68, banda di [[Fort Zoutman]] cu bista riba bahia di Paardenbaai y Wilhelmina Park.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640114:mpeg21:a0015|titel=Te Koop|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-07-19|bezochtdatum=2023-10-17}}</ref> E piso abou ta consisti di entre otro un terasa, kamber pa studia, comedor, cushina i kamber cu baño pa e sirviente. E piso ariba tin un sala grandi, dos kamber y un baño. Cada piso tin un superficie di masomenos 90 m². Den e cura tin un casita di aproximadamente 20 m². Ultimo decadanan el a fungi entre otro como oficina y ta actualmente e sede di [[Kolegio di supervishon finansiero Aruba|Colegio di supervision financiero di Aruba]]. == Literatura == * Olga van der Klooster & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 187. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] De benedenverdieping omvat een terras, studeerkarr eetkamer, keuken, bijkeuken en dienstbodenkamer met badkamer. De bovenverdieping bestaat uit c. . grote woonkamer met grandioos uitzicht, twee slaapkamers en een badkamer. De oppervlakte is circa 90 m 2 per verdieping. In de tuin bevindt zich bovendien een tuinhuisje van circa 20 m 2. Het huis is voorzien van veel kasten en verfijningen en verkeert dank zij zorgvuldige bewoning en regelmatig onderhoud, in uitstekende conditie. Uniek voor Aruba en zeer aantrekkelijk geprijsd op NAf. 285.000,- k.k. ----------------------------- '''Adolf Kock''' (1936) ontving een Zilveren Anjer in 2022 vanwege zijn geschiedkundige kennis over [[Aruba]]. Met zijn kennis en verzameling van 1 miljoen foto's vanaf 1800 tot nu heeft hij een belangrijke bijdrage geleverd aan het behoud van ons [[cultureel erfgoed]]. -------------- == Tula == ===Vrijheidsstrijder wordt nationale held=== Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel [[Rehabilitatie (recht)|gerehabiliteerd]] als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot [[Held|nationale held]] van Curaçao.<ref name="historiek.net">[http://historiek.net/slavenleider-tula-uitgeroepen-tot-nationale-held/8736/#.VzQr1vmLTIV Historiek.net: ''Slavenleider Tula uitgroepen tot nationale held'']</ref> Dit werd nog eens benadrukt in [[2013]], toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.<ref>[http://www.curacaovoorjou.nl/cultuur/tula.html Curaçao voor jou: ''Tula'']</ref> Volgens oud-premier [[Don Martina]] kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals [[Nelson Mandela]], [[Martin Luther King]] en [[Mahatma Gandhi|Gandhi]].<ref name="historiek.net" /> Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. [[Canon van Curaçao]].<ref name="Canon">{{Citeer web|url=https://canoncuracao.cw/7-tula/|titel=Tula|werk=Canon van Curaçao|datum= |bezochtdatum=14 november 2021}}</ref> In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de [[Tweede Kamer]] om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 werd wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.<ref>Tweede Kamer der Staten-Generaal [https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2022Z23444&did=2022D50514 Gewijzigde motie van het lid Sylvana Simons c.s. over het verankeren van verhalen over antikoloniale vrijheidsstrijders en verzetshelden in het onderwijs (t.v.v. 36200-VIII-68)]</ref> In de [[Nederlandse_excuses_voor_het_koloniale_verleden#Excuses_regering_voor_slavernijverleden_(Suriname_en_voormalige_Nederlandse_Antillen)|excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden]] werd Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.<ref>Rijksoverheid [https://www.rijksoverheid.nl/documenten/toespraken/2022/12/19/toespraak-minister-president-rutte-over-het-slavernijverleden Toespraak van minister-president Mark Rutte over het slavernijverleden]</ref> Op 4 oktober 2023 erkende staatssecretaris [[Alexandra van Huffelen]] Tula namens Nederland als 'held voor ons allemaal'. "Het was een man die streed voor vrijheid, gelijkheid en broederschap".<ref>{{Citeer web|url=https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/video/video/5411418/na-228-jaar-eerherstel-voor-tula-held-voor-ons-allemaal|titel=Na 228 jaar eerherstel voor Tula: 'Held voor ons allemaal'|werk=rtlnieuws.nl|datum=5 oktober 2023|bezochtdatum=5 oktober 2023}}</ref> ------------------------ {{Variante|a}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} *NOTES Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} -------------- ---------------------------- de.wiki De Kalkoven Aruba is een historische kalkoven die nu in het grootstedelijk gebied van Oranjestad staat . Het dateert uit 1892 en is ontworpen door Santiago Tromp en tot 1949 geëxploiteerd door zijn zoon Felipe Santiago Tromp (1883-1960). Het is de enige authentieke kalkoven op Aruba die nog intact is. Tegenwoordig is het een van Aruba 's weinige industriële monumenten . Voorheen werden eenvoudige veldovens zonder wanden gebruikt. In 1970 is het gerestaureerd en opgenomen in de lijst van monumenten (Lijst van monumenten op Aruba) met het nummer 01-013. Geschiedenis Voordat cement werd geïmporteerd, werden alle gebouwen op Aruba gemaakt met kalkmortel . In die tijd werd de kalk gewonnen uit harde koralen en mosselschelpen en drie dagen boven een houtvuur gebrand. De zo geproduceerde ongebluste kalk werd geblust met water, vermalen en in combinatie met kleizand gebruikt om huizen te bouwen. De ongebluste kalk werd ook gemengd met de olie van aloë , gewreven en verwerkt tot lakproducten . ----------- * Kerki Protestant (Aruba) E '''Kerki Protestant''' ta un kerki di e De '''Protestantse kerk''' is een kerk van de [[Nederlandse Hervormde Kerk|Nederlandse Hervormde]] en [[Lutheranisme|Lutheraans]] gemeenschap in [[Aruba]]. Ze is niet aangesloten bij een internationale organisatie.<ref name="reform">{{nl}} Reformatorisch Dagblad, [https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,20110921:newsml_583ccb1e1294f192d493825627f25370 Veelkleurig kerk-zijn op Aruba], 21 september 2011</ref> E kerki bieu a wordo inaugura na 1846 y ta e kerki mas bieu cu ainda ta existe na Aruba. De oude kerk was in 1846 geopend, en is de oudste bestaande kerk op Aruba.<ref name="monument">{{en}} Monumenten Fonds Aruba, [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/protestant-church/ Protestant Church]</ref> In 1950 werd er een nieuwe kerk naast gebouwd.<ref name="historia">{{nl}} Historia di Aruba, [http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=71 Kleine Protestantse Kerk]</ref> == Historia == NOtes Construccion di e Kerki Protestant na Oranjestad a tuma luga entre 1845 pa 1846 pa e congregacion protestant na Aruba, funda na 1822. E ta construi den un estilo di construccion artesanal-tradicional, e kerki ta independiente y ta situa n’e skina zuidoost di un percela amplio delimita pa Wilhelminastraat, Schoolstraat, Rifstraat y Klipstraat. E fachada sur, cu su porche y su entrada principal, ta situa na Wilhelminastraat 1. E edificio antiguo den cual e kerki tabata situa, actualmente t’esun mas antiguo na Aruba, cumpra pa 250 florin for di famia Arends. E cas, cumpra for di famia Arends, despues a fungi como cas y leslokaal di e iglesia. A celebra e prome sirbishi dia 25 di augustus 1822. <ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/kerki-protestant-ta-conmemora-200-ana-di-su-fundacion-na-aruba/|titel=CONMEMORACION 200 AÑA DI FUNDACION DI KERKI PROTESTANT NA ARUBA|werk=24ora.com|datum=2022-12-01|bezochtdatum=20222-12-10}}</ref> {{Appendix}} ---------------------- {{Variante|c}} '''Radio Trans Mundial Boneiru''' ta un radio-emisora ku 4 zènder na parti suit di [[Boneiru]], ku kual nan ta transmití programa [[Kristianismo|kristian]] ku ta yega te na [[Venezuela]], [[Cuba]], [[Colombia]], [[Brazil]], i otro islanan den [[Laman Karibe|Karibe]]. Sede del mayor transmisor de AM del hemisferio occidental, Shine 800 AM -el sitio de transmisión de TWR en Bonaire- llega a una audiencia potencial de 100 millones en toda América Latina y el Caribe con la esperanza de Cristo.<ref>[https://twr.org/bonaire Boneiru]</ref> == Historia == Na 1952 Paul Freed, misionario merikano, a kuminsa un organisashon mediatiko ''Trans World Radio'' (TWR), pa transmiti di [[Maroko]] pa [[Spaña]]. Despues TWR ta muda pa Monaco. Despues di expande pa otro luganan, manera Guam ta expande pa Boneiru na 1964. TWR a bira e organisashon mediatiko kristian mas grandi na mundu i ta usa, banda di e onda korto i mediano, satelite, internet i otro teknologianan pa transmiti. en.wiki: TWR started in 1952, when Paul Freed [nl] set up the organization to reach Spain by broadcasting from Morocco. Later, TWR moved to Monaco. Other major transmitting sites include Guam, Bonaire,[1] Sri Lanka, Cyprus, and eSwatini (Swaziland). multinational evangelical Christian media distributor. The largest Christian media organization in the world, it uses mediumwave or high-powered AM and shortwave transmitters, local FM radio stations, cable, satellite, Internet, and mobile device technologies. Currently, their programs can be heard in 190 countries in more than 275 languages and dialects. de.wiki:Het is een van de grootste christelijke missionaire media-aanbieders ter wereld. Opgericht door Amerikaanse missionarissen , zond het zijn eerste radioprogramma uit vanuit Marokko naar Europa op 24 februari 1954, onder de naam Voice of Tanger . Na de onafhankelijkheid van Marokko moest TWR zijn zenderlocatie in Tanger verlaten als een aanhangsel van de voormalige koloniale macht. Het zendingswerk bouwde een kortegolfzender in het Prinsdom Monaco , dat in 1960 in gebruik werd genomen. Samen met Radio Monte Carlo deelde het zendingswerk, nu omgedoopt tot Trans World Radio, midden- en kortegolftransmissiesystemen in Monaco. Een paar jaar later bouwde het zendingswerk zijn eigen zenders op locaties in het buitenland. TWR opende voor het eerst een middengolf- en kortegolftransmissiesysteem in de Nederlandse Antillen om Latijns-Amerika te bestrijken . Zenders in Cyprus , Guam , Sri Lanka , Swaziland , Zuid-Afrika en Armenië volgden in de jaren 70, 80 en 90. aire == Vakatura Trans World Radio Bonaire (Boneriano, 19 oktober 2020) Radio Trans Mundial tin 4 zènder na parti suit di Boneiru ku kual nan ta transmití programa kristian ku ta yega te na Venezuela, Cuba, Colombia, Brazil, i otro islanan den Caribe. Tur dia, for di mitar di seis di anochi te ku mitar di nuebe di mainta por tende e evangelio di Hesu-Kristo den seis diferente idioma na e frekuensia 800AM. Pa e komunidat lokal di Boneiru, Trans Mundial ta transmití di dia i anochi na 89.5FM, e Bos di Speransa. TWR begon zijn uitzendingen op 13 augustus 1964. Het is werelds eerste radiostation dat door particulieren beheerd wordt.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461013:mpeg21:a0115|titel=Trans World is tien jaar op Bonaire|werk=[[Amigoe]]|datum=5 augustus 1974|bezochtdatum= 2021}}</ref> In 1964 werd het flamingo-eiland het tehuis van 's werelds eerste radiostation, dat door particulieren beheerd wordt. Na een jaar van hard werken, kwam het zendgebouw in het zuiden van Bonaire klaar. Hierin bevinden zich drie krachtige zenders. De grootste is een AM zender van 500 kw, die de frequentie 800 gebruikt op de standaard band. De twee korte golfzenders. van 50,000 watt en 250,000 watt werden toen ook geplaatst. Om deze reusachtige zenders van stroom te voorzienbouwde TWR, een centrale met twee 16 cylinders generatoren. In het begin werd «*r in 7.ps talen uitgezonden naar Zuid-, Midden- en NoordAmerika en de Caribische eilanden, heden ten dage in vijftien talen en zelfs naar India en Rusland. Het oorspronkelijke kantoor en studio-gebouwen werden ondergebracht in gewone huizen. Nu worden ze gebruikt als huisvesting voor TWR-personeel. In 1968 werd er een modern kantoor en studio gebouwd tegenover Hotel Bonaire. (1994:Studio aan de Kaya Gobernador Debrot) Het werd geopend in januari 1969. IN juli 1993 werden de kortegolf-uitzendingen gestaakt. Trans World Radio is een onderdeel van grote interkerkelijke organisatie, gesticht door Paul E. Freed. Zijn werk begon in 1954 toen Freed „the voice of Tangier" oprichtte. Er werden uitzendingen verzorgd vanuit Tanger, Marokko met een korte golf zender van 2500 watt. ---------- Vanuit Caribisch Nederland bereikt Trans World Radio (TWR) miljoenen luisteraars op het westelijk halfrond. Onze zender is met een vermogen van 440 kilowatt de krachtigste op het westelijk halfrond. Vanuit hier bereikt het Evangelie zowel Brazilië, de noordelijke landen van Zuid-Amerika, het Caraïbische Gebied, Midden-Amerika en zelfs de zuidelijke staten van de VS. Iedere toerist op Bonaire rijdt over de smalle EEG-Boulevard langs de iconische slavenhuisjes, de enorme zoutpannen en de zeldzame flamingokolonies. Onderweg zijn de 145 meter hoge antennes en het basisstation van Trans World Radio niet te missen. <ref>https://www.rd.nl/artikel/905859-trans-world-radio-zoutend-zout-vanaf-bonaire|titel=Trans World Radio „zoutend zout” vanaf Bonaire|22 december 2020}}</ref> {{Appendix}} ------- * Teater di sine na Korsou E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>[https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf Ta buskando potrèt, dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou], Ekstra, datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20</ref> ===Teater di sine aktual === * The Movies Curacao (Scharloo) - The Cinemas Curacao (Otrobanda) * Cinemark (Sambil) === Historia === The Roxy Theater at Pietermaai was destroyed by fire in 1982. Next to it stood the Naar Theater built in 1871 and remodeled into Teatro Americano, a cinema, in 1920. Roxy, built in Moorish style, replaced this building as a cinema venue. It was officially opened on 7 November 1931 as the “Stadsschouwburg” or Municipal Theater, but it too was later used as a cinema.<ref>https://www.curacaohistory.com/1931-roxy-theater</ref> In de jaren vijftig beschikte Curacao over een tiental bioscopen. Theaters als Westend (Otrobanda), Caraibe (Steenryk), Cinelandia (Punda), Cinerio (Suffisant) en het Rex-theater (Marchena) trokken toen talloze bezoekers. Door de invoering van de video kwam daar de klad in en het ene theater na het andere werd opgeheven. In 1982 brandde het Roxy-theater af. Daarna was er nog een tijdje een bioscoop in de Tempel. Verder beschikte Curacao in de jaren tachtig over een heuse drivein bioscoop. Maar ook die moest het afleggen tegen het opkomende videogeweld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644056:mpeg21:a0094|titel=Plan voor bioscoop op ex-Roxy terrein|datum=1992-05-26|bezochtdatum=2022}}</ref> Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> Vanaf 1956 sine-trunk een geschenk aan bevolking voor 50 jarig jubileum van Rotary * in de jaren vijftig een bioscoop theater te nieuwpoort * Separá di e teater di sine, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. * ront 1965 a cuminsa instala airco den teater di sine * 1983; na sluiting van West-End en alleen Golden Drive in van Angel Job overbleef, werd het gebouw De Tempel in punda tot bioscoop ontwikkeld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640991:mpeg21:a0111|titel=Maak van De Tempel bioskoop|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-09-20|bezochtdatum=2022}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640082:mpeg21:a0066|titel=De Tempel krijgt ook bioscoop-functie|werk=[[Amigoe]]|datum=1979-12-11|bezochtdatum=2022}}</ref> * in de jaren .. vertoonde de Filmliga films in diverse teaters, zoals Asiento en Roxy * 1982: bioscoop-voorstellingen op woensdagavond in Van der Valk hotel<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644157:mpeg21:a0065|titel=Bioscoop bij Van der Valk|werk=[[Amigoe]]|datum=1992-07-23|bezochtdatum=2022-08-30}}</ref> Donderdag (juli 1983) is de laatste film gedraaid in Cinelandia. Een bioscoop die volgens het encyclopedie van de Nederlandse Antillen in 1916 gebouwd is onder de naam Salon Habana. Dit is indertijd gebouwd door de Venezolaan Alfredo Pellicer Hernandez, die tevens rond 1900 als één van de eersten filmvertoningen op Curacao organiseerde. De encyclopedie vermeldt ook dat het theater gedurende zijn 67 bestaansjaren tot tweemaal toe geheel afbrandde. Met de sluiting van nog een bioscoop op Curacao (Cine Rio wordt al enkele jaren niet meer als zodanig gebruikt, Roxy brandde een tijd geleden af en de drive in van Groot Davelaar die tot het verleden behoort) is een leemte gevallen in de recreatie die de binnenstad aan zijn bezoekers biedt. Toeristen die nog willen profiteren van een avondje naar de film moeten zich tevreden stellen met een bezoek aan bioscoop West End, die ook al sluitingsplannen aankondigde. Die bioscoop is ook hard aan een opknapbeurt toe. Theater De Tempel dat een goede start maakte heeft het ook sinds geruime tijd als bioscoop laten afweten en brengt nu nog slechts bij tijd en wijle filmvoorstellingen, meestal van de Filmliga. Het bioscoopbezoek dat met de komst van de televisie achteruitgegaan was, leefde in 1965 weer op, na de opening van de eerste drive-in bioscoop van Curacao. Die is inmiddels apk gesloten. Gesteld kan worden dat éé4van de grote klappen Voor de bestaande theaters de opening twee jaar geleden van de nieuwe drive-in bioscoop van Angel Job was. De ware nekslag is echter - zoals Alfred Moron ook verklaarde - de acceptatie van video als recreatiemedium. === Teater di sine di antes === <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;"> * Teater Naar * Salon Habana (werd in 1936 Cinelandia) * El Ideal * Teater Brion * Teater Guillermina * Rialto * Teater Asiento (1955-1967?, Emmastad) * Cinelandia - 1936-1986 * Roxy ([[Punda]]) * West End ([[Otrobanda]]) * Royal * Caribe (???-1965, Marie Pompoen)<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462571:mpeg21:a0068|Caribe deze maand dicht|datum=1965-03-17</ref> * Rex (Marchena) * Cine Rio * The Tempel - filmvertoningen v.a. 1981? * Airport Cinemas (Hato) * Drive In (Groot Davelaar) - geopend in 1965 plaats voor 500 auto's * Golden Drive In (Brievengat) - werd later Curacao Festival Center (1990?) * Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) * Paradise Movies </div> {{Appendix}} * bioscoop te Rio Canario rond 1975 * 2012 openluchtbioscoop Mambo Beach NOTES WILLEMSTAD.- E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf|titel=Ta buskando potrèt/dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou|werk=Ekstra|datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20}}</ref> Ta hopi teater a habri, sera, kima i habri bou di otro nòmber. Tin ku a pasa den tempu bon i tin otro ku a pasa den tempu ménos bon. Di tur e teaternan aki por tin hende ainda ku tin potrèt/dokumentashon wardá di e tempu ei, ku lo por yuda masha bon pa traha un dokumental spesial. Ora papia di teaternan di sine na Kòrsou, nos ta referí na entre otro: Teater Naar – Salon Habana – El Ideal – Teater Brion – Teater Guillermina – Rialto – Teater Asiento - Cinelandia – Roxy – West End – Royal – Caribe – Rex - Cine Rio – The Tempel - Airport Cinemas – Drive In (Groot Davelaar) – Golden Drive In – Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) – Paradise Movies – i klaro awor aki The Movies – The Cinemas i Cinemark. Separá di esaki, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. Ta’tin diferente hende ku a traha bendiendo karchi, tumando karchi, --- Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> {{Appendix}} ------------ {{Infobox Artista | birthname = Venancio Domacassé | image = | birthdate = [[1 di aprel]] [[1941]] | lugar_nanse = [[Kòrsou]] | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = Sinematografia | movement = | awards = | website = }} ---------------- == Jossy Mansur == El a bay Dominicus College na Playa. Na 1948 el a bay [[Estadonan Uni di Merka|Merca]] caminda el a caba skol secundario y universidad. Continuando su estudionan el a obtene su D.Litt.den literatural univeral di Susses College of Tehnology, titulo cu ta equivalente na un doctorado na Merca. Titulo di su tesis tabata Early Romanticism in Venezuelan Poetry". E tin tambe un titulo den sicologia y na 1977 ta logra s Ph.D den educacion na Northwestern University. * [[29 di oktober|30]] - [[Konseho Insular]] di [[Aruba]] ta aproba e proposicion di Comision di [[Ortografia]] pa un [[ortografia di Papiamento]] basa riba un kompromiso entre e sistema [[Etimologia|etimologiko]] i esun [[Fonologia|fonologiko]], e asina yama ortografia-[[Jossy Mansur|Mansur]].<ref>{{nl}}{{citeer eb|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460860:mpeg21:a0010|titel=Eilandsraad Aruba neemt spelling Jossy Mansur aan|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-10-30|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Fin di 1976 el a cuminsa traha como redactor di e corant Extra pa Aruba y tabata alaves redactor principal di e corant arubano Prome, tantu pa algun luna desde 1976 y na 1978. tambe redactor principal di e corant arubiano Prome.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460940:mpeg21:a0061|titel=Jossy Mansur reorganiseert jong Prome|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-06|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Na 1976 presidente di comision di ortografia y na 1978 di comision di gramatica Hij was voorzitter van de in 1976 ingestelde spellingscommissie. * in 1974 bracht hij het informatief cultureel maandblad Brindis uit --------------- == Joyce Pereira == - eerste preofschrift dat het papiaments van aruba als focus heeft. Despues di skol secundario, el a studia pa maestro di scol basico. Mientras cu e ta trhando como maestra di scol na Hulanda el a obtene su MO-A den idioma Hulandes. El a bin traha na Colegio Arubano como docente di Hulandes na 1969. E ta bolbe Hulanda na 1971 pa sigui e estudio di MO-B den hulandes na RUG sigui pa un master of arts den idioma y literatura hulandes cu minors den linguismo y Papiamento. Di 1976 te 2012 el a traha na Aruba como docente hulandes y papiamento na diferente institucion di ensenansa: APA lerarenopleiding (despues IPA, unda despues PApiamento a haya un luga importante como materia)<ref name=BonDia">Bon Dia, Mi mester por aporta na e ensenansa aki y na e cambio aki|3 september 2019</ref>, MAO, Colegio Arubano (desde 1993 te ora APA bira IPA, IPA y como docentre invita na Universidat di Korsou. Pereira a traha un par di ana tamb como investigado na Universidat di Aruba. Como specialista den hulandes y papiamento el a yuda cu difrente proyecto pa reforma ensenansa y maneno di idioma y a publica tambe riba temanan aki. Su carera profesional ta hopi liga cu e desaroyo di Papiamento den ensenansa. di e idioma strictamente prohibi pa un idioma di instruccion (Scol Multilingual na 2012) y pa materia di scol secundario na 2002 <ref name=BonDia"/> \Nederlands moet tweede taal worden. Napa, 18 september 1993 ---------------------------- [[File:Penstraat 64, Bolivar koepel - 20652013 - RCE.jpg|thumb|links|Museo Octagon]] '''Museo Octagon''' ta un museo chikito na [[Willemstad]], [[Kòrsou]], situa den bario di [[Pietermaai]]. Het '''Octagon Museum''' is een klein museum in [[Willemstad]], [[Curaçao]]. Het is gelegen aan de Penstraat in de wijk [[Pietermaai]] direct ten westen van het "Avila Beach Hotel". Het museum opende in 1968 en herbergt een tentoonstelling ter nagedachtenis van de band tussen het eiland en de Zuid-Amerikaanse bevrijdingsstrijder [[Simón Bolívar]] (1783-1830).<ref>{{citeer web|url=https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum|titel=Octagon Museum|werk=Curacao.com|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Na een mislukte opstand in 1812 woonde Bolivar, tezamen met zijn zussen Juana en María Antonia, korte tijd in balling op Curaçao. De Curaçaose advocaat en handelaar Mordechai Ricardo bracht hen onder in twee huizen. De zussen waren gehuisvest in een gebouw aan zee, ''De Octagon'' genaamd. Bolívar zelf kreeg een huis op een heuvel met uitzicht op de haven van Willemstad, een gebouw dat niet meer bestaat.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Het beheer wordt gevoerd door Venezuela en Curacao onder de stichting Amigos del Museo Bolivariano (Octagon). == Het bouwwerk == De Octagon is een karakteristiek achthoekig gebouw van twee verdiepingen met een betegelde koepel. Vanwege haar historische en architectonische betekenis werd het gebouw in 1962 door de firma S. E. L. Maduro & Sons aangekocht ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan en aan het toenmalige [[Eilandgebied van de Nederlandse Antillen|eilandgebied Curaçao]] overgedragen als een geschenk aan de Curaçaose burgerij. Sedert 1995 is het gebouw in handen van de stichting Octagon.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645035:mpeg21:a0096|titel=Octagon in private handen|werk=[[Amigoe]]|datum=1995-05-06|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Restauraties vonden plaats in 1962, 1965, 1969 en 1998.<ref>{{citeer web|url=https://curacao-art.com/octagon-museum/|taal=en|titel=Octagon Museum|werk=Curaçao Art|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Nadat het gebouw vervolgens ten prooi viel aan vandalen werd aan de zeezijde de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel verwijderd en nam het hotel op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restauratie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> == Trivia == * In 1969 werden in en om De Octagon opnamen gemaakt van de films ''Simon Bolivar'' met [[Maximilian Schell]] in de hoofdrol als Simon Bolivar en ''The missing paint mistery'' van Captain Kangaroo. * De Nederlandse Antillen gaven in 1987 in de "Simon Bolivar" postzegelserie een postzegel van 60 cent uit met een afbeelding van De Octagon. * Een bezichtiging van de Octagon behoorde tot het programma van de Venezolaanse staatshoofden [[Luis Herrera Campins]] (1983) en [[Jaime Lusinchi]] (1987) tijdens hun officieel bezoek aan Curaçao.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640543:mpeg21:a0099|titel=Twee ministers reizen met Herrera Campins mee|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-02-24|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641981:mpeg21:a0066|titel=Bezoek Lusinchi verstevigt banden tussen Venezuela en Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-11-02|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref> {{Appendix}} *1812 Nadat de eerste fase van de opstand in Venezuela faalde, zocht Simon Bolívar zijn toevlucht op het eiland Curaçao. Hij en zijn twee zussen kwamen berooid aan en waren afhankelijk van de vrijgevigheid van vrienden op het eiland. Advocaat en handelaar Mordechai Ricardo heeft hen in twee huizen ondergebracht. De twee zussen verbleven in het achthoekige gebouw aan zee (Octagon), terwijl Bolívar werkte en studeerde in een klein huis op een heuvel met uitzicht op de drukke haven van Willemstad.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-15}}</ref> *1962 De Octagon werd door de regering van Curacao en S.E.L. Maduro & Sons tot het Octagon Museum benoemd. Het Octagon Museum herbergt de Bolívar tentoonstelling ter nagedachtenis van de verbinding van Curacao met Simón Bolívar (1783-1830). *1998 De Octagon Museum werd gerestaureerd door het Avila Beach Hotel. Het huis op de heuvel waar Simon Bolivar woonde bestaat niet meer, maar het 'Octagon' aan de kust is een onderdeel geworden van het Curacao Monument Foundation en de Octagon Foundation. * het historische en architectonische monument werd in 1962 ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan door S. E. L. Maduro & Sons aangekocht en aan het toenmalige eilandgebied Curacao als een geschenk aan de burgerij van Curacao overgedragen. Nadat het gebouw in de jaren zestig ten prooi viel aan vandalen werd de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel aan de zeezijde verwijderd en nam dit op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restaurantie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|2022-01-31}}</ref></ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|2022-01-16}}</ref> * Dit bijzondere huis is van onverwachte historische betekenis. Het was hier dat de Venezolaanse “Libertador”, de beroemde vrijheidsstrijder Simón Bolívar, een tijdje doorbracht alvorens de strijdkrachten bij elkaar te gaan ronselen die een eind zouden maken aan de Spaanse koloniale overheersing in Zuid-Amerika. Tegenwoordig doet de “Octagon” dienst als een klein museum ter nagedachtenis van de band tussen Curaçao en Simón Bolívar. This quaint-looking house has an unexpected historic significance; it was in this building that the South American “Libertador,” the famous Simón Bolívar, spent time before he set out to assemble the forces that eventually put an end to Spanish colonial rule in South America. Bron: https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum Gezien de historische betekenis van het huis waarin de zusters woonden werd dit in 1998 gerestaureerd en ging dienst doen als museum. In 1998 werd het huis waarin de zusters woonden gerestaureerd door het hotel Avila? in samenwerking met de Curaçao Monument Foundation en de Octagon Foundation. djx0kmfau5k0r82q7zb4jd3bfo6jpf6 192495 192494 2026-06-01T20:32:36Z Caribiana 8320 192495 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Premionan: * [[Karibe Hulandes]]: [[Arte di Palabra]] - [[Premio Sticusa]] - [[Premio Cultural CCG]] * {{CUW}}: [[Premio Chapi di Plata]] ([[Pierre Lauffer]]) - [[Premio Cola Debrot]] - [[Premio Boeli van Leeuwen]] - [[Tapushi Literario]] - [[Premio MCB]] - [[Premio UNESCO Kòrsou pa Idioma Materno Papiamentu]] - Ernest Jacky Voges Monument Award * {{ABW}}: [[Premio Cadushi di Cristal]] - [[Premio Nacional Crioyo di Oro]] - [[Premio Padu del Caribe]] - Theatre Festival Award of Aruba - [[Premio Motito y Rufo Wever]] - [[Premio Nacional di Teatro]] - * {{BON}}: [[Premio Pipita di Kònkòmber]] Pending: [[Cas di cunucu]] - [[Stichting Rancho]] - renbak na Korsou - ----------------------- '''Julio (Don Joel) Maduro''' (12 di april 1924, San Nicolas – 3 di mei 1993, Aruba) tabata un culturista, historiado i escritor Arubiano. El a bira conoci pa su contribucion na conocimiento di historia, cultura i naturalesa di Aruba, y pa su esfuerzo pa promove idioma Papiamento. == Biografia == Julio Maduro a nace y lanta na Watapana Gezaag, den San Nicolas, den un famia cu tabata dedica na comercio i agricultura. Su famia tabata tin un tienda y tambe cunucu y plantacion di aloe. Durante su hobenan, el a yuda cu trabounan agrario, manera corta y procesa aloe. Cu yegada di Lago Oil & Transport Company na Aruba, economia di e area a cambia significativamente, y famia Maduro a sera nan negoshi na 1937. Maduro posteriormente a traha na Lago, y despues, pa cubri gastonan, el a bai navega riba un tankero. Na su regreso na Aruba, el a drenta den servicio publico, trabahando na Sociale Zaken i despues na Veterinaire Dienst. Mas tarde el a bira hefe di Arbeidszaken. == Carera politico == Maduro tabata afilia na Partido Patriotico Arubano (PPA) i a participa na eleccionnan di 1954 i 1955. Na 1955 el a bira miembro di Conseho Insular i a forma parti di Bestuurscollege na un edad relativamente hoben. Su carera politico, sin embargo, tabata di korto duracion. El a laga su posicion despues di algun luna, despues di tensionnan interno den partido. Despues, el a uni cu Movimiento Electoral di Pueblo (MEP), unda el a keda activo como organizador, pero el no a sigui participa como candidato. == Obra literario y cultural == Julio Maduro tabata un escritor activo di poesia i relato cortico, cu un fuerte enfoke riba Aruba, su pueblo i su naturalesa. Su obra ta caracteriza pa un amor profundo pa e isla i preocupacion pa proteccion di medio ambiente. Entre su poesia mas conoci tin *Luto* i *Pakiko mi ta Arubiano*, den cual el expresa su preocupacion pa degradacion di naturalesa i su identidad cultural Arubiano . El a colabora cu varios publicacion, incluyendo: * *Encyclopedie van de Nederlandse Antillen* * corantnan i revista lokal * programa i revista *Matinette* (despues *Chabalito*) Maduro tambe a co-funda e revista literario *Brindis* den 1974, cu tabata sirbi como plataforma pa escritornan joven . == Actividad publico == Maduro tabata ampliamente conoci como “Aruba-kenner”. El a duna conferencia riba historia, cultura, flora i fauna di Aruba, i a presenta un programa di television popular, *Aruba y su pasado*, cu a contribui na educacion publico. El tabata tambe miembro di varios organismo cultural i ambiental, incluyendo organizacionnan cu despues a evoluciona den STINAPA i STIMARUBA. == Reconocemento == Na 1992, Maduro a wordo honra pa su trabao pionero den conservacion di naturalesa door di STIMARUBA. Muerte Julio Maduro a fayece dia 3 di mei 1993 na Horacio Oduber Hospital, na edad di 69 aña. El tabata casa i tabatin ocho yiu . == Legado == Julio Maduro ta recorda como un figura importante den vida cultural di Aruba. Door di su escritura, su investigacion i su actividad educativo, el a contribui significativamente na preservacion i promocion di identidad cultural Arubiano i conciencia ambiental. --------------- {{infobox persona | nomber = Julio Maduro }} '''Julio (Don Joel) Maduro''' (☆ [[12 di aprel|12 di april]] [[1924]] na [[San Nicolas]] - † [[3 di mei]] [[1993]] na [[Aruba]]) tabata un culturista y historiado Arubiano. El a haya fama general primordialmente door di su amor pa naturalesa Arubano. Atraves di añanan, hopi publicacion tocante naturalesa a aparesé bou di su nòmber.<ref name=:"0">Julio Maduro overleden. "Amigoe". Curaçao, 03-05-1993, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645130:mpeg21:p004</ref> == Biografia == Julio Maduro a nace y lanta na [[Watapana Gezaag]], unda su mayornan tabata tin un tienda na principio di [[siglo 20|siglo binti]].<ref name=:"1">[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-028575/mode/2up?q=watapana+gezaag Julio Maduro], Chabalito nr. 5 - Aña VI (2003)</ref> Famia Maduro tabata tin cunucu y plantacion di aloe tambe. E tempo ey nan tabata manda nan mercancia cu barco di bela pa Playa, e.o. [[aloe vera|aloe]], boonchi watapana, palo, pampuna, patia y sombre gevlecht. Na Playa nan tabata cumpra otro mercancia pa nan tienda na San Nicolas, manera sucu, hariña, herment, paña y tela. Famia Maduro tabata bende te hasta cah'i morto. Cu yegada di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] tur cos a cambia. Lago a bin cu su mes "comisario" y na 1937 famia Maduro a sera su negoshi. Como hoben Julio mester a yuda corta y drenta aloe tur mainta di 5'or y mei te cu 10'or y mei. Un trabao pisá cu ta laga hende tur sushi. Cu 20 aña Julio a cuminza traha na Lago. Pero despues cos a bira malo y pa cubri gastonan Julio a bai navega riba un tankero. Despues cu el a bolbe Aruba, el a bai traha na Sociale Zaken y asina Julio a drenta arena politico. * na 1956 el a bolbe gobierno como ambtenaar na Veterinaire Dienst.<ref>Julio Maduro benoemd. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-07-1956, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988233:mpeg21:p005</ref> * Later werd hij hoofd Arbeidszaken.<ref> Arbeidszaken. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-02-1971, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470088:mpeg21:p005</ref> El a afilia na partido PPA y na 1954 y 1955 el a participa na eleccionnan riba lista di PPA. Na 1955 e ta bira miembro di Conseho Insular y ta a wordo eligi pa forma parti di Bestuurscollege.<ref>Eerste daad nieuw Eilandsbestuur: half millioen voor werkverschaffing Porf, Croes, O. Henriquez, J. Maduro en Petrona als gedeputeerden gekozen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-07-1955, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988370:mpeg21:p005</ref> Julio tabatin 31 aña só tempo cu el a bira diputado.<ref name=:"1"/> E funcion di diputado el a ocupa solamente algun luna prome cu partido PPA a fors'e pa e tuma retiro pa motivo di su conducta.<ref>Gedeputeerde Maduro neemt ontslag. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 26-10-1955. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210532:mpeg21:p005</ref> Hij neemt tevens ontslag als eilandsraadlid. * Na de oprichting van [[Movimiento Electoral di Pueblo]] (MEP) sloot hij zich hierbij aan. Hij was actief als voorzitter van de wijkleiders maar kandidadeerde zich niet voor verkiezingen. Julio Maduro tabata tin un "don" especial. E tabata skirbi poesía y storianan cortico. Tur tin di haber cu cultura di Aruba. E tabata lucha pa nos idioma papiamento y tabata tin un amor grandi pa su isla, su hendenan y su naturalesa.<ref name=:"1"/> Esaki el a demonstra den su poesíanan "Luto" y "Pakiko mi ta Arubiano". E tabata miembro di Comisión di bandera y di Stinapa (despues Fanapa y Stimaruba). Pa esakinan el a duna hopi lectura na scolnan y organizacionnan. Julio semper tabata cla pa yuda cu informacion tocante historia, flora y fauna di Aruba. Asina e tabata presentá un programa na television masha gustá anto gratuitamente. Casi henter Aruba tabata sintonizá e programa ''Aruba y su pasado''. Su sponsor tabata asina satisfecho cu e trabao di Julio cu el a regalé un camera di video. Julio a colaborá cu varios publicación e.o.: Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, bukinan di Aruba, diferente corant y revista y varios mas. Matinette como programa di television y como revista (despues Chabalito) tambe a haya hopi colaboracion di Julio Maduro riba topiconan di Aruba. Te hasta Julio a traha un poesía - cu nos ta publicá aki bao especial pa un declamador infantil recitá na Tele-Aruba den Matinette na aña 1978.<ref name=:"1"/> Julio Maduro, despues di un enfermedad cortico, a fayece dia 3 di mei 1993 den [[Horacio Oduber Hospital]] na edad di 69 aña.<ref name=:"0"/> E tabata casa y tabatin 8 yiu.<ref name=:"1"/> In 1992 werd hij gehuldigd door Stimaruba voor zijn pionierswerk op het gebied van natuurbehoud.<ref>Huldiging van Julio Maduro. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1992, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643693:mpeg21:p013</ref> Hij stond bekend als Aruba-kenner en gaf lezingen over de Arubaanse cultuur en natuur. {{Appendix}} --------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte visual''' ([[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts'') ta e formanan di arte den cua e imagen of aspecto visual ta central. E obra ta wòrdu realisá den forma di un obheto físiko òf representashon visual. Arte visual ta distinto for di arte di tarima, unda e presensia di un públiko bibu ta esencial. E artenan visual ta inkluí disiplina manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Ademas, artenan apliká,[1] manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior i arte dekorativo,[2] ta forma parti di e doménio di arte visual. Un obra di arte visual por ta bidimensional (manera un pintura òf dibuho) òf tridimensional (manera un eskultura). Den algun konteksto, arte visual tambe ta referí komo arte plástiko (di origen francés: les arts plastiques), referiendo na e materialidat tangible di e obra. Arte visual ta wòrdu kreá den estudio, riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den museonan, galerianan, eksposishonnan i espasio públiko. Tambe tin kolekshonnan di arte den posesion di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == Arte visual tin un historia largu ku ta kuminsá den prehistoria, ku pintura rupestre i obhetonan dekorativo. Den civilisashonnan antiguo manera Egipto, Mesopotamia, Gresia i Roma, arte visual tabata sirbi funshonnan religioso, polítiko i dekorativo. Durante Edad Media, arte tabata hopi bia liga na iglesia, miéntras ku den Renacimiento a surgi un enfoke riba perspektiva, realismo i e artista komo individu kreativo. Den siglo 19 i 20, movimientonan manera impresionismo, ekspresionismo i surrealismo a amplia e definishon di arte visual. Den epoka moderno i kontemporáneo, arte visual a bira mas diversifiká, inkluyendo medio digital, instalashon i arte konseptual, ku a desafia e idea tradishonal di kiko ta un obra di arte. == Caracteristica == E karakterístika prinsipal di arte visual ta su enfoke riba e aspekto visual i estétiko. Elementonan importante den arte visual ta incluí: forma koló linea tekstura espasio komposishon Arte visual por ta representativo (mustrando realidad) òf abstrakto (sin representashon literal). E interpretashon di un obra di arte por varia segun e espectador, su konteks kultural i su eksperensia personal. Ademas, arte visual por tin diferente funshonnan, manera ekspreshon personal, komunikashon di idea, dokumentashon historiko òf dekorashon. == Caribe Hulandes == Den Karibe Hulandes, arte visual ta un refleho di historia, identidat i diversidat kultural di e region. Artistanan lokal ta usa medio manera pintura, eskultura i fotografia pa eksplorá tema manera kolonialismo, identidat, diaspora i relashon ku medio ambiente. Arte visual den e islanan ta influensiá pa tradishonnan Afrikano, Europeo i Indígena, ku ta resulta den un estilo úniko i hibrido. Ademas di arte den galerianan, tin un presensia fuerte di arte públiko, manera murales i instalashonnan den espasio urbano. Organisashonnan kultural, museonan i fundashonnan den Aruba, Kòrsou i Boneiru ta stimulá desaroyo di arte visual dor di eksposishonnan, edukashon i sosten di artistanan lokal. == Mira tambe == * [[Artista di Karibe Hulandes|Lista di artista di Caribe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] [[:Kategoria: -------------- '''Arte visual''' (na [[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts''), ta e formanan di arte den cua imagen, of lo visual, ta tuma precedencia. E imagen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un obheto di arte. E ta distinto for di [[arte di tarima]], pa cua e presencia di un publico bibo ta esencial. E artenan visual ta formanan di arte manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, imágen, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Hopi disiplina artístiko manera arte performátiko, arte konseptual i arte di textil, tambe ta enserá aspekto di arte visual, i tambe arte di otro tipo. Den e artenan visual, e artenan apliká,<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20170623143359/http://www.buzzle.com/articles/different-forms-of-art.html ''Different Forms of Art – Applied Art'']}}. Buzzle.com. Retrieved 11 December 2010.</ref> manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior, i arte dekorativo<ref>{{cite web |url=http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |title=Centre for Arts and Design in Toronto, Canada |publisher=Georgebrown.ca |date=2011-02-15 |access-date=2011-10-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111028075227/http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |archive-date=2011-10-28}}</ref> tambe ta inkluí. Arte visual ta e forma di arte den kua e imágen, òf e visual, ta tuma presedensia. E imágen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un opheto di arte. Un opheto di arte por tuma un forma plat, manera un pintura, òf un forma tridimenshonal, manera un eskultura. Den paisnan di abla ingles, e ta wòrdu referí na dje komo ‘e arte visual’. Arte visual tambe ta wòrdu referí na dje, usando un galicismo, komo arte plástiko (franses: les arts plastiques). Plástik ta nifiká tangibel, material; e materialidat aki ta para den kontraste ku e abstrakshon di e artenan di aktuashon: baile, teater i músika, ku ta tuma lugá den tempu. Tur dos tipo di arte ta proveé ​​e televidente ku un eksperensia estétiko, den forma di un eksperensia sensorial eksepshonal. Arte visual ta wòrdu kreá prinsipalmente den studio pero tambe riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den eksposishonnan den museonan, galerianan, inisiativanan di artista, i espasio públiko. Ménos públiko ta e kolekshonnan di arte di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == == Caracteristica == == Caribe Hulandes == Den Caribe Hulandes, arte visual {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] --------------------------------------- {{Databox}} Un '''cas di cunucu''' (papiamentu: ''kas di kunuku'') ta un cas tipico na e [[islanan ABC]], cu usualmente ta situa den [[kunuku|cunucu]]. Cunucu ta derivá for di e palabra indjan ''conuco'', un nomber cu a wordo adopta despues pa e Spañónan na Antias y Venezuela. Cunucu ta nifica tambe un pida tereno di agricultura, sea den uzo of nò. Awendia e palabra cunucu ta referi na ‘plantacion’ (i tambe ‘campo’).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kunuku], Encyclopedie van Curaçao</ref> Despues di e conkista di e islanan door di e Hulandesnan, e [[West Indische Compagnie]] (WIC) a establece plantacionnan na gran eskala pa komersio ku Europa. Pa traha riba e plantashinan, nan tabata trece catibonan for di [[Afrika|Africa]] y a traha casnan riba e tereno di plantashon, den e estilo custumber na West Africa. Materialnan comun riba e islanan, manera palu, piedra di coral, piedra di kalki of lodo mescla ku sterilisashon di baka riba un mimbre di rama, tabata wòrdu usá pa e murayanan, i palu di maishi òf kaña tabata wòrdu usá pa e daknan. E materialnan aki ta reflehá den e palabranan papiamentu: kas di yerba ta nifiká “hut di yerba”, [[cas di torto]] ta nifica “hut di lodo”, kas di pal’i maishi ta nifiká “hut di palu di maishi”. Kunuku is de algemene naam voor het landelijke gebied van de Benedenwindse Eilanden, al of niet in gebruik voor landbouw of veeteelt. Het woord is afgeleid van het Indiaanse conuco, een naam later overgenomen door de Spanjaarden in de Antillen en Venezuela. Kunuku betekent ook een stuk landbouwgrond al of niet in gebruik. == Aruba == Na Aruba ta dividí casnan di cunuku den cuater categoria. Casnan prome cu 1920, casnan despues di 1920, casnan cu un dak y casnan cu dos dak.[1] == Boneiru == Na Boneiru na 1937, segun e teniente gobernador, e introdukshon di e diseño standart di kunuku no tabata nesesario “E kunukero i/òf trahadó boneriano, kontrali na su kompañero di klas den gran mayoria di e di dos òf di tres distrito riba Curaçao, no tin su kas di baka pa biba aden tur ora, sino mas bien pa sirbi komo refugio durante áwaseru òf mal tempu atrobe - esaki ta e rancho òf ramada - ora e tin ku traha riba e tereno Normalmente e tin su mes kas den un di e pueblonan òf hamletnan riba e isla i e ta pues muchu mas mihó ku e promedio di kas di konukoe na Curaçao. ." E gobernador ta skirbi mas aleu: “Por deklará kompletamente di e boneriano ku e tin e karakterístika ku no ta sufisientemente apresiá pa kuida su kas masha bon (…) pa e por haña su mes kas e lo priva su mes di hopi, asta sufisiente kuminda i paña".[2] == Kòrsou == Ora sklabitut a wòrdu aboli riba 1 di yüli 1863, ex-catibunan a haña terenonan chikitu ku nan por a usa pa kultivá kuminda. E fundashon di e refineria di zeta (e Isla) na kuminsamentu di siglo 20 a kombertí e trahadónan di plantashon anterior den trahadónan di refineria di zeta. Durante e periodo aki, bleki di zeta i piedra aplastá tambe ta wòrdu usá pa e murayanan di e kasnan i bleki aplastá, blachi di heru ondula i tegel di dak pa e daknan. E kasnan aki ta wòrdu yamá kas krioyo. Kasnan tambe a wòrdu konstruí di palu ku a wòrdu usá komo pakete pa transporte di merkansia pa laman. E kasnan aki ta wòrdu yamá kasnan di planki, Papiamentu: kas di tabla. E kasnan original di Kunuku no tabatin un veranda ni un kushina pafó. Un desaroyo den e añanan despues di Segundo Guera Mundial ta ku kasnan ta wòrdu konstruí segun e konsepto di kunuku, pero ku un kushina i un veranda paden. Construccion ta wordo haci cu material manera piedra y tegel di dak. [[:Kategoria:Islanan ABC]] ---------------------------- {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = NGO | nomber = Stichting Rancho | abrevia = | logo = | imagen = | stop_imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]] | funda_na = | origina_di = | fusion_di = | fundado = | termina = | ideologia = conservacion di patrimonio cultural | presidente = Clifford Rosa | director = | coordinado = | subdirector = | embahador = | propietario = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | internacional= International National Trust Organisation | entrada = | costo = | sponsor = | parameter = | parameter_info = }} '''Stichting Rancho''' ta un organisacion no gubernamental (NGO) estableci dia [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]], dedica na conserva e herencia cultural, historico, y arkitectonico di e bario historico di Rancho na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. Situá na Visstraat 1, e fundashon ta enfoká riba protehá monumentonan lokal, hasi investigashon históriko, i organisá aktividatnan di komunidat pa mantené e área su identidat komo un asentamentu krusial di piskadó anterior. E fundacion comunitario ta traha consistentemente pa preserva, promove y fortalece e herencia cultural y natural di bario Rancho, Oranjestad y Aruba en general. Desde su fundacion, e organisacion a enfoca riba iniciativa cu ta conecta comunidad, historia, cultura y educacion, ainda den periodo cu circunstancianan externo a obliga adaptacion y reformulacion di plan y proyecto. Varios proyecto den curso di tempo:<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260122.pdf Stichting Rancho ta presenta agenda cultural cu enfoke riba herencia y participacion comunitario], BDA (22 di januari 2026)</ref> * Adopta un Hanchi, un concepto cu ta enfoca riba cuido y reconexion cu espacio publico y patrimonio local. * Tempo pa Click, ta ofrece un perspectiva alternativo riba exposicionnan cultural, specialmente pa contenido cu normalmente no ta logra visibilidad amplio. * Hof ’i Bario di Rancho ta representa otro iniciativa importante cu ta enfoca riba espacio berde y herencia natural dentro di e bario. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------- {{Databox}} '''Ren bak na Kòrsou''' of '''Bak di awa di lluvia na Kòrsou''', tambe yama '''ren bak''' ta \[\[put di awa di lluvia]] ku ta sirbi riba isla di [[Kòrsou]] pa warda awa di lluvia.<ref name=":1">{{Cita notisia |outor=Dennis Pikero |titulo='Regenwater maakt lekkere thee' |fuente=Ñapa |fecha=24 aprel 2004 |página=3}}</ref> E baknan ta konsistí di [[kal]], zjata, pieda grandi i simènt. Piedra grandi tabata trese for di [[Ronde Klip]] riba karret di palu (''trùk di palu''). Tin diferente tipo di bak. Algun ta riba tera (bougròndiko), otro ta bou di tera bou di sali di kas òf serka di entrada. Tin tambe ku ta pegu na kas òf un tiki leu for di dje. Klima di Kòrsou ta [[semi-arido]], ku un proméshu di lluvia di mas o ménos 550 mm pa aña. Tèmperatura tambe tin su influensia: ta variá entre 25.3 °C i 31.0 °C. Esaki ta pone suminisro di awa na preshon, tantu pa hende komo pa mata.<ref>{{Citeer web |url=[https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/](https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/) |titel=TUINAANLEG OP CURACAO |datum=25 òktober 2022 |werk=[www.viviansnursery.com](http://www.viviansnursery.com)}}</ref> == Historia == Historia di suminisro di awa ta inkluí den e [[Canon di Kòrsou]].<ref>{{Cita web |url=[https://canoncuracao.cw/39-water/](https://canoncuracao.cw/39-water/) |titulo=39. Awa |fecha=25 òktober 2022 |fuente=Canon di Kòrsou}}</ref> E promé bibu di isla tabata uza put di pia (''pos di pia'') pa haña awa. E putnan aki tabata haña preferensia na lugá ku un nivel haltu di awa den tera ([[freatisch vlak]]).<ref>{{Citeer web |url=[https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-](https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-) |titel=GRONDWATERPEIL EN WATERVOORZIENING OP CURACAO ... |datum=2022-10-25 |werk=Yumpu.com}}</ref> Ku yegada di [[Spañanon]] i despues \[\[Hulandes]], hende a haña instrumento pa traha put mas profundo. Na lugá ku tabatin hopi put, manera rònt di \[\[Schottegat]], a kominsá papia di 'plantashon di awa'. Pero ku demanda grandi, nivel di awa den tera a baha i hopi put a seca. Den sieklo di 19 hende por a kumpra awa ku tabata yega for di otro lugá, pero tabatin tambe bak di awa bou di kas di pieda, serka di entrada (''sala'') òf \[\[patio]]. Na plantashonnan, te den sieklo 20, hende tabata dependé di pos i baril grandi. Tabatin gota i baril, pero no tabatin bak. Uso di bak a yega ku peliger di \[\[mushi di fiebre amariyo]]. Na kas haltu (kas di campo) ta encontra bak regularmente. Na esaki no tabatin put serka. Otro manera pa haña awa manera kar di awa (''garosh’i awa'') no tabata praktiká hopi. Ku yegada di [[Isla (raffinaderia)|raffinaderia di Shell]], demanda pa awa di bèbèr a subi. Na 1928 Shell a kuminsá \[\[destilashon|destilá]] awa salá. Mas lat a instala \[\[leiding di awa]], ku den anjanan 1960 a yega prome mayoria di kas. \== Balor == Baknan na Kòrsou tin balor histórico.<ref name=":0">{{Cita buki |titulo=Monumenten in de steigers |outor=Jan Toeter |ko-outor=Anko van der Woude, Henk Langenfeld |pagina=35–37}}</ref> Dependiendo di e lugá, por tin balor arkitektoniko i monumental tambe. Bak ku ta separá for di kas ta risibí awa for di kas por medio di [[akwadukt]]. Baknan tin muraya hopi diki i e muraya ta bira mas diki abou. Den eskinan e murayanan tin forma rondá, i tin hopi [[spuwadó di awa]] (''sakadó''). Por tin un dak ku [[tegel di dak]]. Interior di un bak ta wòrdu fini-fini pa evitá [[alga]]. Den baknan tin piskadó chikí pa kome insekt i alga. Kualidat di awa ta kontrolá pa Departamento di Salú (GGD) di gobièrnu Kòrsou. Awa di bak ta bon pa hasi tè, pa kosecha lokal i segun algun hende ideal pa laba kabey.<ref name=":1" /> == Monumento == Baknan todavía ta sirbi pa warda awa. Tambe ta haña uso nobo. Tin hende ku ta mira un bak komo un luhu. Hopi kas no tin mas un bak òf e a wòrdu usa pa otro motibo. Tin kas ku a pone un piso riba un bak. Otro ta konvertí e bak den kamber di drumi, ofisina, pisina, kamber di was òf espasio pa archi. Den e kambio aki mester tene konta ku regla pa protehá e balor monumental. Ora di habri bentana, tamaño mester keda limitado. Karakterístika di monumento no mester pèrdè den restourashon. Tin direkshon espesiál pa preparashon i realizashon. Por ehèmpel, yená e bak te nivel di chon. Esaki ta posibel basta ku e proseso por wòrdu reversá.<ref name=":0" /> Na [[Landhuis Rooi Catootje]] tin un ehèmpel kla di un bak di awa ku balor monumental. Riba mapa i portret por mira ku e bak ta un tiki leu for di e kas. Na bochinanan di sakadó tin rechi pa stòp para i blachi di drenta. {{Appendix}} --------------- == Burg di Pos Chikito == Un brug cu a keda construi den afia 1928-1929 como "Brug di conexion" pa conecta e dos oriyanan na cada banda di [[Spaans Lagoen]]. E brug a keda cla dia 26 di september [Hartog, Aruba zoals het was, zoals het werd. Afb. 87]. E ‘brug’ ta forma un conexion masha importante entre e caminda cu tambe a keda construi den e temponan ey, conectando Oranjestad cu San Nicolas. E tipo di brug aki ta un combinacion di un brug permanente pa trafico y brug di conexion. Tabatin papia di haci e brug mas hancho. Realisacion di esaki no a cristalisa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2003/page/8/mode/1up?q=piedra+di+mula Kalender Monumentenfonds]</ref> == Kurimiauw 2 == E cas di cunucu a wordo traha den e forma traditional di artesania. El a wordo traha na final di siglo diesnuebe, probablemente como homenage na e matrimonio di sefior Kelly. Originalmente e curason di e cas tabata exsisti di handrij parti zuid y posiblemente tambe cu un cushina parti pabou di esey. Mester remarca cu tempo nan aya e productonan di recurso tabata: piscamento, cria di bestia manera galifia y porco y traha den plantacion di sucu na Cuba. E cas di cunucu aki ta di gran interes arkitectura historico pa motibo di su biehes. ==Schelpstraat 36 y 38 == E cas ta forma un unidad di dos parti. E prome parti, e cas di cunucu, fecha na final di siglo 19 y e di dos parti, e cas di comerciante ta construi den comienso di siglo 20. E arkitecto di tur dos e edificionan tabata Abelardo Henriquez casa cu Dominica Figaroa. Tur dos e edificionan tabata yama durante e bida di sr. Abelardo Junior den boca di pueblo “La Casa de la Municipalidad”. Riba 17 di april 1997 e casnan a wordo cumpra pa Stiching Monumenten fonds. E trabounan di restaurashon a dura di 30 di oktober pa 14 di december 2001. ==Seroe Patrishi Ongd.(z/n) - Begraafplaats== Den e santana Protestant aki tin diesseis graf. E ta situa na e caminda di santo meimei di Seroe Patrishi y Shiribana y tin un cura di cadushi rond di dje cu un muraya di piedra. Akinan a wordo dera e Comandeur Simon Plats. E tabata Comandeur pa solamente 8 luna na Aruba (1826-1827), caminda cu e | a fayese inespera. E grafnan ta conoci como grafnan di comandeur. Tin diferente lugar na Aruba cu ta conoci pa nan grafnan di comandeur. ==Papilon 110 == Un cas hopi unico cu ta consisti di dos edificio conecta na otro. E cas ta situa na e banda pariba di caminda di Santa Martha pa Santa Cruz. E noknan die cas ta core di pariba pa pabou. E edificionan ta consisti di un piso bou di un dak di cuatro banda traha di zink acaba cu decoracion riba cada punta di contacto di e noknan. Contra di e banda pabou di e edificio mas dilanti tin un edificio den un forma cuadra bou di un dak sera. Riba e banda pabou di e edificio pa zuid tin un cushina bou di un dak ful sera. Contra esaki tin un fogon cu un fundeshi den forma di un bloki, cu un schoorsteen y un capa ariba. ==Rooi Koochi 4== E cas aki ta un ehempel unico di cambio di periodo di arcitecto for di klei pa piedra y ta den bon condicion. E arcitectura a keda manera cu e tabata. E ta ilustra un cas di cunucu traha den siglo 19 den un forma artesano tradicional cu e nok casi den e direccion di pariba pabou. E banda di ariba di e cas ta traha di piedra. Sin embargo e murayanan di e galeria ta traha di klei. Remarkabel ta cu e cas ta traha riba un tereno cu ta baha na e banda zuid. Pa kita e diferencia aki e banda zuid di e cas ta traha riba un pida ariba cu ta yena. == Wilhelminastraat 11 == E cas na skina aki traha den siglo 19 ta un cas di cunucu. E cas a wordo recientemente renoba pa motibo di su funcion nobo “Optica Kok”. Posibelmente e extencion di y contra e banda pariba di e galeria di e banda zuid tambe tabata wordo usa originalmente como un sitio pa un empresa y un tienda. Contra di e banda pa nord bo ta hana un cas di siglo 20 bou di un dak cu cuatro banda cu tin un benhada den aspecto cu e banda pariba di e cas di cunucu. E nok ta para vertical riba e entrada di auto. Posibelmente e entrada aki tabata un caya. E cas aki ta pertenece na e infrastructura municipal di Oranjestad di antes. == Palm Beach 21 == Un ehempel bunita y unico di un cas di cunucu. E cas ta orienta di OZO -WNW. Remarcabel ta e fogon hancho. Cu e fogon aki ta haa un cushina chikito. Esaki bo por yega for di pafo. Esaki ta duna un motibo pa pensa cu tabata tin un negoshi di cuminda akinan. E cas tin un dak di dos banda cu zink ariba; e construccion y galeria ta laga bo supone cu originalmente tabata tin un dak traha di torto of di otro material traditional. == Seroe Patrishi 9 == E cas di cunucu traha di lodo a wordo construi medio siglo 19 riba tereno y bou di guia di Aresidius van der Biezen. E cas ta orienta cu su nok OW. E cas ta consisti di diferente material manera klei y piedra. Piedra, hopi usa den trahamento di cas, ta un piedra natural forma den pida iregular. E parti zuid die cas tin un entrada. Na cada banda di e cas nos tin un bentana grandi cu contrabentana di palo pega na dje cu ta habri bai afo. Dor di su posicion na caminda grandi bo por wak e cas bon. ==Macuarima 161 == cas di cunucu cu regenbak conoci como Cas Decora a wordo traha arededor di ana 1935. E arcitecto tabata Ignatio Ras, cunucero y metsla. E a traha e decoracionnan na e banda nord di e cas tambe. (informacion agradabel di Arsenio Ras). E cas ta orienta di pariba-pabou. E platchi zinknan pinta un color cora maron y e nok pinta blanco y e “kepersnan” ta pone enfoke riba e combinacion di color di e panchinan di dak cu e scama di decoracion gepleister ariba. E cas aki ta di gran importancia pa motibo di su bunitesa, e nificacion pa e conocimente, e historia di e isla Aruba y e balor di e pueblo. ==Brazil 12 == E cas di cunucu aki a wordo construi den e afianan 1928/1929 bou di encargo di sefor Winterdaal (tata di José Maria Winterdaal). E murayanan di e curason di e cas, ta traha di piedra, esun die galeria y cushina y tambe e muraya di e regenbak ta traha di beton cu bloki cement. E w.c. ta los riba e tereno patras di cas y tin un dak sera. E cas ta di gran interes pa e isla di Aruba pa motibo di su arcitectura historico y e balor tipico. Pa nord oost di e cas tin dos piedra di mula maishi pa mira. {{Appendix}} -------------- {{Databox}} '''Bamba''' ta un instrumento musikal Bamba ta konsistí di dos pida bambu hòl, yamá kaña brabu. Laman ta karga trese bambu òf kaña brabu na kosta nort di Boneiru. For di tur e pipanan ku ta yega kantu, ta skohe esunnan ku tin un diameter entre 7 pa 12 centimeter. Ta kòrta un pipa mas largu ku e otro. Ta toka bamba batiendo duru abou riba tera. E tokadó di bamba tin den kada man un pipa di bambu i e ta bati un biaha esun i otro biaha e otro riba suela. Bamba ta un di e instrumèntnan rítmiko mas simpel i mas bieu31,32.<ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/Wij+zijn+Bonaire%20(4).pdf</ref> Un instrumento musikal trahá di dos pida bambú ku a bashí afó, yamá kaña brabu. Ta haña e takinan di bambú aki labá kantu na kosta di Boneiru i Kòrsou. For di e takinan aki, kada un di mas o ménos 7 pa 8 cm di diameter, ta kòrta dos pida di largura desigual—60 i 70 cm. Ku eksepshon di e partishon mas abou, tur otro partishon di kada pida ta wòrdu perforá. E parti abou di e bamba ta kòrtá 10 cm bou di e partishon sin perforashon. E bamba ta wòrdu toka dor di stamp’é rítmikamente riba un superfisie duru; huntu ku otro instrumentonan, inkluso e quarta i e guitara, e bamba ta kompañá kansionnan durante e fiestanan di San Juan i San Pedro na Boneiru. Den e kompañamentu aki, e bamba ta funshoná komo un kontrabas. P’esei e larguranan ta wòrdu kòrtá di tal manera ku, ku e piesa mas largu ta fungi komo e nota fundamental, e piesa mas kòrtiku ta aproksimá e di kuater nota mas serka posibel. E instrumento aki, konosí den organologia komo tubonan di stèmpel, ta wòrdu hañá rònt mundu: na Afrika, Sentro i Sur Amérika, Asia i Sur Pasífiko. Su struktura simpel ta hasié un di e instrumentonan di ritmo di mas bieu.<ref name=:"2">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bamba], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] ------------------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Karko''' ta un instrumento traha di un kokolishi ku e punta korta afo. Suplamento ta wordo hasi dor di e apertura ku a wòrdu kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di [[Boneiru]]. E carco ta un kokolishi cu e punta corta afo. Suplamento ta wordo haci door di e apertura cu a wordo kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di Boneiru. {{Appendix}} *Orígen: E kalko (tambe konosí komo karko) ta un instrumento natural ku orígen den tradishon Afrikano i Indígeno Karibeño. Tabata uzá pa komunikashon, selebrashon i músika spiritual den komunidat kolonial. *Deskripshon: Un koncha grandi di see (Queen Conch), ku su punta a kue pa krea un bochin. Supla duru den e bochin ta produsí un son ronko, bronzit i resonante, manera un trompeta rudimentario. *Uzo: E kalko tabata sirbi komo instrumento di señal: pa yama hende, marká kuminsamentu di fiesta, ceremonia, of ritu. Tambe tabata forma parti di banda folklóriko komo introdukshon musikal. *Género musikal: Tambú, Seú, Músika folklóriko *Gruponan konosí: Grupo Danzarte (Kòrsou) Grupo Tutti Frutti (Boneiru) Grupos folklóriko di Seú {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] ------------------------------------ {{Databox}} '''Kimba Tutu''' ta un instrumento musikal *Orígen: "Kimba tutu" ta un nòmber folklóriko pa un tambú ku orígen Afrikano, ku a bira parti di ekspreshon folklóriko den islanan ABC. "Kimba" referí na bai riba ku energia; "tutu" posibelmente referí na su son. *Deskripshon: Un tambú trahá di barika di palo ku kuero tensá riba su kabes. Por bati ku man of ku palito. E tambú ta produsi un son profundo, energiétiko i pulsante. *Uzo: Uzá den danza folklóriko i fiesta, asina manera tambú. Ta stimulá moveshon di kurpa, i sirbi komo ekspreshon di resistensia kultural i identidad. *Género musikal: Tambú, Danza folklóriko, Músika di resistensia i identidad Afrikano-karibeño *Gruponan konosí: Grupo di Tambú Tradishonal (Kòrsou) Fundashon di Musika Antiyano Presentashon den Siman di Kultura [[:Kategoria:Instrumento musikal]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Kòrsou]] -------------------------- [[:Kategoria:Herensia kultural]] ---------------------- '''Fogon''' ta un luga den kushina Kandela den kushina, kaminda tabata kushiná riba e konfó (wechi di kandela), yená ku karbon. E huma por a sali dor di e chimenea riba e kamina aki. Solamente e kasnan di e miembronan mas riku di e poblashon tabatin un fogón, inkluyendo e kasnan di kunuku. Damio trahá di tres piedra, riba kua tabata hasi kushinamentu (tres pied’i fogón). Zie es.wiki: hogar (fuego):El hogar, chimenea o lar,1​es el lugar de una casa donde se enciende fuego con leña o algún otro combustible. Durante siglos fue el espacio de las viviendas usado como cocina y foco de calor, un entorno común que servía de estancia y comedor (de invierno). ------------------ == Esclavo Thico == Awe dia 16 di september Thico, un esclavo di Aruba, a wordo conmemora durante di e proyecto Caquetio, Africano, Europeano: Nos tur ta un famia cu a tuma luga na Club Kibrahacha 60+, Archivo Nacional y Museo Archeologico.<ref>https://solodipueblo.com/thico-e-prome-esclavo-conoci-cu-a-para-pa-su-libertad-na-aruba/ Thico e prome esclavo conoci cu a para pa su libertad na Aruba], SolodiPueblo (12 september 2024)</ref> Thico tabata e prome esclavo na Aruba cu a para pa su libertad segun e buki di historia De Geschiedenis van Aruba tot 1816 scirbi pa señor Adi Martis. Thico su acto di protesta a tuma luga den e aña 1795, hopi prome cu e esclavo popularisa Virginia kende a nace 47 aña despues. Thico tabata un esclavo di e commandeur Bochard Specht kende tabata e commander na Aruba di 1792 te 1797 e tempo cu el a bira malo. Thico a wordo poni den (hand)boei y manda Corsou. Den e journal di e gobernador di dia 16 di september 1795 ta scirbi cu Thico lo wordo sera te ora cu e wordo bendi na un otro doño pafo di Corsou. El a wordo castiga pasobra commandeur Bochard Specht a consider’e di tin e audacia y frescura pa para pa su libertad. Awendia nos lo bisa cu el a demonstra curashi y cu e tabata asertivo. Thico a para pa su libertad na Aruba un dos luna prome cu Tula y Carpata a para pa libertad na Corsou. E carta di Bochard Specht na e Gobernador Johannes Abrahamszoon de Veer tabata di 17 di juni 1795 y Tula y Carpata a cuminsa nan lucha dia 17 di augustus 1795. Bishita Archivo Naional pa mira e bunita pinturanan di algun di nos adulto mayor cu ta comunica cu nos nan pensamento y sintimento en relacion cu sclavitud. {{Appendix}} ---------------- {{Databox}} '''Agan''' ta un instrumento di batido, tambe yamá heru, ku antiguamente tabata wòrdu usá pa akompañá e *tambu i e *kachu durante e fiesta di kosecha. Ademas, e agan tabata ser usa pa indiká e medida ora di hasi trabou pisá i ora di karga hende pa hospital. E instrumento aki ta forma di un skèrpi ku a keda kibra for di un plaka, ku a bira kasi un kobra, i e tin un largura di mas o ménos 40 cm i un diametro di mas o ménos 10 cm. E agan tabata wòrdu toka ku e slòt na suela, riba brasa, dor di bati riba dje ku un bara di heru, di mas o ménos 30 centimeter largu, yamá manga. Pa protehá e kurpa di e brasa di e hungadó i tambe pa aumenta e posibilidatnan di wega, un banda di heru - barbá - tabata wòrdu pone na e man ku tabata tene e agan. E agan, tambe konosí na Afrika Occidental, Nigeria i Benin, ta wòrdu toka durante ritualnan den honor di ⁇ Ogun ⁇ , e Dios di heru. (Kontra. Haiti: ⁇ hogan ⁇ , Cuba: ⁇ ogan ⁇ ). {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Aruba]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] Een slaginstrument, ook heru genaamd, dat vroeger gebruikt werd om de * tambu en de * kachu te begeleiden tijdens de oogstfeesten. Ook werd de agan gebruikt om de maat aan te geven bij het verrichten van zware arbeid en bij het dragen van mensen naar het ziekenhuis. Gemaakt van een bijna tot een koker omgebogen afgebroken schaar van een ploeg, heeft dit instrument een lengte van ongeveer 40 cm en een doorsnede van ongeveer 10 cm. De agan werd met de gleuf naar boven gekeerd liggend op de arm bespeeld door er met een ijzeren staafje, ongeveer 30 cm lang, manga genaamd, op te slaan. Om de huid van de arm van de bespeler te beschermen en tevens om de speelmogelijkheden te vergroten, werd een ijzeren band - barbá - om de pols gedaan bij de hand waarmee de agan werd vastgehouden. De agan, ook bekend in West-Afrika, Nigeria en Benin, wordt daar bespeeld tijdens rituelen ter ere van “Ogun”, de God van het ijzer. (Vgl. Haïti: “hogan”, Cuba: “ogan”).<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Agan], Encyclopedie van Curaçao</ref> ---------------- hoetink {{Databox}} '''Becu''', ta un instrumento musikal traha di un uitgehold stemgel di maishi di 40 pa 50 cm di largura. midden in e stemgel zijn vlak naast elkaar twee spleetjes gesneden, waardooor de muzikant blaast. De open uiteinden worden met de handel min of meer afgesloten om het geluid te temperen. ook de stengel van het suikerriet werd er wel eens voor gebruikt. {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] Bekú Een muziekinstrument gemaakt van een uitgeholde sorghostengel (de stengel van de zogenaamde "maishi chiki" plant) van 40 a 50 cm lengte en 2 cm dikte. Op ongeveer 3 cm van een der gaatjes, echter op de lijn die gevormd wordt door de twee gaatjes, wordt in de lengte van de stengel een tongetje ingesneden, waardoor beurtelings wordt geblazen en gezogen. De toonhoogte-verschillen worden verkregen door de gaten met de duimen beurtelings af te sluiten en te openen. De bekú werd gespeeld om de tijd te doden bij het bewaken van de sorghovelden tegen vernieling door vogels en andere dieren. Ook werd de bekú tijdens familiefeesten gespeeld, begeleid door de wiri en de bamba. Wordt vandaag nog gespeeld in Benin en Opper-Volta, respectievelijk papo en bumpa genoemd.<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Beku], Encyclopedie van Curacao</ref> -------- {{Databox}} '''Barí''' ta un instrumento musikal Na Boneiru, barí ta referí tantu na e instrumènt mas importante den músika kultural, komo na e selebrashon di barí. Ántes tabata usa barí di ròm komo instrumènt. Despues ku e barínan ei no tabata bini mas, a kuminsá traha barí di palu. Ta kurti kueru di kabritu òf di karné pa pone riba e barí. Grandinan ta bisa ku e kueru di karné ta toka mas mihó ku esun di kabritu. E tokadó ta wanta e barí krusando su pianan rònt di e barí. Pa e barí saka zonido, e tokadó ta bati ku su dedenan riba e kueru33. == Wiri == Ta traha wiri di heru, koper òf stal. Si usa heru, e zonido di wiri ta mas kla. E largura di wiri ta entre 20 ku 30 centimeter. Den e hanchura di e wiri, nan ta skèrf algun strepi di punta pa punta. Pa toka wiri e tokadó ta tene e instrumènt den su man. Den su otro man e tin un otro heru ku e ta raspa riba e instrumènt pa saka ritmo. Na Boneiru wiri ta un instrumènt ku no por falta34.44 {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[Category:Instrumento musikal]] ---------------------------------- == Sinfonia di man == Durante di e selebrashon di maskarada, e instrumènt mas prinsipal ta sinfonia di man. Esaki ta un sinfonia ku ta toka ku man. E tokadó di sinfonia di man ta dirigí e grupo di maskarada. Otro tipo di instrumènt Segun tempu ta desaroyá, gruponan a introdusí mas instrumènt musikal den e ritmo kultural di Boneiru. Esnan ku mi a menshoná tabata tei tur tempu i tei te dia di awe. Tin instrumènt di ántes ku awendia bandanan no ta usa mashá mas. Por ehèmpel karkó. Karkó ta e kokolishi di mas grandi na Boneiru. Tabata usa kaska di karkó ántes komo instrumènt di supla pa tur tipo di okashon. -------------------------- {{Databox}} '''Premio Sticusa''' tabata un premio literario pa tur idioma di Surnam i Antias Hulandes, pr ehempel Srnan Tongo, Hindi i Papiamentu ku eksepshon di hulandes. * 1976 ** premio literario - Guillermo Rosario ** premio di incentivo - Henry Habibe; Federico Oduber *1975 ** premio literario - [[Antoine Maduro]] *1976 *1977 ** premio di incentivo - [[Pacheco Domacassé]] (rechasa) [[Category:Kultura]] [[Category:Antias Hulandes]] ------------------- '''Adriaan Lacle''' ([[16 di yüni|16 di juni]] [[1866]] - [[21 di yüni|21 di juni]] [[1935]]), tabata un komersiante magnate Arubano. cu ta conecta cu varios eificio di herencia: * Casa La Quinta * [[Cas Veneranda]] * stadhuis di oranjestad * [[Fontein (Aruba)|Fontein]] == Biografia == Hij is geboren op 16 juni 1866, yiu di Casper Pieter Laclé en Nano Jacomina Nicolasa Henricus y tabata e mayor di seis yu. No tin hopi konosementu tokante su edukashon di mucha òf kualke di su promé eksperensianan di negoshi, pero durante su bida laboral e a yuda hende haña prestamo, tabata un komersiante ku a logra hopi, i tabata doño di varios tereno. De echo, el a encarga e konstrukshon di e famoso kastigu La Quinta Carmen, awor un restorant. Ounke nunka e mes no a biba den e kas bunita ei, su kas mes tambe tabata reflehá su éksito i bon gusto. Awe ainda su kas ta den bon kondishon i por haña e kas den e kaya di Oranjestad. Pa loke ta trata su bida personal, ta bisa ku el a kasa dos biaha durante su bida. E tabatin su promé yu muhé durante su promé matrimonio, pero el a pèrdè su esposa poko despues di su nasementu. Durante su di dos matrimonio el a haña 16 yu. Sinembargo, a bisa ku solamente 11 di e 17 hòmbernan ei a logra pasa 18 aña di edat. Na 1891 el a bolbe casa cu Leonsa Oduber (1871- 1951) El a fayece na e edad di 69 ana. (Oranjestad)—The name Adriaan Laclé may ring a bell to locals as one of the bigger roads on the island, but about a century ago, Adriaan Laclé was a rich businessman, well-known for his generosity, wealth, and taste. Adriaan was born in 1866 and was the eldest of six children. Not much is known about his childhood upbringing or any of his earlier business ordeals, but during his hay day he often helped people get loans, was a well-established trader, and owned several plots of land. In fact, he commissioned the construction of the famous La Quinta Carmen manor—now a restaurant. Though he himself never lived in the beautiful manor, his own house also reflected his success and good taste. Today his house still stands in good condition and can be found in the back streets of main street Oranjestad. Regarding his personal life, it has been said that he was married twice during his lifetime. He had his first daughter during his first marriage but lost his wife soon after her birth. During his second marriage, he fathered 16 children. However, it has been said that only 11 of those 17 made it past 18 years of age. Perhaps two of his most well-known daughters are Maria Monica Laclé and Maria Veneranda Laclé, who went on to marry successful brothers Eloy Arends and Maximilian Arends, respectively. Their houses are still standing; Eloy and Maria Monica’s mansion functions as a townhall, used to host civil marriages, while Maximilian and Maria Veneranda’s house stands on the opposite side of the road to them—though currently under renovation after years left in ruin.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240521.pdf Adriaan Laclé One of Aruba’s richest men in the twentieth century], Aruba Today (21 di mei 2024) </ref> Source: De Kolibrie op de Rots (en meer over de geschiedenis van Aruba) by Evert Bongers {{Appendix}} ---------------------------- {{Databox}} [[File:Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg|thumb|Pan bati cu pisca y cabaron]] en.wiki: '''Pan bati''' ta un pan plat, cu ta un autentico specialidad di e cushina [[Aruba]]no. Na Aruba ta come esaki como pan y na banda di otro platonan manera sopa carni, stoba y paska hasa. Tambe por come cu sucu riba dje o otro reyeno. Pan bati ta parce un pancake, pero cu un sabor diferente y hopi menos dushi.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> E ta traha di hariña di maishi (sorghum), hariña di trigo y lechi. Originalmente e tabata wordo traha riba un casuela, awendia ta uza un panchi.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> E creacion di pan bati a ser influencia pa diferente cultura manera esun di e conkistadonan [[Spaña|Spaño]] i esun di e nativonan indjan. Pero e influencia di mas grandi a bini di e cultura crioyo Arubano. Pan bati ta un auténtiko plato di Aruba, ku ta parce pancake pero ku un sabor diferente. Pan bati ta un plat di pan ku ta wòrdu traha manera pancake, pero ku un sabor hopi ménos dushi. E ta un plato di banda hopi popular i ta kumpli ku kasi tur kos típiko arubano, manera sup, stew i piská fritu òf shellfish. E por wordo combina na banda di diferente plato manera sopa carni, stoba y paska hasa. Pan Bati is een vrij dikke pannenkoek die van oorsprong uit Aruba komt en gebakken wordt op een kasuela. Een kasuela is een gietijzerplaat waar ( met erg weinig boter ) de pannenkoeken op worden gebakken. Intussen heeft de kasuela plaats gemaakt voor de koekenpan.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> {{Multiple image | image1 = Maishi Rabo (Sorghum bicolor).jpeg | image2 = Casuela 16 36 24 540000.jpeg | caption2 = ''Casuela'' (flat cast iron griddle)or ''Buren''(flat clay griddle)are used to cook ''[[arepa]]'' cachapa and pan bati. An equivalent variety is the [[Comal (cookware)|comal]]. | caption1 = In Aruba ''maishi rabo'' ([[Sorghum bicolor; Spc.introduced]]) is used to make ''pan bati'' (typical Aruban flat native bread). While funchi is made from corn ([[ Zea mais]]) | total_width = 400 | image3 = Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg | caption3 = Fried ''piska cora'' ([[Lutjanus purpureus|red snapper]]), shrimp, and pan bati. }} == Pan bati == Pan bati is een authentiek Arubaans bijgerecht, dat pannenkoek lijkt maar anders van smaak is.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> Pan Bati is een broodachtig bijgerecht dat wordt gebakken als pannenkoeken, maar veel minder zoet smaakt. Het is een zeer populair bijgerecht en past bij bijna alle typisch Arubaanse gerechten, zoals soepen, stoofpotjes en gebakken vis of schelpdieren. E pancake pisá aki ta wòrdu traha di kuminda di sorgo i lechi. E pasta ta wòrdu traha riba un plaka di heru, e cazuela. I e pan bati ta kuminda komo kuminda di banda ku piska, karni, sopa òf stew. Na lugá di patata òf riso. Den algun reseña e proporshonnan di farinha di maishi i farinha di trigo ta varia, i algun kushinan ta añadí un wowo òf sukari di vanila na lugá di sukari normal. E ta un receta excelente pa experimenta cu ne. Y cu bo no tin cazuela, no ta importa. Un bon pan tambe lo ta bon. E panbati ta traha di un compuesto di harina di maishi i di trigo. E proporshon di esakinan ta krusial pa por haña un resultado bunita i friu. Originalmente, Pan Bati tabata wòrdu kaktá riba un plaka di heru, e casuela. Deze dikke pannenkoek wordt gemaakt van sorghummeel en melk. Het deeg wordt op een ijzeren plaat, de cazuela, gebakken. En de pan bati eet je als bijgerecht bij vis, vlees, soep of stoofgerechten. In plaats van aardappels of rijst. In sommige recepten variëren de verhoudingen van het maismeel en het tarwemeel, en sommige koks doen er een ei bij, of vanillesuiker in plaats van gewone suiker. Een uitstekend recept dus om mee te experimenteren.En dat je geen cazuela hebt, geeft niets. Een goede bakpan voldoet ook. De panbati is gemaakt van een mengstel van mais- en tarwemeel. De verhouding hiervan is cruciaal om een lekker luchtig resultaat te krijgen. Oorspronkelijk werd Pan Bati gebakken op een gietijzeren plaat, de casuela.<ref>https://www.antilliaans-eten.nl/en/recepten/arubaanse-pan-bati/</ref> Maar het gaat ook prima in een koekenpan. De naam pan bati betekent letterlijk "geslagen of geklopt brood". Het doelt natuurlijk op de bereiding van het beslag, dat flink schuimig wordt opgeklopt voordat het in de pan gaat. Panbati wordt meestal bij het avondeten gegeten en wordt geserveerd als alternatief voor [[rijst]], [[aardappel]]en of [[funchi]]. Soms wordt de panbati ook gewoon als pannekoek gegeten met een klontje boter en wat poedersuiker. Op feesten wordt geitensoep met pan bati gegeten. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ------------------- '''Premio Nacional di Teatro''' (PNT) ta un premio institui pa departamento di Cultura di Aruba (DCA) na aña 2004. Otorgamento di e premio ta tuma luga anualmente na ocacion di e celebracion di Dia Mundial di Teatro, riba o rond di [[27 di mart|27 di maart]]. E premio ta wordo otorga na persona, grupo of fundacion cu a contribui na desaroyo di arte di tarima na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA cu premio nacional di Teatro Aruba 2005-2021], 24ora.com (6 di juni 2021)</ref> Cada lustro ta entrega alaves e “reconocemento special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> E prome premio a wordo otorga na 2005 y e prome reconocimiento di Bida Largo na 2009, titulo cu a bay pa prome bes na e tecniconan di Cas di Cultura Aruba, señor Richard Hopmans y señor Rolande Bryson. == Laureado == * 2005 - [[Mascaruba]], grupo teatral * 2006 - [[Jubi Naar]] (1943-2024), autor, critico, actor, periodista y director di teatro * 2007 - Amy Lasten, maestro, directora y actriz * 2008 - Carmen Herrera, autor, director di teatro, actriz y compositor hunto cu grupo teatral Kibrahacha * 2009 - Oslin (Chin) Boekhoudt (19??-2015), autor, actor y director di teatro * 2010 - Leo Tromp (1943-2021), presidente Internacional di Teatro Amateur, IATA y FUNDARTE. * 2011 - [[Vale Croes]] (1951-2015), comediante * 2012 - Mirto Laclé, gestor cultural * 2013 - [[Diana Antonette]], actriz y directora di Teatro di Danza Arubano. * 2014 - no a otorga premio * 2015 - no a otorga premio * 2016 - no a otorga premio * 2017 - no a otorga premio * 2018 - no a otorga premio * 2019 - ? * 2020 - ? * 2021 - Lenie Jeandor, actriz, escritor y director di teatro * 2022 - Persey Jeandor, actor, cantante, comediante y director di teatro * 2023 - [[Norman de Palm]], productor di teatro * 2024 - [[Instituto Pedagogiko Arubano]] (CKV Teatro) == Recipiente “Reconocemento Special di Bida Largo” == * 2009 - Richard Hopmans y Rolande Bryson, tecniconan di Cas di Cultura Aruba; pa dedica henter nan bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral) * 2019 - Farita Luidens, actriz, comediante, productor, escritor di teatro; pa 50 aña den farandula cu su mega produccion “Ken ta Basha Abou”) * 2020 - [[Cas di Cultura]]; pa mas di 60 aña na servicio teatral y cooperacion pa lanta arte di tarima. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] Manera ta custumber, tur aña Departamento di Cultura Aruba ta organisa e actividad teatral di mas grandi na Aruba cu ta relaciona cu Celebracion di Dia Mundial di Teatro. Anexo na e programa di celebracion, cada aña ta otorga e Premio Nacional di Teatro na un persona, grupo of fundacion cu a traha y cu a contribui grandemente cu e desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA CU PREMIO NACIONAL DI TEATRO ARUBA 2005-2021], 6 di juni 2021</ref> Cada lustro ta ser entrega alaves e “Reconocemento Special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> ----------------------------------------- '''Museum of Industry''' (''Museo di Industria'') ta un [[museo]] na [[Aruba]], dedica na e historia industrial di e isla, ku a kuminsá den [[siglo 19]]. E ta situa na [[San Nicolas]], den e edificio monumental di e toren di awa. Despues di restauracion di e edificio e museo a habri na juli 2016. == Exhibicion permanente == Pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e museo ta mustra sinku pilar economico importante den historia di Aruba. E ta trata di e industrianan di oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. Museo di Industria ta forma parti di Fundacion Museo Arubano, cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sector cultural di Aruba, historia y naturalesa. == Edificio == E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939; architecto tabata [[Pieter van Stuivenberg]]. Su construccion ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. Na 2003 Fundacion Fondo pa Monumento Aruba (SMFA) a kumpra e edificion pa asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E museo ta mustra pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e sinku industria mas importante den historia di Aruba: oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. E Museo di Industria ta situá den e Toren di Awa na San Nicolas i ta konta e historia industrial di Aruba, ku a kuminsá den siglo 19. E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939 i ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. A kumpra e Toren di Awa pa e Monumentonan di Fundashon na 2003 asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E Museo di Industria ta forma parti di Aruba Fundacion di Museo (Fundacion Museo Aruban), cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sektor kultural di Aruba, historia i naturalesa. E museo di E industria ta habri tur dia for di 9'or di mainta te 6 di atardi. The Museum of Industry is located in San Nicolas—better known as the art capital of Aruba. This museum exhibits the industrial history of gold, aloe, phosphate, oil and tourism through elaborated displays and multimedia installations.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240402.pdf Create museum memories], Aruba Today (2 di april 2024)</ref> The Museum of Industry is situated in the Water Tower in San Nicolas and narrates Aruba's industrial history, which began in the 19th century. The Water Tower was built in 1939 and consists of three sections: the substructure, the high-rising vertical shaft, and the tank at the top. The Water Tower was purchased by the Monuments Fund in 2003 so it can be restored and preserved as one of Aruba's monuments. The Museum of Industry is part of Aruba Museum Foundation (Fundacion Museo Aruban), which is a foundation set to maintain, preserve, and protect the Aruban cultural sector, history, and nature. The museum of Industry is open daily from 9 am till 6 pm. For more information, check out their Facebook page Museum of Industry Aruba. ----------------------------- ==Musica den Caribe Hulandes== * en.wiki:Music of the former Netherlands Antilles E músika di Antias Hulandes ta un kombinashon di elementonan nativo, afrikano i europeo, i ta estrechamente konektá ku tendensia di paisnan bisiña manera Venezuela i Colombia i islanan manera Puerto Rico, Cuba, Santo Domingo, Haiti, Martinique, Trinidad, Dominica i Guadeloupe. E islanan di Curaçao i Aruba, ku tabata forma parti di Antillanan Hulandes, ta konosí pa nan vals, baile, mazurka i un tipo di músika ku ta wòrdu yamá tumba, ku a haña su nòmber for di e tambornan di conga ku ta akompañá e músika. E otro islanan ta hopi mas chikitu ku Aruba, Bonaire i Curaçao. Nan ta Sint Eustatius, Sint Maarten i Saba. Sint Eustatius tin un bida nocturno chikitu, ku solamente un club nocturno (e zouk Largo Height Disco) [1] na 1996. E habitantenan, e "Statianonan", ta tene baile improvisá den kaya, yamá "road blocks", usando stereo di outo. Saba tin un kantidat di baile den diferente restorant, inkluyendo un gran variedat di hip hop, calypso, soca, kompa, zouk, bouyon, reggae i merengue. Sint Maarten tin un bon konosí tradishon di karnaval ku músika i baile, ku ta tuma lugá meimei di aprel i ku ta kulminá ku e tradishonal kimamentu di Rei Moui-Moui, i tambe un kantidat di klubnan di anochi i kasinonan ku músika; "spot"nan popular kaminda lokalnan ta bai baila ta inkluí Boo Boo Jam i Lago Height, tur dos situá na e parti nort (franse) di Sint Maarten; e banda di kasinonan mas popular ta King Bo-Bo, konosí komo e "King of Calypso". 2] == Aruba == Musica ta masha estrechamente conecta cu e cultura Aruba, y ta hunga un rol importante den fiesta, carnaval y celebracionnan informal. E músika di karnaval a nase na Trinidad na fin di siglo 18, i ta kombiná temanan romántiko, melodía inspirá den calypso, i tambor di tumba. Otro selebrashonnan Arubiano ku ta basá riba músika ta incluí Dera Gai, Dande, Gaita i Aguinaldo. Op Aruba speelt muziek niet alleen op feestdagen een belangrijke rol, maar ook tijdens de carnavalsperiode en informele vieringen. Omdat het eiland zo klein is, heeft de muziek van Aruba rijke invloeden van Afrika, Europa en Latijns-Amerika. De muzikanten hebben de muziek wel een onmiskenbaar Arubaans/Antilliaans geluid gegeven zodat het toch niet hetzelfde is. {{div col}} * [[Asambeho]] * [[Calypso]] * [[Roadmarch]] * [[Steelband]] * [[Dande]] * [[Tumba]] * [[Waltz antiano]] * [[Bolero]] * [[Soca]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ==Bonaire== E isla di Bonaire ta konosí pa un kantidat di baile, entre otro e baile di Bari i e baile di Simadan. Polka, carioca, rumba, merengue, danza, joropo, jazz waltz i mazurka importá tambe ta popular. [[Baile di Sinta]] ta un baile popular di fertilidat, ku ta wòrdu ehekutá rònt di un palo di mei. Cancionan di trabou tradicional Africano na Bonaire a evoluciona cu tempo den cancionan ritual cu baile compleho, instrumentacion y polifonia. 3] E Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di e mesun nòmber, i tambe na otro okashonnan, ta wòrdu dirigí pa un kantante soltero ku ta improvisá tekstonan ku ta komentá eventonan lokal i figuranan (un kantante asina ta similar na un calypsonian). E baile di Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di Bari, ta bai huntu ku un tambor ku ta parse un bongo, yamá un Bari. E promé parti di e baile ta presentá hòmbernan ku ta kompetí den un baile stilizá, ritual pa muhénan, siguí pa un parti kaminda e parnan ta baila, maske nan no ta mishi (e ta similar na tumba).[ 3] Despues di e kosecha di sorgo den luna di febrüari te ku aprel, e festival di Simadan ta tuma lugá pa selebrá, ku e wapa, un baile ritmiko, ku ta bai huntu ku e selebrashon. E kansionnan tradishonal di Simadan ta inkluí tres forma di yamada i kontesta, e Dan Simadan, Belua i Remailo. Nan ta uza instrumentonan manera bari, wiri, karko, quarta, guitar, triangle y clapping. 3] {{div col}} * [[Bari]] * [[Simadan]] * [[Tumba]] * [[]] {{div col end}} ''Bari'' is a festival, dance, drum and song type from the Dutch Antillean island of [[Bonaire]]. It is led by a single singer, who improvises. Lyrics often concern local figures and events of importance.<ref>{{cite web|url=http://www.geographia.com/bonaire/boncul01.htm|work=Geographica: Bonaire|title=Culture: A Rich and Diverse Heritage|access-date=December 3, 2005}}</ref> ==korsou == {{div col}} * [[Wals antiano]] * [[Danza]] * [[Mazurka]] * [[Tumba]] * [[Tambu]] * [[Muzik di zumbi]] * [[Ritmo Kombina]] * [[Latin rap]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ''[[Tumba (music)|Tumba]]'' is a style of Curaçao music, strongly African in origin, despite the name's origin in a 17th-century Spanish dance. Traditional ''tumba'' is characterized by scandalous, gossiping and accusatory lyrics, but modern ''tumba'' often eschews such topics. It is well known abroad, and dates to the early 19th century. It is now a part of the [[Carnival Road March]].<ref>{{cite book|author=De Ledesma, Charles |author2=Gene Scaramuzzo |chapter=Dance-Funk Creole-Style|year=2000 |editor=Broughton, Simon |editor2=Ellingham, Mark |editor3=McConnachie, James |editor4=Duane, Orla|title=World Music, Vol. 2: Latin & North America, Caribbean, India, Asia and Pacific|pages=289–303|publisher=Rough Guides|isbn=1-85828-636-0}}</ref> == Sint Maarten == {{div col}} * [[Ponum]] * [[Quimbe]] {{div col end}} ''[[Quimbe]]'' is a topical song form from the Dutch Antillean [[St Maarten]]. It traditionally accompanies the ''ponum'' dance and drumming, but is now often performed without accompaniment. Lyrics include gossip, news and social criticism, and use clever puns and rhymes. Performance is often competitive in nature.<ref>{{cite book|title=New Grove Dictionary of Music & Musicians|editor=Sadie, Stanley|chapter=Dutch Antilles|publisher=Macmillan Publishers|location=London|year=1995|isbn=1-56159-174-2|page=777}}</ref> Other genres include: {{div col}} * [[Latin hip hop|Latin Rap]] * Ritmo Kombiná * [[Tambu (music)|Tambú]] * Seú * Wals * [[Zumbi]] {{div col end}} ----------------------------------------------------- --------------------------- Het Natuurhistorisch Museum van Bonaire is een museum geopend in 1885 en gevestigd in Kralendijk op Bonaire . Geschiedenis Gebouwd in 1885 door een Venezolaanse plantage-eigenaar, werd de eigenaar er na de Tweede Wereldoorlog van beschuldigd samen te werken met de nazi's door de bewegingen van transportschepen met een zender-ontvanger door te geven aan Duitse onderzeeërs in de Caribische Zee. De eigenaar wordt in Venezuela gearresteerd en de eigendommen worden in beslag genomen. Vervolgens werd het in 1947 aangekocht door de familie Herrera , een van de meest invloedrijke families op Bonaire . Het huis heette destijds het “Van der Reehuis”. Het groeide uit tot een kleine winkel met vlees van de plantage in Washington, houtskool, groenten, ingeblikte goederen en vervolgens bier en limonade. Tegenwoordig is dit herenhuis een van de historische monumenten van Bonaire en herbergt het het Bonaire Natural History Museum. Het bewaart Indiase kunstvoorwerpen, schelpen en zeedieren , Bonaire-vogels, koralen, schelpenfossielen, plantagegereedschappen, antieke flessen en nog veel meer . --------- '''FuHiKuBo''' (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) ta un organisashon boneriano dedika na registra e historia di Boneiru. El a wordu funda dia 6 di ougustus 1998. == link eksterno == * [http://archivoboneiru.com/ Wepsait di Archivo di Boneiru] FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) es una organización de Bonaire dedicada a registrar la historia de Bonaire. La fundación se creó el 6 de agosto de 1998 y se dedica a la[1]: Dat doet zij onder meer door Bonairiaanse ouderen op video te laten vertellen over hun eigen geschiedenis. De collectie bestaat uit archiefmateriaal verzameld door Boi Antoin. Via de website archivoboneiru.com zijn meer dan 1000 interviews en documentaires te zien die een beeld geven van het eiland.<ref>[https://www.unesco.nl/nl/artikel/unesco-accrediteert-bonairiaanse-stichting-fuhikubo Unesco accrediteert Bonairiaanse stichting Fuhikubo], 11 di september 2020</ref> {{Appendix}} ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} [[File:Dakkappellen Weststraat 15.jpg|thumb|275px|Dak di Casita Geel]] '''Casita Geel''' (of ex-cas di Aruba Bank) ta un cas di cunucu na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]], situa den centro di ciudad na Weststraat 15. E ta un [[monumento]] proteha y a wordo registra den Registro di Monumento dia 10 di mart 2011. Het kunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 is een beschermd monument en is op 10 maart 2011 in het Monumentenregister ingeschreven.[2] Het is eigendom van de Stichting Monumentenfonds Aruba en was tot eind 2019 in gebruik als kantoor van ARINA. == Historia == Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya G.F. Betico Croes (antes Nassaustraat) y Waterweg, pega cu e edificio di Aruba Bank. Ta probable cu e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un [[Fransia|Frances]]<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> y na 1908 a wordo cumpra pa Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest-Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest-Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas.[[File:Aruba Bank.jpg|thumb|left|John Eman Bank den Caya Betico Croes]] El a resta como e ultimo casita di cunucu den e caya principal comercial di oranjestad, despues cu tur e otronan a keda tumba abou y remplasa pa edificionan nobo i mas moderno durante [[siglo 20]]. [[File:Voorgevel Weststraat15.jpg|thumb|Fachada dilanti na Weststraat 15]] ---- nl.wiki:Weststraat 15 is een stadskunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 in Oranjestad, de hoofdstad van Aruba. Het staat ook bekend als het Gele Huisje (of "Casita Geel" in Papiaments) of ex-Aruba Bank Huisje. Het is tot stand gekomen mogelijk in 1908. Er is ook sprake volgens Plantage Zorg en Hoop dat het in 1860 zou zijn gebouwd door een Fransman.<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> [1] Het jaartal 1908 en huisnummer 97 boven de hoofdingang zouden hierdoor verwijzen naar een verbouwing uitgevoerd door de toenmalige eigenaar Richard Johannes Eman die het had aangekocht. Eman was gehuwd met Johana van der Biest en samen kregen ze zes kinderen. Als volwassene trouwde een van de dochters met de bankier John Gerard Eman die de stichter was van de Aruba Bank. Originalmente, la casa estaba situada en la esquina noroeste de Caya G.F. Betico Croes, antigua Nassaustraat, y Waterweg. Estaba situada con su fachada alejada de la línea de edificación con una plaza con grandes árboles delante. En el contexto urbano y sobre todo para la principal calle comercial de Oranjestad, esta casita era muy especial porque seguía siendo la última casa stadskunuku presente en esta calle. Todas las demás casas stadskunuku habían sido demolidas durante el siglo XX y sustituidas por nuevos edificios más modernos. == Historia == == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix}} Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya Betico Croes y Waterweg, pega cu e actual edificio di Aruba Bank. Probablemente e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un Franses y na 1908 a wordo cumpra pa Sr. Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest- Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest- Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas. Na aña 2000 cu e meta pa preserva e casita aki pa futuro generacionnan y evita e bay perdi a dicidi pa muda esaki pa un locacion nobo na Weststraat. Pa aloca e monumento a busca un tereno den Oranjestad mes paso akinan ta caminda cu e cas di cunucu mester a keda mirando cu ta den e area aki so por a haya e tipo di casnan aki. Un otro punto importante tabata cu mester a haya un tereno caminda por a aloca e cas mescos cu na su tereno original na un distancia di 14 meter for di e rooilijn esaki ta ser considera un locacion historico. Asina a logra yega na e tereno caminda e edificio ta actualmente despues cu e tereno a keda traspasa pa Stichting Monumentenfonds Aruba. Esaki ta e unico biaha cu na Aruba a muda un monumento completamente. Despues di a fungi como museo, oficina, restaurant awor eCasita Geel lo ta e cas nobo di Moonshine Diaquiri & Co.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/10/AM231010.pdf E portanan di Casita Geel lo habri un biaha mas pa publico], AweMainta (10 di oktober 2023)</ref> {{Appendix}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=}} {{References}} }} [[Category:Hende]] [[Category:Monumento|Aruba]] [[Category:Aruba]] ------------------------------- User:Curatoraruba10/sandbox '''Museo di Industria''' ta un [[museo]] na [[Aruba]]. E ta situa den [[Watertoren San Nicolas|Watertoren di San Nicolas]], un edificio monumental na skina di Bernardstraat y Caya Cooper.? E museo tin un exposicion permanente cu ta pinta e desaroyo industrial di Aruba, cuminsando cu e explotacion minanan di oro, e cosecha di aloe, e industrianan di fosfaat y petroleo y finalmente cabando cu [[turismo]]. Het Industriemuseum, gehuisvest in de voormalige watertoren te San Nicolas, geeft een beeld van de industrialisatie van Aruba. Dat verhaal begint met het goud delven, de aloëwinning, de fosfaatindustrie, om dan eerst uit te komen bij de olie­industrie en ten slotte het toerisme.  == Watertoren San Nicolas == E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas, construi pa LWV (Lands Water Voorziening, awendia WEB Aruba NV) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Architecto tabata [Pieter van Stuivenberg]], kende tabata traha pa LWV na korsou. == locatie == Museo Industrial ta situa alabez den un edificio cu ta hopi apropia pa cu e tematica di e exposicion aki…e edificio monumental a ser contrui pa LWV (Lands Water Voorziening) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Di e forma aki por acomoda e cantidad di migrantenan cu a bin busca un bon futuro na Aruba y cu pa gran parti a establece nan mes den e pueblo aki. Pa loke ta diseño por remarca cu e ta mustra razgonan di estilonan di moderno na momento di su construccion manera art deco y nieuw bouwen cu ta refleha e enfoke riba forma, dynamismo y functionalidad di e periodo. E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas y sin duda ta un recuerdo potente y symbolico di e desaroyo tecnologico industrial di e epoca atras. en.wiki: ==Industry museum== The industry museum provides an overview of the industrial activities on Aruba. It has displays of the gold, [[aloe]], phosphate ([[guano]]) and oil industries which were present on the island.<ref>{{cite web|url=https://www.aruba.com/nl/ontdek/het-industriemuseum |title=Het Industriemuseum |website=Aruba.com |language=nl |access-date=19 February 2022}}</ref> The [[public utility]] companies of Aruba have permanent exhibitions of their activities.<ref name="beautiful"/> -------------------------------- '''Museo Historico di Aruba''' ta e [[museo]] mas bieu na [[Aruba]]. E ta situa den [[Fort Zoutman]] na Oranjestad. Artwell Cain: Het oudste museum is het Historisch Museum Aruba, opgericht 1961 en nu bekend als Museo Historico Arubano (FMA). Aanvankelijk viel het museum onder het beheer van de Stichting Cultureel Centrum Aruba, in 1975 kreeg het een eigen stichtingsbestuur. De doelstelling was het oprichten en beheren van één of meer musea met objecten en kunstzinnige voorwerpen van cultuurhistorisch en natuurhistorisch belang en de bewustwording van de Arubaanse bevolking van het verleden.4 In 1984 kreeg het museum een permanente behuizing in het historische Fort Zoutman, in het centrum van Oranjestad. Dit gebouw dateert uit 1798, de ernaast gelegen Willem III-toren uit 1868. ------------------------------------------- {{Databox}} [[File:Museo di Tambu Shon Cola.jpg|thumb|Museo di Tambú Shon Cola]] '''Museo di Tambú Shon Cola''' ta un [[museo]] chikitu na [[Kòrsou]]. E ta situá ost di [[Willemstad]] entre [[Spaanse Water]] i Sint Jorisbaai, den region di Bandariba. Den un kas di famia, tipo [[kas di kaha]], na Kaya Sabana Baka 31.<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021), pag.61-65.</ref> == Mira tambe == * [[Lista di museo na Kòrsou]] {{Appendix}} [[Category:Kòrsou|Museo]] [[Category:Kultura]] [[Category:Kòrsou]] Het Museo di Tambú Shon Cola ligt ten oosten van Willemstad, tussen het Spaanse water en de Sint Jorisbaai. Het vrijstaande huis met zijn veranda, dieprode muren en witte vensters is een eenvoudige versie van de deftige landhuizen van de witte elite, in de volksmond kas di kaha. Een bord bij de ingang vermeldt, in het Papiaments: ‘Een volk heeft recht op zijn eigen geschiedenis.’<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021).</ref> Het museum is opgericht in april 2015 door Mr. dr. René Rosalia (1948), politicus en oud­minister van Onderwijs, Cultuur, Sport en Wetenschap. Deze tambú­speler en ­componist promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam op een onderzoek naar de wettelijke en kerkelijke repressie van afro­culturele volksuitingen. Rosalia is ook een van de drijvende krachten achter het bijschrijven van tambú in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland, in november 2016.91 In het museum bracht hij een groot deel van zijn in 1972 gestarte privécollectie onder. Tekstborden geven uitleg in het Papiaments en Engels. In vertaling: ‘Tambú werd gespeeld vanuit diepe spirituele redenen. De aanwezigheid van tambú in het leven van “yesterday’s people” was om te voldoen aan de plichten die verbonden waren met hun intense spirituele orientatie.’ Tambú bood hun bescherming en veiligheid. Met tambú kon de mens contact maken met God. Zonder tambú was je onbeschermd en zwak. Op een monitor zijn beelden te zien van een feest op Bandabou in 1991, waar paren dansen op tambú­muziek. Tambú is verbonden met de jaarwisseling en eindigt op Dumingu di Tres Rei, de zondag na Drie Koningen. De tambú­spelers identificeren zich met de zwarte koning Balthazar.92 --------- ------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''Johannes (Johan) Hartog''' (☆ 1912 - † 1997 na [[Salzburg]]) tabata un historiador, escritor y bibliotecario antiano. E ta ser considera un di e pioneronan cu a pone e fundeshi pa investigacion cientifico socio-cultural tocante [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{citeer web|url=https://www.creativeeuropedesk.nl/sites/default/files/files/UNESCO%20Aruba%20Heritage%20report%20Luc%20Alofs%20okt08_0.pdf|auteur=Alofs, Luc|titel=The Aruba Heritage Report|werk=Aruba National Commission for [[UNESCO]]|datum=2008|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> == Bibliografia == Johan Hartog tabata un persona remarcabel; e tabata protestant cu e converti den catolico y a promove den [[teologia]] (''doctor theologiae'') na Universidad di London.<ref name="Hartog">{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402196:mpeg21:a0006|titel=Dr. Hartog vertrokken|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-11-12|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> E tabata biaha hopi, entre otro den tur skina di [[Oropa|Europa]] y [[Medio Oriente]], acumulando conocemento na diferente universidad, pais y sociedad. Na juni 1940 el a yega [[Kòrsou|Corsou]]. Den añanan 1940 pa 1946 Hartog tabata redactor en hefe di [[Amigoe|Amigoe di Curaçao]], corant cu e momento ey tabatin circulacion na tur e islanan di [[Kòrsou i Dependensianan]]. Bou di su guia Amigoe a converti di un corant semanal den un corant diario.<ref name="Hartog"/> Despues di 1946 el a continua cu Amigoe como coresponsal. Entre 1946 i 1948 el a muda bek pa Hulanda, unda el a keda nombra redactor en hefe di e corant regional "Gooi- en Eemlander" na Hilversum. Desde 1948 el a traha pa Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) y tabata enbolbi pa cu lantamento di un centro cultural na [[Kòrsou]] y [[Aruba]]. Na 1950 el a wordo nombra director di e [[Biblioteca Nacional Aruba|biblioteca di Aruba]], cu tabata situa na Lagoenweg na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Mas despues e biblioteca ta muda pa [[scol 1888|Wilhelminastraat]], unda Hartog a keda director te su pensioen na 1972. Hartog tabatin un cantidad di publicacion riba su nomber. Mayoria di su buki a wordo publica na Aruba pa e imprenta VAD (Verenigde Antilliaanse Drukkerijen, antes D.J. de Wit). Di su obranan algun a wordo traduci na idioma [[Ingles]] of [[Spaño]]. Mas conoci ta su obra ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'' (Historia di Antias Hulandes), un cronica antiano den cuater tomo cu a sali entre 1953 y 1981.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://www.bibliotecanacional.aw/pages/johan-hartog/|titel=Johan Hartog|werk=[[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]|datum=2018-02-23|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Den e ultimo aña a saca como e di cincu tomo un registro y bibliografia historico. Na aña 1948 Hartog a casa cu Elisabeth Wouters, yiu muhe di G.J.J. Wouters (1883-1973), [[Lista di gobernador di Antia Hulandes (1634-1954)|gobernador di Antias Hulandes]] entre 1936 y 1942. Huntu nan a biba na [[La Piccola Marina]] di 1950 te 1980, ora nan a bandona Aruba pa motibu di salud di Elisabeth.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640175:mpeg21:a0088|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-09-29|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Na 1997 Hartog ta fayece na edad di 85 aña, net un luna despues di su esposa, y a wordo dera na Salzburg dia 21 di mei 1997. == Obra (seleccion) == * 1944 - ''Journalistiek leven in Curaçao'' * 1947 - ''Nederland in de West'' * 1953-1981 - ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'', tomo I te cu IV * 1957 - ''Bonaire: van indianen tot toeristen'' * 1961 - ''Curaçao: van kolonie tot autonomie: na 1816'' * 1962 - ''Het verhaal der Maduro's en foto-album van Curaçao, 1837-1962 : uitgegeven ter gelegenheid van het honderd vijfentwintigjarig bestaan van S.E.L. Maduro & Sons'' * 1964 - ''De Bovenwindse eilanden : Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius : eens gouden rots nu zilveren dollars'' * 1967 - ''The Honen Daliem congregation of St. Eustatius'' * 1968 - ''Luis Brion: de admiraal-financier'' (hunto cu Philip Louis Pierre Brion) * 1970 - ''Mogen de eilanden zich verheugen : geschiedenis van het protestantisme op de Nederlandse Antillen'' * 1971 - ''Honderd jaar gezelligheid in De Gezelligheid, 1871-1971'' * 1973 - ''Tula: verlangen naar vrijheid'' * 1974 - ''The courthouse of Sint Maarten'' * 1976 - ''Geschiedenis van Sint Eustatius'' * 1987 - ''Juwana Morto: Kustbatterij Aruba'' * 1996 - ''Het oude fort op de berg : gedenkboek bij het tweehonderdjarig bestaan van Fort Nassau op Curaçao'' * 1997 - ''De forten, verdedigingswerken en geschutstellingen van Curaçao en Bonaire : van Van Walbeeck tot Wouters, 1634-1942'' {{Appendix}} Johannes Hartog werd op 16 mei 1912 in Baam geboren. Hij volgde het gymnasium en studeerde vervolgens geschiedenis. In 1937, op vijfentwintigjarige leeftijd dus, promoveerde hij in Londen op de 'The Sacrifice of the Church'. Omdat het zijn voornemen was om oripntalist te worden, meldde hij zich als post-graduate student bij het Oosters Instituut in Rome. Zijn gekozen specialisatie zou de Balkan zijn. Maar de Tweede Wereldoorlog verhinderde de voorgenomen studie. Johan Hartog moest Italië verlaten. Omdat een broer van hem met zijn gezin op Curacao woonde, waar deze een betrekking bij de Shell had, belandde Johan Hartog na enige maanden en veel omzwervingen uiteindelijk op Curapao. Dr. Johan Hartog (1912-1997) was in de jaren 1940-1946 hoofdredacteur van de krant Amigoe di Curaçao, 'weekblad voor de Curaçaosche eilanden'. Onder zijn leiding werd de Amigoe een dagblad. Eind 1946 vertrok Joh. Hartog terug naar Nederland. Daar trouwde hij in 1948 met Elisabeth Wouters. Zij was een dochter van G.J.J. Wouters (1883-1973), een voormalig gouverneur van de Nederlandse Antillen (1936-1942). Vanaf 1948 was Hartog als medewerker van Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) betrokken bij de oprichting van het Culturele Centrum Curaçao en het Cultureel Centrum Aruba. In 1950 werd hij benoemd tot directeur van de Arubaanse bibliotheek aan de Lagoenweg in Oranjestad. Later zou de bibliotheek naar de Wilhelminastraat verhuizen, hij bleef er directeur tot zijn pensionering in 1972. Hartog heeft een aantal publicaties op zijn naam staan. Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Bronnen: * "Dr. Hartog vertrokken", in: Dagblad Amigoe di Curaçao d.d. 02-11-1946 *"Cultuur op korte termijn", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 31-05-1950 * "Verdiensten Hartog gememoreerd. Arubaanse bibliotheek viert 20-jarig bestaan", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 14-08-1974 * "Mevrouw Hartog werd 80 jaar", in: Amigoe d.d. 17-01-1987 Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Entre 1953 y 1981 el a publica un cronica di e historia antiano den cuater tomo bou di e nomber 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'. Mayoria di su buki a wordo publica pa e imprenta D.J. de Wit na Aruba. vijf delen waarvan de laatste 1981: Registerdeel en historische bibliografie bij de Geschiedenis van de Nederlandse Antillen Eerst die man. Doctor theologiae. Gepromoveerd in de Godgeleerdheid aan de Universiteit van Londen. UH rechtzinnig protas- j tantsche familie. Werd Roomsch- Katholiek. Reisde véél. De Balkan, Rusland. En het Beloofde Land („the much promised land" schreef — geestig en sarcastisch — onlangs „Linie"). Zoo vergaarde Hartog zijn wijsheid. Aan vele universiteiten (iater ook de Pauselijke van Rome), in vele landen en milieus. Met' die wetenschappelijke en wereldwijsheid spoelde hij, na Juni 1940, aan op Curagao. Een zéér vreemde eend in die subtropische bijt. Het was wijsheid van den Kerkvorst van dit kleinste deel des Rijks — Monseigneur Petrus Innocentius Verriet, den bisschop — dat hij Hartog de leiding gaf van het Missie-orgaan, het algemeene nieuwsblad Amigoe di Curagao, dat eenige malen per week verscheen. Hartog maakte er een dagblad van. Een heel merkwaardig, heel pittig, heel persoonlijk dagblad, soms veel te dwaas, maar altijd pittig en de moeite waard. Soms ging de wijsheid van hoofdartikelen en beschouwingen hoog uit boven dagbladpeil. Soms daalde Dr. Hartog naar het peil van de dorpsgemeenschap en spotte op dat peil j dat de spaanders er af vlogen.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010480233:mpeg21:a0041|titel=Vreemde geschiedenis. Waarom mag Hartog niet terug?|werk=Algemeen Dagblad|datum=1946-11-15|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> ------------------------------------- [[File:La Piccola Marina (Aruba) 19 09 28 897000.jpeg|thumb|275px|Fachada di La Piccola Marina]] '''La Piccola Marina''' ta un edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. El a wordo diseña como cas na 1950 pa arkitecto [[Jan Nagel]] (1913-1972) riba encargo di [[Johan Hartog]] (1912-1997), historiador, escritor y bibliotecario na Aruba. E cas ta unico den su sorto na Aruba. == Edificio == E cas di dos piso ta situa den centro di ciudad na L.G. Smith Blvd. 68, banda di [[Fort Zoutman]] cu bista riba bahia di Paardenbaai y Wilhelmina Park.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640114:mpeg21:a0015|titel=Te Koop|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-07-19|bezochtdatum=2023-10-17}}</ref> E piso abou ta consisti di entre otro un terasa, kamber pa studia, comedor, cushina i kamber cu baño pa e sirviente. E piso ariba tin un sala grandi, dos kamber y un baño. Cada piso tin un superficie di masomenos 90 m². Den e cura tin un casita di aproximadamente 20 m². Ultimo decadanan el a fungi entre otro como oficina y ta actualmente e sede di [[Kolegio di supervishon finansiero Aruba|Colegio di supervision financiero di Aruba]]. == Literatura == * Olga van der Klooster & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 187. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] De benedenverdieping omvat een terras, studeerkarr eetkamer, keuken, bijkeuken en dienstbodenkamer met badkamer. De bovenverdieping bestaat uit c. . grote woonkamer met grandioos uitzicht, twee slaapkamers en een badkamer. De oppervlakte is circa 90 m 2 per verdieping. In de tuin bevindt zich bovendien een tuinhuisje van circa 20 m 2. Het huis is voorzien van veel kasten en verfijningen en verkeert dank zij zorgvuldige bewoning en regelmatig onderhoud, in uitstekende conditie. Uniek voor Aruba en zeer aantrekkelijk geprijsd op NAf. 285.000,- k.k. ----------------------------- '''Adolf Kock''' (1936) ontving een Zilveren Anjer in 2022 vanwege zijn geschiedkundige kennis over [[Aruba]]. Met zijn kennis en verzameling van 1 miljoen foto's vanaf 1800 tot nu heeft hij een belangrijke bijdrage geleverd aan het behoud van ons [[cultureel erfgoed]]. -------------- == Tula == ===Vrijheidsstrijder wordt nationale held=== Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel [[Rehabilitatie (recht)|gerehabiliteerd]] als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot [[Held|nationale held]] van Curaçao.<ref name="historiek.net">[http://historiek.net/slavenleider-tula-uitgeroepen-tot-nationale-held/8736/#.VzQr1vmLTIV Historiek.net: ''Slavenleider Tula uitgroepen tot nationale held'']</ref> Dit werd nog eens benadrukt in [[2013]], toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.<ref>[http://www.curacaovoorjou.nl/cultuur/tula.html Curaçao voor jou: ''Tula'']</ref> Volgens oud-premier [[Don Martina]] kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals [[Nelson Mandela]], [[Martin Luther King]] en [[Mahatma Gandhi|Gandhi]].<ref name="historiek.net" /> Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. [[Canon van Curaçao]].<ref name="Canon">{{Citeer web|url=https://canoncuracao.cw/7-tula/|titel=Tula|werk=Canon van Curaçao|datum= |bezochtdatum=14 november 2021}}</ref> In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de [[Tweede Kamer]] om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 werd wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.<ref>Tweede Kamer der Staten-Generaal [https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2022Z23444&did=2022D50514 Gewijzigde motie van het lid Sylvana Simons c.s. over het verankeren van verhalen over antikoloniale vrijheidsstrijders en verzetshelden in het onderwijs (t.v.v. 36200-VIII-68)]</ref> In de [[Nederlandse_excuses_voor_het_koloniale_verleden#Excuses_regering_voor_slavernijverleden_(Suriname_en_voormalige_Nederlandse_Antillen)|excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden]] werd Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.<ref>Rijksoverheid [https://www.rijksoverheid.nl/documenten/toespraken/2022/12/19/toespraak-minister-president-rutte-over-het-slavernijverleden Toespraak van minister-president Mark Rutte over het slavernijverleden]</ref> Op 4 oktober 2023 erkende staatssecretaris [[Alexandra van Huffelen]] Tula namens Nederland als 'held voor ons allemaal'. "Het was een man die streed voor vrijheid, gelijkheid en broederschap".<ref>{{Citeer web|url=https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/video/video/5411418/na-228-jaar-eerherstel-voor-tula-held-voor-ons-allemaal|titel=Na 228 jaar eerherstel voor Tula: 'Held voor ons allemaal'|werk=rtlnieuws.nl|datum=5 oktober 2023|bezochtdatum=5 oktober 2023}}</ref> ------------------------ {{Variante|a}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} *NOTES Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} -------------- ---------------------------- de.wiki De Kalkoven Aruba is een historische kalkoven die nu in het grootstedelijk gebied van Oranjestad staat . Het dateert uit 1892 en is ontworpen door Santiago Tromp en tot 1949 geëxploiteerd door zijn zoon Felipe Santiago Tromp (1883-1960). Het is de enige authentieke kalkoven op Aruba die nog intact is. Tegenwoordig is het een van Aruba 's weinige industriële monumenten . Voorheen werden eenvoudige veldovens zonder wanden gebruikt. In 1970 is het gerestaureerd en opgenomen in de lijst van monumenten (Lijst van monumenten op Aruba) met het nummer 01-013. Geschiedenis Voordat cement werd geïmporteerd, werden alle gebouwen op Aruba gemaakt met kalkmortel . In die tijd werd de kalk gewonnen uit harde koralen en mosselschelpen en drie dagen boven een houtvuur gebrand. De zo geproduceerde ongebluste kalk werd geblust met water, vermalen en in combinatie met kleizand gebruikt om huizen te bouwen. De ongebluste kalk werd ook gemengd met de olie van aloë , gewreven en verwerkt tot lakproducten . ----------- * Kerki Protestant (Aruba) E '''Kerki Protestant''' ta un kerki di e De '''Protestantse kerk''' is een kerk van de [[Nederlandse Hervormde Kerk|Nederlandse Hervormde]] en [[Lutheranisme|Lutheraans]] gemeenschap in [[Aruba]]. Ze is niet aangesloten bij een internationale organisatie.<ref name="reform">{{nl}} Reformatorisch Dagblad, [https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,20110921:newsml_583ccb1e1294f192d493825627f25370 Veelkleurig kerk-zijn op Aruba], 21 september 2011</ref> E kerki bieu a wordo inaugura na 1846 y ta e kerki mas bieu cu ainda ta existe na Aruba. De oude kerk was in 1846 geopend, en is de oudste bestaande kerk op Aruba.<ref name="monument">{{en}} Monumenten Fonds Aruba, [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/protestant-church/ Protestant Church]</ref> In 1950 werd er een nieuwe kerk naast gebouwd.<ref name="historia">{{nl}} Historia di Aruba, [http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=71 Kleine Protestantse Kerk]</ref> == Historia == NOtes Construccion di e Kerki Protestant na Oranjestad a tuma luga entre 1845 pa 1846 pa e congregacion protestant na Aruba, funda na 1822. E ta construi den un estilo di construccion artesanal-tradicional, e kerki ta independiente y ta situa n’e skina zuidoost di un percela amplio delimita pa Wilhelminastraat, Schoolstraat, Rifstraat y Klipstraat. E fachada sur, cu su porche y su entrada principal, ta situa na Wilhelminastraat 1. E edificio antiguo den cual e kerki tabata situa, actualmente t’esun mas antiguo na Aruba, cumpra pa 250 florin for di famia Arends. E cas, cumpra for di famia Arends, despues a fungi como cas y leslokaal di e iglesia. A celebra e prome sirbishi dia 25 di augustus 1822. <ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/kerki-protestant-ta-conmemora-200-ana-di-su-fundacion-na-aruba/|titel=CONMEMORACION 200 AÑA DI FUNDACION DI KERKI PROTESTANT NA ARUBA|werk=24ora.com|datum=2022-12-01|bezochtdatum=20222-12-10}}</ref> {{Appendix}} ---------------------- {{Variante|c}} '''Radio Trans Mundial Boneiru''' ta un radio-emisora ku 4 zènder na parti suit di [[Boneiru]], ku kual nan ta transmití programa [[Kristianismo|kristian]] ku ta yega te na [[Venezuela]], [[Cuba]], [[Colombia]], [[Brazil]], i otro islanan den [[Laman Karibe|Karibe]]. Sede del mayor transmisor de AM del hemisferio occidental, Shine 800 AM -el sitio de transmisión de TWR en Bonaire- llega a una audiencia potencial de 100 millones en toda América Latina y el Caribe con la esperanza de Cristo.<ref>[https://twr.org/bonaire Boneiru]</ref> == Historia == Na 1952 Paul Freed, misionario merikano, a kuminsa un organisashon mediatiko ''Trans World Radio'' (TWR), pa transmiti di [[Maroko]] pa [[Spaña]]. Despues TWR ta muda pa Monaco. Despues di expande pa otro luganan, manera Guam ta expande pa Boneiru na 1964. TWR a bira e organisashon mediatiko kristian mas grandi na mundu i ta usa, banda di e onda korto i mediano, satelite, internet i otro teknologianan pa transmiti. en.wiki: TWR started in 1952, when Paul Freed [nl] set up the organization to reach Spain by broadcasting from Morocco. Later, TWR moved to Monaco. Other major transmitting sites include Guam, Bonaire,[1] Sri Lanka, Cyprus, and eSwatini (Swaziland). multinational evangelical Christian media distributor. The largest Christian media organization in the world, it uses mediumwave or high-powered AM and shortwave transmitters, local FM radio stations, cable, satellite, Internet, and mobile device technologies. Currently, their programs can be heard in 190 countries in more than 275 languages and dialects. de.wiki:Het is een van de grootste christelijke missionaire media-aanbieders ter wereld. Opgericht door Amerikaanse missionarissen , zond het zijn eerste radioprogramma uit vanuit Marokko naar Europa op 24 februari 1954, onder de naam Voice of Tanger . Na de onafhankelijkheid van Marokko moest TWR zijn zenderlocatie in Tanger verlaten als een aanhangsel van de voormalige koloniale macht. Het zendingswerk bouwde een kortegolfzender in het Prinsdom Monaco , dat in 1960 in gebruik werd genomen. Samen met Radio Monte Carlo deelde het zendingswerk, nu omgedoopt tot Trans World Radio, midden- en kortegolftransmissiesystemen in Monaco. Een paar jaar later bouwde het zendingswerk zijn eigen zenders op locaties in het buitenland. TWR opende voor het eerst een middengolf- en kortegolftransmissiesysteem in de Nederlandse Antillen om Latijns-Amerika te bestrijken . Zenders in Cyprus , Guam , Sri Lanka , Swaziland , Zuid-Afrika en Armenië volgden in de jaren 70, 80 en 90. aire == Vakatura Trans World Radio Bonaire (Boneriano, 19 oktober 2020) Radio Trans Mundial tin 4 zènder na parti suit di Boneiru ku kual nan ta transmití programa kristian ku ta yega te na Venezuela, Cuba, Colombia, Brazil, i otro islanan den Caribe. Tur dia, for di mitar di seis di anochi te ku mitar di nuebe di mainta por tende e evangelio di Hesu-Kristo den seis diferente idioma na e frekuensia 800AM. Pa e komunidat lokal di Boneiru, Trans Mundial ta transmití di dia i anochi na 89.5FM, e Bos di Speransa. TWR begon zijn uitzendingen op 13 augustus 1964. Het is werelds eerste radiostation dat door particulieren beheerd wordt.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461013:mpeg21:a0115|titel=Trans World is tien jaar op Bonaire|werk=[[Amigoe]]|datum=5 augustus 1974|bezochtdatum= 2021}}</ref> In 1964 werd het flamingo-eiland het tehuis van 's werelds eerste radiostation, dat door particulieren beheerd wordt. Na een jaar van hard werken, kwam het zendgebouw in het zuiden van Bonaire klaar. Hierin bevinden zich drie krachtige zenders. De grootste is een AM zender van 500 kw, die de frequentie 800 gebruikt op de standaard band. De twee korte golfzenders. van 50,000 watt en 250,000 watt werden toen ook geplaatst. Om deze reusachtige zenders van stroom te voorzienbouwde TWR, een centrale met twee 16 cylinders generatoren. In het begin werd «*r in 7.ps talen uitgezonden naar Zuid-, Midden- en NoordAmerika en de Caribische eilanden, heden ten dage in vijftien talen en zelfs naar India en Rusland. Het oorspronkelijke kantoor en studio-gebouwen werden ondergebracht in gewone huizen. Nu worden ze gebruikt als huisvesting voor TWR-personeel. In 1968 werd er een modern kantoor en studio gebouwd tegenover Hotel Bonaire. (1994:Studio aan de Kaya Gobernador Debrot) Het werd geopend in januari 1969. IN juli 1993 werden de kortegolf-uitzendingen gestaakt. Trans World Radio is een onderdeel van grote interkerkelijke organisatie, gesticht door Paul E. Freed. Zijn werk begon in 1954 toen Freed „the voice of Tangier" oprichtte. Er werden uitzendingen verzorgd vanuit Tanger, Marokko met een korte golf zender van 2500 watt. ---------- Vanuit Caribisch Nederland bereikt Trans World Radio (TWR) miljoenen luisteraars op het westelijk halfrond. Onze zender is met een vermogen van 440 kilowatt de krachtigste op het westelijk halfrond. Vanuit hier bereikt het Evangelie zowel Brazilië, de noordelijke landen van Zuid-Amerika, het Caraïbische Gebied, Midden-Amerika en zelfs de zuidelijke staten van de VS. Iedere toerist op Bonaire rijdt over de smalle EEG-Boulevard langs de iconische slavenhuisjes, de enorme zoutpannen en de zeldzame flamingokolonies. Onderweg zijn de 145 meter hoge antennes en het basisstation van Trans World Radio niet te missen. <ref>https://www.rd.nl/artikel/905859-trans-world-radio-zoutend-zout-vanaf-bonaire|titel=Trans World Radio „zoutend zout” vanaf Bonaire|22 december 2020}}</ref> {{Appendix}} ------- * Teater di sine na Korsou E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>[https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf Ta buskando potrèt, dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou], Ekstra, datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20</ref> ===Teater di sine aktual === * The Movies Curacao (Scharloo) - The Cinemas Curacao (Otrobanda) * Cinemark (Sambil) === Historia === The Roxy Theater at Pietermaai was destroyed by fire in 1982. Next to it stood the Naar Theater built in 1871 and remodeled into Teatro Americano, a cinema, in 1920. Roxy, built in Moorish style, replaced this building as a cinema venue. It was officially opened on 7 November 1931 as the “Stadsschouwburg” or Municipal Theater, but it too was later used as a cinema.<ref>https://www.curacaohistory.com/1931-roxy-theater</ref> In de jaren vijftig beschikte Curacao over een tiental bioscopen. Theaters als Westend (Otrobanda), Caraibe (Steenryk), Cinelandia (Punda), Cinerio (Suffisant) en het Rex-theater (Marchena) trokken toen talloze bezoekers. Door de invoering van de video kwam daar de klad in en het ene theater na het andere werd opgeheven. In 1982 brandde het Roxy-theater af. Daarna was er nog een tijdje een bioscoop in de Tempel. Verder beschikte Curacao in de jaren tachtig over een heuse drivein bioscoop. Maar ook die moest het afleggen tegen het opkomende videogeweld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644056:mpeg21:a0094|titel=Plan voor bioscoop op ex-Roxy terrein|datum=1992-05-26|bezochtdatum=2022}}</ref> Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> Vanaf 1956 sine-trunk een geschenk aan bevolking voor 50 jarig jubileum van Rotary * in de jaren vijftig een bioscoop theater te nieuwpoort * Separá di e teater di sine, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. * ront 1965 a cuminsa instala airco den teater di sine * 1983; na sluiting van West-End en alleen Golden Drive in van Angel Job overbleef, werd het gebouw De Tempel in punda tot bioscoop ontwikkeld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640991:mpeg21:a0111|titel=Maak van De Tempel bioskoop|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-09-20|bezochtdatum=2022}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640082:mpeg21:a0066|titel=De Tempel krijgt ook bioscoop-functie|werk=[[Amigoe]]|datum=1979-12-11|bezochtdatum=2022}}</ref> * in de jaren .. vertoonde de Filmliga films in diverse teaters, zoals Asiento en Roxy * 1982: bioscoop-voorstellingen op woensdagavond in Van der Valk hotel<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644157:mpeg21:a0065|titel=Bioscoop bij Van der Valk|werk=[[Amigoe]]|datum=1992-07-23|bezochtdatum=2022-08-30}}</ref> Donderdag (juli 1983) is de laatste film gedraaid in Cinelandia. Een bioscoop die volgens het encyclopedie van de Nederlandse Antillen in 1916 gebouwd is onder de naam Salon Habana. Dit is indertijd gebouwd door de Venezolaan Alfredo Pellicer Hernandez, die tevens rond 1900 als één van de eersten filmvertoningen op Curacao organiseerde. De encyclopedie vermeldt ook dat het theater gedurende zijn 67 bestaansjaren tot tweemaal toe geheel afbrandde. Met de sluiting van nog een bioscoop op Curacao (Cine Rio wordt al enkele jaren niet meer als zodanig gebruikt, Roxy brandde een tijd geleden af en de drive in van Groot Davelaar die tot het verleden behoort) is een leemte gevallen in de recreatie die de binnenstad aan zijn bezoekers biedt. Toeristen die nog willen profiteren van een avondje naar de film moeten zich tevreden stellen met een bezoek aan bioscoop West End, die ook al sluitingsplannen aankondigde. Die bioscoop is ook hard aan een opknapbeurt toe. Theater De Tempel dat een goede start maakte heeft het ook sinds geruime tijd als bioscoop laten afweten en brengt nu nog slechts bij tijd en wijle filmvoorstellingen, meestal van de Filmliga. Het bioscoopbezoek dat met de komst van de televisie achteruitgegaan was, leefde in 1965 weer op, na de opening van de eerste drive-in bioscoop van Curacao. Die is inmiddels apk gesloten. Gesteld kan worden dat éé4van de grote klappen Voor de bestaande theaters de opening twee jaar geleden van de nieuwe drive-in bioscoop van Angel Job was. De ware nekslag is echter - zoals Alfred Moron ook verklaarde - de acceptatie van video als recreatiemedium. === Teater di sine di antes === <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;"> * Teater Naar * Salon Habana (werd in 1936 Cinelandia) * El Ideal * Teater Brion * Teater Guillermina * Rialto * Teater Asiento (1955-1967?, Emmastad) * Cinelandia - 1936-1986 * Roxy ([[Punda]]) * West End ([[Otrobanda]]) * Royal * Caribe (???-1965, Marie Pompoen)<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462571:mpeg21:a0068|Caribe deze maand dicht|datum=1965-03-17</ref> * Rex (Marchena) * Cine Rio * The Tempel - filmvertoningen v.a. 1981? * Airport Cinemas (Hato) * Drive In (Groot Davelaar) - geopend in 1965 plaats voor 500 auto's * Golden Drive In (Brievengat) - werd later Curacao Festival Center (1990?) * Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) * Paradise Movies </div> {{Appendix}} * bioscoop te Rio Canario rond 1975 * 2012 openluchtbioscoop Mambo Beach NOTES WILLEMSTAD.- E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf|titel=Ta buskando potrèt/dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou|werk=Ekstra|datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20}}</ref> Ta hopi teater a habri, sera, kima i habri bou di otro nòmber. Tin ku a pasa den tempu bon i tin otro ku a pasa den tempu ménos bon. Di tur e teaternan aki por tin hende ainda ku tin potrèt/dokumentashon wardá di e tempu ei, ku lo por yuda masha bon pa traha un dokumental spesial. Ora papia di teaternan di sine na Kòrsou, nos ta referí na entre otro: Teater Naar – Salon Habana – El Ideal – Teater Brion – Teater Guillermina – Rialto – Teater Asiento - Cinelandia – Roxy – West End – Royal – Caribe – Rex - Cine Rio – The Tempel - Airport Cinemas – Drive In (Groot Davelaar) – Golden Drive In – Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) – Paradise Movies – i klaro awor aki The Movies – The Cinemas i Cinemark. Separá di esaki, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. Ta’tin diferente hende ku a traha bendiendo karchi, tumando karchi, --- Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> {{Appendix}} ------------ {{Infobox Artista | birthname = Venancio Domacassé | image = | birthdate = [[1 di aprel]] [[1941]] | lugar_nanse = [[Kòrsou]] | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = Sinematografia | movement = | awards = | website = }} ---------------- == Jossy Mansur == El a bay Dominicus College na Playa. Na 1948 el a bay [[Estadonan Uni di Merka|Merca]] caminda el a caba skol secundario y universidad. Continuando su estudionan el a obtene su D.Litt.den literatural univeral di Susses College of Tehnology, titulo cu ta equivalente na un doctorado na Merca. Titulo di su tesis tabata Early Romanticism in Venezuelan Poetry". E tin tambe un titulo den sicologia y na 1977 ta logra s Ph.D den educacion na Northwestern University. * [[29 di oktober|30]] - [[Konseho Insular]] di [[Aruba]] ta aproba e proposicion di Comision di [[Ortografia]] pa un [[ortografia di Papiamento]] basa riba un kompromiso entre e sistema [[Etimologia|etimologiko]] i esun [[Fonologia|fonologiko]], e asina yama ortografia-[[Jossy Mansur|Mansur]].<ref>{{nl}}{{citeer eb|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460860:mpeg21:a0010|titel=Eilandsraad Aruba neemt spelling Jossy Mansur aan|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-10-30|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Fin di 1976 el a cuminsa traha como redactor di e corant Extra pa Aruba y tabata alaves redactor principal di e corant arubano Prome, tantu pa algun luna desde 1976 y na 1978. tambe redactor principal di e corant arubiano Prome.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460940:mpeg21:a0061|titel=Jossy Mansur reorganiseert jong Prome|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-06|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Na 1976 presidente di comision di ortografia y na 1978 di comision di gramatica Hij was voorzitter van de in 1976 ingestelde spellingscommissie. * in 1974 bracht hij het informatief cultureel maandblad Brindis uit --------------- == Joyce Pereira == - eerste preofschrift dat het papiaments van aruba als focus heeft. Despues di skol secundario, el a studia pa maestro di scol basico. Mientras cu e ta trhando como maestra di scol na Hulanda el a obtene su MO-A den idioma Hulandes. El a bin traha na Colegio Arubano como docente di Hulandes na 1969. E ta bolbe Hulanda na 1971 pa sigui e estudio di MO-B den hulandes na RUG sigui pa un master of arts den idioma y literatura hulandes cu minors den linguismo y Papiamento. Di 1976 te 2012 el a traha na Aruba como docente hulandes y papiamento na diferente institucion di ensenansa: APA lerarenopleiding (despues IPA, unda despues PApiamento a haya un luga importante como materia)<ref name=BonDia">Bon Dia, Mi mester por aporta na e ensenansa aki y na e cambio aki|3 september 2019</ref>, MAO, Colegio Arubano (desde 1993 te ora APA bira IPA, IPA y como docentre invita na Universidat di Korsou. Pereira a traha un par di ana tamb como investigado na Universidat di Aruba. Como specialista den hulandes y papiamento el a yuda cu difrente proyecto pa reforma ensenansa y maneno di idioma y a publica tambe riba temanan aki. Su carera profesional ta hopi liga cu e desaroyo di Papiamento den ensenansa. di e idioma strictamente prohibi pa un idioma di instruccion (Scol Multilingual na 2012) y pa materia di scol secundario na 2002 <ref name=BonDia"/> \Nederlands moet tweede taal worden. Napa, 18 september 1993 ---------------------------- [[File:Penstraat 64, Bolivar koepel - 20652013 - RCE.jpg|thumb|links|Museo Octagon]] '''Museo Octagon''' ta un museo chikito na [[Willemstad]], [[Kòrsou]], situa den bario di [[Pietermaai]]. Het '''Octagon Museum''' is een klein museum in [[Willemstad]], [[Curaçao]]. Het is gelegen aan de Penstraat in de wijk [[Pietermaai]] direct ten westen van het "Avila Beach Hotel". Het museum opende in 1968 en herbergt een tentoonstelling ter nagedachtenis van de band tussen het eiland en de Zuid-Amerikaanse bevrijdingsstrijder [[Simón Bolívar]] (1783-1830).<ref>{{citeer web|url=https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum|titel=Octagon Museum|werk=Curacao.com|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Na een mislukte opstand in 1812 woonde Bolivar, tezamen met zijn zussen Juana en María Antonia, korte tijd in balling op Curaçao. De Curaçaose advocaat en handelaar Mordechai Ricardo bracht hen onder in twee huizen. De zussen waren gehuisvest in een gebouw aan zee, ''De Octagon'' genaamd. Bolívar zelf kreeg een huis op een heuvel met uitzicht op de haven van Willemstad, een gebouw dat niet meer bestaat.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Het beheer wordt gevoerd door Venezuela en Curacao onder de stichting Amigos del Museo Bolivariano (Octagon). == Het bouwwerk == De Octagon is een karakteristiek achthoekig gebouw van twee verdiepingen met een betegelde koepel. Vanwege haar historische en architectonische betekenis werd het gebouw in 1962 door de firma S. E. L. Maduro & Sons aangekocht ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan en aan het toenmalige [[Eilandgebied van de Nederlandse Antillen|eilandgebied Curaçao]] overgedragen als een geschenk aan de Curaçaose burgerij. Sedert 1995 is het gebouw in handen van de stichting Octagon.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645035:mpeg21:a0096|titel=Octagon in private handen|werk=[[Amigoe]]|datum=1995-05-06|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Restauraties vonden plaats in 1962, 1965, 1969 en 1998.<ref>{{citeer web|url=https://curacao-art.com/octagon-museum/|taal=en|titel=Octagon Museum|werk=Curaçao Art|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Nadat het gebouw vervolgens ten prooi viel aan vandalen werd aan de zeezijde de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel verwijderd en nam het hotel op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restauratie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> == Trivia == * In 1969 werden in en om De Octagon opnamen gemaakt van de films ''Simon Bolivar'' met [[Maximilian Schell]] in de hoofdrol als Simon Bolivar en ''The missing paint mistery'' van Captain Kangaroo. * De Nederlandse Antillen gaven in 1987 in de "Simon Bolivar" postzegelserie een postzegel van 60 cent uit met een afbeelding van De Octagon. * Een bezichtiging van de Octagon behoorde tot het programma van de Venezolaanse staatshoofden [[Luis Herrera Campins]] (1983) en [[Jaime Lusinchi]] (1987) tijdens hun officieel bezoek aan Curaçao.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640543:mpeg21:a0099|titel=Twee ministers reizen met Herrera Campins mee|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-02-24|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641981:mpeg21:a0066|titel=Bezoek Lusinchi verstevigt banden tussen Venezuela en Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-11-02|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref> {{Appendix}} *1812 Nadat de eerste fase van de opstand in Venezuela faalde, zocht Simon Bolívar zijn toevlucht op het eiland Curaçao. Hij en zijn twee zussen kwamen berooid aan en waren afhankelijk van de vrijgevigheid van vrienden op het eiland. Advocaat en handelaar Mordechai Ricardo heeft hen in twee huizen ondergebracht. De twee zussen verbleven in het achthoekige gebouw aan zee (Octagon), terwijl Bolívar werkte en studeerde in een klein huis op een heuvel met uitzicht op de drukke haven van Willemstad.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-15}}</ref> *1962 De Octagon werd door de regering van Curacao en S.E.L. Maduro & Sons tot het Octagon Museum benoemd. Het Octagon Museum herbergt de Bolívar tentoonstelling ter nagedachtenis van de verbinding van Curacao met Simón Bolívar (1783-1830). *1998 De Octagon Museum werd gerestaureerd door het Avila Beach Hotel. Het huis op de heuvel waar Simon Bolivar woonde bestaat niet meer, maar het 'Octagon' aan de kust is een onderdeel geworden van het Curacao Monument Foundation en de Octagon Foundation. * het historische en architectonische monument werd in 1962 ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan door S. E. L. Maduro & Sons aangekocht en aan het toenmalige eilandgebied Curacao als een geschenk aan de burgerij van Curacao overgedragen. Nadat het gebouw in de jaren zestig ten prooi viel aan vandalen werd de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel aan de zeezijde verwijderd en nam dit op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restaurantie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|2022-01-31}}</ref></ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|2022-01-16}}</ref> * Dit bijzondere huis is van onverwachte historische betekenis. Het was hier dat de Venezolaanse “Libertador”, de beroemde vrijheidsstrijder Simón Bolívar, een tijdje doorbracht alvorens de strijdkrachten bij elkaar te gaan ronselen die een eind zouden maken aan de Spaanse koloniale overheersing in Zuid-Amerika. Tegenwoordig doet de “Octagon” dienst als een klein museum ter nagedachtenis van de band tussen Curaçao en Simón Bolívar. This quaint-looking house has an unexpected historic significance; it was in this building that the South American “Libertador,” the famous Simón Bolívar, spent time before he set out to assemble the forces that eventually put an end to Spanish colonial rule in South America. Bron: https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum Gezien de historische betekenis van het huis waarin de zusters woonden werd dit in 1998 gerestaureerd en ging dienst doen als museum. In 1998 werd het huis waarin de zusters woonden gerestaureerd door het hotel Avila? in samenwerking met de Curaçao Monument Foundation en de Octagon Foundation. 4o7piht83iqk16reu9dmrexx7344unp 192496 192495 2026-06-01T20:38:59Z Caribiana 8320 192496 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Premionan: * [[Karibe Hulandes]]: [[Arte di Palabra]] - [[Premio Sticusa]] - [[Premio Cultural CCG]] * {{CUW}}: [[Premio Chapi di Plata]] ([[Pierre Lauffer]]) - [[Premio Cola Debrot]] - [[Premio Boeli van Leeuwen]] - [[Tapushi Literario]] - [[Premio MCB]] - [[Premio UNESCO Kòrsou pa Idioma Materno Papiamentu]] - Ernest Jacky Voges Monument Award * {{ABW}}: [[Premio Cadushi di Cristal]] - [[Premio Nacional Crioyo di Oro]] - [[Premio Padu del Caribe]] - Theatre Festival Award of Aruba - [[Premio Motito y Rufo Wever]] - [[Premio Nacional di Teatro]] - * {{BON}}: [[Premio Pipita di Kònkòmber]] Pending: [[Cas di cunucu]] - [[Stichting Rancho]] - renbak na Korsou - ----------------------- {{infobox persona | variante = a | nomber = Julio Maduro | fecha nacemento = [[12 di aprel|12 di april]] [[1924]] }} '''Julio (Don Joel) Maduro''' (12 di april 1924, San Nicolas – 3 di mei 1993, Aruba) tabata un culturista, historiado i escritor Arubiano. El a bira conoci pa su contribucion na conocimiento di historia, cultura i naturalesa di Aruba, y pa su esfuerzo pa promove idioma Papiamento. == Biografia == Julio Maduro a nace y lanta na Watapana Gezaag, den San Nicolas, den un famia cu tabata dedica na comercio i agricultura. Su famia tabata tin un tienda y tambe cunucu y plantacion di aloe. Durante su hobenan, el a yuda cu trabounan agrario, manera corta y procesa aloe. Cu yegada di Lago Oil & Transport Company na Aruba, economia di e area a cambia significativamente, y famia Maduro a sera nan negoshi na 1937. Maduro posteriormente a traha na Lago, y despues, pa cubri gastonan, el a bai navega riba un tankero. Na su regreso na Aruba, el a drenta den servicio publico, trabahando na Sociale Zaken i despues na Veterinaire Dienst. Mas tarde el a bira hefe di Arbeidszaken. == Carera politico == Maduro tabata afilia na Partido Patriotico Arubano (PPA) i a participa na eleccionnan di 1954 i 1955. Na 1955 el a bira miembro di Conseho Insular i a forma parti di Bestuurscollege na un edad relativamente hoben. Su carera politico, sin embargo, tabata di korto duracion. El a laga su posicion despues di algun luna, despues di tensionnan interno den partido. Despues, el a uni cu Movimiento Electoral di Pueblo (MEP), unda el a keda activo como organizador, pero el no a sigui participa como candidato. == Obra literario y cultural == Julio Maduro tabata un escritor activo di poesia i relato cortico, cu un fuerte enfoke riba Aruba, su pueblo i su naturalesa. Su obra ta caracteriza pa un amor profundo pa e isla i preocupacion pa proteccion di medio ambiente. Entre su poesia mas conoci tin *Luto* i *Pakiko mi ta Arubiano*, den cual el expresa su preocupacion pa degradacion di naturalesa i su identidad cultural Arubiano . El a colabora cu varios publicacion, incluyendo: * *Encyclopedie van de Nederlandse Antillen* * corantnan i revista lokal * programa i revista *Matinette* (despues *Chabalito*) Maduro tambe a co-funda e revista literario *Brindis* den 1974, cu tabata sirbi como plataforma pa escritornan joven . == Actividad publico == Maduro tabata ampliamente conoci como “Aruba-kenner”. El a duna conferencia riba historia, cultura, flora i fauna di Aruba, i a presenta un programa di television popular, *Aruba y su pasado*, cu a contribui na educacion publico. El tabata tambe miembro di varios organismo cultural i ambiental, incluyendo organizacionnan cu despues a evoluciona den STINAPA i STIMARUBA. == Reconocemento == Na 1992, Maduro a wordo honra pa su trabao pionero den conservacion di naturalesa door di STIMARUBA. Muerte Julio Maduro a fayece dia 3 di mei 1993 na Horacio Oduber Hospital, na edad di 69 aña. El tabata casa i tabatin ocho yiu . == Legado == Julio Maduro ta recorda como un figura importante den vida cultural di Aruba. Door di su escritura, su investigacion i su actividad educativo, el a contribui significativamente na preservacion i promocion di identidad cultural Arubiano i conciencia ambiental. --------------- {{infobox persona | nomber = Julio Maduro }} '''Julio (Don Joel) Maduro''' (☆ [[12 di aprel|12 di april]] [[1924]] na [[San Nicolas]] - † [[3 di mei]] [[1993]] na [[Aruba]]) tabata un culturista y historiado Arubiano. El a haya fama general primordialmente door di su amor pa naturalesa Arubano. Atraves di añanan, hopi publicacion tocante naturalesa a aparesé bou di su nòmber.<ref name=:"0">Julio Maduro overleden. "Amigoe". Curaçao, 03-05-1993, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645130:mpeg21:p004</ref> == Biografia == Julio Maduro a nace y lanta na [[Watapana Gezaag]], unda su mayornan tabata tin un tienda na principio di [[siglo 20|siglo binti]].<ref name=:"1">[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-028575/mode/2up?q=watapana+gezaag Julio Maduro], Chabalito nr. 5 - Aña VI (2003)</ref> Famia Maduro tabata tin cunucu y plantacion di aloe tambe. E tempo ey nan tabata manda nan mercancia cu barco di bela pa Playa, e.o. [[aloe vera|aloe]], boonchi watapana, palo, pampuna, patia y sombre gevlecht. Na Playa nan tabata cumpra otro mercancia pa nan tienda na San Nicolas, manera sucu, hariña, herment, paña y tela. Famia Maduro tabata bende te hasta cah'i morto. Cu yegada di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] tur cos a cambia. Lago a bin cu su mes "comisario" y na 1937 famia Maduro a sera su negoshi. Como hoben Julio mester a yuda corta y drenta aloe tur mainta di 5'or y mei te cu 10'or y mei. Un trabao pisá cu ta laga hende tur sushi. Cu 20 aña Julio a cuminza traha na Lago. Pero despues cos a bira malo y pa cubri gastonan Julio a bai navega riba un tankero. Despues cu el a bolbe Aruba, el a bai traha na Sociale Zaken y asina Julio a drenta arena politico. * na 1956 el a bolbe gobierno como ambtenaar na Veterinaire Dienst.<ref>Julio Maduro benoemd. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-07-1956, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988233:mpeg21:p005</ref> * Later werd hij hoofd Arbeidszaken.<ref> Arbeidszaken. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-02-1971, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470088:mpeg21:p005</ref> El a afilia na partido PPA y na 1954 y 1955 el a participa na eleccionnan riba lista di PPA. Na 1955 e ta bira miembro di Conseho Insular y ta a wordo eligi pa forma parti di Bestuurscollege.<ref>Eerste daad nieuw Eilandsbestuur: half millioen voor werkverschaffing Porf, Croes, O. Henriquez, J. Maduro en Petrona als gedeputeerden gekozen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-07-1955, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988370:mpeg21:p005</ref> Julio tabatin 31 aña só tempo cu el a bira diputado.<ref name=:"1"/> E funcion di diputado el a ocupa solamente algun luna prome cu partido PPA a fors'e pa e tuma retiro pa motivo di su conducta.<ref>Gedeputeerde Maduro neemt ontslag. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 26-10-1955. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210532:mpeg21:p005</ref> Hij neemt tevens ontslag als eilandsraadlid. * Na de oprichting van [[Movimiento Electoral di Pueblo]] (MEP) sloot hij zich hierbij aan. Hij was actief als voorzitter van de wijkleiders maar kandidadeerde zich niet voor verkiezingen. Julio Maduro tabata tin un "don" especial. E tabata skirbi poesía y storianan cortico. Tur tin di haber cu cultura di Aruba. E tabata lucha pa nos idioma papiamento y tabata tin un amor grandi pa su isla, su hendenan y su naturalesa.<ref name=:"1"/> Esaki el a demonstra den su poesíanan "Luto" y "Pakiko mi ta Arubiano". E tabata miembro di Comisión di bandera y di Stinapa (despues Fanapa y Stimaruba). Pa esakinan el a duna hopi lectura na scolnan y organizacionnan. Julio semper tabata cla pa yuda cu informacion tocante historia, flora y fauna di Aruba. Asina e tabata presentá un programa na television masha gustá anto gratuitamente. Casi henter Aruba tabata sintonizá e programa ''Aruba y su pasado''. Su sponsor tabata asina satisfecho cu e trabao di Julio cu el a regalé un camera di video. Julio a colaborá cu varios publicación e.o.: Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, bukinan di Aruba, diferente corant y revista y varios mas. Matinette como programa di television y como revista (despues Chabalito) tambe a haya hopi colaboracion di Julio Maduro riba topiconan di Aruba. Te hasta Julio a traha un poesía - cu nos ta publicá aki bao especial pa un declamador infantil recitá na Tele-Aruba den Matinette na aña 1978.<ref name=:"1"/> Julio Maduro, despues di un enfermedad cortico, a fayece dia 3 di mei 1993 den [[Horacio Oduber Hospital]] na edad di 69 aña.<ref name=:"0"/> E tabata casa y tabatin 8 yiu.<ref name=:"1"/> In 1992 werd hij gehuldigd door Stimaruba voor zijn pionierswerk op het gebied van natuurbehoud.<ref>Huldiging van Julio Maduro. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1992, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643693:mpeg21:p013</ref> Hij stond bekend als Aruba-kenner en gaf lezingen over de Arubaanse cultuur en natuur. {{Appendix}} --------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte visual''' ([[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts'') ta e formanan di arte den cua e imagen of aspecto visual ta central. E obra ta wòrdu realisá den forma di un obheto físiko òf representashon visual. Arte visual ta distinto for di arte di tarima, unda e presensia di un públiko bibu ta esencial. E artenan visual ta inkluí disiplina manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Ademas, artenan apliká,[1] manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior i arte dekorativo,[2] ta forma parti di e doménio di arte visual. Un obra di arte visual por ta bidimensional (manera un pintura òf dibuho) òf tridimensional (manera un eskultura). Den algun konteksto, arte visual tambe ta referí komo arte plástiko (di origen francés: les arts plastiques), referiendo na e materialidat tangible di e obra. Arte visual ta wòrdu kreá den estudio, riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den museonan, galerianan, eksposishonnan i espasio públiko. Tambe tin kolekshonnan di arte den posesion di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == Arte visual tin un historia largu ku ta kuminsá den prehistoria, ku pintura rupestre i obhetonan dekorativo. Den civilisashonnan antiguo manera Egipto, Mesopotamia, Gresia i Roma, arte visual tabata sirbi funshonnan religioso, polítiko i dekorativo. Durante Edad Media, arte tabata hopi bia liga na iglesia, miéntras ku den Renacimiento a surgi un enfoke riba perspektiva, realismo i e artista komo individu kreativo. Den siglo 19 i 20, movimientonan manera impresionismo, ekspresionismo i surrealismo a amplia e definishon di arte visual. Den epoka moderno i kontemporáneo, arte visual a bira mas diversifiká, inkluyendo medio digital, instalashon i arte konseptual, ku a desafia e idea tradishonal di kiko ta un obra di arte. == Caracteristica == E karakterístika prinsipal di arte visual ta su enfoke riba e aspekto visual i estétiko. Elementonan importante den arte visual ta incluí: forma koló linea tekstura espasio komposishon Arte visual por ta representativo (mustrando realidad) òf abstrakto (sin representashon literal). E interpretashon di un obra di arte por varia segun e espectador, su konteks kultural i su eksperensia personal. Ademas, arte visual por tin diferente funshonnan, manera ekspreshon personal, komunikashon di idea, dokumentashon historiko òf dekorashon. == Caribe Hulandes == Den Karibe Hulandes, arte visual ta un refleho di historia, identidat i diversidat kultural di e region. Artistanan lokal ta usa medio manera pintura, eskultura i fotografia pa eksplorá tema manera kolonialismo, identidat, diaspora i relashon ku medio ambiente. Arte visual den e islanan ta influensiá pa tradishonnan Afrikano, Europeo i Indígena, ku ta resulta den un estilo úniko i hibrido. Ademas di arte den galerianan, tin un presensia fuerte di arte públiko, manera murales i instalashonnan den espasio urbano. Organisashonnan kultural, museonan i fundashonnan den Aruba, Kòrsou i Boneiru ta stimulá desaroyo di arte visual dor di eksposishonnan, edukashon i sosten di artistanan lokal. == Mira tambe == * [[Artista di Karibe Hulandes|Lista di artista di Caribe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] [[:Kategoria: -------------- '''Arte visual''' (na [[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts''), ta e formanan di arte den cua imagen, of lo visual, ta tuma precedencia. E imagen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un obheto di arte. E ta distinto for di [[arte di tarima]], pa cua e presencia di un publico bibo ta esencial. E artenan visual ta formanan di arte manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, imágen, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Hopi disiplina artístiko manera arte performátiko, arte konseptual i arte di textil, tambe ta enserá aspekto di arte visual, i tambe arte di otro tipo. Den e artenan visual, e artenan apliká,<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20170623143359/http://www.buzzle.com/articles/different-forms-of-art.html ''Different Forms of Art – Applied Art'']}}. Buzzle.com. Retrieved 11 December 2010.</ref> manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior, i arte dekorativo<ref>{{cite web |url=http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |title=Centre for Arts and Design in Toronto, Canada |publisher=Georgebrown.ca |date=2011-02-15 |access-date=2011-10-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111028075227/http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |archive-date=2011-10-28}}</ref> tambe ta inkluí. Arte visual ta e forma di arte den kua e imágen, òf e visual, ta tuma presedensia. E imágen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un opheto di arte. Un opheto di arte por tuma un forma plat, manera un pintura, òf un forma tridimenshonal, manera un eskultura. Den paisnan di abla ingles, e ta wòrdu referí na dje komo ‘e arte visual’. Arte visual tambe ta wòrdu referí na dje, usando un galicismo, komo arte plástiko (franses: les arts plastiques). Plástik ta nifiká tangibel, material; e materialidat aki ta para den kontraste ku e abstrakshon di e artenan di aktuashon: baile, teater i músika, ku ta tuma lugá den tempu. Tur dos tipo di arte ta proveé ​​e televidente ku un eksperensia estétiko, den forma di un eksperensia sensorial eksepshonal. Arte visual ta wòrdu kreá prinsipalmente den studio pero tambe riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den eksposishonnan den museonan, galerianan, inisiativanan di artista, i espasio públiko. Ménos públiko ta e kolekshonnan di arte di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == == Caracteristica == == Caribe Hulandes == Den Caribe Hulandes, arte visual {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] --------------------------------------- {{Databox}} Un '''cas di cunucu''' (papiamentu: ''kas di kunuku'') ta un cas tipico na e [[islanan ABC]], cu usualmente ta situa den [[kunuku|cunucu]]. Cunucu ta derivá for di e palabra indjan ''conuco'', un nomber cu a wordo adopta despues pa e Spañónan na Antias y Venezuela. Cunucu ta nifica tambe un pida tereno di agricultura, sea den uzo of nò. Awendia e palabra cunucu ta referi na ‘plantacion’ (i tambe ‘campo’).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kunuku], Encyclopedie van Curaçao</ref> Despues di e conkista di e islanan door di e Hulandesnan, e [[West Indische Compagnie]] (WIC) a establece plantacionnan na gran eskala pa komersio ku Europa. Pa traha riba e plantashinan, nan tabata trece catibonan for di [[Afrika|Africa]] y a traha casnan riba e tereno di plantashon, den e estilo custumber na West Africa. Materialnan comun riba e islanan, manera palu, piedra di coral, piedra di kalki of lodo mescla ku sterilisashon di baka riba un mimbre di rama, tabata wòrdu usá pa e murayanan, i palu di maishi òf kaña tabata wòrdu usá pa e daknan. E materialnan aki ta reflehá den e palabranan papiamentu: kas di yerba ta nifiká “hut di yerba”, [[cas di torto]] ta nifica “hut di lodo”, kas di pal’i maishi ta nifiká “hut di palu di maishi”. Kunuku is de algemene naam voor het landelijke gebied van de Benedenwindse Eilanden, al of niet in gebruik voor landbouw of veeteelt. Het woord is afgeleid van het Indiaanse conuco, een naam later overgenomen door de Spanjaarden in de Antillen en Venezuela. Kunuku betekent ook een stuk landbouwgrond al of niet in gebruik. == Aruba == Na Aruba ta dividí casnan di cunuku den cuater categoria. Casnan prome cu 1920, casnan despues di 1920, casnan cu un dak y casnan cu dos dak.[1] == Boneiru == Na Boneiru na 1937, segun e teniente gobernador, e introdukshon di e diseño standart di kunuku no tabata nesesario “E kunukero i/òf trahadó boneriano, kontrali na su kompañero di klas den gran mayoria di e di dos òf di tres distrito riba Curaçao, no tin su kas di baka pa biba aden tur ora, sino mas bien pa sirbi komo refugio durante áwaseru òf mal tempu atrobe - esaki ta e rancho òf ramada - ora e tin ku traha riba e tereno Normalmente e tin su mes kas den un di e pueblonan òf hamletnan riba e isla i e ta pues muchu mas mihó ku e promedio di kas di konukoe na Curaçao. ." E gobernador ta skirbi mas aleu: “Por deklará kompletamente di e boneriano ku e tin e karakterístika ku no ta sufisientemente apresiá pa kuida su kas masha bon (…) pa e por haña su mes kas e lo priva su mes di hopi, asta sufisiente kuminda i paña".[2] == Kòrsou == Ora sklabitut a wòrdu aboli riba 1 di yüli 1863, ex-catibunan a haña terenonan chikitu ku nan por a usa pa kultivá kuminda. E fundashon di e refineria di zeta (e Isla) na kuminsamentu di siglo 20 a kombertí e trahadónan di plantashon anterior den trahadónan di refineria di zeta. Durante e periodo aki, bleki di zeta i piedra aplastá tambe ta wòrdu usá pa e murayanan di e kasnan i bleki aplastá, blachi di heru ondula i tegel di dak pa e daknan. E kasnan aki ta wòrdu yamá kas krioyo. Kasnan tambe a wòrdu konstruí di palu ku a wòrdu usá komo pakete pa transporte di merkansia pa laman. E kasnan aki ta wòrdu yamá kasnan di planki, Papiamentu: kas di tabla. E kasnan original di Kunuku no tabatin un veranda ni un kushina pafó. Un desaroyo den e añanan despues di Segundo Guera Mundial ta ku kasnan ta wòrdu konstruí segun e konsepto di kunuku, pero ku un kushina i un veranda paden. Construccion ta wordo haci cu material manera piedra y tegel di dak. [[:Kategoria:Islanan ABC]] ---------------------------- {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = NGO | nomber = Stichting Rancho | abrevia = | logo = | imagen = | stop_imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]] | funda_na = | origina_di = | fusion_di = | fundado = | termina = | ideologia = conservacion di patrimonio cultural | presidente = Clifford Rosa | director = | coordinado = | subdirector = | embahador = | propietario = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | internacional= International National Trust Organisation | entrada = | costo = | sponsor = | parameter = | parameter_info = }} '''Stichting Rancho''' ta un organisacion no gubernamental (NGO) estableci dia [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]], dedica na conserva e herencia cultural, historico, y arkitectonico di e bario historico di Rancho na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. Situá na Visstraat 1, e fundashon ta enfoká riba protehá monumentonan lokal, hasi investigashon históriko, i organisá aktividatnan di komunidat pa mantené e área su identidat komo un asentamentu krusial di piskadó anterior. E fundacion comunitario ta traha consistentemente pa preserva, promove y fortalece e herencia cultural y natural di bario Rancho, Oranjestad y Aruba en general. Desde su fundacion, e organisacion a enfoca riba iniciativa cu ta conecta comunidad, historia, cultura y educacion, ainda den periodo cu circunstancianan externo a obliga adaptacion y reformulacion di plan y proyecto. Varios proyecto den curso di tempo:<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260122.pdf Stichting Rancho ta presenta agenda cultural cu enfoke riba herencia y participacion comunitario], BDA (22 di januari 2026)</ref> * Adopta un Hanchi, un concepto cu ta enfoca riba cuido y reconexion cu espacio publico y patrimonio local. * Tempo pa Click, ta ofrece un perspectiva alternativo riba exposicionnan cultural, specialmente pa contenido cu normalmente no ta logra visibilidad amplio. * Hof ’i Bario di Rancho ta representa otro iniciativa importante cu ta enfoca riba espacio berde y herencia natural dentro di e bario. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------- {{Databox}} '''Ren bak na Kòrsou''' of '''Bak di awa di lluvia na Kòrsou''', tambe yama '''ren bak''' ta \[\[put di awa di lluvia]] ku ta sirbi riba isla di [[Kòrsou]] pa warda awa di lluvia.<ref name=":1">{{Cita notisia |outor=Dennis Pikero |titulo='Regenwater maakt lekkere thee' |fuente=Ñapa |fecha=24 aprel 2004 |página=3}}</ref> E baknan ta konsistí di [[kal]], zjata, pieda grandi i simènt. Piedra grandi tabata trese for di [[Ronde Klip]] riba karret di palu (''trùk di palu''). Tin diferente tipo di bak. Algun ta riba tera (bougròndiko), otro ta bou di tera bou di sali di kas òf serka di entrada. Tin tambe ku ta pegu na kas òf un tiki leu for di dje. Klima di Kòrsou ta [[semi-arido]], ku un proméshu di lluvia di mas o ménos 550 mm pa aña. Tèmperatura tambe tin su influensia: ta variá entre 25.3 °C i 31.0 °C. Esaki ta pone suminisro di awa na preshon, tantu pa hende komo pa mata.<ref>{{Citeer web |url=[https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/](https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/) |titel=TUINAANLEG OP CURACAO |datum=25 òktober 2022 |werk=[www.viviansnursery.com](http://www.viviansnursery.com)}}</ref> == Historia == Historia di suminisro di awa ta inkluí den e [[Canon di Kòrsou]].<ref>{{Cita web |url=[https://canoncuracao.cw/39-water/](https://canoncuracao.cw/39-water/) |titulo=39. Awa |fecha=25 òktober 2022 |fuente=Canon di Kòrsou}}</ref> E promé bibu di isla tabata uza put di pia (''pos di pia'') pa haña awa. E putnan aki tabata haña preferensia na lugá ku un nivel haltu di awa den tera ([[freatisch vlak]]).<ref>{{Citeer web |url=[https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-](https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-) |titel=GRONDWATERPEIL EN WATERVOORZIENING OP CURACAO ... |datum=2022-10-25 |werk=Yumpu.com}}</ref> Ku yegada di [[Spañanon]] i despues \[\[Hulandes]], hende a haña instrumento pa traha put mas profundo. Na lugá ku tabatin hopi put, manera rònt di \[\[Schottegat]], a kominsá papia di 'plantashon di awa'. Pero ku demanda grandi, nivel di awa den tera a baha i hopi put a seca. Den sieklo di 19 hende por a kumpra awa ku tabata yega for di otro lugá, pero tabatin tambe bak di awa bou di kas di pieda, serka di entrada (''sala'') òf \[\[patio]]. Na plantashonnan, te den sieklo 20, hende tabata dependé di pos i baril grandi. Tabatin gota i baril, pero no tabatin bak. Uso di bak a yega ku peliger di \[\[mushi di fiebre amariyo]]. Na kas haltu (kas di campo) ta encontra bak regularmente. Na esaki no tabatin put serka. Otro manera pa haña awa manera kar di awa (''garosh’i awa'') no tabata praktiká hopi. Ku yegada di [[Isla (raffinaderia)|raffinaderia di Shell]], demanda pa awa di bèbèr a subi. Na 1928 Shell a kuminsá \[\[destilashon|destilá]] awa salá. Mas lat a instala \[\[leiding di awa]], ku den anjanan 1960 a yega prome mayoria di kas. \== Balor == Baknan na Kòrsou tin balor histórico.<ref name=":0">{{Cita buki |titulo=Monumenten in de steigers |outor=Jan Toeter |ko-outor=Anko van der Woude, Henk Langenfeld |pagina=35–37}}</ref> Dependiendo di e lugá, por tin balor arkitektoniko i monumental tambe. Bak ku ta separá for di kas ta risibí awa for di kas por medio di [[akwadukt]]. Baknan tin muraya hopi diki i e muraya ta bira mas diki abou. Den eskinan e murayanan tin forma rondá, i tin hopi [[spuwadó di awa]] (''sakadó''). Por tin un dak ku [[tegel di dak]]. Interior di un bak ta wòrdu fini-fini pa evitá [[alga]]. Den baknan tin piskadó chikí pa kome insekt i alga. Kualidat di awa ta kontrolá pa Departamento di Salú (GGD) di gobièrnu Kòrsou. Awa di bak ta bon pa hasi tè, pa kosecha lokal i segun algun hende ideal pa laba kabey.<ref name=":1" /> == Monumento == Baknan todavía ta sirbi pa warda awa. Tambe ta haña uso nobo. Tin hende ku ta mira un bak komo un luhu. Hopi kas no tin mas un bak òf e a wòrdu usa pa otro motibo. Tin kas ku a pone un piso riba un bak. Otro ta konvertí e bak den kamber di drumi, ofisina, pisina, kamber di was òf espasio pa archi. Den e kambio aki mester tene konta ku regla pa protehá e balor monumental. Ora di habri bentana, tamaño mester keda limitado. Karakterístika di monumento no mester pèrdè den restourashon. Tin direkshon espesiál pa preparashon i realizashon. Por ehèmpel, yená e bak te nivel di chon. Esaki ta posibel basta ku e proseso por wòrdu reversá.<ref name=":0" /> Na [[Landhuis Rooi Catootje]] tin un ehèmpel kla di un bak di awa ku balor monumental. Riba mapa i portret por mira ku e bak ta un tiki leu for di e kas. Na bochinanan di sakadó tin rechi pa stòp para i blachi di drenta. {{Appendix}} --------------- == Burg di Pos Chikito == Un brug cu a keda construi den afia 1928-1929 como "Brug di conexion" pa conecta e dos oriyanan na cada banda di [[Spaans Lagoen]]. E brug a keda cla dia 26 di september [Hartog, Aruba zoals het was, zoals het werd. Afb. 87]. E ‘brug’ ta forma un conexion masha importante entre e caminda cu tambe a keda construi den e temponan ey, conectando Oranjestad cu San Nicolas. E tipo di brug aki ta un combinacion di un brug permanente pa trafico y brug di conexion. Tabatin papia di haci e brug mas hancho. Realisacion di esaki no a cristalisa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2003/page/8/mode/1up?q=piedra+di+mula Kalender Monumentenfonds]</ref> == Kurimiauw 2 == E cas di cunucu a wordo traha den e forma traditional di artesania. El a wordo traha na final di siglo diesnuebe, probablemente como homenage na e matrimonio di sefior Kelly. Originalmente e curason di e cas tabata exsisti di handrij parti zuid y posiblemente tambe cu un cushina parti pabou di esey. Mester remarca cu tempo nan aya e productonan di recurso tabata: piscamento, cria di bestia manera galifia y porco y traha den plantacion di sucu na Cuba. E cas di cunucu aki ta di gran interes arkitectura historico pa motibo di su biehes. ==Schelpstraat 36 y 38 == E cas ta forma un unidad di dos parti. E prome parti, e cas di cunucu, fecha na final di siglo 19 y e di dos parti, e cas di comerciante ta construi den comienso di siglo 20. E arkitecto di tur dos e edificionan tabata Abelardo Henriquez casa cu Dominica Figaroa. Tur dos e edificionan tabata yama durante e bida di sr. Abelardo Junior den boca di pueblo “La Casa de la Municipalidad”. Riba 17 di april 1997 e casnan a wordo cumpra pa Stiching Monumenten fonds. E trabounan di restaurashon a dura di 30 di oktober pa 14 di december 2001. ==Seroe Patrishi Ongd.(z/n) - Begraafplaats== Den e santana Protestant aki tin diesseis graf. E ta situa na e caminda di santo meimei di Seroe Patrishi y Shiribana y tin un cura di cadushi rond di dje cu un muraya di piedra. Akinan a wordo dera e Comandeur Simon Plats. E tabata Comandeur pa solamente 8 luna na Aruba (1826-1827), caminda cu e | a fayese inespera. E grafnan ta conoci como grafnan di comandeur. Tin diferente lugar na Aruba cu ta conoci pa nan grafnan di comandeur. ==Papilon 110 == Un cas hopi unico cu ta consisti di dos edificio conecta na otro. E cas ta situa na e banda pariba di caminda di Santa Martha pa Santa Cruz. E noknan die cas ta core di pariba pa pabou. E edificionan ta consisti di un piso bou di un dak di cuatro banda traha di zink acaba cu decoracion riba cada punta di contacto di e noknan. Contra di e banda pabou di e edificio mas dilanti tin un edificio den un forma cuadra bou di un dak sera. Riba e banda pabou di e edificio pa zuid tin un cushina bou di un dak ful sera. Contra esaki tin un fogon cu un fundeshi den forma di un bloki, cu un schoorsteen y un capa ariba. ==Rooi Koochi 4== E cas aki ta un ehempel unico di cambio di periodo di arcitecto for di klei pa piedra y ta den bon condicion. E arcitectura a keda manera cu e tabata. E ta ilustra un cas di cunucu traha den siglo 19 den un forma artesano tradicional cu e nok casi den e direccion di pariba pabou. E banda di ariba di e cas ta traha di piedra. Sin embargo e murayanan di e galeria ta traha di klei. Remarkabel ta cu e cas ta traha riba un tereno cu ta baha na e banda zuid. Pa kita e diferencia aki e banda zuid di e cas ta traha riba un pida ariba cu ta yena. == Wilhelminastraat 11 == E cas na skina aki traha den siglo 19 ta un cas di cunucu. E cas a wordo recientemente renoba pa motibo di su funcion nobo “Optica Kok”. Posibelmente e extencion di y contra e banda pariba di e galeria di e banda zuid tambe tabata wordo usa originalmente como un sitio pa un empresa y un tienda. Contra di e banda pa nord bo ta hana un cas di siglo 20 bou di un dak cu cuatro banda cu tin un benhada den aspecto cu e banda pariba di e cas di cunucu. E nok ta para vertical riba e entrada di auto. Posibelmente e entrada aki tabata un caya. E cas aki ta pertenece na e infrastructura municipal di Oranjestad di antes. == Palm Beach 21 == Un ehempel bunita y unico di un cas di cunucu. E cas ta orienta di OZO -WNW. Remarcabel ta e fogon hancho. Cu e fogon aki ta haa un cushina chikito. Esaki bo por yega for di pafo. Esaki ta duna un motibo pa pensa cu tabata tin un negoshi di cuminda akinan. E cas tin un dak di dos banda cu zink ariba; e construccion y galeria ta laga bo supone cu originalmente tabata tin un dak traha di torto of di otro material traditional. == Seroe Patrishi 9 == E cas di cunucu traha di lodo a wordo construi medio siglo 19 riba tereno y bou di guia di Aresidius van der Biezen. E cas ta orienta cu su nok OW. E cas ta consisti di diferente material manera klei y piedra. Piedra, hopi usa den trahamento di cas, ta un piedra natural forma den pida iregular. E parti zuid die cas tin un entrada. Na cada banda di e cas nos tin un bentana grandi cu contrabentana di palo pega na dje cu ta habri bai afo. Dor di su posicion na caminda grandi bo por wak e cas bon. ==Macuarima 161 == cas di cunucu cu regenbak conoci como Cas Decora a wordo traha arededor di ana 1935. E arcitecto tabata Ignatio Ras, cunucero y metsla. E a traha e decoracionnan na e banda nord di e cas tambe. (informacion agradabel di Arsenio Ras). E cas ta orienta di pariba-pabou. E platchi zinknan pinta un color cora maron y e nok pinta blanco y e “kepersnan” ta pone enfoke riba e combinacion di color di e panchinan di dak cu e scama di decoracion gepleister ariba. E cas aki ta di gran importancia pa motibo di su bunitesa, e nificacion pa e conocimente, e historia di e isla Aruba y e balor di e pueblo. ==Brazil 12 == E cas di cunucu aki a wordo construi den e afianan 1928/1929 bou di encargo di sefor Winterdaal (tata di José Maria Winterdaal). E murayanan di e curason di e cas, ta traha di piedra, esun die galeria y cushina y tambe e muraya di e regenbak ta traha di beton cu bloki cement. E w.c. ta los riba e tereno patras di cas y tin un dak sera. E cas ta di gran interes pa e isla di Aruba pa motibo di su arcitectura historico y e balor tipico. Pa nord oost di e cas tin dos piedra di mula maishi pa mira. {{Appendix}} -------------- {{Databox}} '''Bamba''' ta un instrumento musikal Bamba ta konsistí di dos pida bambu hòl, yamá kaña brabu. Laman ta karga trese bambu òf kaña brabu na kosta nort di Boneiru. For di tur e pipanan ku ta yega kantu, ta skohe esunnan ku tin un diameter entre 7 pa 12 centimeter. Ta kòrta un pipa mas largu ku e otro. Ta toka bamba batiendo duru abou riba tera. E tokadó di bamba tin den kada man un pipa di bambu i e ta bati un biaha esun i otro biaha e otro riba suela. Bamba ta un di e instrumèntnan rítmiko mas simpel i mas bieu31,32.<ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/Wij+zijn+Bonaire%20(4).pdf</ref> Un instrumento musikal trahá di dos pida bambú ku a bashí afó, yamá kaña brabu. Ta haña e takinan di bambú aki labá kantu na kosta di Boneiru i Kòrsou. For di e takinan aki, kada un di mas o ménos 7 pa 8 cm di diameter, ta kòrta dos pida di largura desigual—60 i 70 cm. Ku eksepshon di e partishon mas abou, tur otro partishon di kada pida ta wòrdu perforá. E parti abou di e bamba ta kòrtá 10 cm bou di e partishon sin perforashon. E bamba ta wòrdu toka dor di stamp’é rítmikamente riba un superfisie duru; huntu ku otro instrumentonan, inkluso e quarta i e guitara, e bamba ta kompañá kansionnan durante e fiestanan di San Juan i San Pedro na Boneiru. Den e kompañamentu aki, e bamba ta funshoná komo un kontrabas. P’esei e larguranan ta wòrdu kòrtá di tal manera ku, ku e piesa mas largu ta fungi komo e nota fundamental, e piesa mas kòrtiku ta aproksimá e di kuater nota mas serka posibel. E instrumento aki, konosí den organologia komo tubonan di stèmpel, ta wòrdu hañá rònt mundu: na Afrika, Sentro i Sur Amérika, Asia i Sur Pasífiko. Su struktura simpel ta hasié un di e instrumentonan di ritmo di mas bieu.<ref name=:"2">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bamba], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] ------------------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Karko''' ta un instrumento traha di un kokolishi ku e punta korta afo. Suplamento ta wordo hasi dor di e apertura ku a wòrdu kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di [[Boneiru]]. E carco ta un kokolishi cu e punta corta afo. Suplamento ta wordo haci door di e apertura cu a wordo kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di Boneiru. {{Appendix}} *Orígen: E kalko (tambe konosí komo karko) ta un instrumento natural ku orígen den tradishon Afrikano i Indígeno Karibeño. Tabata uzá pa komunikashon, selebrashon i músika spiritual den komunidat kolonial. *Deskripshon: Un koncha grandi di see (Queen Conch), ku su punta a kue pa krea un bochin. Supla duru den e bochin ta produsí un son ronko, bronzit i resonante, manera un trompeta rudimentario. *Uzo: E kalko tabata sirbi komo instrumento di señal: pa yama hende, marká kuminsamentu di fiesta, ceremonia, of ritu. Tambe tabata forma parti di banda folklóriko komo introdukshon musikal. *Género musikal: Tambú, Seú, Músika folklóriko *Gruponan konosí: Grupo Danzarte (Kòrsou) Grupo Tutti Frutti (Boneiru) Grupos folklóriko di Seú {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] ------------------------------------ {{Databox}} '''Kimba Tutu''' ta un instrumento musikal *Orígen: "Kimba tutu" ta un nòmber folklóriko pa un tambú ku orígen Afrikano, ku a bira parti di ekspreshon folklóriko den islanan ABC. "Kimba" referí na bai riba ku energia; "tutu" posibelmente referí na su son. *Deskripshon: Un tambú trahá di barika di palo ku kuero tensá riba su kabes. Por bati ku man of ku palito. E tambú ta produsi un son profundo, energiétiko i pulsante. *Uzo: Uzá den danza folklóriko i fiesta, asina manera tambú. Ta stimulá moveshon di kurpa, i sirbi komo ekspreshon di resistensia kultural i identidad. *Género musikal: Tambú, Danza folklóriko, Músika di resistensia i identidad Afrikano-karibeño *Gruponan konosí: Grupo di Tambú Tradishonal (Kòrsou) Fundashon di Musika Antiyano Presentashon den Siman di Kultura [[:Kategoria:Instrumento musikal]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Kòrsou]] -------------------------- [[:Kategoria:Herensia kultural]] ---------------------- '''Fogon''' ta un luga den kushina Kandela den kushina, kaminda tabata kushiná riba e konfó (wechi di kandela), yená ku karbon. E huma por a sali dor di e chimenea riba e kamina aki. Solamente e kasnan di e miembronan mas riku di e poblashon tabatin un fogón, inkluyendo e kasnan di kunuku. Damio trahá di tres piedra, riba kua tabata hasi kushinamentu (tres pied’i fogón). Zie es.wiki: hogar (fuego):El hogar, chimenea o lar,1​es el lugar de una casa donde se enciende fuego con leña o algún otro combustible. Durante siglos fue el espacio de las viviendas usado como cocina y foco de calor, un entorno común que servía de estancia y comedor (de invierno). ------------------ == Esclavo Thico == Awe dia 16 di september Thico, un esclavo di Aruba, a wordo conmemora durante di e proyecto Caquetio, Africano, Europeano: Nos tur ta un famia cu a tuma luga na Club Kibrahacha 60+, Archivo Nacional y Museo Archeologico.<ref>https://solodipueblo.com/thico-e-prome-esclavo-conoci-cu-a-para-pa-su-libertad-na-aruba/ Thico e prome esclavo conoci cu a para pa su libertad na Aruba], SolodiPueblo (12 september 2024)</ref> Thico tabata e prome esclavo na Aruba cu a para pa su libertad segun e buki di historia De Geschiedenis van Aruba tot 1816 scirbi pa señor Adi Martis. Thico su acto di protesta a tuma luga den e aña 1795, hopi prome cu e esclavo popularisa Virginia kende a nace 47 aña despues. Thico tabata un esclavo di e commandeur Bochard Specht kende tabata e commander na Aruba di 1792 te 1797 e tempo cu el a bira malo. Thico a wordo poni den (hand)boei y manda Corsou. Den e journal di e gobernador di dia 16 di september 1795 ta scirbi cu Thico lo wordo sera te ora cu e wordo bendi na un otro doño pafo di Corsou. El a wordo castiga pasobra commandeur Bochard Specht a consider’e di tin e audacia y frescura pa para pa su libertad. Awendia nos lo bisa cu el a demonstra curashi y cu e tabata asertivo. Thico a para pa su libertad na Aruba un dos luna prome cu Tula y Carpata a para pa libertad na Corsou. E carta di Bochard Specht na e Gobernador Johannes Abrahamszoon de Veer tabata di 17 di juni 1795 y Tula y Carpata a cuminsa nan lucha dia 17 di augustus 1795. Bishita Archivo Naional pa mira e bunita pinturanan di algun di nos adulto mayor cu ta comunica cu nos nan pensamento y sintimento en relacion cu sclavitud. {{Appendix}} ---------------- {{Databox}} '''Agan''' ta un instrumento di batido, tambe yamá heru, ku antiguamente tabata wòrdu usá pa akompañá e *tambu i e *kachu durante e fiesta di kosecha. Ademas, e agan tabata ser usa pa indiká e medida ora di hasi trabou pisá i ora di karga hende pa hospital. E instrumento aki ta forma di un skèrpi ku a keda kibra for di un plaka, ku a bira kasi un kobra, i e tin un largura di mas o ménos 40 cm i un diametro di mas o ménos 10 cm. E agan tabata wòrdu toka ku e slòt na suela, riba brasa, dor di bati riba dje ku un bara di heru, di mas o ménos 30 centimeter largu, yamá manga. Pa protehá e kurpa di e brasa di e hungadó i tambe pa aumenta e posibilidatnan di wega, un banda di heru - barbá - tabata wòrdu pone na e man ku tabata tene e agan. E agan, tambe konosí na Afrika Occidental, Nigeria i Benin, ta wòrdu toka durante ritualnan den honor di ⁇ Ogun ⁇ , e Dios di heru. (Kontra. Haiti: ⁇ hogan ⁇ , Cuba: ⁇ ogan ⁇ ). {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Aruba]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] Een slaginstrument, ook heru genaamd, dat vroeger gebruikt werd om de * tambu en de * kachu te begeleiden tijdens de oogstfeesten. Ook werd de agan gebruikt om de maat aan te geven bij het verrichten van zware arbeid en bij het dragen van mensen naar het ziekenhuis. Gemaakt van een bijna tot een koker omgebogen afgebroken schaar van een ploeg, heeft dit instrument een lengte van ongeveer 40 cm en een doorsnede van ongeveer 10 cm. De agan werd met de gleuf naar boven gekeerd liggend op de arm bespeeld door er met een ijzeren staafje, ongeveer 30 cm lang, manga genaamd, op te slaan. Om de huid van de arm van de bespeler te beschermen en tevens om de speelmogelijkheden te vergroten, werd een ijzeren band - barbá - om de pols gedaan bij de hand waarmee de agan werd vastgehouden. De agan, ook bekend in West-Afrika, Nigeria en Benin, wordt daar bespeeld tijdens rituelen ter ere van “Ogun”, de God van het ijzer. (Vgl. Haïti: “hogan”, Cuba: “ogan”).<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Agan], Encyclopedie van Curaçao</ref> ---------------- hoetink {{Databox}} '''Becu''', ta un instrumento musikal traha di un uitgehold stemgel di maishi di 40 pa 50 cm di largura. midden in e stemgel zijn vlak naast elkaar twee spleetjes gesneden, waardooor de muzikant blaast. De open uiteinden worden met de handel min of meer afgesloten om het geluid te temperen. ook de stengel van het suikerriet werd er wel eens voor gebruikt. {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] Bekú Een muziekinstrument gemaakt van een uitgeholde sorghostengel (de stengel van de zogenaamde "maishi chiki" plant) van 40 a 50 cm lengte en 2 cm dikte. Op ongeveer 3 cm van een der gaatjes, echter op de lijn die gevormd wordt door de twee gaatjes, wordt in de lengte van de stengel een tongetje ingesneden, waardoor beurtelings wordt geblazen en gezogen. De toonhoogte-verschillen worden verkregen door de gaten met de duimen beurtelings af te sluiten en te openen. De bekú werd gespeeld om de tijd te doden bij het bewaken van de sorghovelden tegen vernieling door vogels en andere dieren. Ook werd de bekú tijdens familiefeesten gespeeld, begeleid door de wiri en de bamba. Wordt vandaag nog gespeeld in Benin en Opper-Volta, respectievelijk papo en bumpa genoemd.<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Beku], Encyclopedie van Curacao</ref> -------- {{Databox}} '''Barí''' ta un instrumento musikal Na Boneiru, barí ta referí tantu na e instrumènt mas importante den músika kultural, komo na e selebrashon di barí. Ántes tabata usa barí di ròm komo instrumènt. Despues ku e barínan ei no tabata bini mas, a kuminsá traha barí di palu. Ta kurti kueru di kabritu òf di karné pa pone riba e barí. Grandinan ta bisa ku e kueru di karné ta toka mas mihó ku esun di kabritu. E tokadó ta wanta e barí krusando su pianan rònt di e barí. Pa e barí saka zonido, e tokadó ta bati ku su dedenan riba e kueru33. == Wiri == Ta traha wiri di heru, koper òf stal. Si usa heru, e zonido di wiri ta mas kla. E largura di wiri ta entre 20 ku 30 centimeter. Den e hanchura di e wiri, nan ta skèrf algun strepi di punta pa punta. Pa toka wiri e tokadó ta tene e instrumènt den su man. Den su otro man e tin un otro heru ku e ta raspa riba e instrumènt pa saka ritmo. Na Boneiru wiri ta un instrumènt ku no por falta34.44 {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[Category:Instrumento musikal]] ---------------------------------- == Sinfonia di man == Durante di e selebrashon di maskarada, e instrumènt mas prinsipal ta sinfonia di man. Esaki ta un sinfonia ku ta toka ku man. E tokadó di sinfonia di man ta dirigí e grupo di maskarada. Otro tipo di instrumènt Segun tempu ta desaroyá, gruponan a introdusí mas instrumènt musikal den e ritmo kultural di Boneiru. Esnan ku mi a menshoná tabata tei tur tempu i tei te dia di awe. Tin instrumènt di ántes ku awendia bandanan no ta usa mashá mas. Por ehèmpel karkó. Karkó ta e kokolishi di mas grandi na Boneiru. Tabata usa kaska di karkó ántes komo instrumènt di supla pa tur tipo di okashon. -------------------------- {{Databox}} '''Premio Sticusa''' tabata un premio literario pa tur idioma di Surnam i Antias Hulandes, pr ehempel Srnan Tongo, Hindi i Papiamentu ku eksepshon di hulandes. * 1976 ** premio literario - Guillermo Rosario ** premio di incentivo - Henry Habibe; Federico Oduber *1975 ** premio literario - [[Antoine Maduro]] *1976 *1977 ** premio di incentivo - [[Pacheco Domacassé]] (rechasa) [[Category:Kultura]] [[Category:Antias Hulandes]] ------------------- '''Adriaan Lacle''' ([[16 di yüni|16 di juni]] [[1866]] - [[21 di yüni|21 di juni]] [[1935]]), tabata un komersiante magnate Arubano. cu ta conecta cu varios eificio di herencia: * Casa La Quinta * [[Cas Veneranda]] * stadhuis di oranjestad * [[Fontein (Aruba)|Fontein]] == Biografia == Hij is geboren op 16 juni 1866, yiu di Casper Pieter Laclé en Nano Jacomina Nicolasa Henricus y tabata e mayor di seis yu. No tin hopi konosementu tokante su edukashon di mucha òf kualke di su promé eksperensianan di negoshi, pero durante su bida laboral e a yuda hende haña prestamo, tabata un komersiante ku a logra hopi, i tabata doño di varios tereno. De echo, el a encarga e konstrukshon di e famoso kastigu La Quinta Carmen, awor un restorant. Ounke nunka e mes no a biba den e kas bunita ei, su kas mes tambe tabata reflehá su éksito i bon gusto. Awe ainda su kas ta den bon kondishon i por haña e kas den e kaya di Oranjestad. Pa loke ta trata su bida personal, ta bisa ku el a kasa dos biaha durante su bida. E tabatin su promé yu muhé durante su promé matrimonio, pero el a pèrdè su esposa poko despues di su nasementu. Durante su di dos matrimonio el a haña 16 yu. Sinembargo, a bisa ku solamente 11 di e 17 hòmbernan ei a logra pasa 18 aña di edat. Na 1891 el a bolbe casa cu Leonsa Oduber (1871- 1951) El a fayece na e edad di 69 ana. (Oranjestad)—The name Adriaan Laclé may ring a bell to locals as one of the bigger roads on the island, but about a century ago, Adriaan Laclé was a rich businessman, well-known for his generosity, wealth, and taste. Adriaan was born in 1866 and was the eldest of six children. Not much is known about his childhood upbringing or any of his earlier business ordeals, but during his hay day he often helped people get loans, was a well-established trader, and owned several plots of land. In fact, he commissioned the construction of the famous La Quinta Carmen manor—now a restaurant. Though he himself never lived in the beautiful manor, his own house also reflected his success and good taste. Today his house still stands in good condition and can be found in the back streets of main street Oranjestad. Regarding his personal life, it has been said that he was married twice during his lifetime. He had his first daughter during his first marriage but lost his wife soon after her birth. During his second marriage, he fathered 16 children. However, it has been said that only 11 of those 17 made it past 18 years of age. Perhaps two of his most well-known daughters are Maria Monica Laclé and Maria Veneranda Laclé, who went on to marry successful brothers Eloy Arends and Maximilian Arends, respectively. Their houses are still standing; Eloy and Maria Monica’s mansion functions as a townhall, used to host civil marriages, while Maximilian and Maria Veneranda’s house stands on the opposite side of the road to them—though currently under renovation after years left in ruin.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240521.pdf Adriaan Laclé One of Aruba’s richest men in the twentieth century], Aruba Today (21 di mei 2024) </ref> Source: De Kolibrie op de Rots (en meer over de geschiedenis van Aruba) by Evert Bongers {{Appendix}} ---------------------------- {{Databox}} [[File:Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg|thumb|Pan bati cu pisca y cabaron]] en.wiki: '''Pan bati''' ta un pan plat, cu ta un autentico specialidad di e cushina [[Aruba]]no. Na Aruba ta come esaki como pan y na banda di otro platonan manera sopa carni, stoba y paska hasa. Tambe por come cu sucu riba dje o otro reyeno. Pan bati ta parce un pancake, pero cu un sabor diferente y hopi menos dushi.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> E ta traha di hariña di maishi (sorghum), hariña di trigo y lechi. Originalmente e tabata wordo traha riba un casuela, awendia ta uza un panchi.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> E creacion di pan bati a ser influencia pa diferente cultura manera esun di e conkistadonan [[Spaña|Spaño]] i esun di e nativonan indjan. Pero e influencia di mas grandi a bini di e cultura crioyo Arubano. Pan bati ta un auténtiko plato di Aruba, ku ta parce pancake pero ku un sabor diferente. Pan bati ta un plat di pan ku ta wòrdu traha manera pancake, pero ku un sabor hopi ménos dushi. E ta un plato di banda hopi popular i ta kumpli ku kasi tur kos típiko arubano, manera sup, stew i piská fritu òf shellfish. E por wordo combina na banda di diferente plato manera sopa carni, stoba y paska hasa. Pan Bati is een vrij dikke pannenkoek die van oorsprong uit Aruba komt en gebakken wordt op een kasuela. Een kasuela is een gietijzerplaat waar ( met erg weinig boter ) de pannenkoeken op worden gebakken. Intussen heeft de kasuela plaats gemaakt voor de koekenpan.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> {{Multiple image | image1 = Maishi Rabo (Sorghum bicolor).jpeg | image2 = Casuela 16 36 24 540000.jpeg | caption2 = ''Casuela'' (flat cast iron griddle)or ''Buren''(flat clay griddle)are used to cook ''[[arepa]]'' cachapa and pan bati. An equivalent variety is the [[Comal (cookware)|comal]]. | caption1 = In Aruba ''maishi rabo'' ([[Sorghum bicolor; Spc.introduced]]) is used to make ''pan bati'' (typical Aruban flat native bread). While funchi is made from corn ([[ Zea mais]]) | total_width = 400 | image3 = Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg | caption3 = Fried ''piska cora'' ([[Lutjanus purpureus|red snapper]]), shrimp, and pan bati. }} == Pan bati == Pan bati is een authentiek Arubaans bijgerecht, dat pannenkoek lijkt maar anders van smaak is.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> Pan Bati is een broodachtig bijgerecht dat wordt gebakken als pannenkoeken, maar veel minder zoet smaakt. Het is een zeer populair bijgerecht en past bij bijna alle typisch Arubaanse gerechten, zoals soepen, stoofpotjes en gebakken vis of schelpdieren. E pancake pisá aki ta wòrdu traha di kuminda di sorgo i lechi. E pasta ta wòrdu traha riba un plaka di heru, e cazuela. I e pan bati ta kuminda komo kuminda di banda ku piska, karni, sopa òf stew. Na lugá di patata òf riso. Den algun reseña e proporshonnan di farinha di maishi i farinha di trigo ta varia, i algun kushinan ta añadí un wowo òf sukari di vanila na lugá di sukari normal. E ta un receta excelente pa experimenta cu ne. Y cu bo no tin cazuela, no ta importa. Un bon pan tambe lo ta bon. E panbati ta traha di un compuesto di harina di maishi i di trigo. E proporshon di esakinan ta krusial pa por haña un resultado bunita i friu. Originalmente, Pan Bati tabata wòrdu kaktá riba un plaka di heru, e casuela. Deze dikke pannenkoek wordt gemaakt van sorghummeel en melk. Het deeg wordt op een ijzeren plaat, de cazuela, gebakken. En de pan bati eet je als bijgerecht bij vis, vlees, soep of stoofgerechten. In plaats van aardappels of rijst. In sommige recepten variëren de verhoudingen van het maismeel en het tarwemeel, en sommige koks doen er een ei bij, of vanillesuiker in plaats van gewone suiker. Een uitstekend recept dus om mee te experimenteren.En dat je geen cazuela hebt, geeft niets. Een goede bakpan voldoet ook. De panbati is gemaakt van een mengstel van mais- en tarwemeel. De verhouding hiervan is cruciaal om een lekker luchtig resultaat te krijgen. Oorspronkelijk werd Pan Bati gebakken op een gietijzeren plaat, de casuela.<ref>https://www.antilliaans-eten.nl/en/recepten/arubaanse-pan-bati/</ref> Maar het gaat ook prima in een koekenpan. De naam pan bati betekent letterlijk "geslagen of geklopt brood". Het doelt natuurlijk op de bereiding van het beslag, dat flink schuimig wordt opgeklopt voordat het in de pan gaat. Panbati wordt meestal bij het avondeten gegeten en wordt geserveerd als alternatief voor [[rijst]], [[aardappel]]en of [[funchi]]. Soms wordt de panbati ook gewoon als pannekoek gegeten met een klontje boter en wat poedersuiker. Op feesten wordt geitensoep met pan bati gegeten. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ------------------- '''Premio Nacional di Teatro''' (PNT) ta un premio institui pa departamento di Cultura di Aruba (DCA) na aña 2004. Otorgamento di e premio ta tuma luga anualmente na ocacion di e celebracion di Dia Mundial di Teatro, riba o rond di [[27 di mart|27 di maart]]. E premio ta wordo otorga na persona, grupo of fundacion cu a contribui na desaroyo di arte di tarima na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA cu premio nacional di Teatro Aruba 2005-2021], 24ora.com (6 di juni 2021)</ref> Cada lustro ta entrega alaves e “reconocemento special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> E prome premio a wordo otorga na 2005 y e prome reconocimiento di Bida Largo na 2009, titulo cu a bay pa prome bes na e tecniconan di Cas di Cultura Aruba, señor Richard Hopmans y señor Rolande Bryson. == Laureado == * 2005 - [[Mascaruba]], grupo teatral * 2006 - [[Jubi Naar]] (1943-2024), autor, critico, actor, periodista y director di teatro * 2007 - Amy Lasten, maestro, directora y actriz * 2008 - Carmen Herrera, autor, director di teatro, actriz y compositor hunto cu grupo teatral Kibrahacha * 2009 - Oslin (Chin) Boekhoudt (19??-2015), autor, actor y director di teatro * 2010 - Leo Tromp (1943-2021), presidente Internacional di Teatro Amateur, IATA y FUNDARTE. * 2011 - [[Vale Croes]] (1951-2015), comediante * 2012 - Mirto Laclé, gestor cultural * 2013 - [[Diana Antonette]], actriz y directora di Teatro di Danza Arubano. * 2014 - no a otorga premio * 2015 - no a otorga premio * 2016 - no a otorga premio * 2017 - no a otorga premio * 2018 - no a otorga premio * 2019 - ? * 2020 - ? * 2021 - Lenie Jeandor, actriz, escritor y director di teatro * 2022 - Persey Jeandor, actor, cantante, comediante y director di teatro * 2023 - [[Norman de Palm]], productor di teatro * 2024 - [[Instituto Pedagogiko Arubano]] (CKV Teatro) == Recipiente “Reconocemento Special di Bida Largo” == * 2009 - Richard Hopmans y Rolande Bryson, tecniconan di Cas di Cultura Aruba; pa dedica henter nan bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral) * 2019 - Farita Luidens, actriz, comediante, productor, escritor di teatro; pa 50 aña den farandula cu su mega produccion “Ken ta Basha Abou”) * 2020 - [[Cas di Cultura]]; pa mas di 60 aña na servicio teatral y cooperacion pa lanta arte di tarima. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] Manera ta custumber, tur aña Departamento di Cultura Aruba ta organisa e actividad teatral di mas grandi na Aruba cu ta relaciona cu Celebracion di Dia Mundial di Teatro. Anexo na e programa di celebracion, cada aña ta otorga e Premio Nacional di Teatro na un persona, grupo of fundacion cu a traha y cu a contribui grandemente cu e desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA CU PREMIO NACIONAL DI TEATRO ARUBA 2005-2021], 6 di juni 2021</ref> Cada lustro ta ser entrega alaves e “Reconocemento Special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> ----------------------------------------- '''Museum of Industry''' (''Museo di Industria'') ta un [[museo]] na [[Aruba]], dedica na e historia industrial di e isla, ku a kuminsá den [[siglo 19]]. E ta situa na [[San Nicolas]], den e edificio monumental di e toren di awa. Despues di restauracion di e edificio e museo a habri na juli 2016. == Exhibicion permanente == Pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e museo ta mustra sinku pilar economico importante den historia di Aruba. E ta trata di e industrianan di oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. Museo di Industria ta forma parti di Fundacion Museo Arubano, cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sector cultural di Aruba, historia y naturalesa. == Edificio == E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939; architecto tabata [[Pieter van Stuivenberg]]. Su construccion ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. Na 2003 Fundacion Fondo pa Monumento Aruba (SMFA) a kumpra e edificion pa asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E museo ta mustra pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e sinku industria mas importante den historia di Aruba: oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. E Museo di Industria ta situá den e Toren di Awa na San Nicolas i ta konta e historia industrial di Aruba, ku a kuminsá den siglo 19. E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939 i ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. A kumpra e Toren di Awa pa e Monumentonan di Fundashon na 2003 asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E Museo di Industria ta forma parti di Aruba Fundacion di Museo (Fundacion Museo Aruban), cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sektor kultural di Aruba, historia i naturalesa. E museo di E industria ta habri tur dia for di 9'or di mainta te 6 di atardi. The Museum of Industry is located in San Nicolas—better known as the art capital of Aruba. This museum exhibits the industrial history of gold, aloe, phosphate, oil and tourism through elaborated displays and multimedia installations.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240402.pdf Create museum memories], Aruba Today (2 di april 2024)</ref> The Museum of Industry is situated in the Water Tower in San Nicolas and narrates Aruba's industrial history, which began in the 19th century. The Water Tower was built in 1939 and consists of three sections: the substructure, the high-rising vertical shaft, and the tank at the top. The Water Tower was purchased by the Monuments Fund in 2003 so it can be restored and preserved as one of Aruba's monuments. The Museum of Industry is part of Aruba Museum Foundation (Fundacion Museo Aruban), which is a foundation set to maintain, preserve, and protect the Aruban cultural sector, history, and nature. The museum of Industry is open daily from 9 am till 6 pm. For more information, check out their Facebook page Museum of Industry Aruba. ----------------------------- ==Musica den Caribe Hulandes== * en.wiki:Music of the former Netherlands Antilles E músika di Antias Hulandes ta un kombinashon di elementonan nativo, afrikano i europeo, i ta estrechamente konektá ku tendensia di paisnan bisiña manera Venezuela i Colombia i islanan manera Puerto Rico, Cuba, Santo Domingo, Haiti, Martinique, Trinidad, Dominica i Guadeloupe. E islanan di Curaçao i Aruba, ku tabata forma parti di Antillanan Hulandes, ta konosí pa nan vals, baile, mazurka i un tipo di músika ku ta wòrdu yamá tumba, ku a haña su nòmber for di e tambornan di conga ku ta akompañá e músika. E otro islanan ta hopi mas chikitu ku Aruba, Bonaire i Curaçao. Nan ta Sint Eustatius, Sint Maarten i Saba. Sint Eustatius tin un bida nocturno chikitu, ku solamente un club nocturno (e zouk Largo Height Disco) [1] na 1996. E habitantenan, e "Statianonan", ta tene baile improvisá den kaya, yamá "road blocks", usando stereo di outo. Saba tin un kantidat di baile den diferente restorant, inkluyendo un gran variedat di hip hop, calypso, soca, kompa, zouk, bouyon, reggae i merengue. Sint Maarten tin un bon konosí tradishon di karnaval ku músika i baile, ku ta tuma lugá meimei di aprel i ku ta kulminá ku e tradishonal kimamentu di Rei Moui-Moui, i tambe un kantidat di klubnan di anochi i kasinonan ku músika; "spot"nan popular kaminda lokalnan ta bai baila ta inkluí Boo Boo Jam i Lago Height, tur dos situá na e parti nort (franse) di Sint Maarten; e banda di kasinonan mas popular ta King Bo-Bo, konosí komo e "King of Calypso". 2] == Aruba == Musica ta masha estrechamente conecta cu e cultura Aruba, y ta hunga un rol importante den fiesta, carnaval y celebracionnan informal. E músika di karnaval a nase na Trinidad na fin di siglo 18, i ta kombiná temanan romántiko, melodía inspirá den calypso, i tambor di tumba. Otro selebrashonnan Arubiano ku ta basá riba músika ta incluí Dera Gai, Dande, Gaita i Aguinaldo. Op Aruba speelt muziek niet alleen op feestdagen een belangrijke rol, maar ook tijdens de carnavalsperiode en informele vieringen. Omdat het eiland zo klein is, heeft de muziek van Aruba rijke invloeden van Afrika, Europa en Latijns-Amerika. De muzikanten hebben de muziek wel een onmiskenbaar Arubaans/Antilliaans geluid gegeven zodat het toch niet hetzelfde is. {{div col}} * [[Asambeho]] * [[Calypso]] * [[Roadmarch]] * [[Steelband]] * [[Dande]] * [[Tumba]] * [[Waltz antiano]] * [[Bolero]] * [[Soca]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ==Bonaire== E isla di Bonaire ta konosí pa un kantidat di baile, entre otro e baile di Bari i e baile di Simadan. Polka, carioca, rumba, merengue, danza, joropo, jazz waltz i mazurka importá tambe ta popular. [[Baile di Sinta]] ta un baile popular di fertilidat, ku ta wòrdu ehekutá rònt di un palo di mei. Cancionan di trabou tradicional Africano na Bonaire a evoluciona cu tempo den cancionan ritual cu baile compleho, instrumentacion y polifonia. 3] E Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di e mesun nòmber, i tambe na otro okashonnan, ta wòrdu dirigí pa un kantante soltero ku ta improvisá tekstonan ku ta komentá eventonan lokal i figuranan (un kantante asina ta similar na un calypsonian). E baile di Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di Bari, ta bai huntu ku un tambor ku ta parse un bongo, yamá un Bari. E promé parti di e baile ta presentá hòmbernan ku ta kompetí den un baile stilizá, ritual pa muhénan, siguí pa un parti kaminda e parnan ta baila, maske nan no ta mishi (e ta similar na tumba).[ 3] Despues di e kosecha di sorgo den luna di febrüari te ku aprel, e festival di Simadan ta tuma lugá pa selebrá, ku e wapa, un baile ritmiko, ku ta bai huntu ku e selebrashon. E kansionnan tradishonal di Simadan ta inkluí tres forma di yamada i kontesta, e Dan Simadan, Belua i Remailo. Nan ta uza instrumentonan manera bari, wiri, karko, quarta, guitar, triangle y clapping. 3] {{div col}} * [[Bari]] * [[Simadan]] * [[Tumba]] * [[]] {{div col end}} ''Bari'' is a festival, dance, drum and song type from the Dutch Antillean island of [[Bonaire]]. It is led by a single singer, who improvises. Lyrics often concern local figures and events of importance.<ref>{{cite web|url=http://www.geographia.com/bonaire/boncul01.htm|work=Geographica: Bonaire|title=Culture: A Rich and Diverse Heritage|access-date=December 3, 2005}}</ref> ==korsou == {{div col}} * [[Wals antiano]] * [[Danza]] * [[Mazurka]] * [[Tumba]] * [[Tambu]] * [[Muzik di zumbi]] * [[Ritmo Kombina]] * [[Latin rap]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ''[[Tumba (music)|Tumba]]'' is a style of Curaçao music, strongly African in origin, despite the name's origin in a 17th-century Spanish dance. Traditional ''tumba'' is characterized by scandalous, gossiping and accusatory lyrics, but modern ''tumba'' often eschews such topics. It is well known abroad, and dates to the early 19th century. It is now a part of the [[Carnival Road March]].<ref>{{cite book|author=De Ledesma, Charles |author2=Gene Scaramuzzo |chapter=Dance-Funk Creole-Style|year=2000 |editor=Broughton, Simon |editor2=Ellingham, Mark |editor3=McConnachie, James |editor4=Duane, Orla|title=World Music, Vol. 2: Latin & North America, Caribbean, India, Asia and Pacific|pages=289–303|publisher=Rough Guides|isbn=1-85828-636-0}}</ref> == Sint Maarten == {{div col}} * [[Ponum]] * [[Quimbe]] {{div col end}} ''[[Quimbe]]'' is a topical song form from the Dutch Antillean [[St Maarten]]. It traditionally accompanies the ''ponum'' dance and drumming, but is now often performed without accompaniment. Lyrics include gossip, news and social criticism, and use clever puns and rhymes. Performance is often competitive in nature.<ref>{{cite book|title=New Grove Dictionary of Music & Musicians|editor=Sadie, Stanley|chapter=Dutch Antilles|publisher=Macmillan Publishers|location=London|year=1995|isbn=1-56159-174-2|page=777}}</ref> Other genres include: {{div col}} * [[Latin hip hop|Latin Rap]] * Ritmo Kombiná * [[Tambu (music)|Tambú]] * Seú * Wals * [[Zumbi]] {{div col end}} ----------------------------------------------------- --------------------------- Het Natuurhistorisch Museum van Bonaire is een museum geopend in 1885 en gevestigd in Kralendijk op Bonaire . Geschiedenis Gebouwd in 1885 door een Venezolaanse plantage-eigenaar, werd de eigenaar er na de Tweede Wereldoorlog van beschuldigd samen te werken met de nazi's door de bewegingen van transportschepen met een zender-ontvanger door te geven aan Duitse onderzeeërs in de Caribische Zee. De eigenaar wordt in Venezuela gearresteerd en de eigendommen worden in beslag genomen. Vervolgens werd het in 1947 aangekocht door de familie Herrera , een van de meest invloedrijke families op Bonaire . Het huis heette destijds het “Van der Reehuis”. Het groeide uit tot een kleine winkel met vlees van de plantage in Washington, houtskool, groenten, ingeblikte goederen en vervolgens bier en limonade. Tegenwoordig is dit herenhuis een van de historische monumenten van Bonaire en herbergt het het Bonaire Natural History Museum. Het bewaart Indiase kunstvoorwerpen, schelpen en zeedieren , Bonaire-vogels, koralen, schelpenfossielen, plantagegereedschappen, antieke flessen en nog veel meer . --------- '''FuHiKuBo''' (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) ta un organisashon boneriano dedika na registra e historia di Boneiru. El a wordu funda dia 6 di ougustus 1998. == link eksterno == * [http://archivoboneiru.com/ Wepsait di Archivo di Boneiru] FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) es una organización de Bonaire dedicada a registrar la historia de Bonaire. La fundación se creó el 6 de agosto de 1998 y se dedica a la[1]: Dat doet zij onder meer door Bonairiaanse ouderen op video te laten vertellen over hun eigen geschiedenis. De collectie bestaat uit archiefmateriaal verzameld door Boi Antoin. Via de website archivoboneiru.com zijn meer dan 1000 interviews en documentaires te zien die een beeld geven van het eiland.<ref>[https://www.unesco.nl/nl/artikel/unesco-accrediteert-bonairiaanse-stichting-fuhikubo Unesco accrediteert Bonairiaanse stichting Fuhikubo], 11 di september 2020</ref> {{Appendix}} ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} [[File:Dakkappellen Weststraat 15.jpg|thumb|275px|Dak di Casita Geel]] '''Casita Geel''' (of ex-cas di Aruba Bank) ta un cas di cunucu na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]], situa den centro di ciudad na Weststraat 15. E ta un [[monumento]] proteha y a wordo registra den Registro di Monumento dia 10 di mart 2011. Het kunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 is een beschermd monument en is op 10 maart 2011 in het Monumentenregister ingeschreven.[2] Het is eigendom van de Stichting Monumentenfonds Aruba en was tot eind 2019 in gebruik als kantoor van ARINA. == Historia == Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya G.F. Betico Croes (antes Nassaustraat) y Waterweg, pega cu e edificio di Aruba Bank. Ta probable cu e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un [[Fransia|Frances]]<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> y na 1908 a wordo cumpra pa Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest-Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest-Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas.[[File:Aruba Bank.jpg|thumb|left|John Eman Bank den Caya Betico Croes]] El a resta como e ultimo casita di cunucu den e caya principal comercial di oranjestad, despues cu tur e otronan a keda tumba abou y remplasa pa edificionan nobo i mas moderno durante [[siglo 20]]. [[File:Voorgevel Weststraat15.jpg|thumb|Fachada dilanti na Weststraat 15]] ---- nl.wiki:Weststraat 15 is een stadskunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 in Oranjestad, de hoofdstad van Aruba. Het staat ook bekend als het Gele Huisje (of "Casita Geel" in Papiaments) of ex-Aruba Bank Huisje. Het is tot stand gekomen mogelijk in 1908. Er is ook sprake volgens Plantage Zorg en Hoop dat het in 1860 zou zijn gebouwd door een Fransman.<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> [1] Het jaartal 1908 en huisnummer 97 boven de hoofdingang zouden hierdoor verwijzen naar een verbouwing uitgevoerd door de toenmalige eigenaar Richard Johannes Eman die het had aangekocht. Eman was gehuwd met Johana van der Biest en samen kregen ze zes kinderen. Als volwassene trouwde een van de dochters met de bankier John Gerard Eman die de stichter was van de Aruba Bank. Originalmente, la casa estaba situada en la esquina noroeste de Caya G.F. Betico Croes, antigua Nassaustraat, y Waterweg. Estaba situada con su fachada alejada de la línea de edificación con una plaza con grandes árboles delante. En el contexto urbano y sobre todo para la principal calle comercial de Oranjestad, esta casita era muy especial porque seguía siendo la última casa stadskunuku presente en esta calle. Todas las demás casas stadskunuku habían sido demolidas durante el siglo XX y sustituidas por nuevos edificios más modernos. == Historia == == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix}} Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya Betico Croes y Waterweg, pega cu e actual edificio di Aruba Bank. Probablemente e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un Franses y na 1908 a wordo cumpra pa Sr. Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest- Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest- Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas. Na aña 2000 cu e meta pa preserva e casita aki pa futuro generacionnan y evita e bay perdi a dicidi pa muda esaki pa un locacion nobo na Weststraat. Pa aloca e monumento a busca un tereno den Oranjestad mes paso akinan ta caminda cu e cas di cunucu mester a keda mirando cu ta den e area aki so por a haya e tipo di casnan aki. Un otro punto importante tabata cu mester a haya un tereno caminda por a aloca e cas mescos cu na su tereno original na un distancia di 14 meter for di e rooilijn esaki ta ser considera un locacion historico. Asina a logra yega na e tereno caminda e edificio ta actualmente despues cu e tereno a keda traspasa pa Stichting Monumentenfonds Aruba. Esaki ta e unico biaha cu na Aruba a muda un monumento completamente. Despues di a fungi como museo, oficina, restaurant awor eCasita Geel lo ta e cas nobo di Moonshine Diaquiri & Co.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/10/AM231010.pdf E portanan di Casita Geel lo habri un biaha mas pa publico], AweMainta (10 di oktober 2023)</ref> {{Appendix}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=}} {{References}} }} [[Category:Hende]] [[Category:Monumento|Aruba]] [[Category:Aruba]] ------------------------------- User:Curatoraruba10/sandbox '''Museo di Industria''' ta un [[museo]] na [[Aruba]]. E ta situa den [[Watertoren San Nicolas|Watertoren di San Nicolas]], un edificio monumental na skina di Bernardstraat y Caya Cooper.? E museo tin un exposicion permanente cu ta pinta e desaroyo industrial di Aruba, cuminsando cu e explotacion minanan di oro, e cosecha di aloe, e industrianan di fosfaat y petroleo y finalmente cabando cu [[turismo]]. Het Industriemuseum, gehuisvest in de voormalige watertoren te San Nicolas, geeft een beeld van de industrialisatie van Aruba. Dat verhaal begint met het goud delven, de aloëwinning, de fosfaatindustrie, om dan eerst uit te komen bij de olie­industrie en ten slotte het toerisme.  == Watertoren San Nicolas == E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas, construi pa LWV (Lands Water Voorziening, awendia WEB Aruba NV) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Architecto tabata [Pieter van Stuivenberg]], kende tabata traha pa LWV na korsou. == locatie == Museo Industrial ta situa alabez den un edificio cu ta hopi apropia pa cu e tematica di e exposicion aki…e edificio monumental a ser contrui pa LWV (Lands Water Voorziening) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Di e forma aki por acomoda e cantidad di migrantenan cu a bin busca un bon futuro na Aruba y cu pa gran parti a establece nan mes den e pueblo aki. Pa loke ta diseño por remarca cu e ta mustra razgonan di estilonan di moderno na momento di su construccion manera art deco y nieuw bouwen cu ta refleha e enfoke riba forma, dynamismo y functionalidad di e periodo. E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas y sin duda ta un recuerdo potente y symbolico di e desaroyo tecnologico industrial di e epoca atras. en.wiki: ==Industry museum== The industry museum provides an overview of the industrial activities on Aruba. It has displays of the gold, [[aloe]], phosphate ([[guano]]) and oil industries which were present on the island.<ref>{{cite web|url=https://www.aruba.com/nl/ontdek/het-industriemuseum |title=Het Industriemuseum |website=Aruba.com |language=nl |access-date=19 February 2022}}</ref> The [[public utility]] companies of Aruba have permanent exhibitions of their activities.<ref name="beautiful"/> -------------------------------- '''Museo Historico di Aruba''' ta e [[museo]] mas bieu na [[Aruba]]. E ta situa den [[Fort Zoutman]] na Oranjestad. Artwell Cain: Het oudste museum is het Historisch Museum Aruba, opgericht 1961 en nu bekend als Museo Historico Arubano (FMA). Aanvankelijk viel het museum onder het beheer van de Stichting Cultureel Centrum Aruba, in 1975 kreeg het een eigen stichtingsbestuur. De doelstelling was het oprichten en beheren van één of meer musea met objecten en kunstzinnige voorwerpen van cultuurhistorisch en natuurhistorisch belang en de bewustwording van de Arubaanse bevolking van het verleden.4 In 1984 kreeg het museum een permanente behuizing in het historische Fort Zoutman, in het centrum van Oranjestad. Dit gebouw dateert uit 1798, de ernaast gelegen Willem III-toren uit 1868. ------------------------------------------- {{Databox}} [[File:Museo di Tambu Shon Cola.jpg|thumb|Museo di Tambú Shon Cola]] '''Museo di Tambú Shon Cola''' ta un [[museo]] chikitu na [[Kòrsou]]. E ta situá ost di [[Willemstad]] entre [[Spaanse Water]] i Sint Jorisbaai, den region di Bandariba. Den un kas di famia, tipo [[kas di kaha]], na Kaya Sabana Baka 31.<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021), pag.61-65.</ref> == Mira tambe == * [[Lista di museo na Kòrsou]] {{Appendix}} [[Category:Kòrsou|Museo]] [[Category:Kultura]] [[Category:Kòrsou]] Het Museo di Tambú Shon Cola ligt ten oosten van Willemstad, tussen het Spaanse water en de Sint Jorisbaai. Het vrijstaande huis met zijn veranda, dieprode muren en witte vensters is een eenvoudige versie van de deftige landhuizen van de witte elite, in de volksmond kas di kaha. Een bord bij de ingang vermeldt, in het Papiaments: ‘Een volk heeft recht op zijn eigen geschiedenis.’<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021).</ref> Het museum is opgericht in april 2015 door Mr. dr. René Rosalia (1948), politicus en oud­minister van Onderwijs, Cultuur, Sport en Wetenschap. Deze tambú­speler en ­componist promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam op een onderzoek naar de wettelijke en kerkelijke repressie van afro­culturele volksuitingen. Rosalia is ook een van de drijvende krachten achter het bijschrijven van tambú in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland, in november 2016.91 In het museum bracht hij een groot deel van zijn in 1972 gestarte privécollectie onder. Tekstborden geven uitleg in het Papiaments en Engels. In vertaling: ‘Tambú werd gespeeld vanuit diepe spirituele redenen. De aanwezigheid van tambú in het leven van “yesterday’s people” was om te voldoen aan de plichten die verbonden waren met hun intense spirituele orientatie.’ Tambú bood hun bescherming en veiligheid. Met tambú kon de mens contact maken met God. Zonder tambú was je onbeschermd en zwak. Op een monitor zijn beelden te zien van een feest op Bandabou in 1991, waar paren dansen op tambú­muziek. Tambú is verbonden met de jaarwisseling en eindigt op Dumingu di Tres Rei, de zondag na Drie Koningen. De tambú­spelers identificeren zich met de zwarte koning Balthazar.92 --------- ------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''Johannes (Johan) Hartog''' (☆ 1912 - † 1997 na [[Salzburg]]) tabata un historiador, escritor y bibliotecario antiano. E ta ser considera un di e pioneronan cu a pone e fundeshi pa investigacion cientifico socio-cultural tocante [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{citeer web|url=https://www.creativeeuropedesk.nl/sites/default/files/files/UNESCO%20Aruba%20Heritage%20report%20Luc%20Alofs%20okt08_0.pdf|auteur=Alofs, Luc|titel=The Aruba Heritage Report|werk=Aruba National Commission for [[UNESCO]]|datum=2008|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> == Bibliografia == Johan Hartog tabata un persona remarcabel; e tabata protestant cu e converti den catolico y a promove den [[teologia]] (''doctor theologiae'') na Universidad di London.<ref name="Hartog">{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402196:mpeg21:a0006|titel=Dr. Hartog vertrokken|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-11-12|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> E tabata biaha hopi, entre otro den tur skina di [[Oropa|Europa]] y [[Medio Oriente]], acumulando conocemento na diferente universidad, pais y sociedad. Na juni 1940 el a yega [[Kòrsou|Corsou]]. Den añanan 1940 pa 1946 Hartog tabata redactor en hefe di [[Amigoe|Amigoe di Curaçao]], corant cu e momento ey tabatin circulacion na tur e islanan di [[Kòrsou i Dependensianan]]. Bou di su guia Amigoe a converti di un corant semanal den un corant diario.<ref name="Hartog"/> Despues di 1946 el a continua cu Amigoe como coresponsal. Entre 1946 i 1948 el a muda bek pa Hulanda, unda el a keda nombra redactor en hefe di e corant regional "Gooi- en Eemlander" na Hilversum. Desde 1948 el a traha pa Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) y tabata enbolbi pa cu lantamento di un centro cultural na [[Kòrsou]] y [[Aruba]]. Na 1950 el a wordo nombra director di e [[Biblioteca Nacional Aruba|biblioteca di Aruba]], cu tabata situa na Lagoenweg na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Mas despues e biblioteca ta muda pa [[scol 1888|Wilhelminastraat]], unda Hartog a keda director te su pensioen na 1972. Hartog tabatin un cantidad di publicacion riba su nomber. Mayoria di su buki a wordo publica na Aruba pa e imprenta VAD (Verenigde Antilliaanse Drukkerijen, antes D.J. de Wit). Di su obranan algun a wordo traduci na idioma [[Ingles]] of [[Spaño]]. Mas conoci ta su obra ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'' (Historia di Antias Hulandes), un cronica antiano den cuater tomo cu a sali entre 1953 y 1981.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://www.bibliotecanacional.aw/pages/johan-hartog/|titel=Johan Hartog|werk=[[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]|datum=2018-02-23|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Den e ultimo aña a saca como e di cincu tomo un registro y bibliografia historico. Na aña 1948 Hartog a casa cu Elisabeth Wouters, yiu muhe di G.J.J. Wouters (1883-1973), [[Lista di gobernador di Antia Hulandes (1634-1954)|gobernador di Antias Hulandes]] entre 1936 y 1942. Huntu nan a biba na [[La Piccola Marina]] di 1950 te 1980, ora nan a bandona Aruba pa motibu di salud di Elisabeth.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640175:mpeg21:a0088|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-09-29|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Na 1997 Hartog ta fayece na edad di 85 aña, net un luna despues di su esposa, y a wordo dera na Salzburg dia 21 di mei 1997. == Obra (seleccion) == * 1944 - ''Journalistiek leven in Curaçao'' * 1947 - ''Nederland in de West'' * 1953-1981 - ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'', tomo I te cu IV * 1957 - ''Bonaire: van indianen tot toeristen'' * 1961 - ''Curaçao: van kolonie tot autonomie: na 1816'' * 1962 - ''Het verhaal der Maduro's en foto-album van Curaçao, 1837-1962 : uitgegeven ter gelegenheid van het honderd vijfentwintigjarig bestaan van S.E.L. Maduro & Sons'' * 1964 - ''De Bovenwindse eilanden : Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius : eens gouden rots nu zilveren dollars'' * 1967 - ''The Honen Daliem congregation of St. Eustatius'' * 1968 - ''Luis Brion: de admiraal-financier'' (hunto cu Philip Louis Pierre Brion) * 1970 - ''Mogen de eilanden zich verheugen : geschiedenis van het protestantisme op de Nederlandse Antillen'' * 1971 - ''Honderd jaar gezelligheid in De Gezelligheid, 1871-1971'' * 1973 - ''Tula: verlangen naar vrijheid'' * 1974 - ''The courthouse of Sint Maarten'' * 1976 - ''Geschiedenis van Sint Eustatius'' * 1987 - ''Juwana Morto: Kustbatterij Aruba'' * 1996 - ''Het oude fort op de berg : gedenkboek bij het tweehonderdjarig bestaan van Fort Nassau op Curaçao'' * 1997 - ''De forten, verdedigingswerken en geschutstellingen van Curaçao en Bonaire : van Van Walbeeck tot Wouters, 1634-1942'' {{Appendix}} Johannes Hartog werd op 16 mei 1912 in Baam geboren. Hij volgde het gymnasium en studeerde vervolgens geschiedenis. In 1937, op vijfentwintigjarige leeftijd dus, promoveerde hij in Londen op de 'The Sacrifice of the Church'. Omdat het zijn voornemen was om oripntalist te worden, meldde hij zich als post-graduate student bij het Oosters Instituut in Rome. Zijn gekozen specialisatie zou de Balkan zijn. Maar de Tweede Wereldoorlog verhinderde de voorgenomen studie. Johan Hartog moest Italië verlaten. Omdat een broer van hem met zijn gezin op Curacao woonde, waar deze een betrekking bij de Shell had, belandde Johan Hartog na enige maanden en veel omzwervingen uiteindelijk op Curapao. Dr. Johan Hartog (1912-1997) was in de jaren 1940-1946 hoofdredacteur van de krant Amigoe di Curaçao, 'weekblad voor de Curaçaosche eilanden'. Onder zijn leiding werd de Amigoe een dagblad. Eind 1946 vertrok Joh. Hartog terug naar Nederland. Daar trouwde hij in 1948 met Elisabeth Wouters. Zij was een dochter van G.J.J. Wouters (1883-1973), een voormalig gouverneur van de Nederlandse Antillen (1936-1942). Vanaf 1948 was Hartog als medewerker van Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) betrokken bij de oprichting van het Culturele Centrum Curaçao en het Cultureel Centrum Aruba. In 1950 werd hij benoemd tot directeur van de Arubaanse bibliotheek aan de Lagoenweg in Oranjestad. Later zou de bibliotheek naar de Wilhelminastraat verhuizen, hij bleef er directeur tot zijn pensionering in 1972. Hartog heeft een aantal publicaties op zijn naam staan. Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Bronnen: * "Dr. Hartog vertrokken", in: Dagblad Amigoe di Curaçao d.d. 02-11-1946 *"Cultuur op korte termijn", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 31-05-1950 * "Verdiensten Hartog gememoreerd. Arubaanse bibliotheek viert 20-jarig bestaan", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 14-08-1974 * "Mevrouw Hartog werd 80 jaar", in: Amigoe d.d. 17-01-1987 Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Entre 1953 y 1981 el a publica un cronica di e historia antiano den cuater tomo bou di e nomber 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'. Mayoria di su buki a wordo publica pa e imprenta D.J. de Wit na Aruba. vijf delen waarvan de laatste 1981: Registerdeel en historische bibliografie bij de Geschiedenis van de Nederlandse Antillen Eerst die man. Doctor theologiae. Gepromoveerd in de Godgeleerdheid aan de Universiteit van Londen. UH rechtzinnig protas- j tantsche familie. Werd Roomsch- Katholiek. Reisde véél. De Balkan, Rusland. En het Beloofde Land („the much promised land" schreef — geestig en sarcastisch — onlangs „Linie"). Zoo vergaarde Hartog zijn wijsheid. Aan vele universiteiten (iater ook de Pauselijke van Rome), in vele landen en milieus. Met' die wetenschappelijke en wereldwijsheid spoelde hij, na Juni 1940, aan op Curagao. Een zéér vreemde eend in die subtropische bijt. Het was wijsheid van den Kerkvorst van dit kleinste deel des Rijks — Monseigneur Petrus Innocentius Verriet, den bisschop — dat hij Hartog de leiding gaf van het Missie-orgaan, het algemeene nieuwsblad Amigoe di Curagao, dat eenige malen per week verscheen. Hartog maakte er een dagblad van. Een heel merkwaardig, heel pittig, heel persoonlijk dagblad, soms veel te dwaas, maar altijd pittig en de moeite waard. Soms ging de wijsheid van hoofdartikelen en beschouwingen hoog uit boven dagbladpeil. Soms daalde Dr. Hartog naar het peil van de dorpsgemeenschap en spotte op dat peil j dat de spaanders er af vlogen.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010480233:mpeg21:a0041|titel=Vreemde geschiedenis. Waarom mag Hartog niet terug?|werk=Algemeen Dagblad|datum=1946-11-15|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> ------------------------------------- [[File:La Piccola Marina (Aruba) 19 09 28 897000.jpeg|thumb|275px|Fachada di La Piccola Marina]] '''La Piccola Marina''' ta un edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. El a wordo diseña como cas na 1950 pa arkitecto [[Jan Nagel]] (1913-1972) riba encargo di [[Johan Hartog]] (1912-1997), historiador, escritor y bibliotecario na Aruba. E cas ta unico den su sorto na Aruba. == Edificio == E cas di dos piso ta situa den centro di ciudad na L.G. Smith Blvd. 68, banda di [[Fort Zoutman]] cu bista riba bahia di Paardenbaai y Wilhelmina Park.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640114:mpeg21:a0015|titel=Te Koop|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-07-19|bezochtdatum=2023-10-17}}</ref> E piso abou ta consisti di entre otro un terasa, kamber pa studia, comedor, cushina i kamber cu baño pa e sirviente. E piso ariba tin un sala grandi, dos kamber y un baño. Cada piso tin un superficie di masomenos 90 m². Den e cura tin un casita di aproximadamente 20 m². Ultimo decadanan el a fungi entre otro como oficina y ta actualmente e sede di [[Kolegio di supervishon finansiero Aruba|Colegio di supervision financiero di Aruba]]. == Literatura == * Olga van der Klooster & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 187. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] De benedenverdieping omvat een terras, studeerkarr eetkamer, keuken, bijkeuken en dienstbodenkamer met badkamer. De bovenverdieping bestaat uit c. . grote woonkamer met grandioos uitzicht, twee slaapkamers en een badkamer. De oppervlakte is circa 90 m 2 per verdieping. In de tuin bevindt zich bovendien een tuinhuisje van circa 20 m 2. Het huis is voorzien van veel kasten en verfijningen en verkeert dank zij zorgvuldige bewoning en regelmatig onderhoud, in uitstekende conditie. Uniek voor Aruba en zeer aantrekkelijk geprijsd op NAf. 285.000,- k.k. ----------------------------- '''Adolf Kock''' (1936) ontving een Zilveren Anjer in 2022 vanwege zijn geschiedkundige kennis over [[Aruba]]. Met zijn kennis en verzameling van 1 miljoen foto's vanaf 1800 tot nu heeft hij een belangrijke bijdrage geleverd aan het behoud van ons [[cultureel erfgoed]]. -------------- == Tula == ===Vrijheidsstrijder wordt nationale held=== Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel [[Rehabilitatie (recht)|gerehabiliteerd]] als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot [[Held|nationale held]] van Curaçao.<ref name="historiek.net">[http://historiek.net/slavenleider-tula-uitgeroepen-tot-nationale-held/8736/#.VzQr1vmLTIV Historiek.net: ''Slavenleider Tula uitgroepen tot nationale held'']</ref> Dit werd nog eens benadrukt in [[2013]], toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.<ref>[http://www.curacaovoorjou.nl/cultuur/tula.html Curaçao voor jou: ''Tula'']</ref> Volgens oud-premier [[Don Martina]] kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals [[Nelson Mandela]], [[Martin Luther King]] en [[Mahatma Gandhi|Gandhi]].<ref name="historiek.net" /> Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. [[Canon van Curaçao]].<ref name="Canon">{{Citeer web|url=https://canoncuracao.cw/7-tula/|titel=Tula|werk=Canon van Curaçao|datum= |bezochtdatum=14 november 2021}}</ref> In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de [[Tweede Kamer]] om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 werd wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.<ref>Tweede Kamer der Staten-Generaal [https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2022Z23444&did=2022D50514 Gewijzigde motie van het lid Sylvana Simons c.s. over het verankeren van verhalen over antikoloniale vrijheidsstrijders en verzetshelden in het onderwijs (t.v.v. 36200-VIII-68)]</ref> In de [[Nederlandse_excuses_voor_het_koloniale_verleden#Excuses_regering_voor_slavernijverleden_(Suriname_en_voormalige_Nederlandse_Antillen)|excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden]] werd Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.<ref>Rijksoverheid [https://www.rijksoverheid.nl/documenten/toespraken/2022/12/19/toespraak-minister-president-rutte-over-het-slavernijverleden Toespraak van minister-president Mark Rutte over het slavernijverleden]</ref> Op 4 oktober 2023 erkende staatssecretaris [[Alexandra van Huffelen]] Tula namens Nederland als 'held voor ons allemaal'. "Het was een man die streed voor vrijheid, gelijkheid en broederschap".<ref>{{Citeer web|url=https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/video/video/5411418/na-228-jaar-eerherstel-voor-tula-held-voor-ons-allemaal|titel=Na 228 jaar eerherstel voor Tula: 'Held voor ons allemaal'|werk=rtlnieuws.nl|datum=5 oktober 2023|bezochtdatum=5 oktober 2023}}</ref> ------------------------ {{Variante|a}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} *NOTES Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} -------------- ---------------------------- de.wiki De Kalkoven Aruba is een historische kalkoven die nu in het grootstedelijk gebied van Oranjestad staat . Het dateert uit 1892 en is ontworpen door Santiago Tromp en tot 1949 geëxploiteerd door zijn zoon Felipe Santiago Tromp (1883-1960). Het is de enige authentieke kalkoven op Aruba die nog intact is. Tegenwoordig is het een van Aruba 's weinige industriële monumenten . Voorheen werden eenvoudige veldovens zonder wanden gebruikt. In 1970 is het gerestaureerd en opgenomen in de lijst van monumenten (Lijst van monumenten op Aruba) met het nummer 01-013. Geschiedenis Voordat cement werd geïmporteerd, werden alle gebouwen op Aruba gemaakt met kalkmortel . In die tijd werd de kalk gewonnen uit harde koralen en mosselschelpen en drie dagen boven een houtvuur gebrand. De zo geproduceerde ongebluste kalk werd geblust met water, vermalen en in combinatie met kleizand gebruikt om huizen te bouwen. De ongebluste kalk werd ook gemengd met de olie van aloë , gewreven en verwerkt tot lakproducten . ----------- * Kerki Protestant (Aruba) E '''Kerki Protestant''' ta un kerki di e De '''Protestantse kerk''' is een kerk van de [[Nederlandse Hervormde Kerk|Nederlandse Hervormde]] en [[Lutheranisme|Lutheraans]] gemeenschap in [[Aruba]]. Ze is niet aangesloten bij een internationale organisatie.<ref name="reform">{{nl}} Reformatorisch Dagblad, [https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,20110921:newsml_583ccb1e1294f192d493825627f25370 Veelkleurig kerk-zijn op Aruba], 21 september 2011</ref> E kerki bieu a wordo inaugura na 1846 y ta e kerki mas bieu cu ainda ta existe na Aruba. De oude kerk was in 1846 geopend, en is de oudste bestaande kerk op Aruba.<ref name="monument">{{en}} Monumenten Fonds Aruba, [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/protestant-church/ Protestant Church]</ref> In 1950 werd er een nieuwe kerk naast gebouwd.<ref name="historia">{{nl}} Historia di Aruba, [http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=71 Kleine Protestantse Kerk]</ref> == Historia == NOtes Construccion di e Kerki Protestant na Oranjestad a tuma luga entre 1845 pa 1846 pa e congregacion protestant na Aruba, funda na 1822. E ta construi den un estilo di construccion artesanal-tradicional, e kerki ta independiente y ta situa n’e skina zuidoost di un percela amplio delimita pa Wilhelminastraat, Schoolstraat, Rifstraat y Klipstraat. E fachada sur, cu su porche y su entrada principal, ta situa na Wilhelminastraat 1. E edificio antiguo den cual e kerki tabata situa, actualmente t’esun mas antiguo na Aruba, cumpra pa 250 florin for di famia Arends. E cas, cumpra for di famia Arends, despues a fungi como cas y leslokaal di e iglesia. A celebra e prome sirbishi dia 25 di augustus 1822. <ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/kerki-protestant-ta-conmemora-200-ana-di-su-fundacion-na-aruba/|titel=CONMEMORACION 200 AÑA DI FUNDACION DI KERKI PROTESTANT NA ARUBA|werk=24ora.com|datum=2022-12-01|bezochtdatum=20222-12-10}}</ref> {{Appendix}} ---------------------- {{Variante|c}} '''Radio Trans Mundial Boneiru''' ta un radio-emisora ku 4 zènder na parti suit di [[Boneiru]], ku kual nan ta transmití programa [[Kristianismo|kristian]] ku ta yega te na [[Venezuela]], [[Cuba]], [[Colombia]], [[Brazil]], i otro islanan den [[Laman Karibe|Karibe]]. Sede del mayor transmisor de AM del hemisferio occidental, Shine 800 AM -el sitio de transmisión de TWR en Bonaire- llega a una audiencia potencial de 100 millones en toda América Latina y el Caribe con la esperanza de Cristo.<ref>[https://twr.org/bonaire Boneiru]</ref> == Historia == Na 1952 Paul Freed, misionario merikano, a kuminsa un organisashon mediatiko ''Trans World Radio'' (TWR), pa transmiti di [[Maroko]] pa [[Spaña]]. Despues TWR ta muda pa Monaco. Despues di expande pa otro luganan, manera Guam ta expande pa Boneiru na 1964. TWR a bira e organisashon mediatiko kristian mas grandi na mundu i ta usa, banda di e onda korto i mediano, satelite, internet i otro teknologianan pa transmiti. en.wiki: TWR started in 1952, when Paul Freed [nl] set up the organization to reach Spain by broadcasting from Morocco. Later, TWR moved to Monaco. Other major transmitting sites include Guam, Bonaire,[1] Sri Lanka, Cyprus, and eSwatini (Swaziland). multinational evangelical Christian media distributor. The largest Christian media organization in the world, it uses mediumwave or high-powered AM and shortwave transmitters, local FM radio stations, cable, satellite, Internet, and mobile device technologies. Currently, their programs can be heard in 190 countries in more than 275 languages and dialects. de.wiki:Het is een van de grootste christelijke missionaire media-aanbieders ter wereld. Opgericht door Amerikaanse missionarissen , zond het zijn eerste radioprogramma uit vanuit Marokko naar Europa op 24 februari 1954, onder de naam Voice of Tanger . Na de onafhankelijkheid van Marokko moest TWR zijn zenderlocatie in Tanger verlaten als een aanhangsel van de voormalige koloniale macht. Het zendingswerk bouwde een kortegolfzender in het Prinsdom Monaco , dat in 1960 in gebruik werd genomen. Samen met Radio Monte Carlo deelde het zendingswerk, nu omgedoopt tot Trans World Radio, midden- en kortegolftransmissiesystemen in Monaco. Een paar jaar later bouwde het zendingswerk zijn eigen zenders op locaties in het buitenland. TWR opende voor het eerst een middengolf- en kortegolftransmissiesysteem in de Nederlandse Antillen om Latijns-Amerika te bestrijken . Zenders in Cyprus , Guam , Sri Lanka , Swaziland , Zuid-Afrika en Armenië volgden in de jaren 70, 80 en 90. aire == Vakatura Trans World Radio Bonaire (Boneriano, 19 oktober 2020) Radio Trans Mundial tin 4 zènder na parti suit di Boneiru ku kual nan ta transmití programa kristian ku ta yega te na Venezuela, Cuba, Colombia, Brazil, i otro islanan den Caribe. Tur dia, for di mitar di seis di anochi te ku mitar di nuebe di mainta por tende e evangelio di Hesu-Kristo den seis diferente idioma na e frekuensia 800AM. Pa e komunidat lokal di Boneiru, Trans Mundial ta transmití di dia i anochi na 89.5FM, e Bos di Speransa. TWR begon zijn uitzendingen op 13 augustus 1964. Het is werelds eerste radiostation dat door particulieren beheerd wordt.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461013:mpeg21:a0115|titel=Trans World is tien jaar op Bonaire|werk=[[Amigoe]]|datum=5 augustus 1974|bezochtdatum= 2021}}</ref> In 1964 werd het flamingo-eiland het tehuis van 's werelds eerste radiostation, dat door particulieren beheerd wordt. Na een jaar van hard werken, kwam het zendgebouw in het zuiden van Bonaire klaar. Hierin bevinden zich drie krachtige zenders. De grootste is een AM zender van 500 kw, die de frequentie 800 gebruikt op de standaard band. De twee korte golfzenders. van 50,000 watt en 250,000 watt werden toen ook geplaatst. Om deze reusachtige zenders van stroom te voorzienbouwde TWR, een centrale met twee 16 cylinders generatoren. In het begin werd «*r in 7.ps talen uitgezonden naar Zuid-, Midden- en NoordAmerika en de Caribische eilanden, heden ten dage in vijftien talen en zelfs naar India en Rusland. Het oorspronkelijke kantoor en studio-gebouwen werden ondergebracht in gewone huizen. Nu worden ze gebruikt als huisvesting voor TWR-personeel. In 1968 werd er een modern kantoor en studio gebouwd tegenover Hotel Bonaire. (1994:Studio aan de Kaya Gobernador Debrot) Het werd geopend in januari 1969. IN juli 1993 werden de kortegolf-uitzendingen gestaakt. Trans World Radio is een onderdeel van grote interkerkelijke organisatie, gesticht door Paul E. Freed. Zijn werk begon in 1954 toen Freed „the voice of Tangier" oprichtte. Er werden uitzendingen verzorgd vanuit Tanger, Marokko met een korte golf zender van 2500 watt. ---------- Vanuit Caribisch Nederland bereikt Trans World Radio (TWR) miljoenen luisteraars op het westelijk halfrond. Onze zender is met een vermogen van 440 kilowatt de krachtigste op het westelijk halfrond. Vanuit hier bereikt het Evangelie zowel Brazilië, de noordelijke landen van Zuid-Amerika, het Caraïbische Gebied, Midden-Amerika en zelfs de zuidelijke staten van de VS. Iedere toerist op Bonaire rijdt over de smalle EEG-Boulevard langs de iconische slavenhuisjes, de enorme zoutpannen en de zeldzame flamingokolonies. Onderweg zijn de 145 meter hoge antennes en het basisstation van Trans World Radio niet te missen. <ref>https://www.rd.nl/artikel/905859-trans-world-radio-zoutend-zout-vanaf-bonaire|titel=Trans World Radio „zoutend zout” vanaf Bonaire|22 december 2020}}</ref> {{Appendix}} ------- * Teater di sine na Korsou E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>[https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf Ta buskando potrèt, dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou], Ekstra, datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20</ref> ===Teater di sine aktual === * The Movies Curacao (Scharloo) - The Cinemas Curacao (Otrobanda) * Cinemark (Sambil) === Historia === The Roxy Theater at Pietermaai was destroyed by fire in 1982. Next to it stood the Naar Theater built in 1871 and remodeled into Teatro Americano, a cinema, in 1920. Roxy, built in Moorish style, replaced this building as a cinema venue. It was officially opened on 7 November 1931 as the “Stadsschouwburg” or Municipal Theater, but it too was later used as a cinema.<ref>https://www.curacaohistory.com/1931-roxy-theater</ref> In de jaren vijftig beschikte Curacao over een tiental bioscopen. Theaters als Westend (Otrobanda), Caraibe (Steenryk), Cinelandia (Punda), Cinerio (Suffisant) en het Rex-theater (Marchena) trokken toen talloze bezoekers. Door de invoering van de video kwam daar de klad in en het ene theater na het andere werd opgeheven. In 1982 brandde het Roxy-theater af. Daarna was er nog een tijdje een bioscoop in de Tempel. Verder beschikte Curacao in de jaren tachtig over een heuse drivein bioscoop. Maar ook die moest het afleggen tegen het opkomende videogeweld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644056:mpeg21:a0094|titel=Plan voor bioscoop op ex-Roxy terrein|datum=1992-05-26|bezochtdatum=2022}}</ref> Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> Vanaf 1956 sine-trunk een geschenk aan bevolking voor 50 jarig jubileum van Rotary * in de jaren vijftig een bioscoop theater te nieuwpoort * Separá di e teater di sine, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. * ront 1965 a cuminsa instala airco den teater di sine * 1983; na sluiting van West-End en alleen Golden Drive in van Angel Job overbleef, werd het gebouw De Tempel in punda tot bioscoop ontwikkeld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640991:mpeg21:a0111|titel=Maak van De Tempel bioskoop|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-09-20|bezochtdatum=2022}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640082:mpeg21:a0066|titel=De Tempel krijgt ook bioscoop-functie|werk=[[Amigoe]]|datum=1979-12-11|bezochtdatum=2022}}</ref> * in de jaren .. vertoonde de Filmliga films in diverse teaters, zoals Asiento en Roxy * 1982: bioscoop-voorstellingen op woensdagavond in Van der Valk hotel<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644157:mpeg21:a0065|titel=Bioscoop bij Van der Valk|werk=[[Amigoe]]|datum=1992-07-23|bezochtdatum=2022-08-30}}</ref> Donderdag (juli 1983) is de laatste film gedraaid in Cinelandia. Een bioscoop die volgens het encyclopedie van de Nederlandse Antillen in 1916 gebouwd is onder de naam Salon Habana. Dit is indertijd gebouwd door de Venezolaan Alfredo Pellicer Hernandez, die tevens rond 1900 als één van de eersten filmvertoningen op Curacao organiseerde. De encyclopedie vermeldt ook dat het theater gedurende zijn 67 bestaansjaren tot tweemaal toe geheel afbrandde. Met de sluiting van nog een bioscoop op Curacao (Cine Rio wordt al enkele jaren niet meer als zodanig gebruikt, Roxy brandde een tijd geleden af en de drive in van Groot Davelaar die tot het verleden behoort) is een leemte gevallen in de recreatie die de binnenstad aan zijn bezoekers biedt. Toeristen die nog willen profiteren van een avondje naar de film moeten zich tevreden stellen met een bezoek aan bioscoop West End, die ook al sluitingsplannen aankondigde. Die bioscoop is ook hard aan een opknapbeurt toe. Theater De Tempel dat een goede start maakte heeft het ook sinds geruime tijd als bioscoop laten afweten en brengt nu nog slechts bij tijd en wijle filmvoorstellingen, meestal van de Filmliga. Het bioscoopbezoek dat met de komst van de televisie achteruitgegaan was, leefde in 1965 weer op, na de opening van de eerste drive-in bioscoop van Curacao. Die is inmiddels apk gesloten. Gesteld kan worden dat éé4van de grote klappen Voor de bestaande theaters de opening twee jaar geleden van de nieuwe drive-in bioscoop van Angel Job was. De ware nekslag is echter - zoals Alfred Moron ook verklaarde - de acceptatie van video als recreatiemedium. === Teater di sine di antes === <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;"> * Teater Naar * Salon Habana (werd in 1936 Cinelandia) * El Ideal * Teater Brion * Teater Guillermina * Rialto * Teater Asiento (1955-1967?, Emmastad) * Cinelandia - 1936-1986 * Roxy ([[Punda]]) * West End ([[Otrobanda]]) * Royal * Caribe (???-1965, Marie Pompoen)<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462571:mpeg21:a0068|Caribe deze maand dicht|datum=1965-03-17</ref> * Rex (Marchena) * Cine Rio * The Tempel - filmvertoningen v.a. 1981? * Airport Cinemas (Hato) * Drive In (Groot Davelaar) - geopend in 1965 plaats voor 500 auto's * Golden Drive In (Brievengat) - werd later Curacao Festival Center (1990?) * Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) * Paradise Movies </div> {{Appendix}} * bioscoop te Rio Canario rond 1975 * 2012 openluchtbioscoop Mambo Beach NOTES WILLEMSTAD.- E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf|titel=Ta buskando potrèt/dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou|werk=Ekstra|datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20}}</ref> Ta hopi teater a habri, sera, kima i habri bou di otro nòmber. Tin ku a pasa den tempu bon i tin otro ku a pasa den tempu ménos bon. Di tur e teaternan aki por tin hende ainda ku tin potrèt/dokumentashon wardá di e tempu ei, ku lo por yuda masha bon pa traha un dokumental spesial. Ora papia di teaternan di sine na Kòrsou, nos ta referí na entre otro: Teater Naar – Salon Habana – El Ideal – Teater Brion – Teater Guillermina – Rialto – Teater Asiento - Cinelandia – Roxy – West End – Royal – Caribe – Rex - Cine Rio – The Tempel - Airport Cinemas – Drive In (Groot Davelaar) – Golden Drive In – Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) – Paradise Movies – i klaro awor aki The Movies – The Cinemas i Cinemark. Separá di esaki, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. Ta’tin diferente hende ku a traha bendiendo karchi, tumando karchi, --- Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> {{Appendix}} ------------ {{Infobox Artista | birthname = Venancio Domacassé | image = | birthdate = [[1 di aprel]] [[1941]] | lugar_nanse = [[Kòrsou]] | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = Sinematografia | movement = | awards = | website = }} ---------------- == Jossy Mansur == El a bay Dominicus College na Playa. Na 1948 el a bay [[Estadonan Uni di Merka|Merca]] caminda el a caba skol secundario y universidad. Continuando su estudionan el a obtene su D.Litt.den literatural univeral di Susses College of Tehnology, titulo cu ta equivalente na un doctorado na Merca. Titulo di su tesis tabata Early Romanticism in Venezuelan Poetry". E tin tambe un titulo den sicologia y na 1977 ta logra s Ph.D den educacion na Northwestern University. * [[29 di oktober|30]] - [[Konseho Insular]] di [[Aruba]] ta aproba e proposicion di Comision di [[Ortografia]] pa un [[ortografia di Papiamento]] basa riba un kompromiso entre e sistema [[Etimologia|etimologiko]] i esun [[Fonologia|fonologiko]], e asina yama ortografia-[[Jossy Mansur|Mansur]].<ref>{{nl}}{{citeer eb|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460860:mpeg21:a0010|titel=Eilandsraad Aruba neemt spelling Jossy Mansur aan|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-10-30|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Fin di 1976 el a cuminsa traha como redactor di e corant Extra pa Aruba y tabata alaves redactor principal di e corant arubano Prome, tantu pa algun luna desde 1976 y na 1978. tambe redactor principal di e corant arubiano Prome.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460940:mpeg21:a0061|titel=Jossy Mansur reorganiseert jong Prome|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-06|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Na 1976 presidente di comision di ortografia y na 1978 di comision di gramatica Hij was voorzitter van de in 1976 ingestelde spellingscommissie. * in 1974 bracht hij het informatief cultureel maandblad Brindis uit --------------- == Joyce Pereira == - eerste preofschrift dat het papiaments van aruba als focus heeft. Despues di skol secundario, el a studia pa maestro di scol basico. Mientras cu e ta trhando como maestra di scol na Hulanda el a obtene su MO-A den idioma Hulandes. El a bin traha na Colegio Arubano como docente di Hulandes na 1969. E ta bolbe Hulanda na 1971 pa sigui e estudio di MO-B den hulandes na RUG sigui pa un master of arts den idioma y literatura hulandes cu minors den linguismo y Papiamento. Di 1976 te 2012 el a traha na Aruba como docente hulandes y papiamento na diferente institucion di ensenansa: APA lerarenopleiding (despues IPA, unda despues PApiamento a haya un luga importante como materia)<ref name=BonDia">Bon Dia, Mi mester por aporta na e ensenansa aki y na e cambio aki|3 september 2019</ref>, MAO, Colegio Arubano (desde 1993 te ora APA bira IPA, IPA y como docentre invita na Universidat di Korsou. Pereira a traha un par di ana tamb como investigado na Universidat di Aruba. Como specialista den hulandes y papiamento el a yuda cu difrente proyecto pa reforma ensenansa y maneno di idioma y a publica tambe riba temanan aki. Su carera profesional ta hopi liga cu e desaroyo di Papiamento den ensenansa. di e idioma strictamente prohibi pa un idioma di instruccion (Scol Multilingual na 2012) y pa materia di scol secundario na 2002 <ref name=BonDia"/> \Nederlands moet tweede taal worden. Napa, 18 september 1993 ---------------------------- [[File:Penstraat 64, Bolivar koepel - 20652013 - RCE.jpg|thumb|links|Museo Octagon]] '''Museo Octagon''' ta un museo chikito na [[Willemstad]], [[Kòrsou]], situa den bario di [[Pietermaai]]. Het '''Octagon Museum''' is een klein museum in [[Willemstad]], [[Curaçao]]. Het is gelegen aan de Penstraat in de wijk [[Pietermaai]] direct ten westen van het "Avila Beach Hotel". Het museum opende in 1968 en herbergt een tentoonstelling ter nagedachtenis van de band tussen het eiland en de Zuid-Amerikaanse bevrijdingsstrijder [[Simón Bolívar]] (1783-1830).<ref>{{citeer web|url=https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum|titel=Octagon Museum|werk=Curacao.com|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Na een mislukte opstand in 1812 woonde Bolivar, tezamen met zijn zussen Juana en María Antonia, korte tijd in balling op Curaçao. De Curaçaose advocaat en handelaar Mordechai Ricardo bracht hen onder in twee huizen. De zussen waren gehuisvest in een gebouw aan zee, ''De Octagon'' genaamd. Bolívar zelf kreeg een huis op een heuvel met uitzicht op de haven van Willemstad, een gebouw dat niet meer bestaat.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Het beheer wordt gevoerd door Venezuela en Curacao onder de stichting Amigos del Museo Bolivariano (Octagon). == Het bouwwerk == De Octagon is een karakteristiek achthoekig gebouw van twee verdiepingen met een betegelde koepel. Vanwege haar historische en architectonische betekenis werd het gebouw in 1962 door de firma S. E. L. Maduro & Sons aangekocht ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan en aan het toenmalige [[Eilandgebied van de Nederlandse Antillen|eilandgebied Curaçao]] overgedragen als een geschenk aan de Curaçaose burgerij. Sedert 1995 is het gebouw in handen van de stichting Octagon.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645035:mpeg21:a0096|titel=Octagon in private handen|werk=[[Amigoe]]|datum=1995-05-06|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Restauraties vonden plaats in 1962, 1965, 1969 en 1998.<ref>{{citeer web|url=https://curacao-art.com/octagon-museum/|taal=en|titel=Octagon Museum|werk=Curaçao Art|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Nadat het gebouw vervolgens ten prooi viel aan vandalen werd aan de zeezijde de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel verwijderd en nam het hotel op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restauratie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> == Trivia == * In 1969 werden in en om De Octagon opnamen gemaakt van de films ''Simon Bolivar'' met [[Maximilian Schell]] in de hoofdrol als Simon Bolivar en ''The missing paint mistery'' van Captain Kangaroo. * De Nederlandse Antillen gaven in 1987 in de "Simon Bolivar" postzegelserie een postzegel van 60 cent uit met een afbeelding van De Octagon. * Een bezichtiging van de Octagon behoorde tot het programma van de Venezolaanse staatshoofden [[Luis Herrera Campins]] (1983) en [[Jaime Lusinchi]] (1987) tijdens hun officieel bezoek aan Curaçao.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640543:mpeg21:a0099|titel=Twee ministers reizen met Herrera Campins mee|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-02-24|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641981:mpeg21:a0066|titel=Bezoek Lusinchi verstevigt banden tussen Venezuela en Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-11-02|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref> {{Appendix}} *1812 Nadat de eerste fase van de opstand in Venezuela faalde, zocht Simon Bolívar zijn toevlucht op het eiland Curaçao. Hij en zijn twee zussen kwamen berooid aan en waren afhankelijk van de vrijgevigheid van vrienden op het eiland. Advocaat en handelaar Mordechai Ricardo heeft hen in twee huizen ondergebracht. De twee zussen verbleven in het achthoekige gebouw aan zee (Octagon), terwijl Bolívar werkte en studeerde in een klein huis op een heuvel met uitzicht op de drukke haven van Willemstad.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-15}}</ref> *1962 De Octagon werd door de regering van Curacao en S.E.L. Maduro & Sons tot het Octagon Museum benoemd. Het Octagon Museum herbergt de Bolívar tentoonstelling ter nagedachtenis van de verbinding van Curacao met Simón Bolívar (1783-1830). *1998 De Octagon Museum werd gerestaureerd door het Avila Beach Hotel. Het huis op de heuvel waar Simon Bolivar woonde bestaat niet meer, maar het 'Octagon' aan de kust is een onderdeel geworden van het Curacao Monument Foundation en de Octagon Foundation. * het historische en architectonische monument werd in 1962 ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan door S. E. L. Maduro & Sons aangekocht en aan het toenmalige eilandgebied Curacao als een geschenk aan de burgerij van Curacao overgedragen. Nadat het gebouw in de jaren zestig ten prooi viel aan vandalen werd de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel aan de zeezijde verwijderd en nam dit op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restaurantie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|2022-01-31}}</ref></ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|2022-01-16}}</ref> * Dit bijzondere huis is van onverwachte historische betekenis. Het was hier dat de Venezolaanse “Libertador”, de beroemde vrijheidsstrijder Simón Bolívar, een tijdje doorbracht alvorens de strijdkrachten bij elkaar te gaan ronselen die een eind zouden maken aan de Spaanse koloniale overheersing in Zuid-Amerika. Tegenwoordig doet de “Octagon” dienst als een klein museum ter nagedachtenis van de band tussen Curaçao en Simón Bolívar. This quaint-looking house has an unexpected historic significance; it was in this building that the South American “Libertador,” the famous Simón Bolívar, spent time before he set out to assemble the forces that eventually put an end to Spanish colonial rule in South America. Bron: https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum Gezien de historische betekenis van het huis waarin de zusters woonden werd dit in 1998 gerestaureerd en ging dienst doen als museum. In 1998 werd het huis waarin de zusters woonden gerestaureerd door het hotel Avila? in samenwerking met de Curaçao Monument Foundation en de Octagon Foundation. 284lp24hoqnrgis68021ixb9sv60qmu 192497 192496 2026-06-01T20:40:41Z Caribiana 8320 192497 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Premionan: * [[Karibe Hulandes]]: [[Arte di Palabra]] - [[Premio Sticusa]] - [[Premio Cultural CCG]] * {{CUW}}: [[Premio Chapi di Plata]] ([[Pierre Lauffer]]) - [[Premio Cola Debrot]] - [[Premio Boeli van Leeuwen]] - [[Tapushi Literario]] - [[Premio MCB]] - [[Premio UNESCO Kòrsou pa Idioma Materno Papiamentu]] - Ernest Jacky Voges Monument Award * {{ABW}}: [[Premio Cadushi di Cristal]] - [[Premio Nacional Crioyo di Oro]] - [[Premio Padu del Caribe]] - Theatre Festival Award of Aruba - [[Premio Motito y Rufo Wever]] - [[Premio Nacional di Teatro]] - * {{BON}}: [[Premio Pipita di Kònkòmber]] Pending: [[Cas di cunucu]] - [[Stichting Rancho]] - renbak na Korsou - ----------------------- {{infobox persona | variante = a | nomber = Julio Maduro | fecha nacemento = [[12 di aprel|12 di april]] [[1924]] }} '''Julio (Don Joel) Maduro''' (12 di april 1924, San Nicolas – 3 di mei 1993, Aruba) tabata un culturista, historiado i escritor Arubiano. El a bira conoci pa su contribucion na conocimiento di historia, cultura i naturalesa di Aruba, y pa su esfuerzo pa promove idioma Papiamento. == Biografia == Julio Maduro a nace y lanta den bario di Watapana Gezaag, den un famia cu tabata dedica na comercio i agricultura. Su famia tabata tin un tienda y tambe cunucu y plantacion di aloe. Durante su hobenan, el a yuda cu trabounan agrario, manera corta y procesa aloe. Cu yegada di [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] na Aruba, economia di e area a cambia significativamente, y famia Maduro a sera nan negoshi na 1937. Maduro posteriormente a traha na Lago, y despues, pa cubri gastonan, el a bai navega riba un tankero. Na su regreso na Aruba, el a drenta den servicio publico, trabahando na Sociale Zaken i despues na Veterinaire Dienst. Mas tarde el a bira hefe di Arbeidszaken. == Carera politico == Maduro tabata afilia na Partido Patriotico Arubano (PPA) i a participa na eleccionnan di 1954 i 1955. Na 1955 el a bira miembro di Conseho Insular i a forma parti di Bestuurscollege na un edad relativamente hoben. Su carera politico, sin embargo, tabata di korto duracion. El a laga su posicion despues di algun luna, despues di tensionnan interno den partido. Despues, el a uni cu Movimiento Electoral di Pueblo (MEP), unda el a keda activo como organizador, pero el no a sigui participa como candidato. == Obra literario y cultural == Julio Maduro tabata un escritor activo di poesia i relato cortico, cu un fuerte enfoke riba Aruba, su pueblo i su naturalesa. Su obra ta caracteriza pa un amor profundo pa e isla i preocupacion pa proteccion di medio ambiente. Entre su poesia mas conoci tin *Luto* i *Pakiko mi ta Arubiano*, den cual el expresa su preocupacion pa degradacion di naturalesa i su identidad cultural Arubiano . El a colabora cu varios publicacion, incluyendo: * *Encyclopedie van de Nederlandse Antillen* * corantnan i revista lokal * programa i revista *Matinette* (despues *Chabalito*) Maduro tambe a co-funda e revista literario *Brindis* den 1974, cu tabata sirbi como plataforma pa escritornan joven . == Actividad publico == Maduro tabata ampliamente conoci como “Aruba-kenner”. El a duna conferencia riba historia, cultura, flora i fauna di Aruba, i a presenta un programa di television popular, *Aruba y su pasado*, cu a contribui na educacion publico. El tabata tambe miembro di varios organismo cultural i ambiental, incluyendo organizacionnan cu despues a evoluciona den STINAPA i STIMARUBA. == Reconocemento == Na 1992, Maduro a wordo honra pa su trabao pionero den conservacion di naturalesa door di STIMARUBA. Muerte Julio Maduro a fayece dia 3 di mei 1993 na Horacio Oduber Hospital, na edad di 69 aña. El tabata casa i tabatin ocho yiu . == Legado == Julio Maduro ta recorda como un figura importante den vida cultural di Aruba. Door di su escritura, su investigacion i su actividad educativo, el a contribui significativamente na preservacion i promocion di identidad cultural Arubiano i conciencia ambiental. --------------- {{infobox persona | nomber = Julio Maduro }} '''Julio (Don Joel) Maduro''' (☆ [[12 di aprel|12 di april]] [[1924]] na [[San Nicolas]] - † [[3 di mei]] [[1993]] na [[Aruba]]) tabata un culturista y historiado Arubiano. El a haya fama general primordialmente door di su amor pa naturalesa Arubano. Atraves di añanan, hopi publicacion tocante naturalesa a aparesé bou di su nòmber.<ref name=:"0">Julio Maduro overleden. "Amigoe". Curaçao, 03-05-1993, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645130:mpeg21:p004</ref> == Biografia == Julio Maduro a nace y lanta na [[Watapana Gezaag]], unda su mayornan tabata tin un tienda na principio di [[siglo 20|siglo binti]].<ref name=:"1">[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-028575/mode/2up?q=watapana+gezaag Julio Maduro], Chabalito nr. 5 - Aña VI (2003)</ref> Famia Maduro tabata tin cunucu y plantacion di aloe tambe. E tempo ey nan tabata manda nan mercancia cu barco di bela pa Playa, e.o. [[aloe vera|aloe]], boonchi watapana, palo, pampuna, patia y sombre gevlecht. Na Playa nan tabata cumpra otro mercancia pa nan tienda na San Nicolas, manera sucu, hariña, herment, paña y tela. Famia Maduro tabata bende te hasta cah'i morto. Cu yegada di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] tur cos a cambia. Lago a bin cu su mes "comisario" y na 1937 famia Maduro a sera su negoshi. Como hoben Julio mester a yuda corta y drenta aloe tur mainta di 5'or y mei te cu 10'or y mei. Un trabao pisá cu ta laga hende tur sushi. Cu 20 aña Julio a cuminza traha na Lago. Pero despues cos a bira malo y pa cubri gastonan Julio a bai navega riba un tankero. Despues cu el a bolbe Aruba, el a bai traha na Sociale Zaken y asina Julio a drenta arena politico. * na 1956 el a bolbe gobierno como ambtenaar na Veterinaire Dienst.<ref>Julio Maduro benoemd. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-07-1956, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988233:mpeg21:p005</ref> * Later werd hij hoofd Arbeidszaken.<ref> Arbeidszaken. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-02-1971, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470088:mpeg21:p005</ref> El a afilia na partido PPA y na 1954 y 1955 el a participa na eleccionnan riba lista di PPA. Na 1955 e ta bira miembro di Conseho Insular y ta a wordo eligi pa forma parti di Bestuurscollege.<ref>Eerste daad nieuw Eilandsbestuur: half millioen voor werkverschaffing Porf, Croes, O. Henriquez, J. Maduro en Petrona als gedeputeerden gekozen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-07-1955, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988370:mpeg21:p005</ref> Julio tabatin 31 aña só tempo cu el a bira diputado.<ref name=:"1"/> E funcion di diputado el a ocupa solamente algun luna prome cu partido PPA a fors'e pa e tuma retiro pa motivo di su conducta.<ref>Gedeputeerde Maduro neemt ontslag. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 26-10-1955. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210532:mpeg21:p005</ref> Hij neemt tevens ontslag als eilandsraadlid. * Na de oprichting van [[Movimiento Electoral di Pueblo]] (MEP) sloot hij zich hierbij aan. Hij was actief als voorzitter van de wijkleiders maar kandidadeerde zich niet voor verkiezingen. Julio Maduro tabata tin un "don" especial. E tabata skirbi poesía y storianan cortico. Tur tin di haber cu cultura di Aruba. E tabata lucha pa nos idioma papiamento y tabata tin un amor grandi pa su isla, su hendenan y su naturalesa.<ref name=:"1"/> Esaki el a demonstra den su poesíanan "Luto" y "Pakiko mi ta Arubiano". E tabata miembro di Comisión di bandera y di Stinapa (despues Fanapa y Stimaruba). Pa esakinan el a duna hopi lectura na scolnan y organizacionnan. Julio semper tabata cla pa yuda cu informacion tocante historia, flora y fauna di Aruba. Asina e tabata presentá un programa na television masha gustá anto gratuitamente. Casi henter Aruba tabata sintonizá e programa ''Aruba y su pasado''. Su sponsor tabata asina satisfecho cu e trabao di Julio cu el a regalé un camera di video. Julio a colaborá cu varios publicación e.o.: Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, bukinan di Aruba, diferente corant y revista y varios mas. Matinette como programa di television y como revista (despues Chabalito) tambe a haya hopi colaboracion di Julio Maduro riba topiconan di Aruba. Te hasta Julio a traha un poesía - cu nos ta publicá aki bao especial pa un declamador infantil recitá na Tele-Aruba den Matinette na aña 1978.<ref name=:"1"/> Julio Maduro, despues di un enfermedad cortico, a fayece dia 3 di mei 1993 den [[Horacio Oduber Hospital]] na edad di 69 aña.<ref name=:"0"/> E tabata casa y tabatin 8 yiu.<ref name=:"1"/> In 1992 werd hij gehuldigd door Stimaruba voor zijn pionierswerk op het gebied van natuurbehoud.<ref>Huldiging van Julio Maduro. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1992, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643693:mpeg21:p013</ref> Hij stond bekend als Aruba-kenner en gaf lezingen over de Arubaanse cultuur en natuur. {{Appendix}} --------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte visual''' ([[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts'') ta e formanan di arte den cua e imagen of aspecto visual ta central. E obra ta wòrdu realisá den forma di un obheto físiko òf representashon visual. Arte visual ta distinto for di arte di tarima, unda e presensia di un públiko bibu ta esencial. E artenan visual ta inkluí disiplina manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Ademas, artenan apliká,[1] manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior i arte dekorativo,[2] ta forma parti di e doménio di arte visual. Un obra di arte visual por ta bidimensional (manera un pintura òf dibuho) òf tridimensional (manera un eskultura). Den algun konteksto, arte visual tambe ta referí komo arte plástiko (di origen francés: les arts plastiques), referiendo na e materialidat tangible di e obra. Arte visual ta wòrdu kreá den estudio, riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den museonan, galerianan, eksposishonnan i espasio públiko. Tambe tin kolekshonnan di arte den posesion di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == Arte visual tin un historia largu ku ta kuminsá den prehistoria, ku pintura rupestre i obhetonan dekorativo. Den civilisashonnan antiguo manera Egipto, Mesopotamia, Gresia i Roma, arte visual tabata sirbi funshonnan religioso, polítiko i dekorativo. Durante Edad Media, arte tabata hopi bia liga na iglesia, miéntras ku den Renacimiento a surgi un enfoke riba perspektiva, realismo i e artista komo individu kreativo. Den siglo 19 i 20, movimientonan manera impresionismo, ekspresionismo i surrealismo a amplia e definishon di arte visual. Den epoka moderno i kontemporáneo, arte visual a bira mas diversifiká, inkluyendo medio digital, instalashon i arte konseptual, ku a desafia e idea tradishonal di kiko ta un obra di arte. == Caracteristica == E karakterístika prinsipal di arte visual ta su enfoke riba e aspekto visual i estétiko. Elementonan importante den arte visual ta incluí: forma koló linea tekstura espasio komposishon Arte visual por ta representativo (mustrando realidad) òf abstrakto (sin representashon literal). E interpretashon di un obra di arte por varia segun e espectador, su konteks kultural i su eksperensia personal. Ademas, arte visual por tin diferente funshonnan, manera ekspreshon personal, komunikashon di idea, dokumentashon historiko òf dekorashon. == Caribe Hulandes == Den Karibe Hulandes, arte visual ta un refleho di historia, identidat i diversidat kultural di e region. Artistanan lokal ta usa medio manera pintura, eskultura i fotografia pa eksplorá tema manera kolonialismo, identidat, diaspora i relashon ku medio ambiente. Arte visual den e islanan ta influensiá pa tradishonnan Afrikano, Europeo i Indígena, ku ta resulta den un estilo úniko i hibrido. Ademas di arte den galerianan, tin un presensia fuerte di arte públiko, manera murales i instalashonnan den espasio urbano. Organisashonnan kultural, museonan i fundashonnan den Aruba, Kòrsou i Boneiru ta stimulá desaroyo di arte visual dor di eksposishonnan, edukashon i sosten di artistanan lokal. == Mira tambe == * [[Artista di Karibe Hulandes|Lista di artista di Caribe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] [[:Kategoria: -------------- '''Arte visual''' (na [[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts''), ta e formanan di arte den cua imagen, of lo visual, ta tuma precedencia. E imagen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un obheto di arte. E ta distinto for di [[arte di tarima]], pa cua e presencia di un publico bibo ta esencial. E artenan visual ta formanan di arte manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, imágen, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Hopi disiplina artístiko manera arte performátiko, arte konseptual i arte di textil, tambe ta enserá aspekto di arte visual, i tambe arte di otro tipo. Den e artenan visual, e artenan apliká,<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20170623143359/http://www.buzzle.com/articles/different-forms-of-art.html ''Different Forms of Art – Applied Art'']}}. Buzzle.com. Retrieved 11 December 2010.</ref> manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior, i arte dekorativo<ref>{{cite web |url=http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |title=Centre for Arts and Design in Toronto, Canada |publisher=Georgebrown.ca |date=2011-02-15 |access-date=2011-10-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111028075227/http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |archive-date=2011-10-28}}</ref> tambe ta inkluí. Arte visual ta e forma di arte den kua e imágen, òf e visual, ta tuma presedensia. E imágen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un opheto di arte. Un opheto di arte por tuma un forma plat, manera un pintura, òf un forma tridimenshonal, manera un eskultura. Den paisnan di abla ingles, e ta wòrdu referí na dje komo ‘e arte visual’. Arte visual tambe ta wòrdu referí na dje, usando un galicismo, komo arte plástiko (franses: les arts plastiques). Plástik ta nifiká tangibel, material; e materialidat aki ta para den kontraste ku e abstrakshon di e artenan di aktuashon: baile, teater i músika, ku ta tuma lugá den tempu. Tur dos tipo di arte ta proveé ​​e televidente ku un eksperensia estétiko, den forma di un eksperensia sensorial eksepshonal. Arte visual ta wòrdu kreá prinsipalmente den studio pero tambe riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den eksposishonnan den museonan, galerianan, inisiativanan di artista, i espasio públiko. Ménos públiko ta e kolekshonnan di arte di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == == Caracteristica == == Caribe Hulandes == Den Caribe Hulandes, arte visual {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] --------------------------------------- {{Databox}} Un '''cas di cunucu''' (papiamentu: ''kas di kunuku'') ta un cas tipico na e [[islanan ABC]], cu usualmente ta situa den [[kunuku|cunucu]]. Cunucu ta derivá for di e palabra indjan ''conuco'', un nomber cu a wordo adopta despues pa e Spañónan na Antias y Venezuela. Cunucu ta nifica tambe un pida tereno di agricultura, sea den uzo of nò. Awendia e palabra cunucu ta referi na ‘plantacion’ (i tambe ‘campo’).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kunuku], Encyclopedie van Curaçao</ref> Despues di e conkista di e islanan door di e Hulandesnan, e [[West Indische Compagnie]] (WIC) a establece plantacionnan na gran eskala pa komersio ku Europa. Pa traha riba e plantashinan, nan tabata trece catibonan for di [[Afrika|Africa]] y a traha casnan riba e tereno di plantashon, den e estilo custumber na West Africa. Materialnan comun riba e islanan, manera palu, piedra di coral, piedra di kalki of lodo mescla ku sterilisashon di baka riba un mimbre di rama, tabata wòrdu usá pa e murayanan, i palu di maishi òf kaña tabata wòrdu usá pa e daknan. E materialnan aki ta reflehá den e palabranan papiamentu: kas di yerba ta nifiká “hut di yerba”, [[cas di torto]] ta nifica “hut di lodo”, kas di pal’i maishi ta nifiká “hut di palu di maishi”. Kunuku is de algemene naam voor het landelijke gebied van de Benedenwindse Eilanden, al of niet in gebruik voor landbouw of veeteelt. Het woord is afgeleid van het Indiaanse conuco, een naam later overgenomen door de Spanjaarden in de Antillen en Venezuela. Kunuku betekent ook een stuk landbouwgrond al of niet in gebruik. == Aruba == Na Aruba ta dividí casnan di cunuku den cuater categoria. Casnan prome cu 1920, casnan despues di 1920, casnan cu un dak y casnan cu dos dak.[1] == Boneiru == Na Boneiru na 1937, segun e teniente gobernador, e introdukshon di e diseño standart di kunuku no tabata nesesario “E kunukero i/òf trahadó boneriano, kontrali na su kompañero di klas den gran mayoria di e di dos òf di tres distrito riba Curaçao, no tin su kas di baka pa biba aden tur ora, sino mas bien pa sirbi komo refugio durante áwaseru òf mal tempu atrobe - esaki ta e rancho òf ramada - ora e tin ku traha riba e tereno Normalmente e tin su mes kas den un di e pueblonan òf hamletnan riba e isla i e ta pues muchu mas mihó ku e promedio di kas di konukoe na Curaçao. ." E gobernador ta skirbi mas aleu: “Por deklará kompletamente di e boneriano ku e tin e karakterístika ku no ta sufisientemente apresiá pa kuida su kas masha bon (…) pa e por haña su mes kas e lo priva su mes di hopi, asta sufisiente kuminda i paña".[2] == Kòrsou == Ora sklabitut a wòrdu aboli riba 1 di yüli 1863, ex-catibunan a haña terenonan chikitu ku nan por a usa pa kultivá kuminda. E fundashon di e refineria di zeta (e Isla) na kuminsamentu di siglo 20 a kombertí e trahadónan di plantashon anterior den trahadónan di refineria di zeta. Durante e periodo aki, bleki di zeta i piedra aplastá tambe ta wòrdu usá pa e murayanan di e kasnan i bleki aplastá, blachi di heru ondula i tegel di dak pa e daknan. E kasnan aki ta wòrdu yamá kas krioyo. Kasnan tambe a wòrdu konstruí di palu ku a wòrdu usá komo pakete pa transporte di merkansia pa laman. E kasnan aki ta wòrdu yamá kasnan di planki, Papiamentu: kas di tabla. E kasnan original di Kunuku no tabatin un veranda ni un kushina pafó. Un desaroyo den e añanan despues di Segundo Guera Mundial ta ku kasnan ta wòrdu konstruí segun e konsepto di kunuku, pero ku un kushina i un veranda paden. Construccion ta wordo haci cu material manera piedra y tegel di dak. [[:Kategoria:Islanan ABC]] ---------------------------- {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = NGO | nomber = Stichting Rancho | abrevia = | logo = | imagen = | stop_imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]] | funda_na = | origina_di = | fusion_di = | fundado = | termina = | ideologia = conservacion di patrimonio cultural | presidente = Clifford Rosa | director = | coordinado = | subdirector = | embahador = | propietario = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | internacional= International National Trust Organisation | entrada = | costo = | sponsor = | parameter = | parameter_info = }} '''Stichting Rancho''' ta un organisacion no gubernamental (NGO) estableci dia [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]], dedica na conserva e herencia cultural, historico, y arkitectonico di e bario historico di Rancho na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. Situá na Visstraat 1, e fundashon ta enfoká riba protehá monumentonan lokal, hasi investigashon históriko, i organisá aktividatnan di komunidat pa mantené e área su identidat komo un asentamentu krusial di piskadó anterior. E fundacion comunitario ta traha consistentemente pa preserva, promove y fortalece e herencia cultural y natural di bario Rancho, Oranjestad y Aruba en general. Desde su fundacion, e organisacion a enfoca riba iniciativa cu ta conecta comunidad, historia, cultura y educacion, ainda den periodo cu circunstancianan externo a obliga adaptacion y reformulacion di plan y proyecto. Varios proyecto den curso di tempo:<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260122.pdf Stichting Rancho ta presenta agenda cultural cu enfoke riba herencia y participacion comunitario], BDA (22 di januari 2026)</ref> * Adopta un Hanchi, un concepto cu ta enfoca riba cuido y reconexion cu espacio publico y patrimonio local. * Tempo pa Click, ta ofrece un perspectiva alternativo riba exposicionnan cultural, specialmente pa contenido cu normalmente no ta logra visibilidad amplio. * Hof ’i Bario di Rancho ta representa otro iniciativa importante cu ta enfoca riba espacio berde y herencia natural dentro di e bario. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------- {{Databox}} '''Ren bak na Kòrsou''' of '''Bak di awa di lluvia na Kòrsou''', tambe yama '''ren bak''' ta \[\[put di awa di lluvia]] ku ta sirbi riba isla di [[Kòrsou]] pa warda awa di lluvia.<ref name=":1">{{Cita notisia |outor=Dennis Pikero |titulo='Regenwater maakt lekkere thee' |fuente=Ñapa |fecha=24 aprel 2004 |página=3}}</ref> E baknan ta konsistí di [[kal]], zjata, pieda grandi i simènt. Piedra grandi tabata trese for di [[Ronde Klip]] riba karret di palu (''trùk di palu''). Tin diferente tipo di bak. Algun ta riba tera (bougròndiko), otro ta bou di tera bou di sali di kas òf serka di entrada. Tin tambe ku ta pegu na kas òf un tiki leu for di dje. Klima di Kòrsou ta [[semi-arido]], ku un proméshu di lluvia di mas o ménos 550 mm pa aña. Tèmperatura tambe tin su influensia: ta variá entre 25.3 °C i 31.0 °C. Esaki ta pone suminisro di awa na preshon, tantu pa hende komo pa mata.<ref>{{Citeer web |url=[https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/](https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/) |titel=TUINAANLEG OP CURACAO |datum=25 òktober 2022 |werk=[www.viviansnursery.com](http://www.viviansnursery.com)}}</ref> == Historia == Historia di suminisro di awa ta inkluí den e [[Canon di Kòrsou]].<ref>{{Cita web |url=[https://canoncuracao.cw/39-water/](https://canoncuracao.cw/39-water/) |titulo=39. Awa |fecha=25 òktober 2022 |fuente=Canon di Kòrsou}}</ref> E promé bibu di isla tabata uza put di pia (''pos di pia'') pa haña awa. E putnan aki tabata haña preferensia na lugá ku un nivel haltu di awa den tera ([[freatisch vlak]]).<ref>{{Citeer web |url=[https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-](https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-) |titel=GRONDWATERPEIL EN WATERVOORZIENING OP CURACAO ... |datum=2022-10-25 |werk=Yumpu.com}}</ref> Ku yegada di [[Spañanon]] i despues \[\[Hulandes]], hende a haña instrumento pa traha put mas profundo. Na lugá ku tabatin hopi put, manera rònt di \[\[Schottegat]], a kominsá papia di 'plantashon di awa'. Pero ku demanda grandi, nivel di awa den tera a baha i hopi put a seca. Den sieklo di 19 hende por a kumpra awa ku tabata yega for di otro lugá, pero tabatin tambe bak di awa bou di kas di pieda, serka di entrada (''sala'') òf \[\[patio]]. Na plantashonnan, te den sieklo 20, hende tabata dependé di pos i baril grandi. Tabatin gota i baril, pero no tabatin bak. Uso di bak a yega ku peliger di \[\[mushi di fiebre amariyo]]. Na kas haltu (kas di campo) ta encontra bak regularmente. Na esaki no tabatin put serka. Otro manera pa haña awa manera kar di awa (''garosh’i awa'') no tabata praktiká hopi. Ku yegada di [[Isla (raffinaderia)|raffinaderia di Shell]], demanda pa awa di bèbèr a subi. Na 1928 Shell a kuminsá \[\[destilashon|destilá]] awa salá. Mas lat a instala \[\[leiding di awa]], ku den anjanan 1960 a yega prome mayoria di kas. \== Balor == Baknan na Kòrsou tin balor histórico.<ref name=":0">{{Cita buki |titulo=Monumenten in de steigers |outor=Jan Toeter |ko-outor=Anko van der Woude, Henk Langenfeld |pagina=35–37}}</ref> Dependiendo di e lugá, por tin balor arkitektoniko i monumental tambe. Bak ku ta separá for di kas ta risibí awa for di kas por medio di [[akwadukt]]. Baknan tin muraya hopi diki i e muraya ta bira mas diki abou. Den eskinan e murayanan tin forma rondá, i tin hopi [[spuwadó di awa]] (''sakadó''). Por tin un dak ku [[tegel di dak]]. Interior di un bak ta wòrdu fini-fini pa evitá [[alga]]. Den baknan tin piskadó chikí pa kome insekt i alga. Kualidat di awa ta kontrolá pa Departamento di Salú (GGD) di gobièrnu Kòrsou. Awa di bak ta bon pa hasi tè, pa kosecha lokal i segun algun hende ideal pa laba kabey.<ref name=":1" /> == Monumento == Baknan todavía ta sirbi pa warda awa. Tambe ta haña uso nobo. Tin hende ku ta mira un bak komo un luhu. Hopi kas no tin mas un bak òf e a wòrdu usa pa otro motibo. Tin kas ku a pone un piso riba un bak. Otro ta konvertí e bak den kamber di drumi, ofisina, pisina, kamber di was òf espasio pa archi. Den e kambio aki mester tene konta ku regla pa protehá e balor monumental. Ora di habri bentana, tamaño mester keda limitado. Karakterístika di monumento no mester pèrdè den restourashon. Tin direkshon espesiál pa preparashon i realizashon. Por ehèmpel, yená e bak te nivel di chon. Esaki ta posibel basta ku e proseso por wòrdu reversá.<ref name=":0" /> Na [[Landhuis Rooi Catootje]] tin un ehèmpel kla di un bak di awa ku balor monumental. Riba mapa i portret por mira ku e bak ta un tiki leu for di e kas. Na bochinanan di sakadó tin rechi pa stòp para i blachi di drenta. {{Appendix}} --------------- == Burg di Pos Chikito == Un brug cu a keda construi den afia 1928-1929 como "Brug di conexion" pa conecta e dos oriyanan na cada banda di [[Spaans Lagoen]]. E brug a keda cla dia 26 di september [Hartog, Aruba zoals het was, zoals het werd. Afb. 87]. E ‘brug’ ta forma un conexion masha importante entre e caminda cu tambe a keda construi den e temponan ey, conectando Oranjestad cu San Nicolas. E tipo di brug aki ta un combinacion di un brug permanente pa trafico y brug di conexion. Tabatin papia di haci e brug mas hancho. Realisacion di esaki no a cristalisa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2003/page/8/mode/1up?q=piedra+di+mula Kalender Monumentenfonds]</ref> == Kurimiauw 2 == E cas di cunucu a wordo traha den e forma traditional di artesania. El a wordo traha na final di siglo diesnuebe, probablemente como homenage na e matrimonio di sefior Kelly. Originalmente e curason di e cas tabata exsisti di handrij parti zuid y posiblemente tambe cu un cushina parti pabou di esey. Mester remarca cu tempo nan aya e productonan di recurso tabata: piscamento, cria di bestia manera galifia y porco y traha den plantacion di sucu na Cuba. E cas di cunucu aki ta di gran interes arkitectura historico pa motibo di su biehes. ==Schelpstraat 36 y 38 == E cas ta forma un unidad di dos parti. E prome parti, e cas di cunucu, fecha na final di siglo 19 y e di dos parti, e cas di comerciante ta construi den comienso di siglo 20. E arkitecto di tur dos e edificionan tabata Abelardo Henriquez casa cu Dominica Figaroa. Tur dos e edificionan tabata yama durante e bida di sr. Abelardo Junior den boca di pueblo “La Casa de la Municipalidad”. Riba 17 di april 1997 e casnan a wordo cumpra pa Stiching Monumenten fonds. E trabounan di restaurashon a dura di 30 di oktober pa 14 di december 2001. ==Seroe Patrishi Ongd.(z/n) - Begraafplaats== Den e santana Protestant aki tin diesseis graf. E ta situa na e caminda di santo meimei di Seroe Patrishi y Shiribana y tin un cura di cadushi rond di dje cu un muraya di piedra. Akinan a wordo dera e Comandeur Simon Plats. E tabata Comandeur pa solamente 8 luna na Aruba (1826-1827), caminda cu e | a fayese inespera. E grafnan ta conoci como grafnan di comandeur. Tin diferente lugar na Aruba cu ta conoci pa nan grafnan di comandeur. ==Papilon 110 == Un cas hopi unico cu ta consisti di dos edificio conecta na otro. E cas ta situa na e banda pariba di caminda di Santa Martha pa Santa Cruz. E noknan die cas ta core di pariba pa pabou. E edificionan ta consisti di un piso bou di un dak di cuatro banda traha di zink acaba cu decoracion riba cada punta di contacto di e noknan. Contra di e banda pabou di e edificio mas dilanti tin un edificio den un forma cuadra bou di un dak sera. Riba e banda pabou di e edificio pa zuid tin un cushina bou di un dak ful sera. Contra esaki tin un fogon cu un fundeshi den forma di un bloki, cu un schoorsteen y un capa ariba. ==Rooi Koochi 4== E cas aki ta un ehempel unico di cambio di periodo di arcitecto for di klei pa piedra y ta den bon condicion. E arcitectura a keda manera cu e tabata. E ta ilustra un cas di cunucu traha den siglo 19 den un forma artesano tradicional cu e nok casi den e direccion di pariba pabou. E banda di ariba di e cas ta traha di piedra. Sin embargo e murayanan di e galeria ta traha di klei. Remarkabel ta cu e cas ta traha riba un tereno cu ta baha na e banda zuid. Pa kita e diferencia aki e banda zuid di e cas ta traha riba un pida ariba cu ta yena. == Wilhelminastraat 11 == E cas na skina aki traha den siglo 19 ta un cas di cunucu. E cas a wordo recientemente renoba pa motibo di su funcion nobo “Optica Kok”. Posibelmente e extencion di y contra e banda pariba di e galeria di e banda zuid tambe tabata wordo usa originalmente como un sitio pa un empresa y un tienda. Contra di e banda pa nord bo ta hana un cas di siglo 20 bou di un dak cu cuatro banda cu tin un benhada den aspecto cu e banda pariba di e cas di cunucu. E nok ta para vertical riba e entrada di auto. Posibelmente e entrada aki tabata un caya. E cas aki ta pertenece na e infrastructura municipal di Oranjestad di antes. == Palm Beach 21 == Un ehempel bunita y unico di un cas di cunucu. E cas ta orienta di OZO -WNW. Remarcabel ta e fogon hancho. Cu e fogon aki ta haa un cushina chikito. Esaki bo por yega for di pafo. Esaki ta duna un motibo pa pensa cu tabata tin un negoshi di cuminda akinan. E cas tin un dak di dos banda cu zink ariba; e construccion y galeria ta laga bo supone cu originalmente tabata tin un dak traha di torto of di otro material traditional. == Seroe Patrishi 9 == E cas di cunucu traha di lodo a wordo construi medio siglo 19 riba tereno y bou di guia di Aresidius van der Biezen. E cas ta orienta cu su nok OW. E cas ta consisti di diferente material manera klei y piedra. Piedra, hopi usa den trahamento di cas, ta un piedra natural forma den pida iregular. E parti zuid die cas tin un entrada. Na cada banda di e cas nos tin un bentana grandi cu contrabentana di palo pega na dje cu ta habri bai afo. Dor di su posicion na caminda grandi bo por wak e cas bon. ==Macuarima 161 == cas di cunucu cu regenbak conoci como Cas Decora a wordo traha arededor di ana 1935. E arcitecto tabata Ignatio Ras, cunucero y metsla. E a traha e decoracionnan na e banda nord di e cas tambe. (informacion agradabel di Arsenio Ras). E cas ta orienta di pariba-pabou. E platchi zinknan pinta un color cora maron y e nok pinta blanco y e “kepersnan” ta pone enfoke riba e combinacion di color di e panchinan di dak cu e scama di decoracion gepleister ariba. E cas aki ta di gran importancia pa motibo di su bunitesa, e nificacion pa e conocimente, e historia di e isla Aruba y e balor di e pueblo. ==Brazil 12 == E cas di cunucu aki a wordo construi den e afianan 1928/1929 bou di encargo di sefor Winterdaal (tata di José Maria Winterdaal). E murayanan di e curason di e cas, ta traha di piedra, esun die galeria y cushina y tambe e muraya di e regenbak ta traha di beton cu bloki cement. E w.c. ta los riba e tereno patras di cas y tin un dak sera. E cas ta di gran interes pa e isla di Aruba pa motibo di su arcitectura historico y e balor tipico. Pa nord oost di e cas tin dos piedra di mula maishi pa mira. {{Appendix}} -------------- {{Databox}} '''Bamba''' ta un instrumento musikal Bamba ta konsistí di dos pida bambu hòl, yamá kaña brabu. Laman ta karga trese bambu òf kaña brabu na kosta nort di Boneiru. For di tur e pipanan ku ta yega kantu, ta skohe esunnan ku tin un diameter entre 7 pa 12 centimeter. Ta kòrta un pipa mas largu ku e otro. Ta toka bamba batiendo duru abou riba tera. E tokadó di bamba tin den kada man un pipa di bambu i e ta bati un biaha esun i otro biaha e otro riba suela. Bamba ta un di e instrumèntnan rítmiko mas simpel i mas bieu31,32.<ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/Wij+zijn+Bonaire%20(4).pdf</ref> Un instrumento musikal trahá di dos pida bambú ku a bashí afó, yamá kaña brabu. Ta haña e takinan di bambú aki labá kantu na kosta di Boneiru i Kòrsou. For di e takinan aki, kada un di mas o ménos 7 pa 8 cm di diameter, ta kòrta dos pida di largura desigual—60 i 70 cm. Ku eksepshon di e partishon mas abou, tur otro partishon di kada pida ta wòrdu perforá. E parti abou di e bamba ta kòrtá 10 cm bou di e partishon sin perforashon. E bamba ta wòrdu toka dor di stamp’é rítmikamente riba un superfisie duru; huntu ku otro instrumentonan, inkluso e quarta i e guitara, e bamba ta kompañá kansionnan durante e fiestanan di San Juan i San Pedro na Boneiru. Den e kompañamentu aki, e bamba ta funshoná komo un kontrabas. P’esei e larguranan ta wòrdu kòrtá di tal manera ku, ku e piesa mas largu ta fungi komo e nota fundamental, e piesa mas kòrtiku ta aproksimá e di kuater nota mas serka posibel. E instrumento aki, konosí den organologia komo tubonan di stèmpel, ta wòrdu hañá rònt mundu: na Afrika, Sentro i Sur Amérika, Asia i Sur Pasífiko. Su struktura simpel ta hasié un di e instrumentonan di ritmo di mas bieu.<ref name=:"2">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bamba], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] ------------------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Karko''' ta un instrumento traha di un kokolishi ku e punta korta afo. Suplamento ta wordo hasi dor di e apertura ku a wòrdu kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di [[Boneiru]]. E carco ta un kokolishi cu e punta corta afo. Suplamento ta wordo haci door di e apertura cu a wordo kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di Boneiru. {{Appendix}} *Orígen: E kalko (tambe konosí komo karko) ta un instrumento natural ku orígen den tradishon Afrikano i Indígeno Karibeño. Tabata uzá pa komunikashon, selebrashon i músika spiritual den komunidat kolonial. *Deskripshon: Un koncha grandi di see (Queen Conch), ku su punta a kue pa krea un bochin. Supla duru den e bochin ta produsí un son ronko, bronzit i resonante, manera un trompeta rudimentario. *Uzo: E kalko tabata sirbi komo instrumento di señal: pa yama hende, marká kuminsamentu di fiesta, ceremonia, of ritu. Tambe tabata forma parti di banda folklóriko komo introdukshon musikal. *Género musikal: Tambú, Seú, Músika folklóriko *Gruponan konosí: Grupo Danzarte (Kòrsou) Grupo Tutti Frutti (Boneiru) Grupos folklóriko di Seú {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] ------------------------------------ {{Databox}} '''Kimba Tutu''' ta un instrumento musikal *Orígen: "Kimba tutu" ta un nòmber folklóriko pa un tambú ku orígen Afrikano, ku a bira parti di ekspreshon folklóriko den islanan ABC. "Kimba" referí na bai riba ku energia; "tutu" posibelmente referí na su son. *Deskripshon: Un tambú trahá di barika di palo ku kuero tensá riba su kabes. Por bati ku man of ku palito. E tambú ta produsi un son profundo, energiétiko i pulsante. *Uzo: Uzá den danza folklóriko i fiesta, asina manera tambú. Ta stimulá moveshon di kurpa, i sirbi komo ekspreshon di resistensia kultural i identidad. *Género musikal: Tambú, Danza folklóriko, Músika di resistensia i identidad Afrikano-karibeño *Gruponan konosí: Grupo di Tambú Tradishonal (Kòrsou) Fundashon di Musika Antiyano Presentashon den Siman di Kultura [[:Kategoria:Instrumento musikal]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Kòrsou]] -------------------------- [[:Kategoria:Herensia kultural]] ---------------------- '''Fogon''' ta un luga den kushina Kandela den kushina, kaminda tabata kushiná riba e konfó (wechi di kandela), yená ku karbon. E huma por a sali dor di e chimenea riba e kamina aki. Solamente e kasnan di e miembronan mas riku di e poblashon tabatin un fogón, inkluyendo e kasnan di kunuku. Damio trahá di tres piedra, riba kua tabata hasi kushinamentu (tres pied’i fogón). Zie es.wiki: hogar (fuego):El hogar, chimenea o lar,1​es el lugar de una casa donde se enciende fuego con leña o algún otro combustible. Durante siglos fue el espacio de las viviendas usado como cocina y foco de calor, un entorno común que servía de estancia y comedor (de invierno). ------------------ == Esclavo Thico == Awe dia 16 di september Thico, un esclavo di Aruba, a wordo conmemora durante di e proyecto Caquetio, Africano, Europeano: Nos tur ta un famia cu a tuma luga na Club Kibrahacha 60+, Archivo Nacional y Museo Archeologico.<ref>https://solodipueblo.com/thico-e-prome-esclavo-conoci-cu-a-para-pa-su-libertad-na-aruba/ Thico e prome esclavo conoci cu a para pa su libertad na Aruba], SolodiPueblo (12 september 2024)</ref> Thico tabata e prome esclavo na Aruba cu a para pa su libertad segun e buki di historia De Geschiedenis van Aruba tot 1816 scirbi pa señor Adi Martis. Thico su acto di protesta a tuma luga den e aña 1795, hopi prome cu e esclavo popularisa Virginia kende a nace 47 aña despues. Thico tabata un esclavo di e commandeur Bochard Specht kende tabata e commander na Aruba di 1792 te 1797 e tempo cu el a bira malo. Thico a wordo poni den (hand)boei y manda Corsou. Den e journal di e gobernador di dia 16 di september 1795 ta scirbi cu Thico lo wordo sera te ora cu e wordo bendi na un otro doño pafo di Corsou. El a wordo castiga pasobra commandeur Bochard Specht a consider’e di tin e audacia y frescura pa para pa su libertad. Awendia nos lo bisa cu el a demonstra curashi y cu e tabata asertivo. Thico a para pa su libertad na Aruba un dos luna prome cu Tula y Carpata a para pa libertad na Corsou. E carta di Bochard Specht na e Gobernador Johannes Abrahamszoon de Veer tabata di 17 di juni 1795 y Tula y Carpata a cuminsa nan lucha dia 17 di augustus 1795. Bishita Archivo Naional pa mira e bunita pinturanan di algun di nos adulto mayor cu ta comunica cu nos nan pensamento y sintimento en relacion cu sclavitud. {{Appendix}} ---------------- {{Databox}} '''Agan''' ta un instrumento di batido, tambe yamá heru, ku antiguamente tabata wòrdu usá pa akompañá e *tambu i e *kachu durante e fiesta di kosecha. Ademas, e agan tabata ser usa pa indiká e medida ora di hasi trabou pisá i ora di karga hende pa hospital. E instrumento aki ta forma di un skèrpi ku a keda kibra for di un plaka, ku a bira kasi un kobra, i e tin un largura di mas o ménos 40 cm i un diametro di mas o ménos 10 cm. E agan tabata wòrdu toka ku e slòt na suela, riba brasa, dor di bati riba dje ku un bara di heru, di mas o ménos 30 centimeter largu, yamá manga. Pa protehá e kurpa di e brasa di e hungadó i tambe pa aumenta e posibilidatnan di wega, un banda di heru - barbá - tabata wòrdu pone na e man ku tabata tene e agan. E agan, tambe konosí na Afrika Occidental, Nigeria i Benin, ta wòrdu toka durante ritualnan den honor di ⁇ Ogun ⁇ , e Dios di heru. (Kontra. Haiti: ⁇ hogan ⁇ , Cuba: ⁇ ogan ⁇ ). {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Aruba]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] Een slaginstrument, ook heru genaamd, dat vroeger gebruikt werd om de * tambu en de * kachu te begeleiden tijdens de oogstfeesten. Ook werd de agan gebruikt om de maat aan te geven bij het verrichten van zware arbeid en bij het dragen van mensen naar het ziekenhuis. Gemaakt van een bijna tot een koker omgebogen afgebroken schaar van een ploeg, heeft dit instrument een lengte van ongeveer 40 cm en een doorsnede van ongeveer 10 cm. De agan werd met de gleuf naar boven gekeerd liggend op de arm bespeeld door er met een ijzeren staafje, ongeveer 30 cm lang, manga genaamd, op te slaan. Om de huid van de arm van de bespeler te beschermen en tevens om de speelmogelijkheden te vergroten, werd een ijzeren band - barbá - om de pols gedaan bij de hand waarmee de agan werd vastgehouden. De agan, ook bekend in West-Afrika, Nigeria en Benin, wordt daar bespeeld tijdens rituelen ter ere van “Ogun”, de God van het ijzer. (Vgl. Haïti: “hogan”, Cuba: “ogan”).<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Agan], Encyclopedie van Curaçao</ref> ---------------- hoetink {{Databox}} '''Becu''', ta un instrumento musikal traha di un uitgehold stemgel di maishi di 40 pa 50 cm di largura. midden in e stemgel zijn vlak naast elkaar twee spleetjes gesneden, waardooor de muzikant blaast. De open uiteinden worden met de handel min of meer afgesloten om het geluid te temperen. ook de stengel van het suikerriet werd er wel eens voor gebruikt. {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] Bekú Een muziekinstrument gemaakt van een uitgeholde sorghostengel (de stengel van de zogenaamde "maishi chiki" plant) van 40 a 50 cm lengte en 2 cm dikte. Op ongeveer 3 cm van een der gaatjes, echter op de lijn die gevormd wordt door de twee gaatjes, wordt in de lengte van de stengel een tongetje ingesneden, waardoor beurtelings wordt geblazen en gezogen. De toonhoogte-verschillen worden verkregen door de gaten met de duimen beurtelings af te sluiten en te openen. De bekú werd gespeeld om de tijd te doden bij het bewaken van de sorghovelden tegen vernieling door vogels en andere dieren. Ook werd de bekú tijdens familiefeesten gespeeld, begeleid door de wiri en de bamba. Wordt vandaag nog gespeeld in Benin en Opper-Volta, respectievelijk papo en bumpa genoemd.<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Beku], Encyclopedie van Curacao</ref> -------- {{Databox}} '''Barí''' ta un instrumento musikal Na Boneiru, barí ta referí tantu na e instrumènt mas importante den músika kultural, komo na e selebrashon di barí. Ántes tabata usa barí di ròm komo instrumènt. Despues ku e barínan ei no tabata bini mas, a kuminsá traha barí di palu. Ta kurti kueru di kabritu òf di karné pa pone riba e barí. Grandinan ta bisa ku e kueru di karné ta toka mas mihó ku esun di kabritu. E tokadó ta wanta e barí krusando su pianan rònt di e barí. Pa e barí saka zonido, e tokadó ta bati ku su dedenan riba e kueru33. == Wiri == Ta traha wiri di heru, koper òf stal. Si usa heru, e zonido di wiri ta mas kla. E largura di wiri ta entre 20 ku 30 centimeter. Den e hanchura di e wiri, nan ta skèrf algun strepi di punta pa punta. Pa toka wiri e tokadó ta tene e instrumènt den su man. Den su otro man e tin un otro heru ku e ta raspa riba e instrumènt pa saka ritmo. Na Boneiru wiri ta un instrumènt ku no por falta34.44 {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[Category:Instrumento musikal]] ---------------------------------- == Sinfonia di man == Durante di e selebrashon di maskarada, e instrumènt mas prinsipal ta sinfonia di man. Esaki ta un sinfonia ku ta toka ku man. E tokadó di sinfonia di man ta dirigí e grupo di maskarada. Otro tipo di instrumènt Segun tempu ta desaroyá, gruponan a introdusí mas instrumènt musikal den e ritmo kultural di Boneiru. Esnan ku mi a menshoná tabata tei tur tempu i tei te dia di awe. Tin instrumènt di ántes ku awendia bandanan no ta usa mashá mas. Por ehèmpel karkó. Karkó ta e kokolishi di mas grandi na Boneiru. Tabata usa kaska di karkó ántes komo instrumènt di supla pa tur tipo di okashon. -------------------------- {{Databox}} '''Premio Sticusa''' tabata un premio literario pa tur idioma di Surnam i Antias Hulandes, pr ehempel Srnan Tongo, Hindi i Papiamentu ku eksepshon di hulandes. * 1976 ** premio literario - Guillermo Rosario ** premio di incentivo - Henry Habibe; Federico Oduber *1975 ** premio literario - [[Antoine Maduro]] *1976 *1977 ** premio di incentivo - [[Pacheco Domacassé]] (rechasa) [[Category:Kultura]] [[Category:Antias Hulandes]] ------------------- '''Adriaan Lacle''' ([[16 di yüni|16 di juni]] [[1866]] - [[21 di yüni|21 di juni]] [[1935]]), tabata un komersiante magnate Arubano. cu ta conecta cu varios eificio di herencia: * Casa La Quinta * [[Cas Veneranda]] * stadhuis di oranjestad * [[Fontein (Aruba)|Fontein]] == Biografia == Hij is geboren op 16 juni 1866, yiu di Casper Pieter Laclé en Nano Jacomina Nicolasa Henricus y tabata e mayor di seis yu. No tin hopi konosementu tokante su edukashon di mucha òf kualke di su promé eksperensianan di negoshi, pero durante su bida laboral e a yuda hende haña prestamo, tabata un komersiante ku a logra hopi, i tabata doño di varios tereno. De echo, el a encarga e konstrukshon di e famoso kastigu La Quinta Carmen, awor un restorant. Ounke nunka e mes no a biba den e kas bunita ei, su kas mes tambe tabata reflehá su éksito i bon gusto. Awe ainda su kas ta den bon kondishon i por haña e kas den e kaya di Oranjestad. Pa loke ta trata su bida personal, ta bisa ku el a kasa dos biaha durante su bida. E tabatin su promé yu muhé durante su promé matrimonio, pero el a pèrdè su esposa poko despues di su nasementu. Durante su di dos matrimonio el a haña 16 yu. Sinembargo, a bisa ku solamente 11 di e 17 hòmbernan ei a logra pasa 18 aña di edat. Na 1891 el a bolbe casa cu Leonsa Oduber (1871- 1951) El a fayece na e edad di 69 ana. (Oranjestad)—The name Adriaan Laclé may ring a bell to locals as one of the bigger roads on the island, but about a century ago, Adriaan Laclé was a rich businessman, well-known for his generosity, wealth, and taste. Adriaan was born in 1866 and was the eldest of six children. Not much is known about his childhood upbringing or any of his earlier business ordeals, but during his hay day he often helped people get loans, was a well-established trader, and owned several plots of land. In fact, he commissioned the construction of the famous La Quinta Carmen manor—now a restaurant. Though he himself never lived in the beautiful manor, his own house also reflected his success and good taste. Today his house still stands in good condition and can be found in the back streets of main street Oranjestad. Regarding his personal life, it has been said that he was married twice during his lifetime. He had his first daughter during his first marriage but lost his wife soon after her birth. During his second marriage, he fathered 16 children. However, it has been said that only 11 of those 17 made it past 18 years of age. Perhaps two of his most well-known daughters are Maria Monica Laclé and Maria Veneranda Laclé, who went on to marry successful brothers Eloy Arends and Maximilian Arends, respectively. Their houses are still standing; Eloy and Maria Monica’s mansion functions as a townhall, used to host civil marriages, while Maximilian and Maria Veneranda’s house stands on the opposite side of the road to them—though currently under renovation after years left in ruin.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240521.pdf Adriaan Laclé One of Aruba’s richest men in the twentieth century], Aruba Today (21 di mei 2024) </ref> Source: De Kolibrie op de Rots (en meer over de geschiedenis van Aruba) by Evert Bongers {{Appendix}} ---------------------------- {{Databox}} [[File:Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg|thumb|Pan bati cu pisca y cabaron]] en.wiki: '''Pan bati''' ta un pan plat, cu ta un autentico specialidad di e cushina [[Aruba]]no. Na Aruba ta come esaki como pan y na banda di otro platonan manera sopa carni, stoba y paska hasa. Tambe por come cu sucu riba dje o otro reyeno. Pan bati ta parce un pancake, pero cu un sabor diferente y hopi menos dushi.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> E ta traha di hariña di maishi (sorghum), hariña di trigo y lechi. Originalmente e tabata wordo traha riba un casuela, awendia ta uza un panchi.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> E creacion di pan bati a ser influencia pa diferente cultura manera esun di e conkistadonan [[Spaña|Spaño]] i esun di e nativonan indjan. Pero e influencia di mas grandi a bini di e cultura crioyo Arubano. Pan bati ta un auténtiko plato di Aruba, ku ta parce pancake pero ku un sabor diferente. Pan bati ta un plat di pan ku ta wòrdu traha manera pancake, pero ku un sabor hopi ménos dushi. E ta un plato di banda hopi popular i ta kumpli ku kasi tur kos típiko arubano, manera sup, stew i piská fritu òf shellfish. E por wordo combina na banda di diferente plato manera sopa carni, stoba y paska hasa. Pan Bati is een vrij dikke pannenkoek die van oorsprong uit Aruba komt en gebakken wordt op een kasuela. Een kasuela is een gietijzerplaat waar ( met erg weinig boter ) de pannenkoeken op worden gebakken. Intussen heeft de kasuela plaats gemaakt voor de koekenpan.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> {{Multiple image | image1 = Maishi Rabo (Sorghum bicolor).jpeg | image2 = Casuela 16 36 24 540000.jpeg | caption2 = ''Casuela'' (flat cast iron griddle)or ''Buren''(flat clay griddle)are used to cook ''[[arepa]]'' cachapa and pan bati. An equivalent variety is the [[Comal (cookware)|comal]]. | caption1 = In Aruba ''maishi rabo'' ([[Sorghum bicolor; Spc.introduced]]) is used to make ''pan bati'' (typical Aruban flat native bread). While funchi is made from corn ([[ Zea mais]]) | total_width = 400 | image3 = Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg | caption3 = Fried ''piska cora'' ([[Lutjanus purpureus|red snapper]]), shrimp, and pan bati. }} == Pan bati == Pan bati is een authentiek Arubaans bijgerecht, dat pannenkoek lijkt maar anders van smaak is.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> Pan Bati is een broodachtig bijgerecht dat wordt gebakken als pannenkoeken, maar veel minder zoet smaakt. Het is een zeer populair bijgerecht en past bij bijna alle typisch Arubaanse gerechten, zoals soepen, stoofpotjes en gebakken vis of schelpdieren. E pancake pisá aki ta wòrdu traha di kuminda di sorgo i lechi. E pasta ta wòrdu traha riba un plaka di heru, e cazuela. I e pan bati ta kuminda komo kuminda di banda ku piska, karni, sopa òf stew. Na lugá di patata òf riso. Den algun reseña e proporshonnan di farinha di maishi i farinha di trigo ta varia, i algun kushinan ta añadí un wowo òf sukari di vanila na lugá di sukari normal. E ta un receta excelente pa experimenta cu ne. Y cu bo no tin cazuela, no ta importa. Un bon pan tambe lo ta bon. E panbati ta traha di un compuesto di harina di maishi i di trigo. E proporshon di esakinan ta krusial pa por haña un resultado bunita i friu. Originalmente, Pan Bati tabata wòrdu kaktá riba un plaka di heru, e casuela. Deze dikke pannenkoek wordt gemaakt van sorghummeel en melk. Het deeg wordt op een ijzeren plaat, de cazuela, gebakken. En de pan bati eet je als bijgerecht bij vis, vlees, soep of stoofgerechten. In plaats van aardappels of rijst. In sommige recepten variëren de verhoudingen van het maismeel en het tarwemeel, en sommige koks doen er een ei bij, of vanillesuiker in plaats van gewone suiker. Een uitstekend recept dus om mee te experimenteren.En dat je geen cazuela hebt, geeft niets. Een goede bakpan voldoet ook. De panbati is gemaakt van een mengstel van mais- en tarwemeel. De verhouding hiervan is cruciaal om een lekker luchtig resultaat te krijgen. Oorspronkelijk werd Pan Bati gebakken op een gietijzeren plaat, de casuela.<ref>https://www.antilliaans-eten.nl/en/recepten/arubaanse-pan-bati/</ref> Maar het gaat ook prima in een koekenpan. De naam pan bati betekent letterlijk "geslagen of geklopt brood". Het doelt natuurlijk op de bereiding van het beslag, dat flink schuimig wordt opgeklopt voordat het in de pan gaat. Panbati wordt meestal bij het avondeten gegeten en wordt geserveerd als alternatief voor [[rijst]], [[aardappel]]en of [[funchi]]. Soms wordt de panbati ook gewoon als pannekoek gegeten met een klontje boter en wat poedersuiker. Op feesten wordt geitensoep met pan bati gegeten. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ------------------- '''Premio Nacional di Teatro''' (PNT) ta un premio institui pa departamento di Cultura di Aruba (DCA) na aña 2004. Otorgamento di e premio ta tuma luga anualmente na ocacion di e celebracion di Dia Mundial di Teatro, riba o rond di [[27 di mart|27 di maart]]. E premio ta wordo otorga na persona, grupo of fundacion cu a contribui na desaroyo di arte di tarima na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA cu premio nacional di Teatro Aruba 2005-2021], 24ora.com (6 di juni 2021)</ref> Cada lustro ta entrega alaves e “reconocemento special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> E prome premio a wordo otorga na 2005 y e prome reconocimiento di Bida Largo na 2009, titulo cu a bay pa prome bes na e tecniconan di Cas di Cultura Aruba, señor Richard Hopmans y señor Rolande Bryson. == Laureado == * 2005 - [[Mascaruba]], grupo teatral * 2006 - [[Jubi Naar]] (1943-2024), autor, critico, actor, periodista y director di teatro * 2007 - Amy Lasten, maestro, directora y actriz * 2008 - Carmen Herrera, autor, director di teatro, actriz y compositor hunto cu grupo teatral Kibrahacha * 2009 - Oslin (Chin) Boekhoudt (19??-2015), autor, actor y director di teatro * 2010 - Leo Tromp (1943-2021), presidente Internacional di Teatro Amateur, IATA y FUNDARTE. * 2011 - [[Vale Croes]] (1951-2015), comediante * 2012 - Mirto Laclé, gestor cultural * 2013 - [[Diana Antonette]], actriz y directora di Teatro di Danza Arubano. * 2014 - no a otorga premio * 2015 - no a otorga premio * 2016 - no a otorga premio * 2017 - no a otorga premio * 2018 - no a otorga premio * 2019 - ? * 2020 - ? * 2021 - Lenie Jeandor, actriz, escritor y director di teatro * 2022 - Persey Jeandor, actor, cantante, comediante y director di teatro * 2023 - [[Norman de Palm]], productor di teatro * 2024 - [[Instituto Pedagogiko Arubano]] (CKV Teatro) == Recipiente “Reconocemento Special di Bida Largo” == * 2009 - Richard Hopmans y Rolande Bryson, tecniconan di Cas di Cultura Aruba; pa dedica henter nan bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral) * 2019 - Farita Luidens, actriz, comediante, productor, escritor di teatro; pa 50 aña den farandula cu su mega produccion “Ken ta Basha Abou”) * 2020 - [[Cas di Cultura]]; pa mas di 60 aña na servicio teatral y cooperacion pa lanta arte di tarima. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] Manera ta custumber, tur aña Departamento di Cultura Aruba ta organisa e actividad teatral di mas grandi na Aruba cu ta relaciona cu Celebracion di Dia Mundial di Teatro. Anexo na e programa di celebracion, cada aña ta otorga e Premio Nacional di Teatro na un persona, grupo of fundacion cu a traha y cu a contribui grandemente cu e desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA CU PREMIO NACIONAL DI TEATRO ARUBA 2005-2021], 6 di juni 2021</ref> Cada lustro ta ser entrega alaves e “Reconocemento Special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> ----------------------------------------- '''Museum of Industry''' (''Museo di Industria'') ta un [[museo]] na [[Aruba]], dedica na e historia industrial di e isla, ku a kuminsá den [[siglo 19]]. E ta situa na [[San Nicolas]], den e edificio monumental di e toren di awa. Despues di restauracion di e edificio e museo a habri na juli 2016. == Exhibicion permanente == Pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e museo ta mustra sinku pilar economico importante den historia di Aruba. E ta trata di e industrianan di oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. Museo di Industria ta forma parti di Fundacion Museo Arubano, cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sector cultural di Aruba, historia y naturalesa. == Edificio == E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939; architecto tabata [[Pieter van Stuivenberg]]. Su construccion ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. Na 2003 Fundacion Fondo pa Monumento Aruba (SMFA) a kumpra e edificion pa asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E museo ta mustra pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e sinku industria mas importante den historia di Aruba: oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. E Museo di Industria ta situá den e Toren di Awa na San Nicolas i ta konta e historia industrial di Aruba, ku a kuminsá den siglo 19. E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939 i ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. A kumpra e Toren di Awa pa e Monumentonan di Fundashon na 2003 asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E Museo di Industria ta forma parti di Aruba Fundacion di Museo (Fundacion Museo Aruban), cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sektor kultural di Aruba, historia i naturalesa. E museo di E industria ta habri tur dia for di 9'or di mainta te 6 di atardi. The Museum of Industry is located in San Nicolas—better known as the art capital of Aruba. This museum exhibits the industrial history of gold, aloe, phosphate, oil and tourism through elaborated displays and multimedia installations.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240402.pdf Create museum memories], Aruba Today (2 di april 2024)</ref> The Museum of Industry is situated in the Water Tower in San Nicolas and narrates Aruba's industrial history, which began in the 19th century. The Water Tower was built in 1939 and consists of three sections: the substructure, the high-rising vertical shaft, and the tank at the top. The Water Tower was purchased by the Monuments Fund in 2003 so it can be restored and preserved as one of Aruba's monuments. The Museum of Industry is part of Aruba Museum Foundation (Fundacion Museo Aruban), which is a foundation set to maintain, preserve, and protect the Aruban cultural sector, history, and nature. The museum of Industry is open daily from 9 am till 6 pm. For more information, check out their Facebook page Museum of Industry Aruba. ----------------------------- ==Musica den Caribe Hulandes== * en.wiki:Music of the former Netherlands Antilles E músika di Antias Hulandes ta un kombinashon di elementonan nativo, afrikano i europeo, i ta estrechamente konektá ku tendensia di paisnan bisiña manera Venezuela i Colombia i islanan manera Puerto Rico, Cuba, Santo Domingo, Haiti, Martinique, Trinidad, Dominica i Guadeloupe. E islanan di Curaçao i Aruba, ku tabata forma parti di Antillanan Hulandes, ta konosí pa nan vals, baile, mazurka i un tipo di músika ku ta wòrdu yamá tumba, ku a haña su nòmber for di e tambornan di conga ku ta akompañá e músika. E otro islanan ta hopi mas chikitu ku Aruba, Bonaire i Curaçao. Nan ta Sint Eustatius, Sint Maarten i Saba. Sint Eustatius tin un bida nocturno chikitu, ku solamente un club nocturno (e zouk Largo Height Disco) [1] na 1996. E habitantenan, e "Statianonan", ta tene baile improvisá den kaya, yamá "road blocks", usando stereo di outo. Saba tin un kantidat di baile den diferente restorant, inkluyendo un gran variedat di hip hop, calypso, soca, kompa, zouk, bouyon, reggae i merengue. Sint Maarten tin un bon konosí tradishon di karnaval ku músika i baile, ku ta tuma lugá meimei di aprel i ku ta kulminá ku e tradishonal kimamentu di Rei Moui-Moui, i tambe un kantidat di klubnan di anochi i kasinonan ku músika; "spot"nan popular kaminda lokalnan ta bai baila ta inkluí Boo Boo Jam i Lago Height, tur dos situá na e parti nort (franse) di Sint Maarten; e banda di kasinonan mas popular ta King Bo-Bo, konosí komo e "King of Calypso". 2] == Aruba == Musica ta masha estrechamente conecta cu e cultura Aruba, y ta hunga un rol importante den fiesta, carnaval y celebracionnan informal. E músika di karnaval a nase na Trinidad na fin di siglo 18, i ta kombiná temanan romántiko, melodía inspirá den calypso, i tambor di tumba. Otro selebrashonnan Arubiano ku ta basá riba músika ta incluí Dera Gai, Dande, Gaita i Aguinaldo. Op Aruba speelt muziek niet alleen op feestdagen een belangrijke rol, maar ook tijdens de carnavalsperiode en informele vieringen. Omdat het eiland zo klein is, heeft de muziek van Aruba rijke invloeden van Afrika, Europa en Latijns-Amerika. De muzikanten hebben de muziek wel een onmiskenbaar Arubaans/Antilliaans geluid gegeven zodat het toch niet hetzelfde is. {{div col}} * [[Asambeho]] * [[Calypso]] * [[Roadmarch]] * [[Steelband]] * [[Dande]] * [[Tumba]] * [[Waltz antiano]] * [[Bolero]] * [[Soca]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ==Bonaire== E isla di Bonaire ta konosí pa un kantidat di baile, entre otro e baile di Bari i e baile di Simadan. Polka, carioca, rumba, merengue, danza, joropo, jazz waltz i mazurka importá tambe ta popular. [[Baile di Sinta]] ta un baile popular di fertilidat, ku ta wòrdu ehekutá rònt di un palo di mei. Cancionan di trabou tradicional Africano na Bonaire a evoluciona cu tempo den cancionan ritual cu baile compleho, instrumentacion y polifonia. 3] E Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di e mesun nòmber, i tambe na otro okashonnan, ta wòrdu dirigí pa un kantante soltero ku ta improvisá tekstonan ku ta komentá eventonan lokal i figuranan (un kantante asina ta similar na un calypsonian). E baile di Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di Bari, ta bai huntu ku un tambor ku ta parse un bongo, yamá un Bari. E promé parti di e baile ta presentá hòmbernan ku ta kompetí den un baile stilizá, ritual pa muhénan, siguí pa un parti kaminda e parnan ta baila, maske nan no ta mishi (e ta similar na tumba).[ 3] Despues di e kosecha di sorgo den luna di febrüari te ku aprel, e festival di Simadan ta tuma lugá pa selebrá, ku e wapa, un baile ritmiko, ku ta bai huntu ku e selebrashon. E kansionnan tradishonal di Simadan ta inkluí tres forma di yamada i kontesta, e Dan Simadan, Belua i Remailo. Nan ta uza instrumentonan manera bari, wiri, karko, quarta, guitar, triangle y clapping. 3] {{div col}} * [[Bari]] * [[Simadan]] * [[Tumba]] * [[]] {{div col end}} ''Bari'' is a festival, dance, drum and song type from the Dutch Antillean island of [[Bonaire]]. It is led by a single singer, who improvises. Lyrics often concern local figures and events of importance.<ref>{{cite web|url=http://www.geographia.com/bonaire/boncul01.htm|work=Geographica: Bonaire|title=Culture: A Rich and Diverse Heritage|access-date=December 3, 2005}}</ref> ==korsou == {{div col}} * [[Wals antiano]] * [[Danza]] * [[Mazurka]] * [[Tumba]] * [[Tambu]] * [[Muzik di zumbi]] * [[Ritmo Kombina]] * [[Latin rap]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ''[[Tumba (music)|Tumba]]'' is a style of Curaçao music, strongly African in origin, despite the name's origin in a 17th-century Spanish dance. Traditional ''tumba'' is characterized by scandalous, gossiping and accusatory lyrics, but modern ''tumba'' often eschews such topics. It is well known abroad, and dates to the early 19th century. It is now a part of the [[Carnival Road March]].<ref>{{cite book|author=De Ledesma, Charles |author2=Gene Scaramuzzo |chapter=Dance-Funk Creole-Style|year=2000 |editor=Broughton, Simon |editor2=Ellingham, Mark |editor3=McConnachie, James |editor4=Duane, Orla|title=World Music, Vol. 2: Latin & North America, Caribbean, India, Asia and Pacific|pages=289–303|publisher=Rough Guides|isbn=1-85828-636-0}}</ref> == Sint Maarten == {{div col}} * [[Ponum]] * [[Quimbe]] {{div col end}} ''[[Quimbe]]'' is a topical song form from the Dutch Antillean [[St Maarten]]. It traditionally accompanies the ''ponum'' dance and drumming, but is now often performed without accompaniment. Lyrics include gossip, news and social criticism, and use clever puns and rhymes. Performance is often competitive in nature.<ref>{{cite book|title=New Grove Dictionary of Music & Musicians|editor=Sadie, Stanley|chapter=Dutch Antilles|publisher=Macmillan Publishers|location=London|year=1995|isbn=1-56159-174-2|page=777}}</ref> Other genres include: {{div col}} * [[Latin hip hop|Latin Rap]] * Ritmo Kombiná * [[Tambu (music)|Tambú]] * Seú * Wals * [[Zumbi]] {{div col end}} ----------------------------------------------------- --------------------------- Het Natuurhistorisch Museum van Bonaire is een museum geopend in 1885 en gevestigd in Kralendijk op Bonaire . Geschiedenis Gebouwd in 1885 door een Venezolaanse plantage-eigenaar, werd de eigenaar er na de Tweede Wereldoorlog van beschuldigd samen te werken met de nazi's door de bewegingen van transportschepen met een zender-ontvanger door te geven aan Duitse onderzeeërs in de Caribische Zee. De eigenaar wordt in Venezuela gearresteerd en de eigendommen worden in beslag genomen. Vervolgens werd het in 1947 aangekocht door de familie Herrera , een van de meest invloedrijke families op Bonaire . Het huis heette destijds het “Van der Reehuis”. Het groeide uit tot een kleine winkel met vlees van de plantage in Washington, houtskool, groenten, ingeblikte goederen en vervolgens bier en limonade. Tegenwoordig is dit herenhuis een van de historische monumenten van Bonaire en herbergt het het Bonaire Natural History Museum. Het bewaart Indiase kunstvoorwerpen, schelpen en zeedieren , Bonaire-vogels, koralen, schelpenfossielen, plantagegereedschappen, antieke flessen en nog veel meer . --------- '''FuHiKuBo''' (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) ta un organisashon boneriano dedika na registra e historia di Boneiru. El a wordu funda dia 6 di ougustus 1998. == link eksterno == * [http://archivoboneiru.com/ Wepsait di Archivo di Boneiru] FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) es una organización de Bonaire dedicada a registrar la historia de Bonaire. La fundación se creó el 6 de agosto de 1998 y se dedica a la[1]: Dat doet zij onder meer door Bonairiaanse ouderen op video te laten vertellen over hun eigen geschiedenis. De collectie bestaat uit archiefmateriaal verzameld door Boi Antoin. Via de website archivoboneiru.com zijn meer dan 1000 interviews en documentaires te zien die een beeld geven van het eiland.<ref>[https://www.unesco.nl/nl/artikel/unesco-accrediteert-bonairiaanse-stichting-fuhikubo Unesco accrediteert Bonairiaanse stichting Fuhikubo], 11 di september 2020</ref> {{Appendix}} ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} [[File:Dakkappellen Weststraat 15.jpg|thumb|275px|Dak di Casita Geel]] '''Casita Geel''' (of ex-cas di Aruba Bank) ta un cas di cunucu na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]], situa den centro di ciudad na Weststraat 15. E ta un [[monumento]] proteha y a wordo registra den Registro di Monumento dia 10 di mart 2011. Het kunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 is een beschermd monument en is op 10 maart 2011 in het Monumentenregister ingeschreven.[2] Het is eigendom van de Stichting Monumentenfonds Aruba en was tot eind 2019 in gebruik als kantoor van ARINA. == Historia == Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya G.F. Betico Croes (antes Nassaustraat) y Waterweg, pega cu e edificio di Aruba Bank. Ta probable cu e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un [[Fransia|Frances]]<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> y na 1908 a wordo cumpra pa Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest-Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest-Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas.[[File:Aruba Bank.jpg|thumb|left|John Eman Bank den Caya Betico Croes]] El a resta como e ultimo casita di cunucu den e caya principal comercial di oranjestad, despues cu tur e otronan a keda tumba abou y remplasa pa edificionan nobo i mas moderno durante [[siglo 20]]. [[File:Voorgevel Weststraat15.jpg|thumb|Fachada dilanti na Weststraat 15]] ---- nl.wiki:Weststraat 15 is een stadskunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 in Oranjestad, de hoofdstad van Aruba. Het staat ook bekend als het Gele Huisje (of "Casita Geel" in Papiaments) of ex-Aruba Bank Huisje. Het is tot stand gekomen mogelijk in 1908. Er is ook sprake volgens Plantage Zorg en Hoop dat het in 1860 zou zijn gebouwd door een Fransman.<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> [1] Het jaartal 1908 en huisnummer 97 boven de hoofdingang zouden hierdoor verwijzen naar een verbouwing uitgevoerd door de toenmalige eigenaar Richard Johannes Eman die het had aangekocht. Eman was gehuwd met Johana van der Biest en samen kregen ze zes kinderen. Als volwassene trouwde een van de dochters met de bankier John Gerard Eman die de stichter was van de Aruba Bank. Originalmente, la casa estaba situada en la esquina noroeste de Caya G.F. Betico Croes, antigua Nassaustraat, y Waterweg. Estaba situada con su fachada alejada de la línea de edificación con una plaza con grandes árboles delante. En el contexto urbano y sobre todo para la principal calle comercial de Oranjestad, esta casita era muy especial porque seguía siendo la última casa stadskunuku presente en esta calle. Todas las demás casas stadskunuku habían sido demolidas durante el siglo XX y sustituidas por nuevos edificios más modernos. == Historia == == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix}} Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya Betico Croes y Waterweg, pega cu e actual edificio di Aruba Bank. Probablemente e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un Franses y na 1908 a wordo cumpra pa Sr. Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest- Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest- Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas. Na aña 2000 cu e meta pa preserva e casita aki pa futuro generacionnan y evita e bay perdi a dicidi pa muda esaki pa un locacion nobo na Weststraat. Pa aloca e monumento a busca un tereno den Oranjestad mes paso akinan ta caminda cu e cas di cunucu mester a keda mirando cu ta den e area aki so por a haya e tipo di casnan aki. Un otro punto importante tabata cu mester a haya un tereno caminda por a aloca e cas mescos cu na su tereno original na un distancia di 14 meter for di e rooilijn esaki ta ser considera un locacion historico. Asina a logra yega na e tereno caminda e edificio ta actualmente despues cu e tereno a keda traspasa pa Stichting Monumentenfonds Aruba. Esaki ta e unico biaha cu na Aruba a muda un monumento completamente. Despues di a fungi como museo, oficina, restaurant awor eCasita Geel lo ta e cas nobo di Moonshine Diaquiri & Co.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/10/AM231010.pdf E portanan di Casita Geel lo habri un biaha mas pa publico], AweMainta (10 di oktober 2023)</ref> {{Appendix}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=}} {{References}} }} [[Category:Hende]] [[Category:Monumento|Aruba]] [[Category:Aruba]] ------------------------------- User:Curatoraruba10/sandbox '''Museo di Industria''' ta un [[museo]] na [[Aruba]]. E ta situa den [[Watertoren San Nicolas|Watertoren di San Nicolas]], un edificio monumental na skina di Bernardstraat y Caya Cooper.? E museo tin un exposicion permanente cu ta pinta e desaroyo industrial di Aruba, cuminsando cu e explotacion minanan di oro, e cosecha di aloe, e industrianan di fosfaat y petroleo y finalmente cabando cu [[turismo]]. Het Industriemuseum, gehuisvest in de voormalige watertoren te San Nicolas, geeft een beeld van de industrialisatie van Aruba. Dat verhaal begint met het goud delven, de aloëwinning, de fosfaatindustrie, om dan eerst uit te komen bij de olie­industrie en ten slotte het toerisme.  == Watertoren San Nicolas == E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas, construi pa LWV (Lands Water Voorziening, awendia WEB Aruba NV) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Architecto tabata [Pieter van Stuivenberg]], kende tabata traha pa LWV na korsou. == locatie == Museo Industrial ta situa alabez den un edificio cu ta hopi apropia pa cu e tematica di e exposicion aki…e edificio monumental a ser contrui pa LWV (Lands Water Voorziening) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Di e forma aki por acomoda e cantidad di migrantenan cu a bin busca un bon futuro na Aruba y cu pa gran parti a establece nan mes den e pueblo aki. Pa loke ta diseño por remarca cu e ta mustra razgonan di estilonan di moderno na momento di su construccion manera art deco y nieuw bouwen cu ta refleha e enfoke riba forma, dynamismo y functionalidad di e periodo. E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas y sin duda ta un recuerdo potente y symbolico di e desaroyo tecnologico industrial di e epoca atras. en.wiki: ==Industry museum== The industry museum provides an overview of the industrial activities on Aruba. It has displays of the gold, [[aloe]], phosphate ([[guano]]) and oil industries which were present on the island.<ref>{{cite web|url=https://www.aruba.com/nl/ontdek/het-industriemuseum |title=Het Industriemuseum |website=Aruba.com |language=nl |access-date=19 February 2022}}</ref> The [[public utility]] companies of Aruba have permanent exhibitions of their activities.<ref name="beautiful"/> -------------------------------- '''Museo Historico di Aruba''' ta e [[museo]] mas bieu na [[Aruba]]. E ta situa den [[Fort Zoutman]] na Oranjestad. Artwell Cain: Het oudste museum is het Historisch Museum Aruba, opgericht 1961 en nu bekend als Museo Historico Arubano (FMA). Aanvankelijk viel het museum onder het beheer van de Stichting Cultureel Centrum Aruba, in 1975 kreeg het een eigen stichtingsbestuur. De doelstelling was het oprichten en beheren van één of meer musea met objecten en kunstzinnige voorwerpen van cultuurhistorisch en natuurhistorisch belang en de bewustwording van de Arubaanse bevolking van het verleden.4 In 1984 kreeg het museum een permanente behuizing in het historische Fort Zoutman, in het centrum van Oranjestad. Dit gebouw dateert uit 1798, de ernaast gelegen Willem III-toren uit 1868. ------------------------------------------- {{Databox}} [[File:Museo di Tambu Shon Cola.jpg|thumb|Museo di Tambú Shon Cola]] '''Museo di Tambú Shon Cola''' ta un [[museo]] chikitu na [[Kòrsou]]. E ta situá ost di [[Willemstad]] entre [[Spaanse Water]] i Sint Jorisbaai, den region di Bandariba. Den un kas di famia, tipo [[kas di kaha]], na Kaya Sabana Baka 31.<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021), pag.61-65.</ref> == Mira tambe == * [[Lista di museo na Kòrsou]] {{Appendix}} [[Category:Kòrsou|Museo]] [[Category:Kultura]] [[Category:Kòrsou]] Het Museo di Tambú Shon Cola ligt ten oosten van Willemstad, tussen het Spaanse water en de Sint Jorisbaai. Het vrijstaande huis met zijn veranda, dieprode muren en witte vensters is een eenvoudige versie van de deftige landhuizen van de witte elite, in de volksmond kas di kaha. Een bord bij de ingang vermeldt, in het Papiaments: ‘Een volk heeft recht op zijn eigen geschiedenis.’<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021).</ref> Het museum is opgericht in april 2015 door Mr. dr. René Rosalia (1948), politicus en oud­minister van Onderwijs, Cultuur, Sport en Wetenschap. Deze tambú­speler en ­componist promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam op een onderzoek naar de wettelijke en kerkelijke repressie van afro­culturele volksuitingen. Rosalia is ook een van de drijvende krachten achter het bijschrijven van tambú in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland, in november 2016.91 In het museum bracht hij een groot deel van zijn in 1972 gestarte privécollectie onder. Tekstborden geven uitleg in het Papiaments en Engels. In vertaling: ‘Tambú werd gespeeld vanuit diepe spirituele redenen. De aanwezigheid van tambú in het leven van “yesterday’s people” was om te voldoen aan de plichten die verbonden waren met hun intense spirituele orientatie.’ Tambú bood hun bescherming en veiligheid. Met tambú kon de mens contact maken met God. Zonder tambú was je onbeschermd en zwak. Op een monitor zijn beelden te zien van een feest op Bandabou in 1991, waar paren dansen op tambú­muziek. Tambú is verbonden met de jaarwisseling en eindigt op Dumingu di Tres Rei, de zondag na Drie Koningen. De tambú­spelers identificeren zich met de zwarte koning Balthazar.92 --------- ------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''Johannes (Johan) Hartog''' (☆ 1912 - † 1997 na [[Salzburg]]) tabata un historiador, escritor y bibliotecario antiano. E ta ser considera un di e pioneronan cu a pone e fundeshi pa investigacion cientifico socio-cultural tocante [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{citeer web|url=https://www.creativeeuropedesk.nl/sites/default/files/files/UNESCO%20Aruba%20Heritage%20report%20Luc%20Alofs%20okt08_0.pdf|auteur=Alofs, Luc|titel=The Aruba Heritage Report|werk=Aruba National Commission for [[UNESCO]]|datum=2008|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> == Bibliografia == Johan Hartog tabata un persona remarcabel; e tabata protestant cu e converti den catolico y a promove den [[teologia]] (''doctor theologiae'') na Universidad di London.<ref name="Hartog">{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402196:mpeg21:a0006|titel=Dr. Hartog vertrokken|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-11-12|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> E tabata biaha hopi, entre otro den tur skina di [[Oropa|Europa]] y [[Medio Oriente]], acumulando conocemento na diferente universidad, pais y sociedad. Na juni 1940 el a yega [[Kòrsou|Corsou]]. Den añanan 1940 pa 1946 Hartog tabata redactor en hefe di [[Amigoe|Amigoe di Curaçao]], corant cu e momento ey tabatin circulacion na tur e islanan di [[Kòrsou i Dependensianan]]. Bou di su guia Amigoe a converti di un corant semanal den un corant diario.<ref name="Hartog"/> Despues di 1946 el a continua cu Amigoe como coresponsal. Entre 1946 i 1948 el a muda bek pa Hulanda, unda el a keda nombra redactor en hefe di e corant regional "Gooi- en Eemlander" na Hilversum. Desde 1948 el a traha pa Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) y tabata enbolbi pa cu lantamento di un centro cultural na [[Kòrsou]] y [[Aruba]]. Na 1950 el a wordo nombra director di e [[Biblioteca Nacional Aruba|biblioteca di Aruba]], cu tabata situa na Lagoenweg na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Mas despues e biblioteca ta muda pa [[scol 1888|Wilhelminastraat]], unda Hartog a keda director te su pensioen na 1972. Hartog tabatin un cantidad di publicacion riba su nomber. Mayoria di su buki a wordo publica na Aruba pa e imprenta VAD (Verenigde Antilliaanse Drukkerijen, antes D.J. de Wit). Di su obranan algun a wordo traduci na idioma [[Ingles]] of [[Spaño]]. Mas conoci ta su obra ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'' (Historia di Antias Hulandes), un cronica antiano den cuater tomo cu a sali entre 1953 y 1981.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://www.bibliotecanacional.aw/pages/johan-hartog/|titel=Johan Hartog|werk=[[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]|datum=2018-02-23|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Den e ultimo aña a saca como e di cincu tomo un registro y bibliografia historico. Na aña 1948 Hartog a casa cu Elisabeth Wouters, yiu muhe di G.J.J. Wouters (1883-1973), [[Lista di gobernador di Antia Hulandes (1634-1954)|gobernador di Antias Hulandes]] entre 1936 y 1942. Huntu nan a biba na [[La Piccola Marina]] di 1950 te 1980, ora nan a bandona Aruba pa motibu di salud di Elisabeth.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640175:mpeg21:a0088|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-09-29|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Na 1997 Hartog ta fayece na edad di 85 aña, net un luna despues di su esposa, y a wordo dera na Salzburg dia 21 di mei 1997. == Obra (seleccion) == * 1944 - ''Journalistiek leven in Curaçao'' * 1947 - ''Nederland in de West'' * 1953-1981 - ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'', tomo I te cu IV * 1957 - ''Bonaire: van indianen tot toeristen'' * 1961 - ''Curaçao: van kolonie tot autonomie: na 1816'' * 1962 - ''Het verhaal der Maduro's en foto-album van Curaçao, 1837-1962 : uitgegeven ter gelegenheid van het honderd vijfentwintigjarig bestaan van S.E.L. Maduro & Sons'' * 1964 - ''De Bovenwindse eilanden : Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius : eens gouden rots nu zilveren dollars'' * 1967 - ''The Honen Daliem congregation of St. Eustatius'' * 1968 - ''Luis Brion: de admiraal-financier'' (hunto cu Philip Louis Pierre Brion) * 1970 - ''Mogen de eilanden zich verheugen : geschiedenis van het protestantisme op de Nederlandse Antillen'' * 1971 - ''Honderd jaar gezelligheid in De Gezelligheid, 1871-1971'' * 1973 - ''Tula: verlangen naar vrijheid'' * 1974 - ''The courthouse of Sint Maarten'' * 1976 - ''Geschiedenis van Sint Eustatius'' * 1987 - ''Juwana Morto: Kustbatterij Aruba'' * 1996 - ''Het oude fort op de berg : gedenkboek bij het tweehonderdjarig bestaan van Fort Nassau op Curaçao'' * 1997 - ''De forten, verdedigingswerken en geschutstellingen van Curaçao en Bonaire : van Van Walbeeck tot Wouters, 1634-1942'' {{Appendix}} Johannes Hartog werd op 16 mei 1912 in Baam geboren. Hij volgde het gymnasium en studeerde vervolgens geschiedenis. In 1937, op vijfentwintigjarige leeftijd dus, promoveerde hij in Londen op de 'The Sacrifice of the Church'. Omdat het zijn voornemen was om oripntalist te worden, meldde hij zich als post-graduate student bij het Oosters Instituut in Rome. Zijn gekozen specialisatie zou de Balkan zijn. Maar de Tweede Wereldoorlog verhinderde de voorgenomen studie. Johan Hartog moest Italië verlaten. Omdat een broer van hem met zijn gezin op Curacao woonde, waar deze een betrekking bij de Shell had, belandde Johan Hartog na enige maanden en veel omzwervingen uiteindelijk op Curapao. Dr. Johan Hartog (1912-1997) was in de jaren 1940-1946 hoofdredacteur van de krant Amigoe di Curaçao, 'weekblad voor de Curaçaosche eilanden'. Onder zijn leiding werd de Amigoe een dagblad. Eind 1946 vertrok Joh. Hartog terug naar Nederland. Daar trouwde hij in 1948 met Elisabeth Wouters. Zij was een dochter van G.J.J. Wouters (1883-1973), een voormalig gouverneur van de Nederlandse Antillen (1936-1942). Vanaf 1948 was Hartog als medewerker van Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) betrokken bij de oprichting van het Culturele Centrum Curaçao en het Cultureel Centrum Aruba. In 1950 werd hij benoemd tot directeur van de Arubaanse bibliotheek aan de Lagoenweg in Oranjestad. Later zou de bibliotheek naar de Wilhelminastraat verhuizen, hij bleef er directeur tot zijn pensionering in 1972. Hartog heeft een aantal publicaties op zijn naam staan. Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Bronnen: * "Dr. Hartog vertrokken", in: Dagblad Amigoe di Curaçao d.d. 02-11-1946 *"Cultuur op korte termijn", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 31-05-1950 * "Verdiensten Hartog gememoreerd. Arubaanse bibliotheek viert 20-jarig bestaan", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 14-08-1974 * "Mevrouw Hartog werd 80 jaar", in: Amigoe d.d. 17-01-1987 Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Entre 1953 y 1981 el a publica un cronica di e historia antiano den cuater tomo bou di e nomber 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'. Mayoria di su buki a wordo publica pa e imprenta D.J. de Wit na Aruba. vijf delen waarvan de laatste 1981: Registerdeel en historische bibliografie bij de Geschiedenis van de Nederlandse Antillen Eerst die man. Doctor theologiae. Gepromoveerd in de Godgeleerdheid aan de Universiteit van Londen. UH rechtzinnig protas- j tantsche familie. Werd Roomsch- Katholiek. Reisde véél. De Balkan, Rusland. En het Beloofde Land („the much promised land" schreef — geestig en sarcastisch — onlangs „Linie"). Zoo vergaarde Hartog zijn wijsheid. Aan vele universiteiten (iater ook de Pauselijke van Rome), in vele landen en milieus. Met' die wetenschappelijke en wereldwijsheid spoelde hij, na Juni 1940, aan op Curagao. Een zéér vreemde eend in die subtropische bijt. Het was wijsheid van den Kerkvorst van dit kleinste deel des Rijks — Monseigneur Petrus Innocentius Verriet, den bisschop — dat hij Hartog de leiding gaf van het Missie-orgaan, het algemeene nieuwsblad Amigoe di Curagao, dat eenige malen per week verscheen. Hartog maakte er een dagblad van. Een heel merkwaardig, heel pittig, heel persoonlijk dagblad, soms veel te dwaas, maar altijd pittig en de moeite waard. Soms ging de wijsheid van hoofdartikelen en beschouwingen hoog uit boven dagbladpeil. Soms daalde Dr. Hartog naar het peil van de dorpsgemeenschap en spotte op dat peil j dat de spaanders er af vlogen.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010480233:mpeg21:a0041|titel=Vreemde geschiedenis. Waarom mag Hartog niet terug?|werk=Algemeen Dagblad|datum=1946-11-15|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> ------------------------------------- [[File:La Piccola Marina (Aruba) 19 09 28 897000.jpeg|thumb|275px|Fachada di La Piccola Marina]] '''La Piccola Marina''' ta un edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. El a wordo diseña como cas na 1950 pa arkitecto [[Jan Nagel]] (1913-1972) riba encargo di [[Johan Hartog]] (1912-1997), historiador, escritor y bibliotecario na Aruba. E cas ta unico den su sorto na Aruba. == Edificio == E cas di dos piso ta situa den centro di ciudad na L.G. Smith Blvd. 68, banda di [[Fort Zoutman]] cu bista riba bahia di Paardenbaai y Wilhelmina Park.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640114:mpeg21:a0015|titel=Te Koop|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-07-19|bezochtdatum=2023-10-17}}</ref> E piso abou ta consisti di entre otro un terasa, kamber pa studia, comedor, cushina i kamber cu baño pa e sirviente. E piso ariba tin un sala grandi, dos kamber y un baño. Cada piso tin un superficie di masomenos 90 m². Den e cura tin un casita di aproximadamente 20 m². Ultimo decadanan el a fungi entre otro como oficina y ta actualmente e sede di [[Kolegio di supervishon finansiero Aruba|Colegio di supervision financiero di Aruba]]. == Literatura == * Olga van der Klooster & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 187. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] De benedenverdieping omvat een terras, studeerkarr eetkamer, keuken, bijkeuken en dienstbodenkamer met badkamer. De bovenverdieping bestaat uit c. . grote woonkamer met grandioos uitzicht, twee slaapkamers en een badkamer. De oppervlakte is circa 90 m 2 per verdieping. In de tuin bevindt zich bovendien een tuinhuisje van circa 20 m 2. Het huis is voorzien van veel kasten en verfijningen en verkeert dank zij zorgvuldige bewoning en regelmatig onderhoud, in uitstekende conditie. Uniek voor Aruba en zeer aantrekkelijk geprijsd op NAf. 285.000,- k.k. ----------------------------- '''Adolf Kock''' (1936) ontving een Zilveren Anjer in 2022 vanwege zijn geschiedkundige kennis over [[Aruba]]. Met zijn kennis en verzameling van 1 miljoen foto's vanaf 1800 tot nu heeft hij een belangrijke bijdrage geleverd aan het behoud van ons [[cultureel erfgoed]]. -------------- == Tula == ===Vrijheidsstrijder wordt nationale held=== Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel [[Rehabilitatie (recht)|gerehabiliteerd]] als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot [[Held|nationale held]] van Curaçao.<ref name="historiek.net">[http://historiek.net/slavenleider-tula-uitgeroepen-tot-nationale-held/8736/#.VzQr1vmLTIV Historiek.net: ''Slavenleider Tula uitgroepen tot nationale held'']</ref> Dit werd nog eens benadrukt in [[2013]], toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.<ref>[http://www.curacaovoorjou.nl/cultuur/tula.html Curaçao voor jou: ''Tula'']</ref> Volgens oud-premier [[Don Martina]] kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals [[Nelson Mandela]], [[Martin Luther King]] en [[Mahatma Gandhi|Gandhi]].<ref name="historiek.net" /> Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. [[Canon van Curaçao]].<ref name="Canon">{{Citeer web|url=https://canoncuracao.cw/7-tula/|titel=Tula|werk=Canon van Curaçao|datum= |bezochtdatum=14 november 2021}}</ref> In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de [[Tweede Kamer]] om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 werd wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.<ref>Tweede Kamer der Staten-Generaal [https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2022Z23444&did=2022D50514 Gewijzigde motie van het lid Sylvana Simons c.s. over het verankeren van verhalen over antikoloniale vrijheidsstrijders en verzetshelden in het onderwijs (t.v.v. 36200-VIII-68)]</ref> In de [[Nederlandse_excuses_voor_het_koloniale_verleden#Excuses_regering_voor_slavernijverleden_(Suriname_en_voormalige_Nederlandse_Antillen)|excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden]] werd Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.<ref>Rijksoverheid [https://www.rijksoverheid.nl/documenten/toespraken/2022/12/19/toespraak-minister-president-rutte-over-het-slavernijverleden Toespraak van minister-president Mark Rutte over het slavernijverleden]</ref> Op 4 oktober 2023 erkende staatssecretaris [[Alexandra van Huffelen]] Tula namens Nederland als 'held voor ons allemaal'. "Het was een man die streed voor vrijheid, gelijkheid en broederschap".<ref>{{Citeer web|url=https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/video/video/5411418/na-228-jaar-eerherstel-voor-tula-held-voor-ons-allemaal|titel=Na 228 jaar eerherstel voor Tula: 'Held voor ons allemaal'|werk=rtlnieuws.nl|datum=5 oktober 2023|bezochtdatum=5 oktober 2023}}</ref> ------------------------ {{Variante|a}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} *NOTES Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} -------------- ---------------------------- de.wiki De Kalkoven Aruba is een historische kalkoven die nu in het grootstedelijk gebied van Oranjestad staat . Het dateert uit 1892 en is ontworpen door Santiago Tromp en tot 1949 geëxploiteerd door zijn zoon Felipe Santiago Tromp (1883-1960). Het is de enige authentieke kalkoven op Aruba die nog intact is. Tegenwoordig is het een van Aruba 's weinige industriële monumenten . Voorheen werden eenvoudige veldovens zonder wanden gebruikt. In 1970 is het gerestaureerd en opgenomen in de lijst van monumenten (Lijst van monumenten op Aruba) met het nummer 01-013. Geschiedenis Voordat cement werd geïmporteerd, werden alle gebouwen op Aruba gemaakt met kalkmortel . In die tijd werd de kalk gewonnen uit harde koralen en mosselschelpen en drie dagen boven een houtvuur gebrand. De zo geproduceerde ongebluste kalk werd geblust met water, vermalen en in combinatie met kleizand gebruikt om huizen te bouwen. De ongebluste kalk werd ook gemengd met de olie van aloë , gewreven en verwerkt tot lakproducten . ----------- * Kerki Protestant (Aruba) E '''Kerki Protestant''' ta un kerki di e De '''Protestantse kerk''' is een kerk van de [[Nederlandse Hervormde Kerk|Nederlandse Hervormde]] en [[Lutheranisme|Lutheraans]] gemeenschap in [[Aruba]]. Ze is niet aangesloten bij een internationale organisatie.<ref name="reform">{{nl}} Reformatorisch Dagblad, [https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,20110921:newsml_583ccb1e1294f192d493825627f25370 Veelkleurig kerk-zijn op Aruba], 21 september 2011</ref> E kerki bieu a wordo inaugura na 1846 y ta e kerki mas bieu cu ainda ta existe na Aruba. De oude kerk was in 1846 geopend, en is de oudste bestaande kerk op Aruba.<ref name="monument">{{en}} Monumenten Fonds Aruba, [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/protestant-church/ Protestant Church]</ref> In 1950 werd er een nieuwe kerk naast gebouwd.<ref name="historia">{{nl}} Historia di Aruba, [http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=71 Kleine Protestantse Kerk]</ref> == Historia == NOtes Construccion di e Kerki Protestant na Oranjestad a tuma luga entre 1845 pa 1846 pa e congregacion protestant na Aruba, funda na 1822. E ta construi den un estilo di construccion artesanal-tradicional, e kerki ta independiente y ta situa n’e skina zuidoost di un percela amplio delimita pa Wilhelminastraat, Schoolstraat, Rifstraat y Klipstraat. E fachada sur, cu su porche y su entrada principal, ta situa na Wilhelminastraat 1. E edificio antiguo den cual e kerki tabata situa, actualmente t’esun mas antiguo na Aruba, cumpra pa 250 florin for di famia Arends. E cas, cumpra for di famia Arends, despues a fungi como cas y leslokaal di e iglesia. A celebra e prome sirbishi dia 25 di augustus 1822. <ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/kerki-protestant-ta-conmemora-200-ana-di-su-fundacion-na-aruba/|titel=CONMEMORACION 200 AÑA DI FUNDACION DI KERKI PROTESTANT NA ARUBA|werk=24ora.com|datum=2022-12-01|bezochtdatum=20222-12-10}}</ref> {{Appendix}} ---------------------- {{Variante|c}} '''Radio Trans Mundial Boneiru''' ta un radio-emisora ku 4 zènder na parti suit di [[Boneiru]], ku kual nan ta transmití programa [[Kristianismo|kristian]] ku ta yega te na [[Venezuela]], [[Cuba]], [[Colombia]], [[Brazil]], i otro islanan den [[Laman Karibe|Karibe]]. Sede del mayor transmisor de AM del hemisferio occidental, Shine 800 AM -el sitio de transmisión de TWR en Bonaire- llega a una audiencia potencial de 100 millones en toda América Latina y el Caribe con la esperanza de Cristo.<ref>[https://twr.org/bonaire Boneiru]</ref> == Historia == Na 1952 Paul Freed, misionario merikano, a kuminsa un organisashon mediatiko ''Trans World Radio'' (TWR), pa transmiti di [[Maroko]] pa [[Spaña]]. Despues TWR ta muda pa Monaco. Despues di expande pa otro luganan, manera Guam ta expande pa Boneiru na 1964. TWR a bira e organisashon mediatiko kristian mas grandi na mundu i ta usa, banda di e onda korto i mediano, satelite, internet i otro teknologianan pa transmiti. en.wiki: TWR started in 1952, when Paul Freed [nl] set up the organization to reach Spain by broadcasting from Morocco. Later, TWR moved to Monaco. Other major transmitting sites include Guam, Bonaire,[1] Sri Lanka, Cyprus, and eSwatini (Swaziland). multinational evangelical Christian media distributor. The largest Christian media organization in the world, it uses mediumwave or high-powered AM and shortwave transmitters, local FM radio stations, cable, satellite, Internet, and mobile device technologies. Currently, their programs can be heard in 190 countries in more than 275 languages and dialects. de.wiki:Het is een van de grootste christelijke missionaire media-aanbieders ter wereld. Opgericht door Amerikaanse missionarissen , zond het zijn eerste radioprogramma uit vanuit Marokko naar Europa op 24 februari 1954, onder de naam Voice of Tanger . Na de onafhankelijkheid van Marokko moest TWR zijn zenderlocatie in Tanger verlaten als een aanhangsel van de voormalige koloniale macht. Het zendingswerk bouwde een kortegolfzender in het Prinsdom Monaco , dat in 1960 in gebruik werd genomen. Samen met Radio Monte Carlo deelde het zendingswerk, nu omgedoopt tot Trans World Radio, midden- en kortegolftransmissiesystemen in Monaco. Een paar jaar later bouwde het zendingswerk zijn eigen zenders op locaties in het buitenland. TWR opende voor het eerst een middengolf- en kortegolftransmissiesysteem in de Nederlandse Antillen om Latijns-Amerika te bestrijken . Zenders in Cyprus , Guam , Sri Lanka , Swaziland , Zuid-Afrika en Armenië volgden in de jaren 70, 80 en 90. aire == Vakatura Trans World Radio Bonaire (Boneriano, 19 oktober 2020) Radio Trans Mundial tin 4 zènder na parti suit di Boneiru ku kual nan ta transmití programa kristian ku ta yega te na Venezuela, Cuba, Colombia, Brazil, i otro islanan den Caribe. Tur dia, for di mitar di seis di anochi te ku mitar di nuebe di mainta por tende e evangelio di Hesu-Kristo den seis diferente idioma na e frekuensia 800AM. Pa e komunidat lokal di Boneiru, Trans Mundial ta transmití di dia i anochi na 89.5FM, e Bos di Speransa. TWR begon zijn uitzendingen op 13 augustus 1964. Het is werelds eerste radiostation dat door particulieren beheerd wordt.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461013:mpeg21:a0115|titel=Trans World is tien jaar op Bonaire|werk=[[Amigoe]]|datum=5 augustus 1974|bezochtdatum= 2021}}</ref> In 1964 werd het flamingo-eiland het tehuis van 's werelds eerste radiostation, dat door particulieren beheerd wordt. Na een jaar van hard werken, kwam het zendgebouw in het zuiden van Bonaire klaar. Hierin bevinden zich drie krachtige zenders. De grootste is een AM zender van 500 kw, die de frequentie 800 gebruikt op de standaard band. De twee korte golfzenders. van 50,000 watt en 250,000 watt werden toen ook geplaatst. Om deze reusachtige zenders van stroom te voorzienbouwde TWR, een centrale met twee 16 cylinders generatoren. In het begin werd «*r in 7.ps talen uitgezonden naar Zuid-, Midden- en NoordAmerika en de Caribische eilanden, heden ten dage in vijftien talen en zelfs naar India en Rusland. Het oorspronkelijke kantoor en studio-gebouwen werden ondergebracht in gewone huizen. Nu worden ze gebruikt als huisvesting voor TWR-personeel. In 1968 werd er een modern kantoor en studio gebouwd tegenover Hotel Bonaire. (1994:Studio aan de Kaya Gobernador Debrot) Het werd geopend in januari 1969. IN juli 1993 werden de kortegolf-uitzendingen gestaakt. Trans World Radio is een onderdeel van grote interkerkelijke organisatie, gesticht door Paul E. Freed. Zijn werk begon in 1954 toen Freed „the voice of Tangier" oprichtte. Er werden uitzendingen verzorgd vanuit Tanger, Marokko met een korte golf zender van 2500 watt. ---------- Vanuit Caribisch Nederland bereikt Trans World Radio (TWR) miljoenen luisteraars op het westelijk halfrond. Onze zender is met een vermogen van 440 kilowatt de krachtigste op het westelijk halfrond. Vanuit hier bereikt het Evangelie zowel Brazilië, de noordelijke landen van Zuid-Amerika, het Caraïbische Gebied, Midden-Amerika en zelfs de zuidelijke staten van de VS. Iedere toerist op Bonaire rijdt over de smalle EEG-Boulevard langs de iconische slavenhuisjes, de enorme zoutpannen en de zeldzame flamingokolonies. Onderweg zijn de 145 meter hoge antennes en het basisstation van Trans World Radio niet te missen. <ref>https://www.rd.nl/artikel/905859-trans-world-radio-zoutend-zout-vanaf-bonaire|titel=Trans World Radio „zoutend zout” vanaf Bonaire|22 december 2020}}</ref> {{Appendix}} ------- * Teater di sine na Korsou E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>[https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf Ta buskando potrèt, dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou], Ekstra, datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20</ref> ===Teater di sine aktual === * The Movies Curacao (Scharloo) - The Cinemas Curacao (Otrobanda) * Cinemark (Sambil) === Historia === The Roxy Theater at Pietermaai was destroyed by fire in 1982. Next to it stood the Naar Theater built in 1871 and remodeled into Teatro Americano, a cinema, in 1920. Roxy, built in Moorish style, replaced this building as a cinema venue. It was officially opened on 7 November 1931 as the “Stadsschouwburg” or Municipal Theater, but it too was later used as a cinema.<ref>https://www.curacaohistory.com/1931-roxy-theater</ref> In de jaren vijftig beschikte Curacao over een tiental bioscopen. Theaters als Westend (Otrobanda), Caraibe (Steenryk), Cinelandia (Punda), Cinerio (Suffisant) en het Rex-theater (Marchena) trokken toen talloze bezoekers. Door de invoering van de video kwam daar de klad in en het ene theater na het andere werd opgeheven. In 1982 brandde het Roxy-theater af. Daarna was er nog een tijdje een bioscoop in de Tempel. Verder beschikte Curacao in de jaren tachtig over een heuse drivein bioscoop. Maar ook die moest het afleggen tegen het opkomende videogeweld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644056:mpeg21:a0094|titel=Plan voor bioscoop op ex-Roxy terrein|datum=1992-05-26|bezochtdatum=2022}}</ref> Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> Vanaf 1956 sine-trunk een geschenk aan bevolking voor 50 jarig jubileum van Rotary * in de jaren vijftig een bioscoop theater te nieuwpoort * Separá di e teater di sine, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. * ront 1965 a cuminsa instala airco den teater di sine * 1983; na sluiting van West-End en alleen Golden Drive in van Angel Job overbleef, werd het gebouw De Tempel in punda tot bioscoop ontwikkeld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640991:mpeg21:a0111|titel=Maak van De Tempel bioskoop|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-09-20|bezochtdatum=2022}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640082:mpeg21:a0066|titel=De Tempel krijgt ook bioscoop-functie|werk=[[Amigoe]]|datum=1979-12-11|bezochtdatum=2022}}</ref> * in de jaren .. vertoonde de Filmliga films in diverse teaters, zoals Asiento en Roxy * 1982: bioscoop-voorstellingen op woensdagavond in Van der Valk hotel<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644157:mpeg21:a0065|titel=Bioscoop bij Van der Valk|werk=[[Amigoe]]|datum=1992-07-23|bezochtdatum=2022-08-30}}</ref> Donderdag (juli 1983) is de laatste film gedraaid in Cinelandia. Een bioscoop die volgens het encyclopedie van de Nederlandse Antillen in 1916 gebouwd is onder de naam Salon Habana. Dit is indertijd gebouwd door de Venezolaan Alfredo Pellicer Hernandez, die tevens rond 1900 als één van de eersten filmvertoningen op Curacao organiseerde. De encyclopedie vermeldt ook dat het theater gedurende zijn 67 bestaansjaren tot tweemaal toe geheel afbrandde. Met de sluiting van nog een bioscoop op Curacao (Cine Rio wordt al enkele jaren niet meer als zodanig gebruikt, Roxy brandde een tijd geleden af en de drive in van Groot Davelaar die tot het verleden behoort) is een leemte gevallen in de recreatie die de binnenstad aan zijn bezoekers biedt. Toeristen die nog willen profiteren van een avondje naar de film moeten zich tevreden stellen met een bezoek aan bioscoop West End, die ook al sluitingsplannen aankondigde. Die bioscoop is ook hard aan een opknapbeurt toe. Theater De Tempel dat een goede start maakte heeft het ook sinds geruime tijd als bioscoop laten afweten en brengt nu nog slechts bij tijd en wijle filmvoorstellingen, meestal van de Filmliga. Het bioscoopbezoek dat met de komst van de televisie achteruitgegaan was, leefde in 1965 weer op, na de opening van de eerste drive-in bioscoop van Curacao. Die is inmiddels apk gesloten. Gesteld kan worden dat éé4van de grote klappen Voor de bestaande theaters de opening twee jaar geleden van de nieuwe drive-in bioscoop van Angel Job was. De ware nekslag is echter - zoals Alfred Moron ook verklaarde - de acceptatie van video als recreatiemedium. === Teater di sine di antes === <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;"> * Teater Naar * Salon Habana (werd in 1936 Cinelandia) * El Ideal * Teater Brion * Teater Guillermina * Rialto * Teater Asiento (1955-1967?, Emmastad) * Cinelandia - 1936-1986 * Roxy ([[Punda]]) * West End ([[Otrobanda]]) * Royal * Caribe (???-1965, Marie Pompoen)<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462571:mpeg21:a0068|Caribe deze maand dicht|datum=1965-03-17</ref> * Rex (Marchena) * Cine Rio * The Tempel - filmvertoningen v.a. 1981? * Airport Cinemas (Hato) * Drive In (Groot Davelaar) - geopend in 1965 plaats voor 500 auto's * Golden Drive In (Brievengat) - werd later Curacao Festival Center (1990?) * Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) * Paradise Movies </div> {{Appendix}} * bioscoop te Rio Canario rond 1975 * 2012 openluchtbioscoop Mambo Beach NOTES WILLEMSTAD.- E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf|titel=Ta buskando potrèt/dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou|werk=Ekstra|datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20}}</ref> Ta hopi teater a habri, sera, kima i habri bou di otro nòmber. Tin ku a pasa den tempu bon i tin otro ku a pasa den tempu ménos bon. Di tur e teaternan aki por tin hende ainda ku tin potrèt/dokumentashon wardá di e tempu ei, ku lo por yuda masha bon pa traha un dokumental spesial. Ora papia di teaternan di sine na Kòrsou, nos ta referí na entre otro: Teater Naar – Salon Habana – El Ideal – Teater Brion – Teater Guillermina – Rialto – Teater Asiento - Cinelandia – Roxy – West End – Royal – Caribe – Rex - Cine Rio – The Tempel - Airport Cinemas – Drive In (Groot Davelaar) – Golden Drive In – Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) – Paradise Movies – i klaro awor aki The Movies – The Cinemas i Cinemark. Separá di esaki, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. Ta’tin diferente hende ku a traha bendiendo karchi, tumando karchi, --- Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> {{Appendix}} ------------ {{Infobox Artista | birthname = Venancio Domacassé | image = | birthdate = [[1 di aprel]] [[1941]] | lugar_nanse = [[Kòrsou]] | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = Sinematografia | movement = | awards = | website = }} ---------------- == Jossy Mansur == El a bay Dominicus College na Playa. Na 1948 el a bay [[Estadonan Uni di Merka|Merca]] caminda el a caba skol secundario y universidad. Continuando su estudionan el a obtene su D.Litt.den literatural univeral di Susses College of Tehnology, titulo cu ta equivalente na un doctorado na Merca. Titulo di su tesis tabata Early Romanticism in Venezuelan Poetry". E tin tambe un titulo den sicologia y na 1977 ta logra s Ph.D den educacion na Northwestern University. * [[29 di oktober|30]] - [[Konseho Insular]] di [[Aruba]] ta aproba e proposicion di Comision di [[Ortografia]] pa un [[ortografia di Papiamento]] basa riba un kompromiso entre e sistema [[Etimologia|etimologiko]] i esun [[Fonologia|fonologiko]], e asina yama ortografia-[[Jossy Mansur|Mansur]].<ref>{{nl}}{{citeer eb|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460860:mpeg21:a0010|titel=Eilandsraad Aruba neemt spelling Jossy Mansur aan|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-10-30|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Fin di 1976 el a cuminsa traha como redactor di e corant Extra pa Aruba y tabata alaves redactor principal di e corant arubano Prome, tantu pa algun luna desde 1976 y na 1978. tambe redactor principal di e corant arubiano Prome.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460940:mpeg21:a0061|titel=Jossy Mansur reorganiseert jong Prome|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-06|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Na 1976 presidente di comision di ortografia y na 1978 di comision di gramatica Hij was voorzitter van de in 1976 ingestelde spellingscommissie. * in 1974 bracht hij het informatief cultureel maandblad Brindis uit --------------- == Joyce Pereira == - eerste preofschrift dat het papiaments van aruba als focus heeft. Despues di skol secundario, el a studia pa maestro di scol basico. Mientras cu e ta trhando como maestra di scol na Hulanda el a obtene su MO-A den idioma Hulandes. El a bin traha na Colegio Arubano como docente di Hulandes na 1969. E ta bolbe Hulanda na 1971 pa sigui e estudio di MO-B den hulandes na RUG sigui pa un master of arts den idioma y literatura hulandes cu minors den linguismo y Papiamento. Di 1976 te 2012 el a traha na Aruba como docente hulandes y papiamento na diferente institucion di ensenansa: APA lerarenopleiding (despues IPA, unda despues PApiamento a haya un luga importante como materia)<ref name=BonDia">Bon Dia, Mi mester por aporta na e ensenansa aki y na e cambio aki|3 september 2019</ref>, MAO, Colegio Arubano (desde 1993 te ora APA bira IPA, IPA y como docentre invita na Universidat di Korsou. Pereira a traha un par di ana tamb como investigado na Universidat di Aruba. Como specialista den hulandes y papiamento el a yuda cu difrente proyecto pa reforma ensenansa y maneno di idioma y a publica tambe riba temanan aki. Su carera profesional ta hopi liga cu e desaroyo di Papiamento den ensenansa. di e idioma strictamente prohibi pa un idioma di instruccion (Scol Multilingual na 2012) y pa materia di scol secundario na 2002 <ref name=BonDia"/> \Nederlands moet tweede taal worden. Napa, 18 september 1993 ---------------------------- [[File:Penstraat 64, Bolivar koepel - 20652013 - RCE.jpg|thumb|links|Museo Octagon]] '''Museo Octagon''' ta un museo chikito na [[Willemstad]], [[Kòrsou]], situa den bario di [[Pietermaai]]. Het '''Octagon Museum''' is een klein museum in [[Willemstad]], [[Curaçao]]. Het is gelegen aan de Penstraat in de wijk [[Pietermaai]] direct ten westen van het "Avila Beach Hotel". Het museum opende in 1968 en herbergt een tentoonstelling ter nagedachtenis van de band tussen het eiland en de Zuid-Amerikaanse bevrijdingsstrijder [[Simón Bolívar]] (1783-1830).<ref>{{citeer web|url=https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum|titel=Octagon Museum|werk=Curacao.com|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Na een mislukte opstand in 1812 woonde Bolivar, tezamen met zijn zussen Juana en María Antonia, korte tijd in balling op Curaçao. De Curaçaose advocaat en handelaar Mordechai Ricardo bracht hen onder in twee huizen. De zussen waren gehuisvest in een gebouw aan zee, ''De Octagon'' genaamd. Bolívar zelf kreeg een huis op een heuvel met uitzicht op de haven van Willemstad, een gebouw dat niet meer bestaat.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Het beheer wordt gevoerd door Venezuela en Curacao onder de stichting Amigos del Museo Bolivariano (Octagon). == Het bouwwerk == De Octagon is een karakteristiek achthoekig gebouw van twee verdiepingen met een betegelde koepel. Vanwege haar historische en architectonische betekenis werd het gebouw in 1962 door de firma S. E. L. Maduro & Sons aangekocht ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan en aan het toenmalige [[Eilandgebied van de Nederlandse Antillen|eilandgebied Curaçao]] overgedragen als een geschenk aan de Curaçaose burgerij. Sedert 1995 is het gebouw in handen van de stichting Octagon.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645035:mpeg21:a0096|titel=Octagon in private handen|werk=[[Amigoe]]|datum=1995-05-06|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Restauraties vonden plaats in 1962, 1965, 1969 en 1998.<ref>{{citeer web|url=https://curacao-art.com/octagon-museum/|taal=en|titel=Octagon Museum|werk=Curaçao Art|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Nadat het gebouw vervolgens ten prooi viel aan vandalen werd aan de zeezijde de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel verwijderd en nam het hotel op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restauratie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> == Trivia == * In 1969 werden in en om De Octagon opnamen gemaakt van de films ''Simon Bolivar'' met [[Maximilian Schell]] in de hoofdrol als Simon Bolivar en ''The missing paint mistery'' van Captain Kangaroo. * De Nederlandse Antillen gaven in 1987 in de "Simon Bolivar" postzegelserie een postzegel van 60 cent uit met een afbeelding van De Octagon. * Een bezichtiging van de Octagon behoorde tot het programma van de Venezolaanse staatshoofden [[Luis Herrera Campins]] (1983) en [[Jaime Lusinchi]] (1987) tijdens hun officieel bezoek aan Curaçao.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640543:mpeg21:a0099|titel=Twee ministers reizen met Herrera Campins mee|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-02-24|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641981:mpeg21:a0066|titel=Bezoek Lusinchi verstevigt banden tussen Venezuela en Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-11-02|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref> {{Appendix}} *1812 Nadat de eerste fase van de opstand in Venezuela faalde, zocht Simon Bolívar zijn toevlucht op het eiland Curaçao. Hij en zijn twee zussen kwamen berooid aan en waren afhankelijk van de vrijgevigheid van vrienden op het eiland. Advocaat en handelaar Mordechai Ricardo heeft hen in twee huizen ondergebracht. De twee zussen verbleven in het achthoekige gebouw aan zee (Octagon), terwijl Bolívar werkte en studeerde in een klein huis op een heuvel met uitzicht op de drukke haven van Willemstad.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-15}}</ref> *1962 De Octagon werd door de regering van Curacao en S.E.L. Maduro & Sons tot het Octagon Museum benoemd. Het Octagon Museum herbergt de Bolívar tentoonstelling ter nagedachtenis van de verbinding van Curacao met Simón Bolívar (1783-1830). *1998 De Octagon Museum werd gerestaureerd door het Avila Beach Hotel. Het huis op de heuvel waar Simon Bolivar woonde bestaat niet meer, maar het 'Octagon' aan de kust is een onderdeel geworden van het Curacao Monument Foundation en de Octagon Foundation. * het historische en architectonische monument werd in 1962 ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan door S. E. L. Maduro & Sons aangekocht en aan het toenmalige eilandgebied Curacao als een geschenk aan de burgerij van Curacao overgedragen. Nadat het gebouw in de jaren zestig ten prooi viel aan vandalen werd de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel aan de zeezijde verwijderd en nam dit op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restaurantie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|2022-01-31}}</ref></ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|2022-01-16}}</ref> * Dit bijzondere huis is van onverwachte historische betekenis. Het was hier dat de Venezolaanse “Libertador”, de beroemde vrijheidsstrijder Simón Bolívar, een tijdje doorbracht alvorens de strijdkrachten bij elkaar te gaan ronselen die een eind zouden maken aan de Spaanse koloniale overheersing in Zuid-Amerika. Tegenwoordig doet de “Octagon” dienst als een klein museum ter nagedachtenis van de band tussen Curaçao en Simón Bolívar. This quaint-looking house has an unexpected historic significance; it was in this building that the South American “Libertador,” the famous Simón Bolívar, spent time before he set out to assemble the forces that eventually put an end to Spanish colonial rule in South America. Bron: https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum Gezien de historische betekenis van het huis waarin de zusters woonden werd dit in 1998 gerestaureerd en ging dienst doen als museum. In 1998 werd het huis waarin de zusters woonden gerestaureerd door het hotel Avila? in samenwerking met de Curaçao Monument Foundation en de Octagon Foundation. bafdb8jazyii0s8lagqickjbpa9vudf 192498 192497 2026-06-01T20:46:36Z Caribiana 8320 192498 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Premionan: * [[Karibe Hulandes]]: [[Arte di Palabra]] - [[Premio Sticusa]] - [[Premio Cultural CCG]] * {{CUW}}: [[Premio Chapi di Plata]] ([[Pierre Lauffer]]) - [[Premio Cola Debrot]] - [[Premio Boeli van Leeuwen]] - [[Tapushi Literario]] - [[Premio MCB]] - [[Premio UNESCO Kòrsou pa Idioma Materno Papiamentu]] - Ernest Jacky Voges Monument Award * {{ABW}}: [[Premio Cadushi di Cristal]] - [[Premio Nacional Crioyo di Oro]] - [[Premio Padu del Caribe]] - Theatre Festival Award of Aruba - [[Premio Motito y Rufo Wever]] - [[Premio Nacional di Teatro]] - * {{BON}}: [[Premio Pipita di Kònkòmber]] Pending: [[Cas di cunucu]] - [[Stichting Rancho]] - renbak na Korsou - ----------------------- {{infobox persona | variante = a | nomber = Julio Maduro | fecha nacemento = [[12 di aprel|12 di april]] [[1924]] }} '''Julio (Don Joel) Maduro''' (12 di april 1924, San Nicolas – 3 di mei 1993, Aruba) tabata un historiado y escritor Arubiano. El a bira conoci pa su contribucion na conocemento di historia, cultura y naturalesa di Aruba, y pa su esfuerso pa promove idioma Papiamento. == Biografia == Julio Maduro a nace y lanta den bario di [[Watapana Gezaag]], den un famia cu tabata dedica na comercio y agricultura. Su famia tabata tin un tienda y tambe cunucu y plantacion di aloe. Durante su hobennan, el a yuda cu trabounan agrario, manera corta y procesa [[aloe vera|aloe]]. Cu yegada di [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] na Aruba, economia di e area a cambia significativamente, y famia Maduro a sera nan negoshi na 1937. Maduro posteriormente a traha na Lago, y despues, pa cubri gastonan, el a bai navega riba un tankero. Na su regreso na Aruba, el a drenta den servicio publico, trabahando na Sociale Zaken i despues na Veterinaire Dienst. Mas tarde el a bira hefe di Arbeidszaken. == Carera politico == Maduro tabata afilia na Partido Patriotico Arubano (PPA) i a participa na eleccionnan di 1954 i 1955. Na 1955 el a bira miembro di Conseho Insular i a forma parti di Bestuurscollege na un edad relativamente hoben. Su carera politico, sin embargo, tabata di korto duracion. El a laga su posicion despues di algun luna, despues di tensionnan interno den partido. Despues, el a uni cu Movimiento Electoral di Pueblo (MEP), unda el a keda activo como organizador, pero el no a sigui participa como candidato. == Obra literario y cultural == Julio Maduro tabata un escritor activo di poesia i relato cortico, cu un fuerte enfoke riba Aruba, su pueblo i su naturalesa. Su obra ta caracteriza pa un amor profundo pa e isla i preocupacion pa proteccion di medio ambiente. Entre su poesia mas conoci tin *Luto* i *Pakiko mi ta Arubiano*, den cual el expresa su preocupacion pa degradacion di naturalesa i su identidad cultural Arubiano . El a colabora cu varios publicacion, incluyendo: * *Encyclopedie van de Nederlandse Antillen* * corantnan i revista lokal * programa i revista *Matinette* (despues *Chabalito*) Maduro tambe a co-funda e revista literario *Brindis* den 1974, cu tabata sirbi como plataforma pa escritornan joven . == Actividad publico == Maduro tabata ampliamente conoci como “Aruba-kenner”. El a duna conferencia riba historia, cultura, flora i fauna di Aruba, i a presenta un programa di television popular, *Aruba y su pasado*, cu a contribui na educacion publico. El tabata tambe miembro di varios organismo cultural i ambiental, incluyendo organizacionnan cu despues a evoluciona den STINAPA i STIMARUBA. == Reconocemento == Na 1992, Maduro a wordo honra pa su trabao pionero den conservacion di naturalesa door di STIMARUBA. Muerte Julio Maduro a fayece dia 3 di mei 1993 na Horacio Oduber Hospital, na edad di 69 aña. El tabata casa i tabatin ocho yiu . == Legado == Julio Maduro ta recorda como un figura importante den vida cultural di Aruba. Door di su escritura, su investigacion i su actividad educativo, el a contribui significativamente na preservacion i promocion di identidad cultural Arubiano i conciencia ambiental. --------------- {{infobox persona | nomber = Julio Maduro }} '''Julio (Don Joel) Maduro''' (☆ [[12 di aprel|12 di april]] [[1924]] na [[San Nicolas]] - † [[3 di mei]] [[1993]] na [[Aruba]]) tabata un culturista y historiado Arubiano. El a haya fama general primordialmente door di su amor pa naturalesa Arubano. Atraves di añanan, hopi publicacion tocante naturalesa a aparesé bou di su nòmber.<ref name=:"0">Julio Maduro overleden. "Amigoe". Curaçao, 03-05-1993, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645130:mpeg21:p004</ref> == Biografia == Julio Maduro a nace y lanta na [[Watapana Gezaag]], unda su mayornan tabata tin un tienda na principio di [[siglo 20|siglo binti]].<ref name=:"1">[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-028575/mode/2up?q=watapana+gezaag Julio Maduro], Chabalito nr. 5 - Aña VI (2003)</ref> Famia Maduro tabata tin cunucu y plantacion di aloe tambe. E tempo ey nan tabata manda nan mercancia cu barco di bela pa Playa, e.o. [[aloe vera|aloe]], boonchi watapana, palo, pampuna, patia y sombre gevlecht. Na Playa nan tabata cumpra otro mercancia pa nan tienda na San Nicolas, manera sucu, hariña, herment, paña y tela. Famia Maduro tabata bende te hasta cah'i morto. Cu yegada di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] tur cos a cambia. Lago a bin cu su mes "comisario" y na 1937 famia Maduro a sera su negoshi. Como hoben Julio mester a yuda corta y drenta aloe tur mainta di 5'or y mei te cu 10'or y mei. Un trabao pisá cu ta laga hende tur sushi. Cu 20 aña Julio a cuminza traha na Lago. Pero despues cos a bira malo y pa cubri gastonan Julio a bai navega riba un tankero. Despues cu el a bolbe Aruba, el a bai traha na Sociale Zaken y asina Julio a drenta arena politico. * na 1956 el a bolbe gobierno como ambtenaar na Veterinaire Dienst.<ref>Julio Maduro benoemd. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-07-1956, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988233:mpeg21:p005</ref> * Later werd hij hoofd Arbeidszaken.<ref> Arbeidszaken. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-02-1971, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470088:mpeg21:p005</ref> El a afilia na partido PPA y na 1954 y 1955 el a participa na eleccionnan riba lista di PPA. Na 1955 e ta bira miembro di Conseho Insular y ta a wordo eligi pa forma parti di Bestuurscollege.<ref>Eerste daad nieuw Eilandsbestuur: half millioen voor werkverschaffing Porf, Croes, O. Henriquez, J. Maduro en Petrona als gedeputeerden gekozen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-07-1955, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988370:mpeg21:p005</ref> Julio tabatin 31 aña só tempo cu el a bira diputado.<ref name=:"1"/> E funcion di diputado el a ocupa solamente algun luna prome cu partido PPA a fors'e pa e tuma retiro pa motivo di su conducta.<ref>Gedeputeerde Maduro neemt ontslag. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 26-10-1955. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210532:mpeg21:p005</ref> Hij neemt tevens ontslag als eilandsraadlid. * Na de oprichting van [[Movimiento Electoral di Pueblo]] (MEP) sloot hij zich hierbij aan. Hij was actief als voorzitter van de wijkleiders maar kandidadeerde zich niet voor verkiezingen. Julio Maduro tabata tin un "don" especial. E tabata skirbi poesía y storianan cortico. Tur tin di haber cu cultura di Aruba. E tabata lucha pa nos idioma papiamento y tabata tin un amor grandi pa su isla, su hendenan y su naturalesa.<ref name=:"1"/> Esaki el a demonstra den su poesíanan "Luto" y "Pakiko mi ta Arubiano". E tabata miembro di Comisión di bandera y di Stinapa (despues Fanapa y Stimaruba). Pa esakinan el a duna hopi lectura na scolnan y organizacionnan. Julio semper tabata cla pa yuda cu informacion tocante historia, flora y fauna di Aruba. Asina e tabata presentá un programa na television masha gustá anto gratuitamente. Casi henter Aruba tabata sintonizá e programa ''Aruba y su pasado''. Su sponsor tabata asina satisfecho cu e trabao di Julio cu el a regalé un camera di video. Julio a colaborá cu varios publicación e.o.: Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, bukinan di Aruba, diferente corant y revista y varios mas. Matinette como programa di television y como revista (despues Chabalito) tambe a haya hopi colaboracion di Julio Maduro riba topiconan di Aruba. Te hasta Julio a traha un poesía - cu nos ta publicá aki bao especial pa un declamador infantil recitá na Tele-Aruba den Matinette na aña 1978.<ref name=:"1"/> Julio Maduro, despues di un enfermedad cortico, a fayece dia 3 di mei 1993 den [[Horacio Oduber Hospital]] na edad di 69 aña.<ref name=:"0"/> E tabata casa y tabatin 8 yiu.<ref name=:"1"/> In 1992 werd hij gehuldigd door Stimaruba voor zijn pionierswerk op het gebied van natuurbehoud.<ref>Huldiging van Julio Maduro. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1992, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643693:mpeg21:p013</ref> Hij stond bekend als Aruba-kenner en gaf lezingen over de Arubaanse cultuur en natuur. {{Appendix}} --------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte visual''' ([[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts'') ta e formanan di arte den cua e imagen of aspecto visual ta central. E obra ta wòrdu realisá den forma di un obheto físiko òf representashon visual. Arte visual ta distinto for di arte di tarima, unda e presensia di un públiko bibu ta esencial. E artenan visual ta inkluí disiplina manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Ademas, artenan apliká,[1] manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior i arte dekorativo,[2] ta forma parti di e doménio di arte visual. Un obra di arte visual por ta bidimensional (manera un pintura òf dibuho) òf tridimensional (manera un eskultura). Den algun konteksto, arte visual tambe ta referí komo arte plástiko (di origen francés: les arts plastiques), referiendo na e materialidat tangible di e obra. Arte visual ta wòrdu kreá den estudio, riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den museonan, galerianan, eksposishonnan i espasio públiko. Tambe tin kolekshonnan di arte den posesion di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == Arte visual tin un historia largu ku ta kuminsá den prehistoria, ku pintura rupestre i obhetonan dekorativo. Den civilisashonnan antiguo manera Egipto, Mesopotamia, Gresia i Roma, arte visual tabata sirbi funshonnan religioso, polítiko i dekorativo. Durante Edad Media, arte tabata hopi bia liga na iglesia, miéntras ku den Renacimiento a surgi un enfoke riba perspektiva, realismo i e artista komo individu kreativo. Den siglo 19 i 20, movimientonan manera impresionismo, ekspresionismo i surrealismo a amplia e definishon di arte visual. Den epoka moderno i kontemporáneo, arte visual a bira mas diversifiká, inkluyendo medio digital, instalashon i arte konseptual, ku a desafia e idea tradishonal di kiko ta un obra di arte. == Caracteristica == E karakterístika prinsipal di arte visual ta su enfoke riba e aspekto visual i estétiko. Elementonan importante den arte visual ta incluí: forma koló linea tekstura espasio komposishon Arte visual por ta representativo (mustrando realidad) òf abstrakto (sin representashon literal). E interpretashon di un obra di arte por varia segun e espectador, su konteks kultural i su eksperensia personal. Ademas, arte visual por tin diferente funshonnan, manera ekspreshon personal, komunikashon di idea, dokumentashon historiko òf dekorashon. == Caribe Hulandes == Den Karibe Hulandes, arte visual ta un refleho di historia, identidat i diversidat kultural di e region. Artistanan lokal ta usa medio manera pintura, eskultura i fotografia pa eksplorá tema manera kolonialismo, identidat, diaspora i relashon ku medio ambiente. Arte visual den e islanan ta influensiá pa tradishonnan Afrikano, Europeo i Indígena, ku ta resulta den un estilo úniko i hibrido. Ademas di arte den galerianan, tin un presensia fuerte di arte públiko, manera murales i instalashonnan den espasio urbano. Organisashonnan kultural, museonan i fundashonnan den Aruba, Kòrsou i Boneiru ta stimulá desaroyo di arte visual dor di eksposishonnan, edukashon i sosten di artistanan lokal. == Mira tambe == * [[Artista di Karibe Hulandes|Lista di artista di Caribe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] [[:Kategoria: -------------- '''Arte visual''' (na [[hulandes]]: ''beeldende kunst'', [[ingles]]: ''visual arts''), ta e formanan di arte den cua imagen, of lo visual, ta tuma precedencia. E imagen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un obheto di arte. E ta distinto for di [[arte di tarima]], pa cua e presencia di un publico bibo ta esencial. E artenan visual ta formanan di arte manera pintura, dibuho, grabashon, eskultura, serámika, fotografia, video, imágen, trahamentu di pelíkula, diseño, artesania i arkitektura. Hopi disiplina artístiko manera arte performátiko, arte konseptual i arte di textil, tambe ta enserá aspekto di arte visual, i tambe arte di otro tipo. Den e artenan visual, e artenan apliká,<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20170623143359/http://www.buzzle.com/articles/different-forms-of-art.html ''Different Forms of Art – Applied Art'']}}. Buzzle.com. Retrieved 11 December 2010.</ref> manera diseño industrial, diseño gráfiko, diseño di moda, diseño di interior, i arte dekorativo<ref>{{cite web |url=http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |title=Centre for Arts and Design in Toronto, Canada |publisher=Georgebrown.ca |date=2011-02-15 |access-date=2011-10-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111028075227/http://www.georgebrown.ca/centres/AD/index.aspx |archive-date=2011-10-28}}</ref> tambe ta inkluí. Arte visual ta e forma di arte den kua e imágen, òf e visual, ta tuma presedensia. E imágen ta wòrdu realisá, òf deskribí, den forma di un opheto di arte. Un opheto di arte por tuma un forma plat, manera un pintura, òf un forma tridimenshonal, manera un eskultura. Den paisnan di abla ingles, e ta wòrdu referí na dje komo ‘e arte visual’. Arte visual tambe ta wòrdu referí na dje, usando un galicismo, komo arte plástiko (franses: les arts plastiques). Plástik ta nifiká tangibel, material; e materialidat aki ta para den kontraste ku e abstrakshon di e artenan di aktuashon: baile, teater i músika, ku ta tuma lugá den tempu. Tur dos tipo di arte ta proveé ​​e televidente ku un eksperensia estétiko, den forma di un eksperensia sensorial eksepshonal. Arte visual ta wòrdu kreá prinsipalmente den studio pero tambe riba kaya òf den espasio temporal, i ta wòrdu presentá na públiko den eksposishonnan den museonan, galerianan, inisiativanan di artista, i espasio públiko. Ménos públiko ta e kolekshonnan di arte di institushonnan, gobièrnunan i kolekshonadónan privá. == Historia == == Caracteristica == == Caribe Hulandes == Den Caribe Hulandes, arte visual {{Appendix}} [[:Kategoria:Arte]] --------------------------------------- {{Databox}} Un '''cas di cunucu''' (papiamentu: ''kas di kunuku'') ta un cas tipico na e [[islanan ABC]], cu usualmente ta situa den [[kunuku|cunucu]]. Cunucu ta derivá for di e palabra indjan ''conuco'', un nomber cu a wordo adopta despues pa e Spañónan na Antias y Venezuela. Cunucu ta nifica tambe un pida tereno di agricultura, sea den uzo of nò. Awendia e palabra cunucu ta referi na ‘plantacion’ (i tambe ‘campo’).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kunuku], Encyclopedie van Curaçao</ref> Despues di e conkista di e islanan door di e Hulandesnan, e [[West Indische Compagnie]] (WIC) a establece plantacionnan na gran eskala pa komersio ku Europa. Pa traha riba e plantashinan, nan tabata trece catibonan for di [[Afrika|Africa]] y a traha casnan riba e tereno di plantashon, den e estilo custumber na West Africa. Materialnan comun riba e islanan, manera palu, piedra di coral, piedra di kalki of lodo mescla ku sterilisashon di baka riba un mimbre di rama, tabata wòrdu usá pa e murayanan, i palu di maishi òf kaña tabata wòrdu usá pa e daknan. E materialnan aki ta reflehá den e palabranan papiamentu: kas di yerba ta nifiká “hut di yerba”, [[cas di torto]] ta nifica “hut di lodo”, kas di pal’i maishi ta nifiká “hut di palu di maishi”. Kunuku is de algemene naam voor het landelijke gebied van de Benedenwindse Eilanden, al of niet in gebruik voor landbouw of veeteelt. Het woord is afgeleid van het Indiaanse conuco, een naam later overgenomen door de Spanjaarden in de Antillen en Venezuela. Kunuku betekent ook een stuk landbouwgrond al of niet in gebruik. == Aruba == Na Aruba ta dividí casnan di cunuku den cuater categoria. Casnan prome cu 1920, casnan despues di 1920, casnan cu un dak y casnan cu dos dak.[1] == Boneiru == Na Boneiru na 1937, segun e teniente gobernador, e introdukshon di e diseño standart di kunuku no tabata nesesario “E kunukero i/òf trahadó boneriano, kontrali na su kompañero di klas den gran mayoria di e di dos òf di tres distrito riba Curaçao, no tin su kas di baka pa biba aden tur ora, sino mas bien pa sirbi komo refugio durante áwaseru òf mal tempu atrobe - esaki ta e rancho òf ramada - ora e tin ku traha riba e tereno Normalmente e tin su mes kas den un di e pueblonan òf hamletnan riba e isla i e ta pues muchu mas mihó ku e promedio di kas di konukoe na Curaçao. ." E gobernador ta skirbi mas aleu: “Por deklará kompletamente di e boneriano ku e tin e karakterístika ku no ta sufisientemente apresiá pa kuida su kas masha bon (…) pa e por haña su mes kas e lo priva su mes di hopi, asta sufisiente kuminda i paña".[2] == Kòrsou == Ora sklabitut a wòrdu aboli riba 1 di yüli 1863, ex-catibunan a haña terenonan chikitu ku nan por a usa pa kultivá kuminda. E fundashon di e refineria di zeta (e Isla) na kuminsamentu di siglo 20 a kombertí e trahadónan di plantashon anterior den trahadónan di refineria di zeta. Durante e periodo aki, bleki di zeta i piedra aplastá tambe ta wòrdu usá pa e murayanan di e kasnan i bleki aplastá, blachi di heru ondula i tegel di dak pa e daknan. E kasnan aki ta wòrdu yamá kas krioyo. Kasnan tambe a wòrdu konstruí di palu ku a wòrdu usá komo pakete pa transporte di merkansia pa laman. E kasnan aki ta wòrdu yamá kasnan di planki, Papiamentu: kas di tabla. E kasnan original di Kunuku no tabatin un veranda ni un kushina pafó. Un desaroyo den e añanan despues di Segundo Guera Mundial ta ku kasnan ta wòrdu konstruí segun e konsepto di kunuku, pero ku un kushina i un veranda paden. Construccion ta wordo haci cu material manera piedra y tegel di dak. [[:Kategoria:Islanan ABC]] ---------------------------- {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = NGO | nomber = Stichting Rancho | abrevia = | logo = | imagen = | stop_imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]] | funda_na = | origina_di = | fusion_di = | fundado = | termina = | ideologia = conservacion di patrimonio cultural | presidente = Clifford Rosa | director = | coordinado = | subdirector = | embahador = | propietario = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | internacional= International National Trust Organisation | entrada = | costo = | sponsor = | parameter = | parameter_info = }} '''Stichting Rancho''' ta un organisacion no gubernamental (NGO) estableci dia [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]], dedica na conserva e herencia cultural, historico, y arkitectonico di e bario historico di Rancho na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. Situá na Visstraat 1, e fundashon ta enfoká riba protehá monumentonan lokal, hasi investigashon históriko, i organisá aktividatnan di komunidat pa mantené e área su identidat komo un asentamentu krusial di piskadó anterior. E fundacion comunitario ta traha consistentemente pa preserva, promove y fortalece e herencia cultural y natural di bario Rancho, Oranjestad y Aruba en general. Desde su fundacion, e organisacion a enfoca riba iniciativa cu ta conecta comunidad, historia, cultura y educacion, ainda den periodo cu circunstancianan externo a obliga adaptacion y reformulacion di plan y proyecto. Varios proyecto den curso di tempo:<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260122.pdf Stichting Rancho ta presenta agenda cultural cu enfoke riba herencia y participacion comunitario], BDA (22 di januari 2026)</ref> * Adopta un Hanchi, un concepto cu ta enfoca riba cuido y reconexion cu espacio publico y patrimonio local. * Tempo pa Click, ta ofrece un perspectiva alternativo riba exposicionnan cultural, specialmente pa contenido cu normalmente no ta logra visibilidad amplio. * Hof ’i Bario di Rancho ta representa otro iniciativa importante cu ta enfoca riba espacio berde y herencia natural dentro di e bario. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------- {{Databox}} '''Ren bak na Kòrsou''' of '''Bak di awa di lluvia na Kòrsou''', tambe yama '''ren bak''' ta \[\[put di awa di lluvia]] ku ta sirbi riba isla di [[Kòrsou]] pa warda awa di lluvia.<ref name=":1">{{Cita notisia |outor=Dennis Pikero |titulo='Regenwater maakt lekkere thee' |fuente=Ñapa |fecha=24 aprel 2004 |página=3}}</ref> E baknan ta konsistí di [[kal]], zjata, pieda grandi i simènt. Piedra grandi tabata trese for di [[Ronde Klip]] riba karret di palu (''trùk di palu''). Tin diferente tipo di bak. Algun ta riba tera (bougròndiko), otro ta bou di tera bou di sali di kas òf serka di entrada. Tin tambe ku ta pegu na kas òf un tiki leu for di dje. Klima di Kòrsou ta [[semi-arido]], ku un proméshu di lluvia di mas o ménos 550 mm pa aña. Tèmperatura tambe tin su influensia: ta variá entre 25.3 °C i 31.0 °C. Esaki ta pone suminisro di awa na preshon, tantu pa hende komo pa mata.<ref>{{Citeer web |url=[https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/](https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/) |titel=TUINAANLEG OP CURACAO |datum=25 òktober 2022 |werk=[www.viviansnursery.com](http://www.viviansnursery.com)}}</ref> == Historia == Historia di suminisro di awa ta inkluí den e [[Canon di Kòrsou]].<ref>{{Cita web |url=[https://canoncuracao.cw/39-water/](https://canoncuracao.cw/39-water/) |titulo=39. Awa |fecha=25 òktober 2022 |fuente=Canon di Kòrsou}}</ref> E promé bibu di isla tabata uza put di pia (''pos di pia'') pa haña awa. E putnan aki tabata haña preferensia na lugá ku un nivel haltu di awa den tera ([[freatisch vlak]]).<ref>{{Citeer web |url=[https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-](https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-) |titel=GRONDWATERPEIL EN WATERVOORZIENING OP CURACAO ... |datum=2022-10-25 |werk=Yumpu.com}}</ref> Ku yegada di [[Spañanon]] i despues \[\[Hulandes]], hende a haña instrumento pa traha put mas profundo. Na lugá ku tabatin hopi put, manera rònt di \[\[Schottegat]], a kominsá papia di 'plantashon di awa'. Pero ku demanda grandi, nivel di awa den tera a baha i hopi put a seca. Den sieklo di 19 hende por a kumpra awa ku tabata yega for di otro lugá, pero tabatin tambe bak di awa bou di kas di pieda, serka di entrada (''sala'') òf \[\[patio]]. Na plantashonnan, te den sieklo 20, hende tabata dependé di pos i baril grandi. Tabatin gota i baril, pero no tabatin bak. Uso di bak a yega ku peliger di \[\[mushi di fiebre amariyo]]. Na kas haltu (kas di campo) ta encontra bak regularmente. Na esaki no tabatin put serka. Otro manera pa haña awa manera kar di awa (''garosh’i awa'') no tabata praktiká hopi. Ku yegada di [[Isla (raffinaderia)|raffinaderia di Shell]], demanda pa awa di bèbèr a subi. Na 1928 Shell a kuminsá \[\[destilashon|destilá]] awa salá. Mas lat a instala \[\[leiding di awa]], ku den anjanan 1960 a yega prome mayoria di kas. \== Balor == Baknan na Kòrsou tin balor histórico.<ref name=":0">{{Cita buki |titulo=Monumenten in de steigers |outor=Jan Toeter |ko-outor=Anko van der Woude, Henk Langenfeld |pagina=35–37}}</ref> Dependiendo di e lugá, por tin balor arkitektoniko i monumental tambe. Bak ku ta separá for di kas ta risibí awa for di kas por medio di [[akwadukt]]. Baknan tin muraya hopi diki i e muraya ta bira mas diki abou. Den eskinan e murayanan tin forma rondá, i tin hopi [[spuwadó di awa]] (''sakadó''). Por tin un dak ku [[tegel di dak]]. Interior di un bak ta wòrdu fini-fini pa evitá [[alga]]. Den baknan tin piskadó chikí pa kome insekt i alga. Kualidat di awa ta kontrolá pa Departamento di Salú (GGD) di gobièrnu Kòrsou. Awa di bak ta bon pa hasi tè, pa kosecha lokal i segun algun hende ideal pa laba kabey.<ref name=":1" /> == Monumento == Baknan todavía ta sirbi pa warda awa. Tambe ta haña uso nobo. Tin hende ku ta mira un bak komo un luhu. Hopi kas no tin mas un bak òf e a wòrdu usa pa otro motibo. Tin kas ku a pone un piso riba un bak. Otro ta konvertí e bak den kamber di drumi, ofisina, pisina, kamber di was òf espasio pa archi. Den e kambio aki mester tene konta ku regla pa protehá e balor monumental. Ora di habri bentana, tamaño mester keda limitado. Karakterístika di monumento no mester pèrdè den restourashon. Tin direkshon espesiál pa preparashon i realizashon. Por ehèmpel, yená e bak te nivel di chon. Esaki ta posibel basta ku e proseso por wòrdu reversá.<ref name=":0" /> Na [[Landhuis Rooi Catootje]] tin un ehèmpel kla di un bak di awa ku balor monumental. Riba mapa i portret por mira ku e bak ta un tiki leu for di e kas. Na bochinanan di sakadó tin rechi pa stòp para i blachi di drenta. {{Appendix}} --------------- == Burg di Pos Chikito == Un brug cu a keda construi den afia 1928-1929 como "Brug di conexion" pa conecta e dos oriyanan na cada banda di [[Spaans Lagoen]]. E brug a keda cla dia 26 di september [Hartog, Aruba zoals het was, zoals het werd. Afb. 87]. E ‘brug’ ta forma un conexion masha importante entre e caminda cu tambe a keda construi den e temponan ey, conectando Oranjestad cu San Nicolas. E tipo di brug aki ta un combinacion di un brug permanente pa trafico y brug di conexion. Tabatin papia di haci e brug mas hancho. Realisacion di esaki no a cristalisa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2003/page/8/mode/1up?q=piedra+di+mula Kalender Monumentenfonds]</ref> == Kurimiauw 2 == E cas di cunucu a wordo traha den e forma traditional di artesania. El a wordo traha na final di siglo diesnuebe, probablemente como homenage na e matrimonio di sefior Kelly. Originalmente e curason di e cas tabata exsisti di handrij parti zuid y posiblemente tambe cu un cushina parti pabou di esey. Mester remarca cu tempo nan aya e productonan di recurso tabata: piscamento, cria di bestia manera galifia y porco y traha den plantacion di sucu na Cuba. E cas di cunucu aki ta di gran interes arkitectura historico pa motibo di su biehes. ==Schelpstraat 36 y 38 == E cas ta forma un unidad di dos parti. E prome parti, e cas di cunucu, fecha na final di siglo 19 y e di dos parti, e cas di comerciante ta construi den comienso di siglo 20. E arkitecto di tur dos e edificionan tabata Abelardo Henriquez casa cu Dominica Figaroa. Tur dos e edificionan tabata yama durante e bida di sr. Abelardo Junior den boca di pueblo “La Casa de la Municipalidad”. Riba 17 di april 1997 e casnan a wordo cumpra pa Stiching Monumenten fonds. E trabounan di restaurashon a dura di 30 di oktober pa 14 di december 2001. ==Seroe Patrishi Ongd.(z/n) - Begraafplaats== Den e santana Protestant aki tin diesseis graf. E ta situa na e caminda di santo meimei di Seroe Patrishi y Shiribana y tin un cura di cadushi rond di dje cu un muraya di piedra. Akinan a wordo dera e Comandeur Simon Plats. E tabata Comandeur pa solamente 8 luna na Aruba (1826-1827), caminda cu e | a fayese inespera. E grafnan ta conoci como grafnan di comandeur. Tin diferente lugar na Aruba cu ta conoci pa nan grafnan di comandeur. ==Papilon 110 == Un cas hopi unico cu ta consisti di dos edificio conecta na otro. E cas ta situa na e banda pariba di caminda di Santa Martha pa Santa Cruz. E noknan die cas ta core di pariba pa pabou. E edificionan ta consisti di un piso bou di un dak di cuatro banda traha di zink acaba cu decoracion riba cada punta di contacto di e noknan. Contra di e banda pabou di e edificio mas dilanti tin un edificio den un forma cuadra bou di un dak sera. Riba e banda pabou di e edificio pa zuid tin un cushina bou di un dak ful sera. Contra esaki tin un fogon cu un fundeshi den forma di un bloki, cu un schoorsteen y un capa ariba. ==Rooi Koochi 4== E cas aki ta un ehempel unico di cambio di periodo di arcitecto for di klei pa piedra y ta den bon condicion. E arcitectura a keda manera cu e tabata. E ta ilustra un cas di cunucu traha den siglo 19 den un forma artesano tradicional cu e nok casi den e direccion di pariba pabou. E banda di ariba di e cas ta traha di piedra. Sin embargo e murayanan di e galeria ta traha di klei. Remarkabel ta cu e cas ta traha riba un tereno cu ta baha na e banda zuid. Pa kita e diferencia aki e banda zuid di e cas ta traha riba un pida ariba cu ta yena. == Wilhelminastraat 11 == E cas na skina aki traha den siglo 19 ta un cas di cunucu. E cas a wordo recientemente renoba pa motibo di su funcion nobo “Optica Kok”. Posibelmente e extencion di y contra e banda pariba di e galeria di e banda zuid tambe tabata wordo usa originalmente como un sitio pa un empresa y un tienda. Contra di e banda pa nord bo ta hana un cas di siglo 20 bou di un dak cu cuatro banda cu tin un benhada den aspecto cu e banda pariba di e cas di cunucu. E nok ta para vertical riba e entrada di auto. Posibelmente e entrada aki tabata un caya. E cas aki ta pertenece na e infrastructura municipal di Oranjestad di antes. == Palm Beach 21 == Un ehempel bunita y unico di un cas di cunucu. E cas ta orienta di OZO -WNW. Remarcabel ta e fogon hancho. Cu e fogon aki ta haa un cushina chikito. Esaki bo por yega for di pafo. Esaki ta duna un motibo pa pensa cu tabata tin un negoshi di cuminda akinan. E cas tin un dak di dos banda cu zink ariba; e construccion y galeria ta laga bo supone cu originalmente tabata tin un dak traha di torto of di otro material traditional. == Seroe Patrishi 9 == E cas di cunucu traha di lodo a wordo construi medio siglo 19 riba tereno y bou di guia di Aresidius van der Biezen. E cas ta orienta cu su nok OW. E cas ta consisti di diferente material manera klei y piedra. Piedra, hopi usa den trahamento di cas, ta un piedra natural forma den pida iregular. E parti zuid die cas tin un entrada. Na cada banda di e cas nos tin un bentana grandi cu contrabentana di palo pega na dje cu ta habri bai afo. Dor di su posicion na caminda grandi bo por wak e cas bon. ==Macuarima 161 == cas di cunucu cu regenbak conoci como Cas Decora a wordo traha arededor di ana 1935. E arcitecto tabata Ignatio Ras, cunucero y metsla. E a traha e decoracionnan na e banda nord di e cas tambe. (informacion agradabel di Arsenio Ras). E cas ta orienta di pariba-pabou. E platchi zinknan pinta un color cora maron y e nok pinta blanco y e “kepersnan” ta pone enfoke riba e combinacion di color di e panchinan di dak cu e scama di decoracion gepleister ariba. E cas aki ta di gran importancia pa motibo di su bunitesa, e nificacion pa e conocimente, e historia di e isla Aruba y e balor di e pueblo. ==Brazil 12 == E cas di cunucu aki a wordo construi den e afianan 1928/1929 bou di encargo di sefor Winterdaal (tata di José Maria Winterdaal). E murayanan di e curason di e cas, ta traha di piedra, esun die galeria y cushina y tambe e muraya di e regenbak ta traha di beton cu bloki cement. E w.c. ta los riba e tereno patras di cas y tin un dak sera. E cas ta di gran interes pa e isla di Aruba pa motibo di su arcitectura historico y e balor tipico. Pa nord oost di e cas tin dos piedra di mula maishi pa mira. {{Appendix}} -------------- {{Databox}} '''Bamba''' ta un instrumento musikal Bamba ta konsistí di dos pida bambu hòl, yamá kaña brabu. Laman ta karga trese bambu òf kaña brabu na kosta nort di Boneiru. For di tur e pipanan ku ta yega kantu, ta skohe esunnan ku tin un diameter entre 7 pa 12 centimeter. Ta kòrta un pipa mas largu ku e otro. Ta toka bamba batiendo duru abou riba tera. E tokadó di bamba tin den kada man un pipa di bambu i e ta bati un biaha esun i otro biaha e otro riba suela. Bamba ta un di e instrumèntnan rítmiko mas simpel i mas bieu31,32.<ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/Wij+zijn+Bonaire%20(4).pdf</ref> Un instrumento musikal trahá di dos pida bambú ku a bashí afó, yamá kaña brabu. Ta haña e takinan di bambú aki labá kantu na kosta di Boneiru i Kòrsou. For di e takinan aki, kada un di mas o ménos 7 pa 8 cm di diameter, ta kòrta dos pida di largura desigual—60 i 70 cm. Ku eksepshon di e partishon mas abou, tur otro partishon di kada pida ta wòrdu perforá. E parti abou di e bamba ta kòrtá 10 cm bou di e partishon sin perforashon. E bamba ta wòrdu toka dor di stamp’é rítmikamente riba un superfisie duru; huntu ku otro instrumentonan, inkluso e quarta i e guitara, e bamba ta kompañá kansionnan durante e fiestanan di San Juan i San Pedro na Boneiru. Den e kompañamentu aki, e bamba ta funshoná komo un kontrabas. P’esei e larguranan ta wòrdu kòrtá di tal manera ku, ku e piesa mas largu ta fungi komo e nota fundamental, e piesa mas kòrtiku ta aproksimá e di kuater nota mas serka posibel. E instrumento aki, konosí den organologia komo tubonan di stèmpel, ta wòrdu hañá rònt mundu: na Afrika, Sentro i Sur Amérika, Asia i Sur Pasífiko. Su struktura simpel ta hasié un di e instrumentonan di ritmo di mas bieu.<ref name=:"2">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bamba], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] ------------------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Karko''' ta un instrumento traha di un kokolishi ku e punta korta afo. Suplamento ta wordo hasi dor di e apertura ku a wòrdu kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di [[Boneiru]]. E carco ta un kokolishi cu e punta corta afo. Suplamento ta wordo haci door di e apertura cu a wordo kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di Boneiru. {{Appendix}} *Orígen: E kalko (tambe konosí komo karko) ta un instrumento natural ku orígen den tradishon Afrikano i Indígeno Karibeño. Tabata uzá pa komunikashon, selebrashon i músika spiritual den komunidat kolonial. *Deskripshon: Un koncha grandi di see (Queen Conch), ku su punta a kue pa krea un bochin. Supla duru den e bochin ta produsí un son ronko, bronzit i resonante, manera un trompeta rudimentario. *Uzo: E kalko tabata sirbi komo instrumento di señal: pa yama hende, marká kuminsamentu di fiesta, ceremonia, of ritu. Tambe tabata forma parti di banda folklóriko komo introdukshon musikal. *Género musikal: Tambú, Seú, Músika folklóriko *Gruponan konosí: Grupo Danzarte (Kòrsou) Grupo Tutti Frutti (Boneiru) Grupos folklóriko di Seú {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] ------------------------------------ {{Databox}} '''Kimba Tutu''' ta un instrumento musikal *Orígen: "Kimba tutu" ta un nòmber folklóriko pa un tambú ku orígen Afrikano, ku a bira parti di ekspreshon folklóriko den islanan ABC. "Kimba" referí na bai riba ku energia; "tutu" posibelmente referí na su son. *Deskripshon: Un tambú trahá di barika di palo ku kuero tensá riba su kabes. Por bati ku man of ku palito. E tambú ta produsi un son profundo, energiétiko i pulsante. *Uzo: Uzá den danza folklóriko i fiesta, asina manera tambú. Ta stimulá moveshon di kurpa, i sirbi komo ekspreshon di resistensia kultural i identidad. *Género musikal: Tambú, Danza folklóriko, Músika di resistensia i identidad Afrikano-karibeño *Gruponan konosí: Grupo di Tambú Tradishonal (Kòrsou) Fundashon di Musika Antiyano Presentashon den Siman di Kultura [[:Kategoria:Instrumento musikal]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Kòrsou]] -------------------------- [[:Kategoria:Herensia kultural]] ---------------------- '''Fogon''' ta un luga den kushina Kandela den kushina, kaminda tabata kushiná riba e konfó (wechi di kandela), yená ku karbon. E huma por a sali dor di e chimenea riba e kamina aki. Solamente e kasnan di e miembronan mas riku di e poblashon tabatin un fogón, inkluyendo e kasnan di kunuku. Damio trahá di tres piedra, riba kua tabata hasi kushinamentu (tres pied’i fogón). Zie es.wiki: hogar (fuego):El hogar, chimenea o lar,1​es el lugar de una casa donde se enciende fuego con leña o algún otro combustible. Durante siglos fue el espacio de las viviendas usado como cocina y foco de calor, un entorno común que servía de estancia y comedor (de invierno). ------------------ == Esclavo Thico == Awe dia 16 di september Thico, un esclavo di Aruba, a wordo conmemora durante di e proyecto Caquetio, Africano, Europeano: Nos tur ta un famia cu a tuma luga na Club Kibrahacha 60+, Archivo Nacional y Museo Archeologico.<ref>https://solodipueblo.com/thico-e-prome-esclavo-conoci-cu-a-para-pa-su-libertad-na-aruba/ Thico e prome esclavo conoci cu a para pa su libertad na Aruba], SolodiPueblo (12 september 2024)</ref> Thico tabata e prome esclavo na Aruba cu a para pa su libertad segun e buki di historia De Geschiedenis van Aruba tot 1816 scirbi pa señor Adi Martis. Thico su acto di protesta a tuma luga den e aña 1795, hopi prome cu e esclavo popularisa Virginia kende a nace 47 aña despues. Thico tabata un esclavo di e commandeur Bochard Specht kende tabata e commander na Aruba di 1792 te 1797 e tempo cu el a bira malo. Thico a wordo poni den (hand)boei y manda Corsou. Den e journal di e gobernador di dia 16 di september 1795 ta scirbi cu Thico lo wordo sera te ora cu e wordo bendi na un otro doño pafo di Corsou. El a wordo castiga pasobra commandeur Bochard Specht a consider’e di tin e audacia y frescura pa para pa su libertad. Awendia nos lo bisa cu el a demonstra curashi y cu e tabata asertivo. Thico a para pa su libertad na Aruba un dos luna prome cu Tula y Carpata a para pa libertad na Corsou. E carta di Bochard Specht na e Gobernador Johannes Abrahamszoon de Veer tabata di 17 di juni 1795 y Tula y Carpata a cuminsa nan lucha dia 17 di augustus 1795. Bishita Archivo Naional pa mira e bunita pinturanan di algun di nos adulto mayor cu ta comunica cu nos nan pensamento y sintimento en relacion cu sclavitud. {{Appendix}} ---------------- {{Databox}} '''Agan''' ta un instrumento di batido, tambe yamá heru, ku antiguamente tabata wòrdu usá pa akompañá e *tambu i e *kachu durante e fiesta di kosecha. Ademas, e agan tabata ser usa pa indiká e medida ora di hasi trabou pisá i ora di karga hende pa hospital. E instrumento aki ta forma di un skèrpi ku a keda kibra for di un plaka, ku a bira kasi un kobra, i e tin un largura di mas o ménos 40 cm i un diametro di mas o ménos 10 cm. E agan tabata wòrdu toka ku e slòt na suela, riba brasa, dor di bati riba dje ku un bara di heru, di mas o ménos 30 centimeter largu, yamá manga. Pa protehá e kurpa di e brasa di e hungadó i tambe pa aumenta e posibilidatnan di wega, un banda di heru - barbá - tabata wòrdu pone na e man ku tabata tene e agan. E agan, tambe konosí na Afrika Occidental, Nigeria i Benin, ta wòrdu toka durante ritualnan den honor di ⁇ Ogun ⁇ , e Dios di heru. (Kontra. Haiti: ⁇ hogan ⁇ , Cuba: ⁇ ogan ⁇ ). {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Aruba]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] Een slaginstrument, ook heru genaamd, dat vroeger gebruikt werd om de * tambu en de * kachu te begeleiden tijdens de oogstfeesten. Ook werd de agan gebruikt om de maat aan te geven bij het verrichten van zware arbeid en bij het dragen van mensen naar het ziekenhuis. Gemaakt van een bijna tot een koker omgebogen afgebroken schaar van een ploeg, heeft dit instrument een lengte van ongeveer 40 cm en een doorsnede van ongeveer 10 cm. De agan werd met de gleuf naar boven gekeerd liggend op de arm bespeeld door er met een ijzeren staafje, ongeveer 30 cm lang, manga genaamd, op te slaan. Om de huid van de arm van de bespeler te beschermen en tevens om de speelmogelijkheden te vergroten, werd een ijzeren band - barbá - om de pols gedaan bij de hand waarmee de agan werd vastgehouden. De agan, ook bekend in West-Afrika, Nigeria en Benin, wordt daar bespeeld tijdens rituelen ter ere van “Ogun”, de God van het ijzer. (Vgl. Haïti: “hogan”, Cuba: “ogan”).<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Agan], Encyclopedie van Curaçao</ref> ---------------- hoetink {{Databox}} '''Becu''', ta un instrumento musikal traha di un uitgehold stemgel di maishi di 40 pa 50 cm di largura. midden in e stemgel zijn vlak naast elkaar twee spleetjes gesneden, waardooor de muzikant blaast. De open uiteinden worden met de handel min of meer afgesloten om het geluid te temperen. ook de stengel van het suikerriet werd er wel eens voor gebruikt. {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] Bekú Een muziekinstrument gemaakt van een uitgeholde sorghostengel (de stengel van de zogenaamde "maishi chiki" plant) van 40 a 50 cm lengte en 2 cm dikte. Op ongeveer 3 cm van een der gaatjes, echter op de lijn die gevormd wordt door de twee gaatjes, wordt in de lengte van de stengel een tongetje ingesneden, waardoor beurtelings wordt geblazen en gezogen. De toonhoogte-verschillen worden verkregen door de gaten met de duimen beurtelings af te sluiten en te openen. De bekú werd gespeeld om de tijd te doden bij het bewaken van de sorghovelden tegen vernieling door vogels en andere dieren. Ook werd de bekú tijdens familiefeesten gespeeld, begeleid door de wiri en de bamba. Wordt vandaag nog gespeeld in Benin en Opper-Volta, respectievelijk papo en bumpa genoemd.<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Beku], Encyclopedie van Curacao</ref> -------- {{Databox}} '''Barí''' ta un instrumento musikal Na Boneiru, barí ta referí tantu na e instrumènt mas importante den músika kultural, komo na e selebrashon di barí. Ántes tabata usa barí di ròm komo instrumènt. Despues ku e barínan ei no tabata bini mas, a kuminsá traha barí di palu. Ta kurti kueru di kabritu òf di karné pa pone riba e barí. Grandinan ta bisa ku e kueru di karné ta toka mas mihó ku esun di kabritu. E tokadó ta wanta e barí krusando su pianan rònt di e barí. Pa e barí saka zonido, e tokadó ta bati ku su dedenan riba e kueru33. == Wiri == Ta traha wiri di heru, koper òf stal. Si usa heru, e zonido di wiri ta mas kla. E largura di wiri ta entre 20 ku 30 centimeter. Den e hanchura di e wiri, nan ta skèrf algun strepi di punta pa punta. Pa toka wiri e tokadó ta tene e instrumènt den su man. Den su otro man e tin un otro heru ku e ta raspa riba e instrumènt pa saka ritmo. Na Boneiru wiri ta un instrumènt ku no por falta34.44 {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[Category:Instrumento musikal]] ---------------------------------- == Sinfonia di man == Durante di e selebrashon di maskarada, e instrumènt mas prinsipal ta sinfonia di man. Esaki ta un sinfonia ku ta toka ku man. E tokadó di sinfonia di man ta dirigí e grupo di maskarada. Otro tipo di instrumènt Segun tempu ta desaroyá, gruponan a introdusí mas instrumènt musikal den e ritmo kultural di Boneiru. Esnan ku mi a menshoná tabata tei tur tempu i tei te dia di awe. Tin instrumènt di ántes ku awendia bandanan no ta usa mashá mas. Por ehèmpel karkó. Karkó ta e kokolishi di mas grandi na Boneiru. Tabata usa kaska di karkó ántes komo instrumènt di supla pa tur tipo di okashon. -------------------------- {{Databox}} '''Premio Sticusa''' tabata un premio literario pa tur idioma di Surnam i Antias Hulandes, pr ehempel Srnan Tongo, Hindi i Papiamentu ku eksepshon di hulandes. * 1976 ** premio literario - Guillermo Rosario ** premio di incentivo - Henry Habibe; Federico Oduber *1975 ** premio literario - [[Antoine Maduro]] *1976 *1977 ** premio di incentivo - [[Pacheco Domacassé]] (rechasa) [[Category:Kultura]] [[Category:Antias Hulandes]] ------------------- '''Adriaan Lacle''' ([[16 di yüni|16 di juni]] [[1866]] - [[21 di yüni|21 di juni]] [[1935]]), tabata un komersiante magnate Arubano. cu ta conecta cu varios eificio di herencia: * Casa La Quinta * [[Cas Veneranda]] * stadhuis di oranjestad * [[Fontein (Aruba)|Fontein]] == Biografia == Hij is geboren op 16 juni 1866, yiu di Casper Pieter Laclé en Nano Jacomina Nicolasa Henricus y tabata e mayor di seis yu. No tin hopi konosementu tokante su edukashon di mucha òf kualke di su promé eksperensianan di negoshi, pero durante su bida laboral e a yuda hende haña prestamo, tabata un komersiante ku a logra hopi, i tabata doño di varios tereno. De echo, el a encarga e konstrukshon di e famoso kastigu La Quinta Carmen, awor un restorant. Ounke nunka e mes no a biba den e kas bunita ei, su kas mes tambe tabata reflehá su éksito i bon gusto. Awe ainda su kas ta den bon kondishon i por haña e kas den e kaya di Oranjestad. Pa loke ta trata su bida personal, ta bisa ku el a kasa dos biaha durante su bida. E tabatin su promé yu muhé durante su promé matrimonio, pero el a pèrdè su esposa poko despues di su nasementu. Durante su di dos matrimonio el a haña 16 yu. Sinembargo, a bisa ku solamente 11 di e 17 hòmbernan ei a logra pasa 18 aña di edat. Na 1891 el a bolbe casa cu Leonsa Oduber (1871- 1951) El a fayece na e edad di 69 ana. (Oranjestad)—The name Adriaan Laclé may ring a bell to locals as one of the bigger roads on the island, but about a century ago, Adriaan Laclé was a rich businessman, well-known for his generosity, wealth, and taste. Adriaan was born in 1866 and was the eldest of six children. Not much is known about his childhood upbringing or any of his earlier business ordeals, but during his hay day he often helped people get loans, was a well-established trader, and owned several plots of land. In fact, he commissioned the construction of the famous La Quinta Carmen manor—now a restaurant. Though he himself never lived in the beautiful manor, his own house also reflected his success and good taste. Today his house still stands in good condition and can be found in the back streets of main street Oranjestad. Regarding his personal life, it has been said that he was married twice during his lifetime. He had his first daughter during his first marriage but lost his wife soon after her birth. During his second marriage, he fathered 16 children. However, it has been said that only 11 of those 17 made it past 18 years of age. Perhaps two of his most well-known daughters are Maria Monica Laclé and Maria Veneranda Laclé, who went on to marry successful brothers Eloy Arends and Maximilian Arends, respectively. Their houses are still standing; Eloy and Maria Monica’s mansion functions as a townhall, used to host civil marriages, while Maximilian and Maria Veneranda’s house stands on the opposite side of the road to them—though currently under renovation after years left in ruin.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240521.pdf Adriaan Laclé One of Aruba’s richest men in the twentieth century], Aruba Today (21 di mei 2024) </ref> Source: De Kolibrie op de Rots (en meer over de geschiedenis van Aruba) by Evert Bongers {{Appendix}} ---------------------------- {{Databox}} [[File:Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg|thumb|Pan bati cu pisca y cabaron]] en.wiki: '''Pan bati''' ta un pan plat, cu ta un autentico specialidad di e cushina [[Aruba]]no. Na Aruba ta come esaki como pan y na banda di otro platonan manera sopa carni, stoba y paska hasa. Tambe por come cu sucu riba dje o otro reyeno. Pan bati ta parce un pancake, pero cu un sabor diferente y hopi menos dushi.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> E ta traha di hariña di maishi (sorghum), hariña di trigo y lechi. Originalmente e tabata wordo traha riba un casuela, awendia ta uza un panchi.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> E creacion di pan bati a ser influencia pa diferente cultura manera esun di e conkistadonan [[Spaña|Spaño]] i esun di e nativonan indjan. Pero e influencia di mas grandi a bini di e cultura crioyo Arubano. Pan bati ta un auténtiko plato di Aruba, ku ta parce pancake pero ku un sabor diferente. Pan bati ta un plat di pan ku ta wòrdu traha manera pancake, pero ku un sabor hopi ménos dushi. E ta un plato di banda hopi popular i ta kumpli ku kasi tur kos típiko arubano, manera sup, stew i piská fritu òf shellfish. E por wordo combina na banda di diferente plato manera sopa carni, stoba y paska hasa. Pan Bati is een vrij dikke pannenkoek die van oorsprong uit Aruba komt en gebakken wordt op een kasuela. Een kasuela is een gietijzerplaat waar ( met erg weinig boter ) de pannenkoeken op worden gebakken. Intussen heeft de kasuela plaats gemaakt voor de koekenpan.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> {{Multiple image | image1 = Maishi Rabo (Sorghum bicolor).jpeg | image2 = Casuela 16 36 24 540000.jpeg | caption2 = ''Casuela'' (flat cast iron griddle)or ''Buren''(flat clay griddle)are used to cook ''[[arepa]]'' cachapa and pan bati. An equivalent variety is the [[Comal (cookware)|comal]]. | caption1 = In Aruba ''maishi rabo'' ([[Sorghum bicolor; Spc.introduced]]) is used to make ''pan bati'' (typical Aruban flat native bread). While funchi is made from corn ([[ Zea mais]]) | total_width = 400 | image3 = Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg | caption3 = Fried ''piska cora'' ([[Lutjanus purpureus|red snapper]]), shrimp, and pan bati. }} == Pan bati == Pan bati is een authentiek Arubaans bijgerecht, dat pannenkoek lijkt maar anders van smaak is.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> Pan Bati is een broodachtig bijgerecht dat wordt gebakken als pannenkoeken, maar veel minder zoet smaakt. Het is een zeer populair bijgerecht en past bij bijna alle typisch Arubaanse gerechten, zoals soepen, stoofpotjes en gebakken vis of schelpdieren. E pancake pisá aki ta wòrdu traha di kuminda di sorgo i lechi. E pasta ta wòrdu traha riba un plaka di heru, e cazuela. I e pan bati ta kuminda komo kuminda di banda ku piska, karni, sopa òf stew. Na lugá di patata òf riso. Den algun reseña e proporshonnan di farinha di maishi i farinha di trigo ta varia, i algun kushinan ta añadí un wowo òf sukari di vanila na lugá di sukari normal. E ta un receta excelente pa experimenta cu ne. Y cu bo no tin cazuela, no ta importa. Un bon pan tambe lo ta bon. E panbati ta traha di un compuesto di harina di maishi i di trigo. E proporshon di esakinan ta krusial pa por haña un resultado bunita i friu. Originalmente, Pan Bati tabata wòrdu kaktá riba un plaka di heru, e casuela. Deze dikke pannenkoek wordt gemaakt van sorghummeel en melk. Het deeg wordt op een ijzeren plaat, de cazuela, gebakken. En de pan bati eet je als bijgerecht bij vis, vlees, soep of stoofgerechten. In plaats van aardappels of rijst. In sommige recepten variëren de verhoudingen van het maismeel en het tarwemeel, en sommige koks doen er een ei bij, of vanillesuiker in plaats van gewone suiker. Een uitstekend recept dus om mee te experimenteren.En dat je geen cazuela hebt, geeft niets. Een goede bakpan voldoet ook. De panbati is gemaakt van een mengstel van mais- en tarwemeel. De verhouding hiervan is cruciaal om een lekker luchtig resultaat te krijgen. Oorspronkelijk werd Pan Bati gebakken op een gietijzeren plaat, de casuela.<ref>https://www.antilliaans-eten.nl/en/recepten/arubaanse-pan-bati/</ref> Maar het gaat ook prima in een koekenpan. De naam pan bati betekent letterlijk "geslagen of geklopt brood". Het doelt natuurlijk op de bereiding van het beslag, dat flink schuimig wordt opgeklopt voordat het in de pan gaat. Panbati wordt meestal bij het avondeten gegeten en wordt geserveerd als alternatief voor [[rijst]], [[aardappel]]en of [[funchi]]. Soms wordt de panbati ook gewoon als pannekoek gegeten met een klontje boter en wat poedersuiker. Op feesten wordt geitensoep met pan bati gegeten. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ------------------- '''Premio Nacional di Teatro''' (PNT) ta un premio institui pa departamento di Cultura di Aruba (DCA) na aña 2004. Otorgamento di e premio ta tuma luga anualmente na ocacion di e celebracion di Dia Mundial di Teatro, riba o rond di [[27 di mart|27 di maart]]. E premio ta wordo otorga na persona, grupo of fundacion cu a contribui na desaroyo di arte di tarima na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA cu premio nacional di Teatro Aruba 2005-2021], 24ora.com (6 di juni 2021)</ref> Cada lustro ta entrega alaves e “reconocemento special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> E prome premio a wordo otorga na 2005 y e prome reconocimiento di Bida Largo na 2009, titulo cu a bay pa prome bes na e tecniconan di Cas di Cultura Aruba, señor Richard Hopmans y señor Rolande Bryson. == Laureado == * 2005 - [[Mascaruba]], grupo teatral * 2006 - [[Jubi Naar]] (1943-2024), autor, critico, actor, periodista y director di teatro * 2007 - Amy Lasten, maestro, directora y actriz * 2008 - Carmen Herrera, autor, director di teatro, actriz y compositor hunto cu grupo teatral Kibrahacha * 2009 - Oslin (Chin) Boekhoudt (19??-2015), autor, actor y director di teatro * 2010 - Leo Tromp (1943-2021), presidente Internacional di Teatro Amateur, IATA y FUNDARTE. * 2011 - [[Vale Croes]] (1951-2015), comediante * 2012 - Mirto Laclé, gestor cultural * 2013 - [[Diana Antonette]], actriz y directora di Teatro di Danza Arubano. * 2014 - no a otorga premio * 2015 - no a otorga premio * 2016 - no a otorga premio * 2017 - no a otorga premio * 2018 - no a otorga premio * 2019 - ? * 2020 - ? * 2021 - Lenie Jeandor, actriz, escritor y director di teatro * 2022 - Persey Jeandor, actor, cantante, comediante y director di teatro * 2023 - [[Norman de Palm]], productor di teatro * 2024 - [[Instituto Pedagogiko Arubano]] (CKV Teatro) == Recipiente “Reconocemento Special di Bida Largo” == * 2009 - Richard Hopmans y Rolande Bryson, tecniconan di Cas di Cultura Aruba; pa dedica henter nan bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral) * 2019 - Farita Luidens, actriz, comediante, productor, escritor di teatro; pa 50 aña den farandula cu su mega produccion “Ken ta Basha Abou”) * 2020 - [[Cas di Cultura]]; pa mas di 60 aña na servicio teatral y cooperacion pa lanta arte di tarima. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] Manera ta custumber, tur aña Departamento di Cultura Aruba ta organisa e actividad teatral di mas grandi na Aruba cu ta relaciona cu Celebracion di Dia Mundial di Teatro. Anexo na e programa di celebracion, cada aña ta otorga e Premio Nacional di Teatro na un persona, grupo of fundacion cu a traha y cu a contribui grandemente cu e desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA CU PREMIO NACIONAL DI TEATRO ARUBA 2005-2021], 6 di juni 2021</ref> Cada lustro ta ser entrega alaves e “Reconocemento Special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> ----------------------------------------- '''Museum of Industry''' (''Museo di Industria'') ta un [[museo]] na [[Aruba]], dedica na e historia industrial di e isla, ku a kuminsá den [[siglo 19]]. E ta situa na [[San Nicolas]], den e edificio monumental di e toren di awa. Despues di restauracion di e edificio e museo a habri na juli 2016. == Exhibicion permanente == Pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e museo ta mustra sinku pilar economico importante den historia di Aruba. E ta trata di e industrianan di oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. Museo di Industria ta forma parti di Fundacion Museo Arubano, cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sector cultural di Aruba, historia y naturalesa. == Edificio == E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939; architecto tabata [[Pieter van Stuivenberg]]. Su construccion ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. Na 2003 Fundacion Fondo pa Monumento Aruba (SMFA) a kumpra e edificion pa asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E museo ta mustra pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e sinku industria mas importante den historia di Aruba: oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. E Museo di Industria ta situá den e Toren di Awa na San Nicolas i ta konta e historia industrial di Aruba, ku a kuminsá den siglo 19. E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939 i ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. A kumpra e Toren di Awa pa e Monumentonan di Fundashon na 2003 asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E Museo di Industria ta forma parti di Aruba Fundacion di Museo (Fundacion Museo Aruban), cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sektor kultural di Aruba, historia i naturalesa. E museo di E industria ta habri tur dia for di 9'or di mainta te 6 di atardi. The Museum of Industry is located in San Nicolas—better known as the art capital of Aruba. This museum exhibits the industrial history of gold, aloe, phosphate, oil and tourism through elaborated displays and multimedia installations.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240402.pdf Create museum memories], Aruba Today (2 di april 2024)</ref> The Museum of Industry is situated in the Water Tower in San Nicolas and narrates Aruba's industrial history, which began in the 19th century. The Water Tower was built in 1939 and consists of three sections: the substructure, the high-rising vertical shaft, and the tank at the top. The Water Tower was purchased by the Monuments Fund in 2003 so it can be restored and preserved as one of Aruba's monuments. The Museum of Industry is part of Aruba Museum Foundation (Fundacion Museo Aruban), which is a foundation set to maintain, preserve, and protect the Aruban cultural sector, history, and nature. The museum of Industry is open daily from 9 am till 6 pm. For more information, check out their Facebook page Museum of Industry Aruba. ----------------------------- ==Musica den Caribe Hulandes== * en.wiki:Music of the former Netherlands Antilles E músika di Antias Hulandes ta un kombinashon di elementonan nativo, afrikano i europeo, i ta estrechamente konektá ku tendensia di paisnan bisiña manera Venezuela i Colombia i islanan manera Puerto Rico, Cuba, Santo Domingo, Haiti, Martinique, Trinidad, Dominica i Guadeloupe. E islanan di Curaçao i Aruba, ku tabata forma parti di Antillanan Hulandes, ta konosí pa nan vals, baile, mazurka i un tipo di músika ku ta wòrdu yamá tumba, ku a haña su nòmber for di e tambornan di conga ku ta akompañá e músika. E otro islanan ta hopi mas chikitu ku Aruba, Bonaire i Curaçao. Nan ta Sint Eustatius, Sint Maarten i Saba. Sint Eustatius tin un bida nocturno chikitu, ku solamente un club nocturno (e zouk Largo Height Disco) [1] na 1996. E habitantenan, e "Statianonan", ta tene baile improvisá den kaya, yamá "road blocks", usando stereo di outo. Saba tin un kantidat di baile den diferente restorant, inkluyendo un gran variedat di hip hop, calypso, soca, kompa, zouk, bouyon, reggae i merengue. Sint Maarten tin un bon konosí tradishon di karnaval ku músika i baile, ku ta tuma lugá meimei di aprel i ku ta kulminá ku e tradishonal kimamentu di Rei Moui-Moui, i tambe un kantidat di klubnan di anochi i kasinonan ku músika; "spot"nan popular kaminda lokalnan ta bai baila ta inkluí Boo Boo Jam i Lago Height, tur dos situá na e parti nort (franse) di Sint Maarten; e banda di kasinonan mas popular ta King Bo-Bo, konosí komo e "King of Calypso". 2] == Aruba == Musica ta masha estrechamente conecta cu e cultura Aruba, y ta hunga un rol importante den fiesta, carnaval y celebracionnan informal. E músika di karnaval a nase na Trinidad na fin di siglo 18, i ta kombiná temanan romántiko, melodía inspirá den calypso, i tambor di tumba. Otro selebrashonnan Arubiano ku ta basá riba músika ta incluí Dera Gai, Dande, Gaita i Aguinaldo. Op Aruba speelt muziek niet alleen op feestdagen een belangrijke rol, maar ook tijdens de carnavalsperiode en informele vieringen. Omdat het eiland zo klein is, heeft de muziek van Aruba rijke invloeden van Afrika, Europa en Latijns-Amerika. De muzikanten hebben de muziek wel een onmiskenbaar Arubaans/Antilliaans geluid gegeven zodat het toch niet hetzelfde is. {{div col}} * [[Asambeho]] * [[Calypso]] * [[Roadmarch]] * [[Steelband]] * [[Dande]] * [[Tumba]] * [[Waltz antiano]] * [[Bolero]] * [[Soca]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ==Bonaire== E isla di Bonaire ta konosí pa un kantidat di baile, entre otro e baile di Bari i e baile di Simadan. Polka, carioca, rumba, merengue, danza, joropo, jazz waltz i mazurka importá tambe ta popular. [[Baile di Sinta]] ta un baile popular di fertilidat, ku ta wòrdu ehekutá rònt di un palo di mei. Cancionan di trabou tradicional Africano na Bonaire a evoluciona cu tempo den cancionan ritual cu baile compleho, instrumentacion y polifonia. 3] E Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di e mesun nòmber, i tambe na otro okashonnan, ta wòrdu dirigí pa un kantante soltero ku ta improvisá tekstonan ku ta komentá eventonan lokal i figuranan (un kantante asina ta similar na un calypsonian). E baile di Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di Bari, ta bai huntu ku un tambor ku ta parse un bongo, yamá un Bari. E promé parti di e baile ta presentá hòmbernan ku ta kompetí den un baile stilizá, ritual pa muhénan, siguí pa un parti kaminda e parnan ta baila, maske nan no ta mishi (e ta similar na tumba).[ 3] Despues di e kosecha di sorgo den luna di febrüari te ku aprel, e festival di Simadan ta tuma lugá pa selebrá, ku e wapa, un baile ritmiko, ku ta bai huntu ku e selebrashon. E kansionnan tradishonal di Simadan ta inkluí tres forma di yamada i kontesta, e Dan Simadan, Belua i Remailo. Nan ta uza instrumentonan manera bari, wiri, karko, quarta, guitar, triangle y clapping. 3] {{div col}} * [[Bari]] * [[Simadan]] * [[Tumba]] * [[]] {{div col end}} ''Bari'' is a festival, dance, drum and song type from the Dutch Antillean island of [[Bonaire]]. It is led by a single singer, who improvises. Lyrics often concern local figures and events of importance.<ref>{{cite web|url=http://www.geographia.com/bonaire/boncul01.htm|work=Geographica: Bonaire|title=Culture: A Rich and Diverse Heritage|access-date=December 3, 2005}}</ref> ==korsou == {{div col}} * [[Wals antiano]] * [[Danza]] * [[Mazurka]] * [[Tumba]] * [[Tambu]] * [[Muzik di zumbi]] * [[Ritmo Kombina]] * [[Latin rap]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ''[[Tumba (music)|Tumba]]'' is a style of Curaçao music, strongly African in origin, despite the name's origin in a 17th-century Spanish dance. Traditional ''tumba'' is characterized by scandalous, gossiping and accusatory lyrics, but modern ''tumba'' often eschews such topics. It is well known abroad, and dates to the early 19th century. It is now a part of the [[Carnival Road March]].<ref>{{cite book|author=De Ledesma, Charles |author2=Gene Scaramuzzo |chapter=Dance-Funk Creole-Style|year=2000 |editor=Broughton, Simon |editor2=Ellingham, Mark |editor3=McConnachie, James |editor4=Duane, Orla|title=World Music, Vol. 2: Latin & North America, Caribbean, India, Asia and Pacific|pages=289–303|publisher=Rough Guides|isbn=1-85828-636-0}}</ref> == Sint Maarten == {{div col}} * [[Ponum]] * [[Quimbe]] {{div col end}} ''[[Quimbe]]'' is a topical song form from the Dutch Antillean [[St Maarten]]. It traditionally accompanies the ''ponum'' dance and drumming, but is now often performed without accompaniment. Lyrics include gossip, news and social criticism, and use clever puns and rhymes. Performance is often competitive in nature.<ref>{{cite book|title=New Grove Dictionary of Music & Musicians|editor=Sadie, Stanley|chapter=Dutch Antilles|publisher=Macmillan Publishers|location=London|year=1995|isbn=1-56159-174-2|page=777}}</ref> Other genres include: {{div col}} * [[Latin hip hop|Latin Rap]] * Ritmo Kombiná * [[Tambu (music)|Tambú]] * Seú * Wals * [[Zumbi]] {{div col end}} ----------------------------------------------------- --------------------------- Het Natuurhistorisch Museum van Bonaire is een museum geopend in 1885 en gevestigd in Kralendijk op Bonaire . Geschiedenis Gebouwd in 1885 door een Venezolaanse plantage-eigenaar, werd de eigenaar er na de Tweede Wereldoorlog van beschuldigd samen te werken met de nazi's door de bewegingen van transportschepen met een zender-ontvanger door te geven aan Duitse onderzeeërs in de Caribische Zee. De eigenaar wordt in Venezuela gearresteerd en de eigendommen worden in beslag genomen. Vervolgens werd het in 1947 aangekocht door de familie Herrera , een van de meest invloedrijke families op Bonaire . Het huis heette destijds het “Van der Reehuis”. Het groeide uit tot een kleine winkel met vlees van de plantage in Washington, houtskool, groenten, ingeblikte goederen en vervolgens bier en limonade. Tegenwoordig is dit herenhuis een van de historische monumenten van Bonaire en herbergt het het Bonaire Natural History Museum. Het bewaart Indiase kunstvoorwerpen, schelpen en zeedieren , Bonaire-vogels, koralen, schelpenfossielen, plantagegereedschappen, antieke flessen en nog veel meer . --------- '''FuHiKuBo''' (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) ta un organisashon boneriano dedika na registra e historia di Boneiru. El a wordu funda dia 6 di ougustus 1998. == link eksterno == * [http://archivoboneiru.com/ Wepsait di Archivo di Boneiru] FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) es una organización de Bonaire dedicada a registrar la historia de Bonaire. La fundación se creó el 6 de agosto de 1998 y se dedica a la[1]: Dat doet zij onder meer door Bonairiaanse ouderen op video te laten vertellen over hun eigen geschiedenis. De collectie bestaat uit archiefmateriaal verzameld door Boi Antoin. Via de website archivoboneiru.com zijn meer dan 1000 interviews en documentaires te zien die een beeld geven van het eiland.<ref>[https://www.unesco.nl/nl/artikel/unesco-accrediteert-bonairiaanse-stichting-fuhikubo Unesco accrediteert Bonairiaanse stichting Fuhikubo], 11 di september 2020</ref> {{Appendix}} ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} [[File:Dakkappellen Weststraat 15.jpg|thumb|275px|Dak di Casita Geel]] '''Casita Geel''' (of ex-cas di Aruba Bank) ta un cas di cunucu na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]], situa den centro di ciudad na Weststraat 15. E ta un [[monumento]] proteha y a wordo registra den Registro di Monumento dia 10 di mart 2011. Het kunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 is een beschermd monument en is op 10 maart 2011 in het Monumentenregister ingeschreven.[2] Het is eigendom van de Stichting Monumentenfonds Aruba en was tot eind 2019 in gebruik als kantoor van ARINA. == Historia == Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya G.F. Betico Croes (antes Nassaustraat) y Waterweg, pega cu e edificio di Aruba Bank. Ta probable cu e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un [[Fransia|Frances]]<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> y na 1908 a wordo cumpra pa Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest-Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest-Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas.[[File:Aruba Bank.jpg|thumb|left|John Eman Bank den Caya Betico Croes]] El a resta como e ultimo casita di cunucu den e caya principal comercial di oranjestad, despues cu tur e otronan a keda tumba abou y remplasa pa edificionan nobo i mas moderno durante [[siglo 20]]. [[File:Voorgevel Weststraat15.jpg|thumb|Fachada dilanti na Weststraat 15]] ---- nl.wiki:Weststraat 15 is een stadskunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 in Oranjestad, de hoofdstad van Aruba. Het staat ook bekend als het Gele Huisje (of "Casita Geel" in Papiaments) of ex-Aruba Bank Huisje. Het is tot stand gekomen mogelijk in 1908. Er is ook sprake volgens Plantage Zorg en Hoop dat het in 1860 zou zijn gebouwd door een Fransman.<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> [1] Het jaartal 1908 en huisnummer 97 boven de hoofdingang zouden hierdoor verwijzen naar een verbouwing uitgevoerd door de toenmalige eigenaar Richard Johannes Eman die het had aangekocht. Eman was gehuwd met Johana van der Biest en samen kregen ze zes kinderen. Als volwassene trouwde een van de dochters met de bankier John Gerard Eman die de stichter was van de Aruba Bank. Originalmente, la casa estaba situada en la esquina noroeste de Caya G.F. Betico Croes, antigua Nassaustraat, y Waterweg. Estaba situada con su fachada alejada de la línea de edificación con una plaza con grandes árboles delante. En el contexto urbano y sobre todo para la principal calle comercial de Oranjestad, esta casita era muy especial porque seguía siendo la última casa stadskunuku presente en esta calle. Todas las demás casas stadskunuku habían sido demolidas durante el siglo XX y sustituidas por nuevos edificios más modernos. == Historia == == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix}} Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya Betico Croes y Waterweg, pega cu e actual edificio di Aruba Bank. Probablemente e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un Franses y na 1908 a wordo cumpra pa Sr. Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest- Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest- Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas. Na aña 2000 cu e meta pa preserva e casita aki pa futuro generacionnan y evita e bay perdi a dicidi pa muda esaki pa un locacion nobo na Weststraat. Pa aloca e monumento a busca un tereno den Oranjestad mes paso akinan ta caminda cu e cas di cunucu mester a keda mirando cu ta den e area aki so por a haya e tipo di casnan aki. Un otro punto importante tabata cu mester a haya un tereno caminda por a aloca e cas mescos cu na su tereno original na un distancia di 14 meter for di e rooilijn esaki ta ser considera un locacion historico. Asina a logra yega na e tereno caminda e edificio ta actualmente despues cu e tereno a keda traspasa pa Stichting Monumentenfonds Aruba. Esaki ta e unico biaha cu na Aruba a muda un monumento completamente. Despues di a fungi como museo, oficina, restaurant awor eCasita Geel lo ta e cas nobo di Moonshine Diaquiri & Co.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/10/AM231010.pdf E portanan di Casita Geel lo habri un biaha mas pa publico], AweMainta (10 di oktober 2023)</ref> {{Appendix}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=}} {{References}} }} [[Category:Hende]] [[Category:Monumento|Aruba]] [[Category:Aruba]] ------------------------------- User:Curatoraruba10/sandbox '''Museo di Industria''' ta un [[museo]] na [[Aruba]]. E ta situa den [[Watertoren San Nicolas|Watertoren di San Nicolas]], un edificio monumental na skina di Bernardstraat y Caya Cooper.? E museo tin un exposicion permanente cu ta pinta e desaroyo industrial di Aruba, cuminsando cu e explotacion minanan di oro, e cosecha di aloe, e industrianan di fosfaat y petroleo y finalmente cabando cu [[turismo]]. Het Industriemuseum, gehuisvest in de voormalige watertoren te San Nicolas, geeft een beeld van de industrialisatie van Aruba. Dat verhaal begint met het goud delven, de aloëwinning, de fosfaatindustrie, om dan eerst uit te komen bij de olie­industrie en ten slotte het toerisme.  == Watertoren San Nicolas == E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas, construi pa LWV (Lands Water Voorziening, awendia WEB Aruba NV) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Architecto tabata [Pieter van Stuivenberg]], kende tabata traha pa LWV na korsou. == locatie == Museo Industrial ta situa alabez den un edificio cu ta hopi apropia pa cu e tematica di e exposicion aki…e edificio monumental a ser contrui pa LWV (Lands Water Voorziening) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Di e forma aki por acomoda e cantidad di migrantenan cu a bin busca un bon futuro na Aruba y cu pa gran parti a establece nan mes den e pueblo aki. Pa loke ta diseño por remarca cu e ta mustra razgonan di estilonan di moderno na momento di su construccion manera art deco y nieuw bouwen cu ta refleha e enfoke riba forma, dynamismo y functionalidad di e periodo. E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas y sin duda ta un recuerdo potente y symbolico di e desaroyo tecnologico industrial di e epoca atras. en.wiki: ==Industry museum== The industry museum provides an overview of the industrial activities on Aruba. It has displays of the gold, [[aloe]], phosphate ([[guano]]) and oil industries which were present on the island.<ref>{{cite web|url=https://www.aruba.com/nl/ontdek/het-industriemuseum |title=Het Industriemuseum |website=Aruba.com |language=nl |access-date=19 February 2022}}</ref> The [[public utility]] companies of Aruba have permanent exhibitions of their activities.<ref name="beautiful"/> -------------------------------- '''Museo Historico di Aruba''' ta e [[museo]] mas bieu na [[Aruba]]. E ta situa den [[Fort Zoutman]] na Oranjestad. Artwell Cain: Het oudste museum is het Historisch Museum Aruba, opgericht 1961 en nu bekend als Museo Historico Arubano (FMA). Aanvankelijk viel het museum onder het beheer van de Stichting Cultureel Centrum Aruba, in 1975 kreeg het een eigen stichtingsbestuur. De doelstelling was het oprichten en beheren van één of meer musea met objecten en kunstzinnige voorwerpen van cultuurhistorisch en natuurhistorisch belang en de bewustwording van de Arubaanse bevolking van het verleden.4 In 1984 kreeg het museum een permanente behuizing in het historische Fort Zoutman, in het centrum van Oranjestad. Dit gebouw dateert uit 1798, de ernaast gelegen Willem III-toren uit 1868. ------------------------------------------- {{Databox}} [[File:Museo di Tambu Shon Cola.jpg|thumb|Museo di Tambú Shon Cola]] '''Museo di Tambú Shon Cola''' ta un [[museo]] chikitu na [[Kòrsou]]. E ta situá ost di [[Willemstad]] entre [[Spaanse Water]] i Sint Jorisbaai, den region di Bandariba. Den un kas di famia, tipo [[kas di kaha]], na Kaya Sabana Baka 31.<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021), pag.61-65.</ref> == Mira tambe == * [[Lista di museo na Kòrsou]] {{Appendix}} [[Category:Kòrsou|Museo]] [[Category:Kultura]] [[Category:Kòrsou]] Het Museo di Tambú Shon Cola ligt ten oosten van Willemstad, tussen het Spaanse water en de Sint Jorisbaai. Het vrijstaande huis met zijn veranda, dieprode muren en witte vensters is een eenvoudige versie van de deftige landhuizen van de witte elite, in de volksmond kas di kaha. Een bord bij de ingang vermeldt, in het Papiaments: ‘Een volk heeft recht op zijn eigen geschiedenis.’<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021).</ref> Het museum is opgericht in april 2015 door Mr. dr. René Rosalia (1948), politicus en oud­minister van Onderwijs, Cultuur, Sport en Wetenschap. Deze tambú­speler en ­componist promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam op een onderzoek naar de wettelijke en kerkelijke repressie van afro­culturele volksuitingen. Rosalia is ook een van de drijvende krachten achter het bijschrijven van tambú in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland, in november 2016.91 In het museum bracht hij een groot deel van zijn in 1972 gestarte privécollectie onder. Tekstborden geven uitleg in het Papiaments en Engels. In vertaling: ‘Tambú werd gespeeld vanuit diepe spirituele redenen. De aanwezigheid van tambú in het leven van “yesterday’s people” was om te voldoen aan de plichten die verbonden waren met hun intense spirituele orientatie.’ Tambú bood hun bescherming en veiligheid. Met tambú kon de mens contact maken met God. Zonder tambú was je onbeschermd en zwak. Op een monitor zijn beelden te zien van een feest op Bandabou in 1991, waar paren dansen op tambú­muziek. Tambú is verbonden met de jaarwisseling en eindigt op Dumingu di Tres Rei, de zondag na Drie Koningen. De tambú­spelers identificeren zich met de zwarte koning Balthazar.92 --------- ------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''Johannes (Johan) Hartog''' (☆ 1912 - † 1997 na [[Salzburg]]) tabata un historiador, escritor y bibliotecario antiano. E ta ser considera un di e pioneronan cu a pone e fundeshi pa investigacion cientifico socio-cultural tocante [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{citeer web|url=https://www.creativeeuropedesk.nl/sites/default/files/files/UNESCO%20Aruba%20Heritage%20report%20Luc%20Alofs%20okt08_0.pdf|auteur=Alofs, Luc|titel=The Aruba Heritage Report|werk=Aruba National Commission for [[UNESCO]]|datum=2008|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> == Bibliografia == Johan Hartog tabata un persona remarcabel; e tabata protestant cu e converti den catolico y a promove den [[teologia]] (''doctor theologiae'') na Universidad di London.<ref name="Hartog">{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402196:mpeg21:a0006|titel=Dr. Hartog vertrokken|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-11-12|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> E tabata biaha hopi, entre otro den tur skina di [[Oropa|Europa]] y [[Medio Oriente]], acumulando conocemento na diferente universidad, pais y sociedad. Na juni 1940 el a yega [[Kòrsou|Corsou]]. Den añanan 1940 pa 1946 Hartog tabata redactor en hefe di [[Amigoe|Amigoe di Curaçao]], corant cu e momento ey tabatin circulacion na tur e islanan di [[Kòrsou i Dependensianan]]. Bou di su guia Amigoe a converti di un corant semanal den un corant diario.<ref name="Hartog"/> Despues di 1946 el a continua cu Amigoe como coresponsal. Entre 1946 i 1948 el a muda bek pa Hulanda, unda el a keda nombra redactor en hefe di e corant regional "Gooi- en Eemlander" na Hilversum. Desde 1948 el a traha pa Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) y tabata enbolbi pa cu lantamento di un centro cultural na [[Kòrsou]] y [[Aruba]]. Na 1950 el a wordo nombra director di e [[Biblioteca Nacional Aruba|biblioteca di Aruba]], cu tabata situa na Lagoenweg na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Mas despues e biblioteca ta muda pa [[scol 1888|Wilhelminastraat]], unda Hartog a keda director te su pensioen na 1972. Hartog tabatin un cantidad di publicacion riba su nomber. Mayoria di su buki a wordo publica na Aruba pa e imprenta VAD (Verenigde Antilliaanse Drukkerijen, antes D.J. de Wit). Di su obranan algun a wordo traduci na idioma [[Ingles]] of [[Spaño]]. Mas conoci ta su obra ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'' (Historia di Antias Hulandes), un cronica antiano den cuater tomo cu a sali entre 1953 y 1981.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://www.bibliotecanacional.aw/pages/johan-hartog/|titel=Johan Hartog|werk=[[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]|datum=2018-02-23|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Den e ultimo aña a saca como e di cincu tomo un registro y bibliografia historico. Na aña 1948 Hartog a casa cu Elisabeth Wouters, yiu muhe di G.J.J. Wouters (1883-1973), [[Lista di gobernador di Antia Hulandes (1634-1954)|gobernador di Antias Hulandes]] entre 1936 y 1942. Huntu nan a biba na [[La Piccola Marina]] di 1950 te 1980, ora nan a bandona Aruba pa motibu di salud di Elisabeth.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640175:mpeg21:a0088|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-09-29|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Na 1997 Hartog ta fayece na edad di 85 aña, net un luna despues di su esposa, y a wordo dera na Salzburg dia 21 di mei 1997. == Obra (seleccion) == * 1944 - ''Journalistiek leven in Curaçao'' * 1947 - ''Nederland in de West'' * 1953-1981 - ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'', tomo I te cu IV * 1957 - ''Bonaire: van indianen tot toeristen'' * 1961 - ''Curaçao: van kolonie tot autonomie: na 1816'' * 1962 - ''Het verhaal der Maduro's en foto-album van Curaçao, 1837-1962 : uitgegeven ter gelegenheid van het honderd vijfentwintigjarig bestaan van S.E.L. Maduro & Sons'' * 1964 - ''De Bovenwindse eilanden : Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius : eens gouden rots nu zilveren dollars'' * 1967 - ''The Honen Daliem congregation of St. Eustatius'' * 1968 - ''Luis Brion: de admiraal-financier'' (hunto cu Philip Louis Pierre Brion) * 1970 - ''Mogen de eilanden zich verheugen : geschiedenis van het protestantisme op de Nederlandse Antillen'' * 1971 - ''Honderd jaar gezelligheid in De Gezelligheid, 1871-1971'' * 1973 - ''Tula: verlangen naar vrijheid'' * 1974 - ''The courthouse of Sint Maarten'' * 1976 - ''Geschiedenis van Sint Eustatius'' * 1987 - ''Juwana Morto: Kustbatterij Aruba'' * 1996 - ''Het oude fort op de berg : gedenkboek bij het tweehonderdjarig bestaan van Fort Nassau op Curaçao'' * 1997 - ''De forten, verdedigingswerken en geschutstellingen van Curaçao en Bonaire : van Van Walbeeck tot Wouters, 1634-1942'' {{Appendix}} Johannes Hartog werd op 16 mei 1912 in Baam geboren. Hij volgde het gymnasium en studeerde vervolgens geschiedenis. In 1937, op vijfentwintigjarige leeftijd dus, promoveerde hij in Londen op de 'The Sacrifice of the Church'. Omdat het zijn voornemen was om oripntalist te worden, meldde hij zich als post-graduate student bij het Oosters Instituut in Rome. Zijn gekozen specialisatie zou de Balkan zijn. Maar de Tweede Wereldoorlog verhinderde de voorgenomen studie. Johan Hartog moest Italië verlaten. Omdat een broer van hem met zijn gezin op Curacao woonde, waar deze een betrekking bij de Shell had, belandde Johan Hartog na enige maanden en veel omzwervingen uiteindelijk op Curapao. Dr. Johan Hartog (1912-1997) was in de jaren 1940-1946 hoofdredacteur van de krant Amigoe di Curaçao, 'weekblad voor de Curaçaosche eilanden'. Onder zijn leiding werd de Amigoe een dagblad. Eind 1946 vertrok Joh. Hartog terug naar Nederland. Daar trouwde hij in 1948 met Elisabeth Wouters. Zij was een dochter van G.J.J. Wouters (1883-1973), een voormalig gouverneur van de Nederlandse Antillen (1936-1942). Vanaf 1948 was Hartog als medewerker van Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) betrokken bij de oprichting van het Culturele Centrum Curaçao en het Cultureel Centrum Aruba. In 1950 werd hij benoemd tot directeur van de Arubaanse bibliotheek aan de Lagoenweg in Oranjestad. Later zou de bibliotheek naar de Wilhelminastraat verhuizen, hij bleef er directeur tot zijn pensionering in 1972. Hartog heeft een aantal publicaties op zijn naam staan. Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Bronnen: * "Dr. Hartog vertrokken", in: Dagblad Amigoe di Curaçao d.d. 02-11-1946 *"Cultuur op korte termijn", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 31-05-1950 * "Verdiensten Hartog gememoreerd. Arubaanse bibliotheek viert 20-jarig bestaan", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 14-08-1974 * "Mevrouw Hartog werd 80 jaar", in: Amigoe d.d. 17-01-1987 Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Entre 1953 y 1981 el a publica un cronica di e historia antiano den cuater tomo bou di e nomber 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'. Mayoria di su buki a wordo publica pa e imprenta D.J. de Wit na Aruba. vijf delen waarvan de laatste 1981: Registerdeel en historische bibliografie bij de Geschiedenis van de Nederlandse Antillen Eerst die man. Doctor theologiae. Gepromoveerd in de Godgeleerdheid aan de Universiteit van Londen. UH rechtzinnig protas- j tantsche familie. Werd Roomsch- Katholiek. Reisde véél. De Balkan, Rusland. En het Beloofde Land („the much promised land" schreef — geestig en sarcastisch — onlangs „Linie"). Zoo vergaarde Hartog zijn wijsheid. Aan vele universiteiten (iater ook de Pauselijke van Rome), in vele landen en milieus. Met' die wetenschappelijke en wereldwijsheid spoelde hij, na Juni 1940, aan op Curagao. Een zéér vreemde eend in die subtropische bijt. Het was wijsheid van den Kerkvorst van dit kleinste deel des Rijks — Monseigneur Petrus Innocentius Verriet, den bisschop — dat hij Hartog de leiding gaf van het Missie-orgaan, het algemeene nieuwsblad Amigoe di Curagao, dat eenige malen per week verscheen. Hartog maakte er een dagblad van. Een heel merkwaardig, heel pittig, heel persoonlijk dagblad, soms veel te dwaas, maar altijd pittig en de moeite waard. Soms ging de wijsheid van hoofdartikelen en beschouwingen hoog uit boven dagbladpeil. Soms daalde Dr. Hartog naar het peil van de dorpsgemeenschap en spotte op dat peil j dat de spaanders er af vlogen.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010480233:mpeg21:a0041|titel=Vreemde geschiedenis. Waarom mag Hartog niet terug?|werk=Algemeen Dagblad|datum=1946-11-15|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> ------------------------------------- [[File:La Piccola Marina (Aruba) 19 09 28 897000.jpeg|thumb|275px|Fachada di La Piccola Marina]] '''La Piccola Marina''' ta un edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. El a wordo diseña como cas na 1950 pa arkitecto [[Jan Nagel]] (1913-1972) riba encargo di [[Johan Hartog]] (1912-1997), historiador, escritor y bibliotecario na Aruba. E cas ta unico den su sorto na Aruba. == Edificio == E cas di dos piso ta situa den centro di ciudad na L.G. Smith Blvd. 68, banda di [[Fort Zoutman]] cu bista riba bahia di Paardenbaai y Wilhelmina Park.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640114:mpeg21:a0015|titel=Te Koop|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-07-19|bezochtdatum=2023-10-17}}</ref> E piso abou ta consisti di entre otro un terasa, kamber pa studia, comedor, cushina i kamber cu baño pa e sirviente. E piso ariba tin un sala grandi, dos kamber y un baño. Cada piso tin un superficie di masomenos 90 m². Den e cura tin un casita di aproximadamente 20 m². Ultimo decadanan el a fungi entre otro como oficina y ta actualmente e sede di [[Kolegio di supervishon finansiero Aruba|Colegio di supervision financiero di Aruba]]. == Literatura == * Olga van der Klooster & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 187. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] De benedenverdieping omvat een terras, studeerkarr eetkamer, keuken, bijkeuken en dienstbodenkamer met badkamer. De bovenverdieping bestaat uit c. . grote woonkamer met grandioos uitzicht, twee slaapkamers en een badkamer. De oppervlakte is circa 90 m 2 per verdieping. In de tuin bevindt zich bovendien een tuinhuisje van circa 20 m 2. Het huis is voorzien van veel kasten en verfijningen en verkeert dank zij zorgvuldige bewoning en regelmatig onderhoud, in uitstekende conditie. Uniek voor Aruba en zeer aantrekkelijk geprijsd op NAf. 285.000,- k.k. ----------------------------- '''Adolf Kock''' (1936) ontving een Zilveren Anjer in 2022 vanwege zijn geschiedkundige kennis over [[Aruba]]. Met zijn kennis en verzameling van 1 miljoen foto's vanaf 1800 tot nu heeft hij een belangrijke bijdrage geleverd aan het behoud van ons [[cultureel erfgoed]]. -------------- == Tula == ===Vrijheidsstrijder wordt nationale held=== Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel [[Rehabilitatie (recht)|gerehabiliteerd]] als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot [[Held|nationale held]] van Curaçao.<ref name="historiek.net">[http://historiek.net/slavenleider-tula-uitgeroepen-tot-nationale-held/8736/#.VzQr1vmLTIV Historiek.net: ''Slavenleider Tula uitgroepen tot nationale held'']</ref> Dit werd nog eens benadrukt in [[2013]], toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.<ref>[http://www.curacaovoorjou.nl/cultuur/tula.html Curaçao voor jou: ''Tula'']</ref> Volgens oud-premier [[Don Martina]] kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals [[Nelson Mandela]], [[Martin Luther King]] en [[Mahatma Gandhi|Gandhi]].<ref name="historiek.net" /> Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. [[Canon van Curaçao]].<ref name="Canon">{{Citeer web|url=https://canoncuracao.cw/7-tula/|titel=Tula|werk=Canon van Curaçao|datum= |bezochtdatum=14 november 2021}}</ref> In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de [[Tweede Kamer]] om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 werd wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.<ref>Tweede Kamer der Staten-Generaal [https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2022Z23444&did=2022D50514 Gewijzigde motie van het lid Sylvana Simons c.s. over het verankeren van verhalen over antikoloniale vrijheidsstrijders en verzetshelden in het onderwijs (t.v.v. 36200-VIII-68)]</ref> In de [[Nederlandse_excuses_voor_het_koloniale_verleden#Excuses_regering_voor_slavernijverleden_(Suriname_en_voormalige_Nederlandse_Antillen)|excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden]] werd Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.<ref>Rijksoverheid [https://www.rijksoverheid.nl/documenten/toespraken/2022/12/19/toespraak-minister-president-rutte-over-het-slavernijverleden Toespraak van minister-president Mark Rutte over het slavernijverleden]</ref> Op 4 oktober 2023 erkende staatssecretaris [[Alexandra van Huffelen]] Tula namens Nederland als 'held voor ons allemaal'. "Het was een man die streed voor vrijheid, gelijkheid en broederschap".<ref>{{Citeer web|url=https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/video/video/5411418/na-228-jaar-eerherstel-voor-tula-held-voor-ons-allemaal|titel=Na 228 jaar eerherstel voor Tula: 'Held voor ons allemaal'|werk=rtlnieuws.nl|datum=5 oktober 2023|bezochtdatum=5 oktober 2023}}</ref> ------------------------ {{Variante|a}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} *NOTES Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} -------------- ---------------------------- de.wiki De Kalkoven Aruba is een historische kalkoven die nu in het grootstedelijk gebied van Oranjestad staat . Het dateert uit 1892 en is ontworpen door Santiago Tromp en tot 1949 geëxploiteerd door zijn zoon Felipe Santiago Tromp (1883-1960). Het is de enige authentieke kalkoven op Aruba die nog intact is. Tegenwoordig is het een van Aruba 's weinige industriële monumenten . Voorheen werden eenvoudige veldovens zonder wanden gebruikt. In 1970 is het gerestaureerd en opgenomen in de lijst van monumenten (Lijst van monumenten op Aruba) met het nummer 01-013. Geschiedenis Voordat cement werd geïmporteerd, werden alle gebouwen op Aruba gemaakt met kalkmortel . In die tijd werd de kalk gewonnen uit harde koralen en mosselschelpen en drie dagen boven een houtvuur gebrand. De zo geproduceerde ongebluste kalk werd geblust met water, vermalen en in combinatie met kleizand gebruikt om huizen te bouwen. De ongebluste kalk werd ook gemengd met de olie van aloë , gewreven en verwerkt tot lakproducten . ----------- * Kerki Protestant (Aruba) E '''Kerki Protestant''' ta un kerki di e De '''Protestantse kerk''' is een kerk van de [[Nederlandse Hervormde Kerk|Nederlandse Hervormde]] en [[Lutheranisme|Lutheraans]] gemeenschap in [[Aruba]]. Ze is niet aangesloten bij een internationale organisatie.<ref name="reform">{{nl}} Reformatorisch Dagblad, [https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,20110921:newsml_583ccb1e1294f192d493825627f25370 Veelkleurig kerk-zijn op Aruba], 21 september 2011</ref> E kerki bieu a wordo inaugura na 1846 y ta e kerki mas bieu cu ainda ta existe na Aruba. De oude kerk was in 1846 geopend, en is de oudste bestaande kerk op Aruba.<ref name="monument">{{en}} Monumenten Fonds Aruba, [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/protestant-church/ Protestant Church]</ref> In 1950 werd er een nieuwe kerk naast gebouwd.<ref name="historia">{{nl}} Historia di Aruba, [http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=71 Kleine Protestantse Kerk]</ref> == Historia == NOtes Construccion di e Kerki Protestant na Oranjestad a tuma luga entre 1845 pa 1846 pa e congregacion protestant na Aruba, funda na 1822. E ta construi den un estilo di construccion artesanal-tradicional, e kerki ta independiente y ta situa n’e skina zuidoost di un percela amplio delimita pa Wilhelminastraat, Schoolstraat, Rifstraat y Klipstraat. E fachada sur, cu su porche y su entrada principal, ta situa na Wilhelminastraat 1. E edificio antiguo den cual e kerki tabata situa, actualmente t’esun mas antiguo na Aruba, cumpra pa 250 florin for di famia Arends. E cas, cumpra for di famia Arends, despues a fungi como cas y leslokaal di e iglesia. A celebra e prome sirbishi dia 25 di augustus 1822. <ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/kerki-protestant-ta-conmemora-200-ana-di-su-fundacion-na-aruba/|titel=CONMEMORACION 200 AÑA DI FUNDACION DI KERKI PROTESTANT NA ARUBA|werk=24ora.com|datum=2022-12-01|bezochtdatum=20222-12-10}}</ref> {{Appendix}} ---------------------- {{Variante|c}} '''Radio Trans Mundial Boneiru''' ta un radio-emisora ku 4 zènder na parti suit di [[Boneiru]], ku kual nan ta transmití programa [[Kristianismo|kristian]] ku ta yega te na [[Venezuela]], [[Cuba]], [[Colombia]], [[Brazil]], i otro islanan den [[Laman Karibe|Karibe]]. Sede del mayor transmisor de AM del hemisferio occidental, Shine 800 AM -el sitio de transmisión de TWR en Bonaire- llega a una audiencia potencial de 100 millones en toda América Latina y el Caribe con la esperanza de Cristo.<ref>[https://twr.org/bonaire Boneiru]</ref> == Historia == Na 1952 Paul Freed, misionario merikano, a kuminsa un organisashon mediatiko ''Trans World Radio'' (TWR), pa transmiti di [[Maroko]] pa [[Spaña]]. Despues TWR ta muda pa Monaco. Despues di expande pa otro luganan, manera Guam ta expande pa Boneiru na 1964. TWR a bira e organisashon mediatiko kristian mas grandi na mundu i ta usa, banda di e onda korto i mediano, satelite, internet i otro teknologianan pa transmiti. en.wiki: TWR started in 1952, when Paul Freed [nl] set up the organization to reach Spain by broadcasting from Morocco. Later, TWR moved to Monaco. Other major transmitting sites include Guam, Bonaire,[1] Sri Lanka, Cyprus, and eSwatini (Swaziland). multinational evangelical Christian media distributor. The largest Christian media organization in the world, it uses mediumwave or high-powered AM and shortwave transmitters, local FM radio stations, cable, satellite, Internet, and mobile device technologies. Currently, their programs can be heard in 190 countries in more than 275 languages and dialects. de.wiki:Het is een van de grootste christelijke missionaire media-aanbieders ter wereld. Opgericht door Amerikaanse missionarissen , zond het zijn eerste radioprogramma uit vanuit Marokko naar Europa op 24 februari 1954, onder de naam Voice of Tanger . Na de onafhankelijkheid van Marokko moest TWR zijn zenderlocatie in Tanger verlaten als een aanhangsel van de voormalige koloniale macht. Het zendingswerk bouwde een kortegolfzender in het Prinsdom Monaco , dat in 1960 in gebruik werd genomen. Samen met Radio Monte Carlo deelde het zendingswerk, nu omgedoopt tot Trans World Radio, midden- en kortegolftransmissiesystemen in Monaco. Een paar jaar later bouwde het zendingswerk zijn eigen zenders op locaties in het buitenland. TWR opende voor het eerst een middengolf- en kortegolftransmissiesysteem in de Nederlandse Antillen om Latijns-Amerika te bestrijken . Zenders in Cyprus , Guam , Sri Lanka , Swaziland , Zuid-Afrika en Armenië volgden in de jaren 70, 80 en 90. aire == Vakatura Trans World Radio Bonaire (Boneriano, 19 oktober 2020) Radio Trans Mundial tin 4 zènder na parti suit di Boneiru ku kual nan ta transmití programa kristian ku ta yega te na Venezuela, Cuba, Colombia, Brazil, i otro islanan den Caribe. Tur dia, for di mitar di seis di anochi te ku mitar di nuebe di mainta por tende e evangelio di Hesu-Kristo den seis diferente idioma na e frekuensia 800AM. Pa e komunidat lokal di Boneiru, Trans Mundial ta transmití di dia i anochi na 89.5FM, e Bos di Speransa. TWR begon zijn uitzendingen op 13 augustus 1964. Het is werelds eerste radiostation dat door particulieren beheerd wordt.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461013:mpeg21:a0115|titel=Trans World is tien jaar op Bonaire|werk=[[Amigoe]]|datum=5 augustus 1974|bezochtdatum= 2021}}</ref> In 1964 werd het flamingo-eiland het tehuis van 's werelds eerste radiostation, dat door particulieren beheerd wordt. Na een jaar van hard werken, kwam het zendgebouw in het zuiden van Bonaire klaar. Hierin bevinden zich drie krachtige zenders. De grootste is een AM zender van 500 kw, die de frequentie 800 gebruikt op de standaard band. De twee korte golfzenders. van 50,000 watt en 250,000 watt werden toen ook geplaatst. Om deze reusachtige zenders van stroom te voorzienbouwde TWR, een centrale met twee 16 cylinders generatoren. In het begin werd «*r in 7.ps talen uitgezonden naar Zuid-, Midden- en NoordAmerika en de Caribische eilanden, heden ten dage in vijftien talen en zelfs naar India en Rusland. Het oorspronkelijke kantoor en studio-gebouwen werden ondergebracht in gewone huizen. Nu worden ze gebruikt als huisvesting voor TWR-personeel. In 1968 werd er een modern kantoor en studio gebouwd tegenover Hotel Bonaire. (1994:Studio aan de Kaya Gobernador Debrot) Het werd geopend in januari 1969. IN juli 1993 werden de kortegolf-uitzendingen gestaakt. Trans World Radio is een onderdeel van grote interkerkelijke organisatie, gesticht door Paul E. Freed. Zijn werk begon in 1954 toen Freed „the voice of Tangier" oprichtte. Er werden uitzendingen verzorgd vanuit Tanger, Marokko met een korte golf zender van 2500 watt. ---------- Vanuit Caribisch Nederland bereikt Trans World Radio (TWR) miljoenen luisteraars op het westelijk halfrond. Onze zender is met een vermogen van 440 kilowatt de krachtigste op het westelijk halfrond. Vanuit hier bereikt het Evangelie zowel Brazilië, de noordelijke landen van Zuid-Amerika, het Caraïbische Gebied, Midden-Amerika en zelfs de zuidelijke staten van de VS. Iedere toerist op Bonaire rijdt over de smalle EEG-Boulevard langs de iconische slavenhuisjes, de enorme zoutpannen en de zeldzame flamingokolonies. Onderweg zijn de 145 meter hoge antennes en het basisstation van Trans World Radio niet te missen. <ref>https://www.rd.nl/artikel/905859-trans-world-radio-zoutend-zout-vanaf-bonaire|titel=Trans World Radio „zoutend zout” vanaf Bonaire|22 december 2020}}</ref> {{Appendix}} ------- * Teater di sine na Korsou E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>[https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf Ta buskando potrèt, dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou], Ekstra, datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20</ref> ===Teater di sine aktual === * The Movies Curacao (Scharloo) - The Cinemas Curacao (Otrobanda) * Cinemark (Sambil) === Historia === The Roxy Theater at Pietermaai was destroyed by fire in 1982. Next to it stood the Naar Theater built in 1871 and remodeled into Teatro Americano, a cinema, in 1920. Roxy, built in Moorish style, replaced this building as a cinema venue. It was officially opened on 7 November 1931 as the “Stadsschouwburg” or Municipal Theater, but it too was later used as a cinema.<ref>https://www.curacaohistory.com/1931-roxy-theater</ref> In de jaren vijftig beschikte Curacao over een tiental bioscopen. Theaters als Westend (Otrobanda), Caraibe (Steenryk), Cinelandia (Punda), Cinerio (Suffisant) en het Rex-theater (Marchena) trokken toen talloze bezoekers. Door de invoering van de video kwam daar de klad in en het ene theater na het andere werd opgeheven. In 1982 brandde het Roxy-theater af. Daarna was er nog een tijdje een bioscoop in de Tempel. Verder beschikte Curacao in de jaren tachtig over een heuse drivein bioscoop. Maar ook die moest het afleggen tegen het opkomende videogeweld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644056:mpeg21:a0094|titel=Plan voor bioscoop op ex-Roxy terrein|datum=1992-05-26|bezochtdatum=2022}}</ref> Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> Vanaf 1956 sine-trunk een geschenk aan bevolking voor 50 jarig jubileum van Rotary * in de jaren vijftig een bioscoop theater te nieuwpoort * Separá di e teater di sine, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. * ront 1965 a cuminsa instala airco den teater di sine * 1983; na sluiting van West-End en alleen Golden Drive in van Angel Job overbleef, werd het gebouw De Tempel in punda tot bioscoop ontwikkeld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640991:mpeg21:a0111|titel=Maak van De Tempel bioskoop|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-09-20|bezochtdatum=2022}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640082:mpeg21:a0066|titel=De Tempel krijgt ook bioscoop-functie|werk=[[Amigoe]]|datum=1979-12-11|bezochtdatum=2022}}</ref> * in de jaren .. vertoonde de Filmliga films in diverse teaters, zoals Asiento en Roxy * 1982: bioscoop-voorstellingen op woensdagavond in Van der Valk hotel<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644157:mpeg21:a0065|titel=Bioscoop bij Van der Valk|werk=[[Amigoe]]|datum=1992-07-23|bezochtdatum=2022-08-30}}</ref> Donderdag (juli 1983) is de laatste film gedraaid in Cinelandia. Een bioscoop die volgens het encyclopedie van de Nederlandse Antillen in 1916 gebouwd is onder de naam Salon Habana. Dit is indertijd gebouwd door de Venezolaan Alfredo Pellicer Hernandez, die tevens rond 1900 als één van de eersten filmvertoningen op Curacao organiseerde. De encyclopedie vermeldt ook dat het theater gedurende zijn 67 bestaansjaren tot tweemaal toe geheel afbrandde. Met de sluiting van nog een bioscoop op Curacao (Cine Rio wordt al enkele jaren niet meer als zodanig gebruikt, Roxy brandde een tijd geleden af en de drive in van Groot Davelaar die tot het verleden behoort) is een leemte gevallen in de recreatie die de binnenstad aan zijn bezoekers biedt. Toeristen die nog willen profiteren van een avondje naar de film moeten zich tevreden stellen met een bezoek aan bioscoop West End, die ook al sluitingsplannen aankondigde. Die bioscoop is ook hard aan een opknapbeurt toe. Theater De Tempel dat een goede start maakte heeft het ook sinds geruime tijd als bioscoop laten afweten en brengt nu nog slechts bij tijd en wijle filmvoorstellingen, meestal van de Filmliga. Het bioscoopbezoek dat met de komst van de televisie achteruitgegaan was, leefde in 1965 weer op, na de opening van de eerste drive-in bioscoop van Curacao. Die is inmiddels apk gesloten. Gesteld kan worden dat éé4van de grote klappen Voor de bestaande theaters de opening twee jaar geleden van de nieuwe drive-in bioscoop van Angel Job was. De ware nekslag is echter - zoals Alfred Moron ook verklaarde - de acceptatie van video als recreatiemedium. === Teater di sine di antes === <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;"> * Teater Naar * Salon Habana (werd in 1936 Cinelandia) * El Ideal * Teater Brion * Teater Guillermina * Rialto * Teater Asiento (1955-1967?, Emmastad) * Cinelandia - 1936-1986 * Roxy ([[Punda]]) * West End ([[Otrobanda]]) * Royal * Caribe (???-1965, Marie Pompoen)<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462571:mpeg21:a0068|Caribe deze maand dicht|datum=1965-03-17</ref> * Rex (Marchena) * Cine Rio * The Tempel - filmvertoningen v.a. 1981? * Airport Cinemas (Hato) * Drive In (Groot Davelaar) - geopend in 1965 plaats voor 500 auto's * Golden Drive In (Brievengat) - werd later Curacao Festival Center (1990?) * Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) * Paradise Movies </div> {{Appendix}} * bioscoop te Rio Canario rond 1975 * 2012 openluchtbioscoop Mambo Beach NOTES WILLEMSTAD.- E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf|titel=Ta buskando potrèt/dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou|werk=Ekstra|datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20}}</ref> Ta hopi teater a habri, sera, kima i habri bou di otro nòmber. Tin ku a pasa den tempu bon i tin otro ku a pasa den tempu ménos bon. Di tur e teaternan aki por tin hende ainda ku tin potrèt/dokumentashon wardá di e tempu ei, ku lo por yuda masha bon pa traha un dokumental spesial. Ora papia di teaternan di sine na Kòrsou, nos ta referí na entre otro: Teater Naar – Salon Habana – El Ideal – Teater Brion – Teater Guillermina – Rialto – Teater Asiento - Cinelandia – Roxy – West End – Royal – Caribe – Rex - Cine Rio – The Tempel - Airport Cinemas – Drive In (Groot Davelaar) – Golden Drive In – Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) – Paradise Movies – i klaro awor aki The Movies – The Cinemas i Cinemark. Separá di esaki, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. Ta’tin diferente hende ku a traha bendiendo karchi, tumando karchi, --- Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> {{Appendix}} ------------ {{Infobox Artista | birthname = Venancio Domacassé | image = | birthdate = [[1 di aprel]] [[1941]] | lugar_nanse = [[Kòrsou]] | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = Sinematografia | movement = | awards = | website = }} ---------------- == Jossy Mansur == El a bay Dominicus College na Playa. Na 1948 el a bay [[Estadonan Uni di Merka|Merca]] caminda el a caba skol secundario y universidad. Continuando su estudionan el a obtene su D.Litt.den literatural univeral di Susses College of Tehnology, titulo cu ta equivalente na un doctorado na Merca. Titulo di su tesis tabata Early Romanticism in Venezuelan Poetry". E tin tambe un titulo den sicologia y na 1977 ta logra s Ph.D den educacion na Northwestern University. * [[29 di oktober|30]] - [[Konseho Insular]] di [[Aruba]] ta aproba e proposicion di Comision di [[Ortografia]] pa un [[ortografia di Papiamento]] basa riba un kompromiso entre e sistema [[Etimologia|etimologiko]] i esun [[Fonologia|fonologiko]], e asina yama ortografia-[[Jossy Mansur|Mansur]].<ref>{{nl}}{{citeer eb|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460860:mpeg21:a0010|titel=Eilandsraad Aruba neemt spelling Jossy Mansur aan|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-10-30|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Fin di 1976 el a cuminsa traha como redactor di e corant Extra pa Aruba y tabata alaves redactor principal di e corant arubano Prome, tantu pa algun luna desde 1976 y na 1978. tambe redactor principal di e corant arubiano Prome.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460940:mpeg21:a0061|titel=Jossy Mansur reorganiseert jong Prome|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-06|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Na 1976 presidente di comision di ortografia y na 1978 di comision di gramatica Hij was voorzitter van de in 1976 ingestelde spellingscommissie. * in 1974 bracht hij het informatief cultureel maandblad Brindis uit --------------- == Joyce Pereira == - eerste preofschrift dat het papiaments van aruba als focus heeft. Despues di skol secundario, el a studia pa maestro di scol basico. Mientras cu e ta trhando como maestra di scol na Hulanda el a obtene su MO-A den idioma Hulandes. El a bin traha na Colegio Arubano como docente di Hulandes na 1969. E ta bolbe Hulanda na 1971 pa sigui e estudio di MO-B den hulandes na RUG sigui pa un master of arts den idioma y literatura hulandes cu minors den linguismo y Papiamento. Di 1976 te 2012 el a traha na Aruba como docente hulandes y papiamento na diferente institucion di ensenansa: APA lerarenopleiding (despues IPA, unda despues PApiamento a haya un luga importante como materia)<ref name=BonDia">Bon Dia, Mi mester por aporta na e ensenansa aki y na e cambio aki|3 september 2019</ref>, MAO, Colegio Arubano (desde 1993 te ora APA bira IPA, IPA y como docentre invita na Universidat di Korsou. Pereira a traha un par di ana tamb como investigado na Universidat di Aruba. Como specialista den hulandes y papiamento el a yuda cu difrente proyecto pa reforma ensenansa y maneno di idioma y a publica tambe riba temanan aki. Su carera profesional ta hopi liga cu e desaroyo di Papiamento den ensenansa. di e idioma strictamente prohibi pa un idioma di instruccion (Scol Multilingual na 2012) y pa materia di scol secundario na 2002 <ref name=BonDia"/> \Nederlands moet tweede taal worden. Napa, 18 september 1993 ---------------------------- [[File:Penstraat 64, Bolivar koepel - 20652013 - RCE.jpg|thumb|links|Museo Octagon]] '''Museo Octagon''' ta un museo chikito na [[Willemstad]], [[Kòrsou]], situa den bario di [[Pietermaai]]. Het '''Octagon Museum''' is een klein museum in [[Willemstad]], [[Curaçao]]. Het is gelegen aan de Penstraat in de wijk [[Pietermaai]] direct ten westen van het "Avila Beach Hotel". Het museum opende in 1968 en herbergt een tentoonstelling ter nagedachtenis van de band tussen het eiland en de Zuid-Amerikaanse bevrijdingsstrijder [[Simón Bolívar]] (1783-1830).<ref>{{citeer web|url=https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum|titel=Octagon Museum|werk=Curacao.com|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Na een mislukte opstand in 1812 woonde Bolivar, tezamen met zijn zussen Juana en María Antonia, korte tijd in balling op Curaçao. De Curaçaose advocaat en handelaar Mordechai Ricardo bracht hen onder in twee huizen. De zussen waren gehuisvest in een gebouw aan zee, ''De Octagon'' genaamd. Bolívar zelf kreeg een huis op een heuvel met uitzicht op de haven van Willemstad, een gebouw dat niet meer bestaat.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Het beheer wordt gevoerd door Venezuela en Curacao onder de stichting Amigos del Museo Bolivariano (Octagon). == Het bouwwerk == De Octagon is een karakteristiek achthoekig gebouw van twee verdiepingen met een betegelde koepel. Vanwege haar historische en architectonische betekenis werd het gebouw in 1962 door de firma S. E. L. Maduro & Sons aangekocht ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan en aan het toenmalige [[Eilandgebied van de Nederlandse Antillen|eilandgebied Curaçao]] overgedragen als een geschenk aan de Curaçaose burgerij. Sedert 1995 is het gebouw in handen van de stichting Octagon.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645035:mpeg21:a0096|titel=Octagon in private handen|werk=[[Amigoe]]|datum=1995-05-06|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Restauraties vonden plaats in 1962, 1965, 1969 en 1998.<ref>{{citeer web|url=https://curacao-art.com/octagon-museum/|taal=en|titel=Octagon Museum|werk=Curaçao Art|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Nadat het gebouw vervolgens ten prooi viel aan vandalen werd aan de zeezijde de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel verwijderd en nam het hotel op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restauratie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> == Trivia == * In 1969 werden in en om De Octagon opnamen gemaakt van de films ''Simon Bolivar'' met [[Maximilian Schell]] in de hoofdrol als Simon Bolivar en ''The missing paint mistery'' van Captain Kangaroo. * De Nederlandse Antillen gaven in 1987 in de "Simon Bolivar" postzegelserie een postzegel van 60 cent uit met een afbeelding van De Octagon. * Een bezichtiging van de Octagon behoorde tot het programma van de Venezolaanse staatshoofden [[Luis Herrera Campins]] (1983) en [[Jaime Lusinchi]] (1987) tijdens hun officieel bezoek aan Curaçao.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640543:mpeg21:a0099|titel=Twee ministers reizen met Herrera Campins mee|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-02-24|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641981:mpeg21:a0066|titel=Bezoek Lusinchi verstevigt banden tussen Venezuela en Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-11-02|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref> {{Appendix}} *1812 Nadat de eerste fase van de opstand in Venezuela faalde, zocht Simon Bolívar zijn toevlucht op het eiland Curaçao. Hij en zijn twee zussen kwamen berooid aan en waren afhankelijk van de vrijgevigheid van vrienden op het eiland. Advocaat en handelaar Mordechai Ricardo heeft hen in twee huizen ondergebracht. De twee zussen verbleven in het achthoekige gebouw aan zee (Octagon), terwijl Bolívar werkte en studeerde in een klein huis op een heuvel met uitzicht op de drukke haven van Willemstad.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-15}}</ref> *1962 De Octagon werd door de regering van Curacao en S.E.L. Maduro & Sons tot het Octagon Museum benoemd. Het Octagon Museum herbergt de Bolívar tentoonstelling ter nagedachtenis van de verbinding van Curacao met Simón Bolívar (1783-1830). *1998 De Octagon Museum werd gerestaureerd door het Avila Beach Hotel. Het huis op de heuvel waar Simon Bolivar woonde bestaat niet meer, maar het 'Octagon' aan de kust is een onderdeel geworden van het Curacao Monument Foundation en de Octagon Foundation. * het historische en architectonische monument werd in 1962 ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan door S. E. L. Maduro & Sons aangekocht en aan het toenmalige eilandgebied Curacao als een geschenk aan de burgerij van Curacao overgedragen. Nadat het gebouw in de jaren zestig ten prooi viel aan vandalen werd de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel aan de zeezijde verwijderd en nam dit op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restaurantie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|2022-01-31}}</ref></ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|2022-01-16}}</ref> * Dit bijzondere huis is van onverwachte historische betekenis. Het was hier dat de Venezolaanse “Libertador”, de beroemde vrijheidsstrijder Simón Bolívar, een tijdje doorbracht alvorens de strijdkrachten bij elkaar te gaan ronselen die een eind zouden maken aan de Spaanse koloniale overheersing in Zuid-Amerika. Tegenwoordig doet de “Octagon” dienst als een klein museum ter nagedachtenis van de band tussen Curaçao en Simón Bolívar. This quaint-looking house has an unexpected historic significance; it was in this building that the South American “Libertador,” the famous Simón Bolívar, spent time before he set out to assemble the forces that eventually put an end to Spanish colonial rule in South America. Bron: https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum Gezien de historische betekenis van het huis waarin de zusters woonden werd dit in 1998 gerestaureerd en ging dienst doen als museum. In 1998 werd het huis waarin de zusters woonden gerestaureerd door het hotel Avila? in samenwerking met de Curaçao Monument Foundation en de Octagon Foundation. 3r9oauhgfziy4vhye93kk1y3afltxk7 0 8682 192472 165040 2026-06-01T16:52:37Z Caribiana 8320 wikilink 192472 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona | infobox_tipo = escritor | variante = c | luga nacemento = {{CUW}} | tata = Charles Sickman Corsen | mama = Jannetje Juliana Antonia Palm }} '''Oda Blinder''', pseudónimo di '''Maria Yolanda Corsen''' (☆ [[10 di novèmber]] [[1918]] na [[Willemstad]] – † [[30 di yüli]] [[1969]] na [[Kòrsou]]) tabata un poeta di [[Kòrsou]]. E ta okupá, huntu ku e poetanan [[Aletta Beaujon]] i [[Carla van Leeuwen]], un lugá úniko den poesia [[Kòrsou|kurasoleño]] na idioma [[hulandes]].<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://www.indeknipscheer.com/een-talent-dat-te-vroeg-in-de-kiem-gesmoord-is-wim-rutgers/|titel=Een talent dat te vroeg in de kiem gesmoord is|auteur=Rutgers, Wim|werk=IndeKnipscheer|datum=|bezochtdatum=2023-11-16}}</ref> == Bida == Yolanda Corsen tabata yu di Charles Sickman Corsen (1889-1971) i Jannetje Juliana Antonia Palm (1890-1962). El a lanta den un famia [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]], unda e tabata e di dos di seis yu. Despues di logra su Mulo-diploma e ta haya empleo na [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]]. Sin nunka kasa, e ta keda biba serka su mayornan den Mgr. Nieuwindtstraat na [[Otrobanda]]. Apesar di su salú debil, algu ku el a lucha kune durante henter su bida, e ta keda kuida su mayornan. E ta fayesé poko despues di e disturbionan di [[Trinta di Mei]] ku a kambia Kòrsou pa semper. Ta suponé ku Blinder a heredá su inklinashon pa poesia di su welo, [[Joseph Sickman Corsen]] (1855-1911), kende tabata kompositor, eskritor i traduktor. Komo poeta el a haya fama ku e poema ''[[Atardi (poema)|Atardi]]'' (1905), kual a duna inisio na poesia na [[papiamentu]] na [[Kòrsou]]. Famia Corsen ta konta ku un poeta mas den persona di Charles (Chal) Corsen, kende tambe tabata artista plástiko. == Obra di Oda Blinder == === Publikashon separá === *''Brieven van een Curaçaose blinde en andere gedichten''. Prólogo i ilustrashon Charles Eyck. Heerlen: Uitgeverij Winants, 1968 (di dos edishon 1970). * ''Incognito''. Ilustrashon [[Chris Engels|Ch.J.H. Engels]]. Rotterdam: Flamboyant / p, 1973. (awor Haarlem: In de Knipscheer) * ''Verzamelde stilte; Proza en gedichten.'' Redakshon i epílogo Luc Tournier. Amsterdam: Meulenhoff, 1981. * ''Curaçao bij nacht, voorgelezen en andere gedichten.'' Haarlem: In de Knipscheer, 2024. === Publikashon den antologia === * Anonimo (kompilashon), ''Bloemlezing Antilliaans poëzie.'' z.p., z.j. (stencil di skol). * Klaas de Groot (kompilashon), ''Vaar naar de vuurtoren; [Eiland, Isla, Island, Eilân].'' Haarlem: In de Knipscheer, 2010. * Klaas de Groot (kompilashon), ''Grenzenloos, 40 jaar Knipscheerpoëzie.'' Haarlem: In de Knipscheer, 2018. * [[Jules de Palm|J.Ph. de Palm]] i mr. H. Pos (kompilashon), ''Kennismaking met de antilliaanse en de surinaamse poëzie.'' Amsterdam: [[Sticusa]], 1973. * Laurens Vancrevel (kompilashon), ''Spiegel van de surrealistische poëzie in het Nederlands.'' Amsterdam: Meulenhoff, 1989. * Laurens Vancrevel (kompilashon), ''Nieuwe anthologie van de Nederlandse surrealistische poëzie.'' Bloemendaal: Brumes Blondes, 2012. == Riba Oda Blinder (selekshon) == * [[Aart Broek]], ‘Oda Blinder, Verzamelde stilte’, den ''Literair Paspoort'', XXXII - 291, 1981. * Aart G. Broek, ''De kleur van mijn eiland: Aruba, Bonaire, Curaçao, Ideologie en schrijven in het Papiamentu sinds 1863, 1 Geschiedschrijving.'' Leiden: KITLV uitgeverij, 2006, passim. * [[Cola Debrot]], ''Verzameld werk 1, Over Antilliaanse cultuur''. Prepará pa [[Jules de Palm]]. Amsterdam: Meulenhoff, 1985, p. 131, 202, 203. * Jan Dotinga, 'Oda Blinder, dichteres mei furore', den ''De Strikel'', oktober 1965, p. 138-139. * Jan Dotinga, 'Ta de neitins fan Oda Blinder (1918-1969)', den ''De Strikel'', januari 1970, p. 8-9. * Jan Dotinga, Súdlike waarmte yn Nederlânske fersen’, den ''Trotwaer'', 14 ,nr. 1, 1981. * [[Chris Engels|Chris J. Engels]] i J. van de Walle, ''Klein Venetië, Curaçao in vroeger dagen. Een briefwisseling en een beeldverhaal.'' ’s-Hertogenbosch: Aldus Uitgevers, 1990, passim. * Klaas de Groot, ‘Oda Blinder, uit de schaduw’ i ‘Oda Blinder, uit de schaduw’, 2,3 en 4, Blog Werkgroep Caraïbische letteren: ''Caraïbisch Uitzicht'', 16 di oktober 2020, 12 di desèmber 2020, 23 di ougustus 2021, 2 di november 2021. * Klaas de Groot, ‘Oda Blinder, uit de schaduw’, den: ''[[Antilliaans Dagblad]]'', 9 oktober 2021. * Fred de Haas, ‘Oda Blinders’s Brieven van een Curaçaose blinde’, den: ''[[Amigoe]]'', 21 januari 1969. * [[Carel de Haseth]], ‘Brieven van een curaçaose blinde en andere gedichten van Oda Blinder’, den: [[Watapana (revista)|''Watapana'']], volumen 2, nr. 4, 1969-1970, p. 9-12. * Pim Heuvel & Freek van Wel, ''Met eigen stem, Herkenningspunten in de letterkunde van de Nederlandse Antillen en Aruba.'' Assen/Maastricht: Van Gorcum, 1989, passim. * [[Frank Martinus Arion]], ‘Twee dichteressen’, den: ''[[Antilliaanse Cahiers]]'', 3 (1959) nr. 3, p. 55-67. * J.J. Oversteegen, ''Gemunt op wederkeer, Het leven van Cola Debrot vanaf 1948.'' Amsterdam: Meulenhoff, 1994, pp. 33, 114, 154 en 228. * [[Jos de Roo]],‘In haar gedichten kon ze leven’, den: ''Amigoe / Ñapa'', 24 di yuli 1981. * Jos de Roo, ‘Dichten uitlaatklep voor haar eenzaamheid’, den: ''Amigoe / Ñapa'', 31 juli 1981. (vervolg) * [[Wim Rutgers]], ‘Oda Blinders verzamelde gedichten’, den: ''Amigoe / Ñapa'', 31 juli 1981. * Wim Rutgers, ‘Oda Blinder’, den: ''Amigoe / Ñapa'', 25 september 1981. * Wim Rutgers, ''Schrijven is zilver, spreken is goud: oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba.'' Utrecht 1994. (Diss.), passim. * Wim Rutgers, ''De brug van Paramaribo naar Willemstad; Nederlands-Caribische en Caribisch-Nederlandse literatuur 1945-2005.'' Curaçao: FPI/UNA, 2007, passim. * Rob Schouten, ''Maatstaf'', 30, 1982, nummer 1, p. 86. * C.G.M. Smit & W.F. Heuvel, ''Autonoom, Nederlandstalige literatuur op de Antillen.'' Rotterdam: flamboyant / p, 1957, p. 20-23. * [[Chris Engels|Luc Tournier]], ‘Nawoord’, den: Oda Blinder, ''Verzamelde stilte''. Amsterdam: Meulenhoff, 1981, p. 166-167. * Lodewijk Verduin, den: ''Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland'', 29 augustus 2017. * Freek van Wel, ‘De drie Corsens van Curaçao: een taalgebeuren’, den: ''Neerlandica'', 99 (1995) nr. 4, p. 13-16. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =61046200|titulo=Oda Blinder}} {{References}} ;Link eksterno *[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/tag/blinder-oda/ Van en over Oda Blinder op ''Caraïbisch Uitzicht''] *[http://www.indeknipscheer.com/gedicht-van-oda-blinder/ Een gedicht van Oda Blinder op de site van Uitgeverij In de Knipscheer] }} {{DEFAULTSORT:Blinder, Oda}} [[Category:Hende]] [[Category:Poeta]] [[Category:Kòrsou]] [[Category:Pseudónimo]] 6ej656kb7iyqddt2rxw0h9zc94l5qbn 2 8966 192438 191728 2026-06-01T13:31:35Z Caribiana 8320 192438 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Premio Crioyo di Oro]] ----------- {{Databox}} '''Watapana''' tabata un revista literario Antiano ku a keda aktivo principalmente den añanan 1970. E revista a hunga un rol importante den desaroyo di literatura moderno den Antias Hulandes, ofreciendo un plataforma pa escritornan emergente i establecí pa publica nan obra. ==Historia == Revista Watapana a wordo funda na final di añanan 1960, den un periodo di kresemento kultural i literario den Antias Hulandes. For di 1969 te 1974, e revista tabata bou di redakshon di escritor i poeta Carel de Haseth. Durante e periodo aki, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion kultural propio, idioma i identidad. Importansia literario Watapana a ofrece espacio pa publicacion di poesia, prosa i ensayo, tanto den Papiamento komo den Hulandes. E revista a stimulá desarrollo di un voz literario propio den e region i a contribui na reconosimento di literatura Antiano riba un nivel mas amplio. E revista tabata caracterisá pa su enfoke riba: identidad kultural Antiano idioma Papiamento tema sosial i historiko innovacion literario Colaboradornan Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer, Henry Habibe, Carel de Haseth, Oda Blinder, Walter Palm y [[Philomena Wong]]. E revista a sirbi komo un plataforma importante pa esnan aki i otro autor, tantu na kuminsamentu di nan carrera komo durante nan desarrollo literario. Legado Aunque Watapana no ta wordo publica mas, e ta konsiderá komo un revista influyente den historia di literatura Antiano. E a yuda forma un generacion di escritornan i a contribui na fortalecemento di expresion literario den e region. Publicacionnan manera Watapana a pone fundeshi pa desarrollo posterior di literatura den Papiamento i pa mayor balorisacion di cultura lokal. --------------- '''''Bolívar en Curazao, leyenda histórica''''' ta un obra literario-históriko di e historiadó di Kòrsou John de Pool (1873–1947), ku ta trata di e estadia di e libertadó suramerikano Simón Bolívar na Curaçao na aña 1812. E obra ta kombiná elementonan históriko ku fikshon, i ta eksplorá un periodo relativamente deskonocí den bida di Bolívar. == Orígen i publikashon == John de Pool a skirbi e obra na 1935 na Panamá, den idioma spaño, bou di e título El primer chispazo del genio. Inicialmente, e texto no a wòrdu publiká komo buki, sino a aparesé komo un serie di artikulonan. Na 1944, e novela a wòrdu publiká den varios entrega den revista El Mundo Israelita na Caracas. Na 1988, un edishon bílíngue (spaño-hulandes) di e obra a sali na Amsterdam, ku patrocinio di e presidente Venezolano Jaime Lusinchi. E publikashon a tuma lugá ku sosten finansiero di organisashonnan manera Sticusa i OKSNA, ku un tirashi di 5.000 ehèmplar. E edishon aki tabata inkluí: un introdukshon di L.W. Statius van Eps i E. Luckman-Levy Maduro un epílogo di historiadó Venezolano Roberto Palacios Kontenido E obra ta deskribí e estadia di tres luna ku Simón Bolívar a pasa na Curaçao na 1812, despues di su retirada for di Venezuela durante e lucha pa independencia. Un figura sentral den e historia ta Mordechay Ricardo (1771–1842), un abogado i miembro prominente di e komunidat sefardí di Kòrsou. Segun e relato, Ricardo ta fungí komo anfitrión di Bolívar i tin un influensia importante riba su desaroyo ideológiko. De Pool ta presenta Ricardo komo un hòmber eduká i comprometé ku e idealnan di libertat, i ta sugerí ku e kontakto entre ambos a yudá forma e pensamiento polítiko di Bolívar. Karakter históriko Aunke e obra ta basa riba echonan históriko real — manera e estadia di Bolívar na Kòrsou despues di su huida for di Puerto Cabello — e autor a tuma sierto libertat literario. Por ehèmpel: no tur dialogo i interakshon ta dokumentá histórikamente e influensia di Mordechay Ricardo riba Bolívar ta parcialmente interpretativo Sinembargo, e obra ta konsiderá importante pasobra: e ilumina un periodo poko dokumentá e propone un posible punto di infleksion den bida di Bolívar Segun e narrativa, despues di su estadia na Kòrsou, Bolívar a reanudá su lucha na Cartagena, unda el a desaroyá ideanan ku lo keda reflehá despues den su famoso Manifiesto de Cartagena. Recepshon i influensia E obra di De Pool a generá interes entre historiadónan, spesialmente na Venezuela, pasobra el ta trata di yena un “punto siego” den bida di Bolívar. Algun investigadónan a defendé e plausibilidat di e interpretashon, miéntras otro nan a señalá ineksaktitutnan históriko den e relato. A manera di rekonosementu di e publikashon, e servisio postal Venezolano a emiti stèmpelnan konmemorativo ku: e portada di e buki e figura di Mordechay Ricardo Signifikashon Bolívar en Curazao ta un ehèmpel di kon literatura i historia por interkonektá pa reinterpretá pasado. E obra: pone atenshon riba e ròl di Curaçao den historia regional reskatá figura históricamente deskonocí manera Mordechay Ricardo kontribuí na diskushon tokante e formashon ideológiko di Simón Bolívar ----------- {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. ----------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Premio Crioyo di Oro''' ta un premio nacional di Aruba cu a nace como ''lifetime achievement award'' pa reconoce, balora y celebra excelencia artistico y personanan den nos comunidad cu a dedica nan bida largo na desaroyo cultural di Aruba. Premio nacional “Crioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na persona y instancia? local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. Entrega di e premio ta sucede na fin di ana en un concierto di gala como homenahe na e ganao. Desde ana 2022 a duna publico por nomina pa medio di e plataforma digital un persona cu nan ta desea pa icibi e premio y na aña 2023 a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. == Ganador ''lifetime achievement award''== * 2021 − [[Jossy Brokke]] * 2022 − [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 − [[Robert Jeand'or]] Na aña 2021 Jossy Brokke Jr. tabata e prome artista cu a wordo homenahea y otorga e premio nacional aki pa su excelencia artistico y pa 65 aña di aporte na desaroyo cultural di Aruba. Na 2022, despues di un luna largo cu comunidad general por a nomina nan faborito, a toca turno na Maybelline ArendsCroes pa ricibi e premio nacional aki. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na baluartenan local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/09/AM230916.pdf Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 1 di december], Awemainta (16 di september 2023)</ref> E aña aki Fundacion Go Cultura a anuncia un bes mas cu publico general por participa den e proceso di nominacion pa e proximo persona, personanan of grupo(nan) cu lo ricibi e premio aki. Durante e prome dia cu e plataforma di nominacion a bira publico, por a nota un record di 338 nominacion cu a drenta. Pues por a nota un reaccion instantaneo hopi grandi for di nos comunidad cu a nomina varios persona cu nan ta desea di mira ricibi e premio prestigioso aki. Pa un persona por wordo considera pa ricibi e premio principal door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e Industrianan Cultural y Creativo di Aruba, impactando desaroyo cultural, social y hasta economico. E aña aki, a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. Den e pagina di nominacion, por lesa tur detaye di e categorianan nobo aki. Den luna di october proximo lo anuncia nomber di e ganadonan di e premio aki pa 2023. Esaki lo habri caminda tambe pa e celebracion y homenahe di gala cu lo tuma luga dia 1 di december 2023. Publico por asisti na esaki, manera cu tabata e caso e prome dos añanan. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. Abo tambe por nomina bo baluarte cultural faborito y bo por nomina mas cu un persona. Nos ta invita bo pa scan e QR-code pa bo haya acceso na e pagina digital of bishita e pagina di Go Cultura Foundation riba Facebook pa bo por click riba e link pa bo haci bo nominacion. {{Appendix}} ​E Premio Nacional Crioyo di Oro ta un reconocemento anual introducí na 2021 pa honra y stimula baluartenan di e arte di tarima (performing arts) na Aruba. E premio ta otorgá pa Fundacion Go Cultura na individuanan ku a dedica nan bida na desaroyo cultural di e isla, impactando positivamente e comunidad cu nan talento y entrega.​ diario.aw|Masnoticia.com == Ganadornan di e Premio Crioyo di Oro == Aki bou ta un lista di e ganadornan principal di e premio:​ * 2021: Jossy Brokke Jr. – E prome recipiente di e premio, honrá pa su 65 aña di kontribushon na teatro, televisión y desaroyo cultural di Aruba. ​ * 2022: Maybelline Arends-Croes – Reconosí pa su mas di 53 aña komo músico, docente, cantante y compositor, y pa su papel den formashon di generashonnan nobo di artista. ​ * 2023: Robert Jeand’or – Honrá pa su trayectoria komo cantante, músico, arreglista y productor, y pa su impacto duradero riba e panorama musical di Aruba. ​ == Categoriannan adicional == A partir di 2023, e premio a introducí tres kategoriannan nobo:​ Masnoticia.com|diario.aw|Aruba Native * Premio Estímulo – Pa talento nobo ku ta lanta den e esena kultural.​ * Premio Kontribuidor di Excelencia – Pa individuanan ku a duna un aporte sobresaliente na e kultura.​ * Homenahe postumo – Pa honra e legado di esnan ku a fayesé pero a laga un marka profundo den e kultura di Aruba. ​ == Ceremonia di Gala == E premio ta ser entregá durante un anochi di gala ku ta inkluí presentashonnan musical y artistiko, celebrando e kontribushon di e ganadornan. E evento ta habri pa e público y ta sirbi komo un momento di uní pa e comunidad kultural di Aruba.​ Si bo ta interesa den mas informashon of bo ke nomina un baluarte kultural pa e proximo edishon, bo por bishita e página di Fundacion Go Cultura riba Facebook. of cultura.aw ---------------- hs27yghuyjx46o1hac9ccx8qyatepzo 192439 192438 2026-06-01T13:33:46Z Caribiana 8320 192439 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Premio Crioyo di Oro]] ----------- {{Databox}} '''Watapana''' tabata un revista literario Antiano ku a keda aktivo principalmente den añanan 1970. E revista a hunga un rol importante den desaroyo di literatura moderno den Antias Hulandes, ofreciendo un plataforma pa escritornan emergente i establecí pa publica nan obra. (2) Taal- en letterkundig tijdschrift dat van 1968-1972 is verschenen. De Arubaanse dichter Henry Habibe is als oprichter en redacteur de stuwende kracht hierachter geweest. Het blad besteedde veel aandacht aan het Papiamentu; twee themanummers zijn geheel in het Spaans verschenen (zie @: Letterkunde in de Nederlandse Antillen).<ref>[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], den;Encyclopedie van Curacao</ref> ==Historia == Revista Watapana a wordo funda na final di añanan 1960, den un periodo di kresemento kultural i literario den Antias Hulandes. For di 1969 te 1974, e revista tabata bou di redakshon di escritor i poeta Carel de Haseth. Durante e periodo aki, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion kultural propio, idioma i identidad. Importansia literario Watapana a ofrece espacio pa publicacion di poesia, prosa i ensayo, tanto den Papiamento komo den Hulandes. E revista a stimulá desarrollo di un voz literario propio den e region i a contribui na reconosimento di literatura Antiano riba un nivel mas amplio. E revista tabata caracterisá pa su enfoke riba: identidad kultural Antiano idioma Papiamento tema sosial i historiko innovacion literario Colaboradornan Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer, Henry Habibe, Carel de Haseth, Oda Blinder, Walter Palm y [[Philomena Wong]]. E revista a sirbi komo un plataforma importante pa esnan aki i otro autor, tantu na kuminsamentu di nan carrera komo durante nan desarrollo literario. Legado Aunque Watapana no ta wordo publica mas, e ta konsiderá komo un revista influyente den historia di literatura Antiano. E a yuda forma un generacion di escritornan i a contribui na fortalecemento di expresion literario den e region. Publicacionnan manera Watapana a pone fundeshi pa desarrollo posterior di literatura den Papiamento i pa mayor balorisacion di cultura lokal. --------------- '''''Bolívar en Curazao, leyenda histórica''''' ta un obra literario-históriko di e historiadó di Kòrsou John de Pool (1873–1947), ku ta trata di e estadia di e libertadó suramerikano Simón Bolívar na Curaçao na aña 1812. E obra ta kombiná elementonan históriko ku fikshon, i ta eksplorá un periodo relativamente deskonocí den bida di Bolívar. == Orígen i publikashon == John de Pool a skirbi e obra na 1935 na Panamá, den idioma spaño, bou di e título El primer chispazo del genio. Inicialmente, e texto no a wòrdu publiká komo buki, sino a aparesé komo un serie di artikulonan. Na 1944, e novela a wòrdu publiká den varios entrega den revista El Mundo Israelita na Caracas. Na 1988, un edishon bílíngue (spaño-hulandes) di e obra a sali na Amsterdam, ku patrocinio di e presidente Venezolano Jaime Lusinchi. E publikashon a tuma lugá ku sosten finansiero di organisashonnan manera Sticusa i OKSNA, ku un tirashi di 5.000 ehèmplar. E edishon aki tabata inkluí: un introdukshon di L.W. Statius van Eps i E. Luckman-Levy Maduro un epílogo di historiadó Venezolano Roberto Palacios Kontenido E obra ta deskribí e estadia di tres luna ku Simón Bolívar a pasa na Curaçao na 1812, despues di su retirada for di Venezuela durante e lucha pa independencia. Un figura sentral den e historia ta Mordechay Ricardo (1771–1842), un abogado i miembro prominente di e komunidat sefardí di Kòrsou. Segun e relato, Ricardo ta fungí komo anfitrión di Bolívar i tin un influensia importante riba su desaroyo ideológiko. De Pool ta presenta Ricardo komo un hòmber eduká i comprometé ku e idealnan di libertat, i ta sugerí ku e kontakto entre ambos a yudá forma e pensamiento polítiko di Bolívar. Karakter históriko Aunke e obra ta basa riba echonan históriko real — manera e estadia di Bolívar na Kòrsou despues di su huida for di Puerto Cabello — e autor a tuma sierto libertat literario. Por ehèmpel: no tur dialogo i interakshon ta dokumentá histórikamente e influensia di Mordechay Ricardo riba Bolívar ta parcialmente interpretativo Sinembargo, e obra ta konsiderá importante pasobra: e ilumina un periodo poko dokumentá e propone un posible punto di infleksion den bida di Bolívar Segun e narrativa, despues di su estadia na Kòrsou, Bolívar a reanudá su lucha na Cartagena, unda el a desaroyá ideanan ku lo keda reflehá despues den su famoso Manifiesto de Cartagena. Recepshon i influensia E obra di De Pool a generá interes entre historiadónan, spesialmente na Venezuela, pasobra el ta trata di yena un “punto siego” den bida di Bolívar. Algun investigadónan a defendé e plausibilidat di e interpretashon, miéntras otro nan a señalá ineksaktitutnan históriko den e relato. A manera di rekonosementu di e publikashon, e servisio postal Venezolano a emiti stèmpelnan konmemorativo ku: e portada di e buki e figura di Mordechay Ricardo Signifikashon Bolívar en Curazao ta un ehèmpel di kon literatura i historia por interkonektá pa reinterpretá pasado. E obra: pone atenshon riba e ròl di Curaçao den historia regional reskatá figura históricamente deskonocí manera Mordechay Ricardo kontribuí na diskushon tokante e formashon ideológiko di Simón Bolívar ----------- {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. ----------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Premio Crioyo di Oro''' ta un premio nacional di Aruba cu a nace como ''lifetime achievement award'' pa reconoce, balora y celebra excelencia artistico y personanan den nos comunidad cu a dedica nan bida largo na desaroyo cultural di Aruba. Premio nacional “Crioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na persona y instancia? local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. Entrega di e premio ta sucede na fin di ana en un concierto di gala como homenahe na e ganao. Desde ana 2022 a duna publico por nomina pa medio di e plataforma digital un persona cu nan ta desea pa icibi e premio y na aña 2023 a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. == Ganador ''lifetime achievement award''== * 2021 − [[Jossy Brokke]] * 2022 − [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 − [[Robert Jeand'or]] Na aña 2021 Jossy Brokke Jr. tabata e prome artista cu a wordo homenahea y otorga e premio nacional aki pa su excelencia artistico y pa 65 aña di aporte na desaroyo cultural di Aruba. Na 2022, despues di un luna largo cu comunidad general por a nomina nan faborito, a toca turno na Maybelline ArendsCroes pa ricibi e premio nacional aki. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na baluartenan local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/09/AM230916.pdf Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 1 di december], Awemainta (16 di september 2023)</ref> E aña aki Fundacion Go Cultura a anuncia un bes mas cu publico general por participa den e proceso di nominacion pa e proximo persona, personanan of grupo(nan) cu lo ricibi e premio aki. Durante e prome dia cu e plataforma di nominacion a bira publico, por a nota un record di 338 nominacion cu a drenta. Pues por a nota un reaccion instantaneo hopi grandi for di nos comunidad cu a nomina varios persona cu nan ta desea di mira ricibi e premio prestigioso aki. Pa un persona por wordo considera pa ricibi e premio principal door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e Industrianan Cultural y Creativo di Aruba, impactando desaroyo cultural, social y hasta economico. E aña aki, a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. Den e pagina di nominacion, por lesa tur detaye di e categorianan nobo aki. Den luna di october proximo lo anuncia nomber di e ganadonan di e premio aki pa 2023. Esaki lo habri caminda tambe pa e celebracion y homenahe di gala cu lo tuma luga dia 1 di december 2023. Publico por asisti na esaki, manera cu tabata e caso e prome dos añanan. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. Abo tambe por nomina bo baluarte cultural faborito y bo por nomina mas cu un persona. Nos ta invita bo pa scan e QR-code pa bo haya acceso na e pagina digital of bishita e pagina di Go Cultura Foundation riba Facebook pa bo por click riba e link pa bo haci bo nominacion. {{Appendix}} ​E Premio Nacional Crioyo di Oro ta un reconocemento anual introducí na 2021 pa honra y stimula baluartenan di e arte di tarima (performing arts) na Aruba. E premio ta otorgá pa Fundacion Go Cultura na individuanan ku a dedica nan bida na desaroyo cultural di e isla, impactando positivamente e comunidad cu nan talento y entrega.​ diario.aw|Masnoticia.com == Ganadornan di e Premio Crioyo di Oro == Aki bou ta un lista di e ganadornan principal di e premio:​ * 2021: Jossy Brokke Jr. – E prome recipiente di e premio, honrá pa su 65 aña di kontribushon na teatro, televisión y desaroyo cultural di Aruba. ​ * 2022: Maybelline Arends-Croes – Reconosí pa su mas di 53 aña komo músico, docente, cantante y compositor, y pa su papel den formashon di generashonnan nobo di artista. ​ * 2023: Robert Jeand’or – Honrá pa su trayectoria komo cantante, músico, arreglista y productor, y pa su impacto duradero riba e panorama musical di Aruba. ​ == Categoriannan adicional == A partir di 2023, e premio a introducí tres kategoriannan nobo:​ Masnoticia.com|diario.aw|Aruba Native * Premio Estímulo – Pa talento nobo ku ta lanta den e esena kultural.​ * Premio Kontribuidor di Excelencia – Pa individuanan ku a duna un aporte sobresaliente na e kultura.​ * Homenahe postumo – Pa honra e legado di esnan ku a fayesé pero a laga un marka profundo den e kultura di Aruba. ​ == Ceremonia di Gala == E premio ta ser entregá durante un anochi di gala ku ta inkluí presentashonnan musical y artistiko, celebrando e kontribushon di e ganadornan. E evento ta habri pa e público y ta sirbi komo un momento di uní pa e comunidad kultural di Aruba.​ Si bo ta interesa den mas informashon of bo ke nomina un baluarte kultural pa e proximo edishon, bo por bishita e página di Fundacion Go Cultura riba Facebook. of cultura.aw ---------------- r5d2p1nl5qd6sukxn01ardv48nk694q 192440 192439 2026-06-01T13:55:46Z Caribiana 8320 192440 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Premio Crioyo di Oro]] ----------- {{Databox}} '''Watapana''' tabata un revista literario Antiano cu a sali publica entre 1968 y 1972.<ref name=:'1">[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], den;Encyclopedie van Curaçao</ref> E revista a hunga un rol importante den desaroyo di literatura moderno den [[Antias Hulandes]], ofreciendo un plataforma pa escritornan emergente y establecí pa publica nan obra. (2) Taal- en letterkundig tijdschrift dat van 1968-1972 is verschenen. De Arubaanse dichter Henry Habibe is als oprichter en redacteur de stuwende kracht hierachter geweest. Het blad besteedde veel aandacht aan het Papiamentu; twee themanummers zijn geheel in het Spaans verschenen (zie @: Letterkunde in de Nederlandse Antillen).<ref name=:'1">[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], den;Encyclopedie van Curacao</ref> ==Historia == Revista Watapana a wordo funda na final di añanan 1960, den un periodo di kresemento kultural i literario den Antias Hulandes. For di 1969 te 1974, e revista tabata bou di redakshon di escritor i poeta Carel de Haseth. Durante e periodo aki, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion kultural propio, idioma i identidad. Importansia literario Watapana a ofrece espacio pa publicacion di poesia, prosa i ensayo, tanto den Papiamento komo den Hulandes. E revista a stimulá desarrollo di un voz literario propio den e region i a contribui na reconosimento di literatura Antiano riba un nivel mas amplio. E revista tabata caracterisá pa su enfoke riba: identidad kultural Antiano idioma Papiamento tema sosial i historiko innovacion literario Colaboradornan Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer, Henry Habibe, Carel de Haseth, Oda Blinder, Walter Palm y [[Philomena Wong]]. E revista a sirbi komo un plataforma importante pa esnan aki i otro autor, tantu na kuminsamentu di nan carrera komo durante nan desarrollo literario. Legado Aunque Watapana no ta wordo publica mas, e ta konsiderá komo un revista influyente den historia di literatura Antiano. E a yuda forma un generacion di escritornan i a contribui na fortalecemento di expresion literario den e region. Publicacionnan manera Watapana a pone fundeshi pa desarrollo posterior di literatura den Papiamento i pa mayor balorisacion di cultura lokal. --------------- '''''Bolívar en Curazao, leyenda histórica''''' ta un obra literario-históriko di e historiadó di Kòrsou John de Pool (1873–1947), ku ta trata di e estadia di e libertadó suramerikano Simón Bolívar na Curaçao na aña 1812. E obra ta kombiná elementonan históriko ku fikshon, i ta eksplorá un periodo relativamente deskonocí den bida di Bolívar. == Orígen i publikashon == John de Pool a skirbi e obra na 1935 na Panamá, den idioma spaño, bou di e título El primer chispazo del genio. Inicialmente, e texto no a wòrdu publiká komo buki, sino a aparesé komo un serie di artikulonan. Na 1944, e novela a wòrdu publiká den varios entrega den revista El Mundo Israelita na Caracas. Na 1988, un edishon bílíngue (spaño-hulandes) di e obra a sali na Amsterdam, ku patrocinio di e presidente Venezolano Jaime Lusinchi. E publikashon a tuma lugá ku sosten finansiero di organisashonnan manera Sticusa i OKSNA, ku un tirashi di 5.000 ehèmplar. E edishon aki tabata inkluí: un introdukshon di L.W. Statius van Eps i E. Luckman-Levy Maduro un epílogo di historiadó Venezolano Roberto Palacios Kontenido E obra ta deskribí e estadia di tres luna ku Simón Bolívar a pasa na Curaçao na 1812, despues di su retirada for di Venezuela durante e lucha pa independencia. Un figura sentral den e historia ta Mordechay Ricardo (1771–1842), un abogado i miembro prominente di e komunidat sefardí di Kòrsou. Segun e relato, Ricardo ta fungí komo anfitrión di Bolívar i tin un influensia importante riba su desaroyo ideológiko. De Pool ta presenta Ricardo komo un hòmber eduká i comprometé ku e idealnan di libertat, i ta sugerí ku e kontakto entre ambos a yudá forma e pensamiento polítiko di Bolívar. Karakter históriko Aunke e obra ta basa riba echonan históriko real — manera e estadia di Bolívar na Kòrsou despues di su huida for di Puerto Cabello — e autor a tuma sierto libertat literario. Por ehèmpel: no tur dialogo i interakshon ta dokumentá histórikamente e influensia di Mordechay Ricardo riba Bolívar ta parcialmente interpretativo Sinembargo, e obra ta konsiderá importante pasobra: e ilumina un periodo poko dokumentá e propone un posible punto di infleksion den bida di Bolívar Segun e narrativa, despues di su estadia na Kòrsou, Bolívar a reanudá su lucha na Cartagena, unda el a desaroyá ideanan ku lo keda reflehá despues den su famoso Manifiesto de Cartagena. Recepshon i influensia E obra di De Pool a generá interes entre historiadónan, spesialmente na Venezuela, pasobra el ta trata di yena un “punto siego” den bida di Bolívar. Algun investigadónan a defendé e plausibilidat di e interpretashon, miéntras otro nan a señalá ineksaktitutnan históriko den e relato. A manera di rekonosementu di e publikashon, e servisio postal Venezolano a emiti stèmpelnan konmemorativo ku: e portada di e buki e figura di Mordechay Ricardo Signifikashon Bolívar en Curazao ta un ehèmpel di kon literatura i historia por interkonektá pa reinterpretá pasado. E obra: pone atenshon riba e ròl di Curaçao den historia regional reskatá figura históricamente deskonocí manera Mordechay Ricardo kontribuí na diskushon tokante e formashon ideológiko di Simón Bolívar ----------- {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. ----------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Premio Crioyo di Oro''' ta un premio nacional di Aruba cu a nace como ''lifetime achievement award'' pa reconoce, balora y celebra excelencia artistico y personanan den nos comunidad cu a dedica nan bida largo na desaroyo cultural di Aruba. Premio nacional “Crioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na persona y instancia? local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. Entrega di e premio ta sucede na fin di ana en un concierto di gala como homenahe na e ganao. Desde ana 2022 a duna publico por nomina pa medio di e plataforma digital un persona cu nan ta desea pa icibi e premio y na aña 2023 a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. == Ganador ''lifetime achievement award''== * 2021 − [[Jossy Brokke]] * 2022 − [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 − [[Robert Jeand'or]] Na aña 2021 Jossy Brokke Jr. tabata e prome artista cu a wordo homenahea y otorga e premio nacional aki pa su excelencia artistico y pa 65 aña di aporte na desaroyo cultural di Aruba. Na 2022, despues di un luna largo cu comunidad general por a nomina nan faborito, a toca turno na Maybelline ArendsCroes pa ricibi e premio nacional aki. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na baluartenan local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/09/AM230916.pdf Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 1 di december], Awemainta (16 di september 2023)</ref> E aña aki Fundacion Go Cultura a anuncia un bes mas cu publico general por participa den e proceso di nominacion pa e proximo persona, personanan of grupo(nan) cu lo ricibi e premio aki. Durante e prome dia cu e plataforma di nominacion a bira publico, por a nota un record di 338 nominacion cu a drenta. Pues por a nota un reaccion instantaneo hopi grandi for di nos comunidad cu a nomina varios persona cu nan ta desea di mira ricibi e premio prestigioso aki. Pa un persona por wordo considera pa ricibi e premio principal door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e Industrianan Cultural y Creativo di Aruba, impactando desaroyo cultural, social y hasta economico. E aña aki, a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. Den e pagina di nominacion, por lesa tur detaye di e categorianan nobo aki. Den luna di october proximo lo anuncia nomber di e ganadonan di e premio aki pa 2023. Esaki lo habri caminda tambe pa e celebracion y homenahe di gala cu lo tuma luga dia 1 di december 2023. Publico por asisti na esaki, manera cu tabata e caso e prome dos añanan. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. Abo tambe por nomina bo baluarte cultural faborito y bo por nomina mas cu un persona. Nos ta invita bo pa scan e QR-code pa bo haya acceso na e pagina digital of bishita e pagina di Go Cultura Foundation riba Facebook pa bo por click riba e link pa bo haci bo nominacion. {{Appendix}} ​E Premio Nacional Crioyo di Oro ta un reconocemento anual introducí na 2021 pa honra y stimula baluartenan di e arte di tarima (performing arts) na Aruba. E premio ta otorgá pa Fundacion Go Cultura na individuanan ku a dedica nan bida na desaroyo cultural di e isla, impactando positivamente e comunidad cu nan talento y entrega.​ diario.aw|Masnoticia.com == Ganadornan di e Premio Crioyo di Oro == Aki bou ta un lista di e ganadornan principal di e premio:​ * 2021: Jossy Brokke Jr. – E prome recipiente di e premio, honrá pa su 65 aña di kontribushon na teatro, televisión y desaroyo cultural di Aruba. ​ * 2022: Maybelline Arends-Croes – Reconosí pa su mas di 53 aña komo músico, docente, cantante y compositor, y pa su papel den formashon di generashonnan nobo di artista. ​ * 2023: Robert Jeand’or – Honrá pa su trayectoria komo cantante, músico, arreglista y productor, y pa su impacto duradero riba e panorama musical di Aruba. ​ == Categoriannan adicional == A partir di 2023, e premio a introducí tres kategoriannan nobo:​ Masnoticia.com|diario.aw|Aruba Native * Premio Estímulo – Pa talento nobo ku ta lanta den e esena kultural.​ * Premio Kontribuidor di Excelencia – Pa individuanan ku a duna un aporte sobresaliente na e kultura.​ * Homenahe postumo – Pa honra e legado di esnan ku a fayesé pero a laga un marka profundo den e kultura di Aruba. ​ == Ceremonia di Gala == E premio ta ser entregá durante un anochi di gala ku ta inkluí presentashonnan musical y artistiko, celebrando e kontribushon di e ganadornan. E evento ta habri pa e público y ta sirbi komo un momento di uní pa e comunidad kultural di Aruba.​ Si bo ta interesa den mas informashon of bo ke nomina un baluarte kultural pa e proximo edishon, bo por bishita e página di Fundacion Go Cultura riba Facebook. of cultura.aw ---------------- q9cbsrfa8s3f7g4xob481cvfbi88pdd 192441 192440 2026-06-01T14:12:12Z Caribiana 8320 192441 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Premio Crioyo di Oro]] ----------- {{Databox}} '''Watapana''' tabata un revista literario Antiano cu a sali publica entre 1968 y 1972.<ref name=:'1">[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], den;Encyclopedie van Curaçao</ref> E revista a hunga un rol importante den desaroyo di [[literatura]] moderno den [[Antias Hulandes]], ofreciendo un plataforma pa escritornan emergente y establecí pa publica nan obra. (2) Taal- en letterkundig tijdschrift dat van 1968-1972 is verschenen. De Arubaanse dichter Henry Habibe is als oprichter en redacteur de stuwende kracht hierachter geweest. Het blad besteedde veel aandacht aan het Papiamentu; twee themanummers zijn geheel in het Spaans verschenen (zie @: Letterkunde in de Nederlandse Antillen).<ref name=:'1">[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], den;Encyclopedie van Curacao</ref> ==Historia == Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na Den Haag i posteriormente na Nijmegen, unda e sekretariado tabata situa.Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). El a wordo fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"><ref>De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025.</ref> E revista tabata enfoká riba literatura, idioma i identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.<ref>Habibe, Henry – biografische informatie.</ref> Revista Watapana a wordo funda na final di añanan 1960, den un periodo di kresemento kultural i literario den Antias Hulandes. For di 1969 te 1974, e revista tabata bou di redakshon di escritor i poeta [[Carel de Haseth]]. Durante e periodo aki, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion kultural propio, idioma y identidad. ==Importansia literario== Watapana a ofrece espacio pa publicacion di poesia, prosa i ensayo, tanto den Papiamento komo den Hulandes. E revista a stimulá desarrollo di un voz literario propio den e region i a contribui na reconosimento di literatura Antiano riba un nivel mas amplio. E revista tabata caracterisá pa su enfoke riba: identidad kultural Antiano idioma Papiamento tema sosial i historiko innovacion literario Colaboradornan Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer, Henry Habibe, Carel de Haseth, Oda Blinder, Walter Palm y [[Philomena Wong]]. E revista a sirbi komo un plataforma importante pa esnan aki i otro autor, tantu na kuminsamentu di nan carrera komo durante nan desarrollo literario. Legado Aunque Watapana no ta wordo publica mas, e ta konsiderá komo un revista influyente den historia di literatura Antiano. E a yuda forma un generacion di escritornan i a contribui na fortalecemento di expresion literario den e region. Publicacionnan manera Watapana a pone fundeshi pa desarrollo posterior di literatura den Papiamento i pa mayor balorisacion di cultura lokal. ------- Watapana tabata un revista literario di Antias Hulandes, fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario Henry Habibe.De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba literatura, idioma i identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Historia Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na Den Haag i posteriormente na Nijmegen, unda e sekretariado tabata situa.Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” i a aparece tres biaha pa aña.Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Redakshon E promé redakshon di Watapana a inclui: Henry Habibe G. Pestana R. López-Ramírez O. Kwas A. DaalWatapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: Ramón Todd Dandaré Carel de Haseth Pedro Velásquez Lloyd NarainDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. Kontenido i orientacion Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamento Hulandes SpañóDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Autor i colaboradornan Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. Publicacion Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Importansia i legado Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". --------------- '''''Bolívar en Curazao, leyenda histórica''''' ta un obra literario-históriko di e historiadó di Kòrsou John de Pool (1873–1947), ku ta trata di e estadia di e libertadó suramerikano Simón Bolívar na Curaçao na aña 1812. E obra ta kombiná elementonan históriko ku fikshon, i ta eksplorá un periodo relativamente deskonocí den bida di Bolívar. == Orígen i publikashon == John de Pool a skirbi e obra na 1935 na Panamá, den idioma spaño, bou di e título El primer chispazo del genio. Inicialmente, e texto no a wòrdu publiká komo buki, sino a aparesé komo un serie di artikulonan. Na 1944, e novela a wòrdu publiká den varios entrega den revista El Mundo Israelita na Caracas. Na 1988, un edishon bílíngue (spaño-hulandes) di e obra a sali na Amsterdam, ku patrocinio di e presidente Venezolano Jaime Lusinchi. E publikashon a tuma lugá ku sosten finansiero di organisashonnan manera Sticusa i OKSNA, ku un tirashi di 5.000 ehèmplar. E edishon aki tabata inkluí: un introdukshon di L.W. Statius van Eps i E. Luckman-Levy Maduro un epílogo di historiadó Venezolano Roberto Palacios Kontenido E obra ta deskribí e estadia di tres luna ku Simón Bolívar a pasa na Curaçao na 1812, despues di su retirada for di Venezuela durante e lucha pa independencia. Un figura sentral den e historia ta Mordechay Ricardo (1771–1842), un abogado i miembro prominente di e komunidat sefardí di Kòrsou. Segun e relato, Ricardo ta fungí komo anfitrión di Bolívar i tin un influensia importante riba su desaroyo ideológiko. De Pool ta presenta Ricardo komo un hòmber eduká i comprometé ku e idealnan di libertat, i ta sugerí ku e kontakto entre ambos a yudá forma e pensamiento polítiko di Bolívar. Karakter históriko Aunke e obra ta basa riba echonan históriko real — manera e estadia di Bolívar na Kòrsou despues di su huida for di Puerto Cabello — e autor a tuma sierto libertat literario. Por ehèmpel: no tur dialogo i interakshon ta dokumentá histórikamente e influensia di Mordechay Ricardo riba Bolívar ta parcialmente interpretativo Sinembargo, e obra ta konsiderá importante pasobra: e ilumina un periodo poko dokumentá e propone un posible punto di infleksion den bida di Bolívar Segun e narrativa, despues di su estadia na Kòrsou, Bolívar a reanudá su lucha na Cartagena, unda el a desaroyá ideanan ku lo keda reflehá despues den su famoso Manifiesto de Cartagena. Recepshon i influensia E obra di De Pool a generá interes entre historiadónan, spesialmente na Venezuela, pasobra el ta trata di yena un “punto siego” den bida di Bolívar. Algun investigadónan a defendé e plausibilidat di e interpretashon, miéntras otro nan a señalá ineksaktitutnan históriko den e relato. A manera di rekonosementu di e publikashon, e servisio postal Venezolano a emiti stèmpelnan konmemorativo ku: e portada di e buki e figura di Mordechay Ricardo Signifikashon Bolívar en Curazao ta un ehèmpel di kon literatura i historia por interkonektá pa reinterpretá pasado. E obra: pone atenshon riba e ròl di Curaçao den historia regional reskatá figura históricamente deskonocí manera Mordechay Ricardo kontribuí na diskushon tokante e formashon ideológiko di Simón Bolívar ----------- {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. ----------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Premio Crioyo di Oro''' ta un premio nacional di Aruba cu a nace como ''lifetime achievement award'' pa reconoce, balora y celebra excelencia artistico y personanan den nos comunidad cu a dedica nan bida largo na desaroyo cultural di Aruba. Premio nacional “Crioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na persona y instancia? local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. Entrega di e premio ta sucede na fin di ana en un concierto di gala como homenahe na e ganao. Desde ana 2022 a duna publico por nomina pa medio di e plataforma digital un persona cu nan ta desea pa icibi e premio y na aña 2023 a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. == Ganador ''lifetime achievement award''== * 2021 − [[Jossy Brokke]] * 2022 − [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 − [[Robert Jeand'or]] Na aña 2021 Jossy Brokke Jr. tabata e prome artista cu a wordo homenahea y otorga e premio nacional aki pa su excelencia artistico y pa 65 aña di aporte na desaroyo cultural di Aruba. Na 2022, despues di un luna largo cu comunidad general por a nomina nan faborito, a toca turno na Maybelline ArendsCroes pa ricibi e premio nacional aki. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na baluartenan local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/09/AM230916.pdf Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 1 di december], Awemainta (16 di september 2023)</ref> E aña aki Fundacion Go Cultura a anuncia un bes mas cu publico general por participa den e proceso di nominacion pa e proximo persona, personanan of grupo(nan) cu lo ricibi e premio aki. Durante e prome dia cu e plataforma di nominacion a bira publico, por a nota un record di 338 nominacion cu a drenta. Pues por a nota un reaccion instantaneo hopi grandi for di nos comunidad cu a nomina varios persona cu nan ta desea di mira ricibi e premio prestigioso aki. Pa un persona por wordo considera pa ricibi e premio principal door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e Industrianan Cultural y Creativo di Aruba, impactando desaroyo cultural, social y hasta economico. E aña aki, a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. Den e pagina di nominacion, por lesa tur detaye di e categorianan nobo aki. Den luna di october proximo lo anuncia nomber di e ganadonan di e premio aki pa 2023. Esaki lo habri caminda tambe pa e celebracion y homenahe di gala cu lo tuma luga dia 1 di december 2023. Publico por asisti na esaki, manera cu tabata e caso e prome dos añanan. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. Abo tambe por nomina bo baluarte cultural faborito y bo por nomina mas cu un persona. Nos ta invita bo pa scan e QR-code pa bo haya acceso na e pagina digital of bishita e pagina di Go Cultura Foundation riba Facebook pa bo por click riba e link pa bo haci bo nominacion. {{Appendix}} ​E Premio Nacional Crioyo di Oro ta un reconocemento anual introducí na 2021 pa honra y stimula baluartenan di e arte di tarima (performing arts) na Aruba. E premio ta otorgá pa Fundacion Go Cultura na individuanan ku a dedica nan bida na desaroyo cultural di e isla, impactando positivamente e comunidad cu nan talento y entrega.​ diario.aw|Masnoticia.com == Ganadornan di e Premio Crioyo di Oro == Aki bou ta un lista di e ganadornan principal di e premio:​ * 2021: Jossy Brokke Jr. – E prome recipiente di e premio, honrá pa su 65 aña di kontribushon na teatro, televisión y desaroyo cultural di Aruba. ​ * 2022: Maybelline Arends-Croes – Reconosí pa su mas di 53 aña komo músico, docente, cantante y compositor, y pa su papel den formashon di generashonnan nobo di artista. ​ * 2023: Robert Jeand’or – Honrá pa su trayectoria komo cantante, músico, arreglista y productor, y pa su impacto duradero riba e panorama musical di Aruba. ​ == Categoriannan adicional == A partir di 2023, e premio a introducí tres kategoriannan nobo:​ Masnoticia.com|diario.aw|Aruba Native * Premio Estímulo – Pa talento nobo ku ta lanta den e esena kultural.​ * Premio Kontribuidor di Excelencia – Pa individuanan ku a duna un aporte sobresaliente na e kultura.​ * Homenahe postumo – Pa honra e legado di esnan ku a fayesé pero a laga un marka profundo den e kultura di Aruba. ​ == Ceremonia di Gala == E premio ta ser entregá durante un anochi di gala ku ta inkluí presentashonnan musical y artistiko, celebrando e kontribushon di e ganadornan. E evento ta habri pa e público y ta sirbi komo un momento di uní pa e comunidad kultural di Aruba.​ Si bo ta interesa den mas informashon of bo ke nomina un baluarte kultural pa e proximo edishon, bo por bishita e página di Fundacion Go Cultura riba Facebook. of cultura.aw ---------------- pilvahcliso73p38ey6zsk0x6uly0to 192442 192441 2026-06-01T14:26:37Z Caribiana 8320 192442 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Premio Crioyo di Oro]] ----------- {{Databox}} '''Watapana''' tabata un revista literario Antiano cu a sali publica entre 1968 y 1972.<ref name=:'1">[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], den;Encyclopedie van Curaçao</ref> E revista a hunga un rol importante den desaroyo di [[literatura]] moderno den [[Antias Hulandes]], ofreciendo un plataforma pa escritornan emergente y establecí pa publica nan obra. ==Historia == Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na [[Den Haag]] y posteriormente na [[Nijmegen]], unda e secretariado tabata situa.<ref>Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968).</ref> El a wordo fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"><ref>De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025.</ref> E revista tabata enfoká riba [[literatura]], [[idioma]] y identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.<ref>Habibe, Henry – biografische informatie.</ref> Revista Watapana a wordo funda na final di añanan 1960, den un periodo di kresemento kultural i literario den Antias Hulandes. For di 1969 te 1974, e revista tabata bou di redakshon di escritor i poeta [[Carel de Haseth]]. Durante e periodo aki, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion kultural propio, idioma y identidad. E revista tabata presenta su mes como un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” y a aparece tres biaha pa aña.<ref>Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968).</ref> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.<ref>Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur".</ref> ==Importansia literario== Watapana a ofrece espacio pa publicacion di poesia, prosa i ensayo, tanto den Papiamento komo den Hulandes. E revista a stimulá desarrollo di un voz literario propio den e region i a contribui na reconosimento di literatura Antiano riba un nivel mas amplio. E revista tabata caracterisá pa su enfoke riba: *identidad kultural Antiano *idioma Papiamento *tema sosial i historiko *innovacion literario ==Redaccion== E prome team di redaccion di Watapana a inclui: Henry Habibe, G. Pestana R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, /Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], [[Pedro Velásquez]] y Lloyd Narain. Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: [[Myrna Römer]], Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], [[Walter Palm]] y [[Philomena Wong]]. E revista a sirbi komo un plataforma importante pa esnan aki i otro autor, tantu na kuminsamentu di nan carrera komo durante nan desarrollo literario. ==Legado== Aunque Watapana no ta wordo publica mas, e ta konsiderá komo un revista influyente den historia di literatura Antiano. E a yuda forma un generacion di escritornan i a contribui na fortalecemento di expresion literario den e region. Publicacionnan manera Watapana a pone fundeshi pa desarroyo posterior di literatura den Papiamento i pa mayor balorisacion di cultura lokal. Het blad besteedde veel aandacht aan het Papiamento; twee themanummers zijn geheel in het Spaans verschenen (zie @: Letterkunde in de Nederlandse Antillen).<ref name=:'1"/> ------- Watapana tabata un revista literario di Antias Hulandes, fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario Henry Habibe.De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba literatura, idioma i identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Historia Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na Den Haag i posteriormente na Nijmegen, unda e sekretariado tabata situa.Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” i a aparece tres biaha pa aña.Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Redakshon E promé redakshon di Watapana a inclui: Henry Habibe G. Pestana R. López-Ramírez O. Kwas A. DaalWatapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: Ramón Todd Dandaré Carel de Haseth Pedro Velásquez Lloyd NarainDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. Kontenido i orientacion Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamento Hulandes SpañóDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Autor i colaboradornan Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. Publicacion Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Importansia i legado Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". --------------- '''''Bolívar en Curazao, leyenda histórica''''' ta un obra literario-históriko di e historiadó di Kòrsou John de Pool (1873–1947), ku ta trata di e estadia di e libertadó suramerikano Simón Bolívar na Curaçao na aña 1812. E obra ta kombiná elementonan históriko ku fikshon, i ta eksplorá un periodo relativamente deskonocí den bida di Bolívar. == Orígen i publikashon == John de Pool a skirbi e obra na 1935 na Panamá, den idioma spaño, bou di e título El primer chispazo del genio. Inicialmente, e texto no a wòrdu publiká komo buki, sino a aparesé komo un serie di artikulonan. Na 1944, e novela a wòrdu publiká den varios entrega den revista El Mundo Israelita na Caracas. Na 1988, un edishon bílíngue (spaño-hulandes) di e obra a sali na Amsterdam, ku patrocinio di e presidente Venezolano Jaime Lusinchi. E publikashon a tuma lugá ku sosten finansiero di organisashonnan manera Sticusa i OKSNA, ku un tirashi di 5.000 ehèmplar. E edishon aki tabata inkluí: un introdukshon di L.W. Statius van Eps i E. Luckman-Levy Maduro un epílogo di historiadó Venezolano Roberto Palacios Kontenido E obra ta deskribí e estadia di tres luna ku Simón Bolívar a pasa na Curaçao na 1812, despues di su retirada for di Venezuela durante e lucha pa independencia. Un figura sentral den e historia ta Mordechay Ricardo (1771–1842), un abogado i miembro prominente di e komunidat sefardí di Kòrsou. Segun e relato, Ricardo ta fungí komo anfitrión di Bolívar i tin un influensia importante riba su desaroyo ideológiko. De Pool ta presenta Ricardo komo un hòmber eduká i comprometé ku e idealnan di libertat, i ta sugerí ku e kontakto entre ambos a yudá forma e pensamiento polítiko di Bolívar. Karakter históriko Aunke e obra ta basa riba echonan históriko real — manera e estadia di Bolívar na Kòrsou despues di su huida for di Puerto Cabello — e autor a tuma sierto libertat literario. Por ehèmpel: no tur dialogo i interakshon ta dokumentá histórikamente e influensia di Mordechay Ricardo riba Bolívar ta parcialmente interpretativo Sinembargo, e obra ta konsiderá importante pasobra: e ilumina un periodo poko dokumentá e propone un posible punto di infleksion den bida di Bolívar Segun e narrativa, despues di su estadia na Kòrsou, Bolívar a reanudá su lucha na Cartagena, unda el a desaroyá ideanan ku lo keda reflehá despues den su famoso Manifiesto de Cartagena. Recepshon i influensia E obra di De Pool a generá interes entre historiadónan, spesialmente na Venezuela, pasobra el ta trata di yena un “punto siego” den bida di Bolívar. Algun investigadónan a defendé e plausibilidat di e interpretashon, miéntras otro nan a señalá ineksaktitutnan históriko den e relato. A manera di rekonosementu di e publikashon, e servisio postal Venezolano a emiti stèmpelnan konmemorativo ku: e portada di e buki e figura di Mordechay Ricardo Signifikashon Bolívar en Curazao ta un ehèmpel di kon literatura i historia por interkonektá pa reinterpretá pasado. E obra: pone atenshon riba e ròl di Curaçao den historia regional reskatá figura históricamente deskonocí manera Mordechay Ricardo kontribuí na diskushon tokante e formashon ideológiko di Simón Bolívar ----------- {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. ----------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Premio Crioyo di Oro''' ta un premio nacional di Aruba cu a nace como ''lifetime achievement award'' pa reconoce, balora y celebra excelencia artistico y personanan den nos comunidad cu a dedica nan bida largo na desaroyo cultural di Aruba. Premio nacional “Crioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na persona y instancia? local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. Entrega di e premio ta sucede na fin di ana en un concierto di gala como homenahe na e ganao. Desde ana 2022 a duna publico por nomina pa medio di e plataforma digital un persona cu nan ta desea pa icibi e premio y na aña 2023 a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. == Ganador ''lifetime achievement award''== * 2021 − [[Jossy Brokke]] * 2022 − [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 − [[Robert Jeand'or]] Na aña 2021 Jossy Brokke Jr. tabata e prome artista cu a wordo homenahea y otorga e premio nacional aki pa su excelencia artistico y pa 65 aña di aporte na desaroyo cultural di Aruba. Na 2022, despues di un luna largo cu comunidad general por a nomina nan faborito, a toca turno na Maybelline ArendsCroes pa ricibi e premio nacional aki. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na baluartenan local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/09/AM230916.pdf Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 1 di december], Awemainta (16 di september 2023)</ref> E aña aki Fundacion Go Cultura a anuncia un bes mas cu publico general por participa den e proceso di nominacion pa e proximo persona, personanan of grupo(nan) cu lo ricibi e premio aki. Durante e prome dia cu e plataforma di nominacion a bira publico, por a nota un record di 338 nominacion cu a drenta. Pues por a nota un reaccion instantaneo hopi grandi for di nos comunidad cu a nomina varios persona cu nan ta desea di mira ricibi e premio prestigioso aki. Pa un persona por wordo considera pa ricibi e premio principal door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e Industrianan Cultural y Creativo di Aruba, impactando desaroyo cultural, social y hasta economico. E aña aki, a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. Den e pagina di nominacion, por lesa tur detaye di e categorianan nobo aki. Den luna di october proximo lo anuncia nomber di e ganadonan di e premio aki pa 2023. Esaki lo habri caminda tambe pa e celebracion y homenahe di gala cu lo tuma luga dia 1 di december 2023. Publico por asisti na esaki, manera cu tabata e caso e prome dos añanan. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. Abo tambe por nomina bo baluarte cultural faborito y bo por nomina mas cu un persona. Nos ta invita bo pa scan e QR-code pa bo haya acceso na e pagina digital of bishita e pagina di Go Cultura Foundation riba Facebook pa bo por click riba e link pa bo haci bo nominacion. {{Appendix}} ​E Premio Nacional Crioyo di Oro ta un reconocemento anual introducí na 2021 pa honra y stimula baluartenan di e arte di tarima (performing arts) na Aruba. E premio ta otorgá pa Fundacion Go Cultura na individuanan ku a dedica nan bida na desaroyo cultural di e isla, impactando positivamente e comunidad cu nan talento y entrega.​ diario.aw|Masnoticia.com == Ganadornan di e Premio Crioyo di Oro == Aki bou ta un lista di e ganadornan principal di e premio:​ * 2021: Jossy Brokke Jr. – E prome recipiente di e premio, honrá pa su 65 aña di kontribushon na teatro, televisión y desaroyo cultural di Aruba. ​ * 2022: Maybelline Arends-Croes – Reconosí pa su mas di 53 aña komo músico, docente, cantante y compositor, y pa su papel den formashon di generashonnan nobo di artista. ​ * 2023: Robert Jeand’or – Honrá pa su trayectoria komo cantante, músico, arreglista y productor, y pa su impacto duradero riba e panorama musical di Aruba. ​ == Categoriannan adicional == A partir di 2023, e premio a introducí tres kategoriannan nobo:​ Masnoticia.com|diario.aw|Aruba Native * Premio Estímulo – Pa talento nobo ku ta lanta den e esena kultural.​ * Premio Kontribuidor di Excelencia – Pa individuanan ku a duna un aporte sobresaliente na e kultura.​ * Homenahe postumo – Pa honra e legado di esnan ku a fayesé pero a laga un marka profundo den e kultura di Aruba. ​ == Ceremonia di Gala == E premio ta ser entregá durante un anochi di gala ku ta inkluí presentashonnan musical y artistiko, celebrando e kontribushon di e ganadornan. E evento ta habri pa e público y ta sirbi komo un momento di uní pa e comunidad kultural di Aruba.​ Si bo ta interesa den mas informashon of bo ke nomina un baluarte kultural pa e proximo edishon, bo por bishita e página di Fundacion Go Cultura riba Facebook. of cultura.aw ---------------- myigr6z46joq36q9xjwdct3lqqpvi07 192443 192442 2026-06-01T14:30:12Z Caribiana 8320 192443 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Premio Crioyo di Oro]] ----------- {{Databox}} '''Watapana''' tabata un revista literario Antiano cu a sali publica entre 1968 y 1972.<ref name=:'1">[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], den;Encyclopedie van Curaçao</ref> E revista a hunga un rol importante den desaroyo di [[literatura]] moderno den [[Antias Hulandes]], ofreciendo un plataforma pa escritornan emergente y establecí pa publica nan obra. ==Historia == Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na [[Den Haag]] y posteriormente na [[Nijmegen]], unda e secretariado tabata situa.<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/_wat001196801_01/ Watapana], jaargang 1, nr. 1 (1968).</ref> El a wordo fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"><ref>De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025.</ref> E revista tabata enfoká riba [[literatura]], [[idioma]] y identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.<ref>Habibe, Henry – biografische informatie.</ref> Revista Watapana a wordo funda na final di añanan 1960, den un periodo di kresemento kultural i literario den Antias Hulandes. For di 1969 te 1974, e revista tabata bou di redakshon di escritor i poeta [[Carel de Haseth]]. Durante e periodo aki, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion kultural propio, idioma y identidad. E revista tabata presenta su mes como un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” y a aparece tres biaha pa aña.<ref>Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968).</ref> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.<ref>Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur".</ref> ==Importansia literario== Watapana a ofrece espacio pa publicacion di poesia, prosa i ensayo, tanto den Papiamento komo den Hulandes. E revista a stimulá desarrollo di un voz literario propio den e region i a contribui na reconosimento di literatura Antiano riba un nivel mas amplio. E revista tabata caracterisá pa su enfoke riba: *identidad kultural Antiano *idioma Papiamento *tema sosial i historiko *innovacion literario ==Redaccion== E prome team di redaccion di Watapana a inclui: Henry Habibe, G. Pestana R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, /Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], [[Pedro Velásquez]] y Lloyd Narain. Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: [[Myrna Römer]], Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], [[Walter Palm]] y [[Philomena Wong]]. E revista a sirbi komo un plataforma importante pa esnan aki i otro autor, tantu na kuminsamentu di nan carrera komo durante nan desarrollo literario. ==Legado== Aunque Watapana no ta wordo publica mas, e ta konsiderá komo un revista influyente den historia di literatura Antiano. E a yuda forma un generacion di escritornan i a contribui na fortalecemento di expresion literario den e region. Publicacionnan manera Watapana a pone fundeshi pa desarroyo posterior di literatura den Papiamento i pa mayor balorisacion di cultura lokal. Het blad besteedde veel aandacht aan het Papiamento; twee themanummers zijn geheel in het Spaans verschenen (zie @: Letterkunde in de Nederlandse Antillen).<ref name=:'1"/> ------- Watapana tabata un revista literario di Antias Hulandes, fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario Henry Habibe.De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba literatura, idioma i identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Historia Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na Den Haag i posteriormente na Nijmegen, unda e sekretariado tabata situa.Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” i a aparece tres biaha pa aña.Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Redakshon E promé redakshon di Watapana a inclui: Henry Habibe G. Pestana R. López-Ramírez O. Kwas A. DaalWatapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: Ramón Todd Dandaré Carel de Haseth Pedro Velásquez Lloyd NarainDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. Kontenido i orientacion Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamento Hulandes SpañóDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Autor i colaboradornan Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. Publicacion Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Importansia i legado Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". --------------- '''''Bolívar en Curazao, leyenda histórica''''' ta un obra literario-históriko di e historiadó di Kòrsou John de Pool (1873–1947), ku ta trata di e estadia di e libertadó suramerikano Simón Bolívar na Curaçao na aña 1812. E obra ta kombiná elementonan históriko ku fikshon, i ta eksplorá un periodo relativamente deskonocí den bida di Bolívar. == Orígen i publikashon == John de Pool a skirbi e obra na 1935 na Panamá, den idioma spaño, bou di e título El primer chispazo del genio. Inicialmente, e texto no a wòrdu publiká komo buki, sino a aparesé komo un serie di artikulonan. Na 1944, e novela a wòrdu publiká den varios entrega den revista El Mundo Israelita na Caracas. Na 1988, un edishon bílíngue (spaño-hulandes) di e obra a sali na Amsterdam, ku patrocinio di e presidente Venezolano Jaime Lusinchi. E publikashon a tuma lugá ku sosten finansiero di organisashonnan manera Sticusa i OKSNA, ku un tirashi di 5.000 ehèmplar. E edishon aki tabata inkluí: un introdukshon di L.W. Statius van Eps i E. Luckman-Levy Maduro un epílogo di historiadó Venezolano Roberto Palacios Kontenido E obra ta deskribí e estadia di tres luna ku Simón Bolívar a pasa na Curaçao na 1812, despues di su retirada for di Venezuela durante e lucha pa independencia. Un figura sentral den e historia ta Mordechay Ricardo (1771–1842), un abogado i miembro prominente di e komunidat sefardí di Kòrsou. Segun e relato, Ricardo ta fungí komo anfitrión di Bolívar i tin un influensia importante riba su desaroyo ideológiko. De Pool ta presenta Ricardo komo un hòmber eduká i comprometé ku e idealnan di libertat, i ta sugerí ku e kontakto entre ambos a yudá forma e pensamiento polítiko di Bolívar. Karakter históriko Aunke e obra ta basa riba echonan históriko real — manera e estadia di Bolívar na Kòrsou despues di su huida for di Puerto Cabello — e autor a tuma sierto libertat literario. Por ehèmpel: no tur dialogo i interakshon ta dokumentá histórikamente e influensia di Mordechay Ricardo riba Bolívar ta parcialmente interpretativo Sinembargo, e obra ta konsiderá importante pasobra: e ilumina un periodo poko dokumentá e propone un posible punto di infleksion den bida di Bolívar Segun e narrativa, despues di su estadia na Kòrsou, Bolívar a reanudá su lucha na Cartagena, unda el a desaroyá ideanan ku lo keda reflehá despues den su famoso Manifiesto de Cartagena. Recepshon i influensia E obra di De Pool a generá interes entre historiadónan, spesialmente na Venezuela, pasobra el ta trata di yena un “punto siego” den bida di Bolívar. Algun investigadónan a defendé e plausibilidat di e interpretashon, miéntras otro nan a señalá ineksaktitutnan históriko den e relato. A manera di rekonosementu di e publikashon, e servisio postal Venezolano a emiti stèmpelnan konmemorativo ku: e portada di e buki e figura di Mordechay Ricardo Signifikashon Bolívar en Curazao ta un ehèmpel di kon literatura i historia por interkonektá pa reinterpretá pasado. E obra: pone atenshon riba e ròl di Curaçao den historia regional reskatá figura históricamente deskonocí manera Mordechay Ricardo kontribuí na diskushon tokante e formashon ideológiko di Simón Bolívar ----------- {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. ----------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Premio Crioyo di Oro''' ta un premio nacional di Aruba cu a nace como ''lifetime achievement award'' pa reconoce, balora y celebra excelencia artistico y personanan den nos comunidad cu a dedica nan bida largo na desaroyo cultural di Aruba. Premio nacional “Crioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na persona y instancia? local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. Entrega di e premio ta sucede na fin di ana en un concierto di gala como homenahe na e ganao. Desde ana 2022 a duna publico por nomina pa medio di e plataforma digital un persona cu nan ta desea pa icibi e premio y na aña 2023 a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. == Ganador ''lifetime achievement award''== * 2021 − [[Jossy Brokke]] * 2022 − [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 − [[Robert Jeand'or]] Na aña 2021 Jossy Brokke Jr. tabata e prome artista cu a wordo homenahea y otorga e premio nacional aki pa su excelencia artistico y pa 65 aña di aporte na desaroyo cultural di Aruba. Na 2022, despues di un luna largo cu comunidad general por a nomina nan faborito, a toca turno na Maybelline ArendsCroes pa ricibi e premio nacional aki. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na baluartenan local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/09/AM230916.pdf Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 1 di december], Awemainta (16 di september 2023)</ref> E aña aki Fundacion Go Cultura a anuncia un bes mas cu publico general por participa den e proceso di nominacion pa e proximo persona, personanan of grupo(nan) cu lo ricibi e premio aki. Durante e prome dia cu e plataforma di nominacion a bira publico, por a nota un record di 338 nominacion cu a drenta. Pues por a nota un reaccion instantaneo hopi grandi for di nos comunidad cu a nomina varios persona cu nan ta desea di mira ricibi e premio prestigioso aki. Pa un persona por wordo considera pa ricibi e premio principal door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e Industrianan Cultural y Creativo di Aruba, impactando desaroyo cultural, social y hasta economico. E aña aki, a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. Den e pagina di nominacion, por lesa tur detaye di e categorianan nobo aki. Den luna di october proximo lo anuncia nomber di e ganadonan di e premio aki pa 2023. Esaki lo habri caminda tambe pa e celebracion y homenahe di gala cu lo tuma luga dia 1 di december 2023. Publico por asisti na esaki, manera cu tabata e caso e prome dos añanan. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. Abo tambe por nomina bo baluarte cultural faborito y bo por nomina mas cu un persona. Nos ta invita bo pa scan e QR-code pa bo haya acceso na e pagina digital of bishita e pagina di Go Cultura Foundation riba Facebook pa bo por click riba e link pa bo haci bo nominacion. {{Appendix}} ​E Premio Nacional Crioyo di Oro ta un reconocemento anual introducí na 2021 pa honra y stimula baluartenan di e arte di tarima (performing arts) na Aruba. E premio ta otorgá pa Fundacion Go Cultura na individuanan ku a dedica nan bida na desaroyo cultural di e isla, impactando positivamente e comunidad cu nan talento y entrega.​ diario.aw|Masnoticia.com == Ganadornan di e Premio Crioyo di Oro == Aki bou ta un lista di e ganadornan principal di e premio:​ * 2021: Jossy Brokke Jr. – E prome recipiente di e premio, honrá pa su 65 aña di kontribushon na teatro, televisión y desaroyo cultural di Aruba. ​ * 2022: Maybelline Arends-Croes – Reconosí pa su mas di 53 aña komo músico, docente, cantante y compositor, y pa su papel den formashon di generashonnan nobo di artista. ​ * 2023: Robert Jeand’or – Honrá pa su trayectoria komo cantante, músico, arreglista y productor, y pa su impacto duradero riba e panorama musical di Aruba. ​ == Categoriannan adicional == A partir di 2023, e premio a introducí tres kategoriannan nobo:​ Masnoticia.com|diario.aw|Aruba Native * Premio Estímulo – Pa talento nobo ku ta lanta den e esena kultural.​ * Premio Kontribuidor di Excelencia – Pa individuanan ku a duna un aporte sobresaliente na e kultura.​ * Homenahe postumo – Pa honra e legado di esnan ku a fayesé pero a laga un marka profundo den e kultura di Aruba. ​ == Ceremonia di Gala == E premio ta ser entregá durante un anochi di gala ku ta inkluí presentashonnan musical y artistiko, celebrando e kontribushon di e ganadornan. E evento ta habri pa e público y ta sirbi komo un momento di uní pa e comunidad kultural di Aruba.​ Si bo ta interesa den mas informashon of bo ke nomina un baluarte kultural pa e proximo edishon, bo por bishita e página di Fundacion Go Cultura riba Facebook. of cultura.aw ---------------- 7b5ltjzty5hfhi0porqddylg97qehn3 192444 192443 2026-06-01T14:40:06Z Caribiana 8320 192444 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Premio Crioyo di Oro]] ----------- {{Databox}} '''Watapana''' tabata un revista literario Antiano cu tabata activo entre 1968 y 1972.<ref name=:'1">[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], den;Encyclopedie van Curaçao</ref> E revista a hunga un rol importante den desaroyo di [[literatura]] moderno den [[Antias Hulandes]], ofreciendo un plataforma pa escritornan emergente y establecí pa publica nan obra. ==Historia == Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na [[Den Haag]] y posteriormente na [[Nijmegen]], unda e secretariado tabata situa.<ref name=:"0">[https://www.dbnl.org/tekst/_wat001196801_01/ Watapana], jaargang 1, nr. 1 (1968).</ref> El a wordo fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"><ref>De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025.</ref> E revista tabata enfoká riba [[literatura]], [[idioma]] y identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.<ref>Habibe, Henry – biografische informatie.</ref> Revista Watapana a wordo funda na final di añanan 1960, den un periodo di crecemento cultural i literario den Antias Hulandes. For di 1969 te 1974, e revista tabata bou di redakshon di escritor i poeta [[Carel de Haseth]]. Durante e periodo aki, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion kultural propio, idioma y identidad. E revista tabata presenta su mes como un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” y a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.<ref>Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur".</ref> Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamento Hulandes SpañóDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". ==Importansia literario== Watapana a ofrece espacio pa publicacion di poesia, prosa i ensayo, tanto den Papiamento komo den Hulandes. E revista a stimulá desarrollo di un voz literario propio den e region i a contribui na reconosimento di literatura Antiano riba un nivel mas amplio. E revista tabata caracterisá pa su enfoke riba: *identidad kultural Antiano *idioma Papiamento *tema sosial i historiko *innovacion literario ==Redaccion== E prome team di redaccion di Watapana a inclui: Henry Habibe, G. Pestana R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, /Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], [[Pedro Velásquez]] y Lloyd Narain. Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: [[Myrna Römer]], Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], [[Walter Palm]] y [[Philomena Wong]]. E revista a sirbi como un plataforma importante pa esnan aki i otro autor, tantu na kuminsamentu di nan carera como durante nan desaroyo literario. == Autor y colaboradornan == Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. == Publicacion == Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). == Importancia i legado == Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". ==Legado== Aunque Watapana no ta wordo publica mas, e ta konsiderá komo un revista influyente den historia di literatura Antiano. E a yuda forma un generacion di escritornan i a contribui na fortalecemento di expresion literario den e region. Publicacionnan manera Watapana a pone fundeshi pa desaroyo posterior di literatura den Papiamento i pa mayor balorisacion di cultura lokal. Het blad besteedde veel aandacht aan het Papiamento; twee themanummers zijn geheel in het Spaans verschenen (zie @: Letterkunde in de Nederlandse Antillen).<ref name=:'1"/> {{Appendix}} ------- Watapana tabata un revista literario di Antias Hulandes, fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario Henry Habibe.De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba literatura, idioma i identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Historia Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na Den Haag i posteriormente na Nijmegen, unda e sekretariado tabata situa.<ref name=:"0"/> E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” i a aparece tres biaha pa aña.Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Redakshon E promé redakshon di Watapana a inclui: Henry Habibe G. Pestana R. López-Ramírez O. Kwas A. DaalWatapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: Ramón Todd Dandaré Carel de Haseth Pedro Velásquez Lloyd NarainDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. Kontenido i orientacion Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamento Hulandes SpañóDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Autor i colaboradornan Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. Publicacion Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Importansia i legado Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". --------------- '''''Bolívar en Curazao, leyenda histórica''''' ta un obra literario-históriko di e historiadó di Kòrsou John de Pool (1873–1947), ku ta trata di e estadia di e libertadó suramerikano Simón Bolívar na Curaçao na aña 1812. E obra ta kombiná elementonan históriko ku fikshon, i ta eksplorá un periodo relativamente deskonocí den bida di Bolívar. == Orígen i publikashon == John de Pool a skirbi e obra na 1935 na Panamá, den idioma spaño, bou di e título El primer chispazo del genio. Inicialmente, e texto no a wòrdu publiká komo buki, sino a aparesé komo un serie di artikulonan. Na 1944, e novela a wòrdu publiká den varios entrega den revista El Mundo Israelita na Caracas. Na 1988, un edishon bílíngue (spaño-hulandes) di e obra a sali na Amsterdam, ku patrocinio di e presidente Venezolano Jaime Lusinchi. E publikashon a tuma lugá ku sosten finansiero di organisashonnan manera Sticusa i OKSNA, ku un tirashi di 5.000 ehèmplar. E edishon aki tabata inkluí: un introdukshon di L.W. Statius van Eps i E. Luckman-Levy Maduro un epílogo di historiadó Venezolano Roberto Palacios Kontenido E obra ta deskribí e estadia di tres luna ku Simón Bolívar a pasa na Curaçao na 1812, despues di su retirada for di Venezuela durante e lucha pa independencia. Un figura sentral den e historia ta Mordechay Ricardo (1771–1842), un abogado i miembro prominente di e komunidat sefardí di Kòrsou. Segun e relato, Ricardo ta fungí komo anfitrión di Bolívar i tin un influensia importante riba su desaroyo ideológiko. De Pool ta presenta Ricardo komo un hòmber eduká i comprometé ku e idealnan di libertat, i ta sugerí ku e kontakto entre ambos a yudá forma e pensamiento polítiko di Bolívar. Karakter históriko Aunke e obra ta basa riba echonan históriko real — manera e estadia di Bolívar na Kòrsou despues di su huida for di Puerto Cabello — e autor a tuma sierto libertat literario. Por ehèmpel: no tur dialogo i interakshon ta dokumentá histórikamente e influensia di Mordechay Ricardo riba Bolívar ta parcialmente interpretativo Sinembargo, e obra ta konsiderá importante pasobra: e ilumina un periodo poko dokumentá e propone un posible punto di infleksion den bida di Bolívar Segun e narrativa, despues di su estadia na Kòrsou, Bolívar a reanudá su lucha na Cartagena, unda el a desaroyá ideanan ku lo keda reflehá despues den su famoso Manifiesto de Cartagena. Recepshon i influensia E obra di De Pool a generá interes entre historiadónan, spesialmente na Venezuela, pasobra el ta trata di yena un “punto siego” den bida di Bolívar. Algun investigadónan a defendé e plausibilidat di e interpretashon, miéntras otro nan a señalá ineksaktitutnan históriko den e relato. A manera di rekonosementu di e publikashon, e servisio postal Venezolano a emiti stèmpelnan konmemorativo ku: e portada di e buki e figura di Mordechay Ricardo Signifikashon Bolívar en Curazao ta un ehèmpel di kon literatura i historia por interkonektá pa reinterpretá pasado. E obra: pone atenshon riba e ròl di Curaçao den historia regional reskatá figura históricamente deskonocí manera Mordechay Ricardo kontribuí na diskushon tokante e formashon ideológiko di Simón Bolívar ----------- {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. ----------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Premio Crioyo di Oro''' ta un premio nacional di Aruba cu a nace como ''lifetime achievement award'' pa reconoce, balora y celebra excelencia artistico y personanan den nos comunidad cu a dedica nan bida largo na desaroyo cultural di Aruba. Premio nacional “Crioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na persona y instancia? local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. Entrega di e premio ta sucede na fin di ana en un concierto di gala como homenahe na e ganao. Desde ana 2022 a duna publico por nomina pa medio di e plataforma digital un persona cu nan ta desea pa icibi e premio y na aña 2023 a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. == Ganador ''lifetime achievement award''== * 2021 − [[Jossy Brokke]] * 2022 − [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 − [[Robert Jeand'or]] Na aña 2021 Jossy Brokke Jr. tabata e prome artista cu a wordo homenahea y otorga e premio nacional aki pa su excelencia artistico y pa 65 aña di aporte na desaroyo cultural di Aruba. Na 2022, despues di un luna largo cu comunidad general por a nomina nan faborito, a toca turno na Maybelline ArendsCroes pa ricibi e premio nacional aki. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na baluartenan local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/09/AM230916.pdf Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 1 di december], Awemainta (16 di september 2023)</ref> E aña aki Fundacion Go Cultura a anuncia un bes mas cu publico general por participa den e proceso di nominacion pa e proximo persona, personanan of grupo(nan) cu lo ricibi e premio aki. Durante e prome dia cu e plataforma di nominacion a bira publico, por a nota un record di 338 nominacion cu a drenta. Pues por a nota un reaccion instantaneo hopi grandi for di nos comunidad cu a nomina varios persona cu nan ta desea di mira ricibi e premio prestigioso aki. Pa un persona por wordo considera pa ricibi e premio principal door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e Industrianan Cultural y Creativo di Aruba, impactando desaroyo cultural, social y hasta economico. E aña aki, a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. Den e pagina di nominacion, por lesa tur detaye di e categorianan nobo aki. Den luna di october proximo lo anuncia nomber di e ganadonan di e premio aki pa 2023. Esaki lo habri caminda tambe pa e celebracion y homenahe di gala cu lo tuma luga dia 1 di december 2023. Publico por asisti na esaki, manera cu tabata e caso e prome dos añanan. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. Abo tambe por nomina bo baluarte cultural faborito y bo por nomina mas cu un persona. Nos ta invita bo pa scan e QR-code pa bo haya acceso na e pagina digital of bishita e pagina di Go Cultura Foundation riba Facebook pa bo por click riba e link pa bo haci bo nominacion. {{Appendix}} ​E Premio Nacional Crioyo di Oro ta un reconocemento anual introducí na 2021 pa honra y stimula baluartenan di e arte di tarima (performing arts) na Aruba. E premio ta otorgá pa Fundacion Go Cultura na individuanan ku a dedica nan bida na desaroyo cultural di e isla, impactando positivamente e comunidad cu nan talento y entrega.​ diario.aw|Masnoticia.com == Ganadornan di e Premio Crioyo di Oro == Aki bou ta un lista di e ganadornan principal di e premio:​ * 2021: Jossy Brokke Jr. – E prome recipiente di e premio, honrá pa su 65 aña di kontribushon na teatro, televisión y desaroyo cultural di Aruba. ​ * 2022: Maybelline Arends-Croes – Reconosí pa su mas di 53 aña komo músico, docente, cantante y compositor, y pa su papel den formashon di generashonnan nobo di artista. ​ * 2023: Robert Jeand’or – Honrá pa su trayectoria komo cantante, músico, arreglista y productor, y pa su impacto duradero riba e panorama musical di Aruba. ​ == Categoriannan adicional == A partir di 2023, e premio a introducí tres kategoriannan nobo:​ Masnoticia.com|diario.aw|Aruba Native * Premio Estímulo – Pa talento nobo ku ta lanta den e esena kultural.​ * Premio Kontribuidor di Excelencia – Pa individuanan ku a duna un aporte sobresaliente na e kultura.​ * Homenahe postumo – Pa honra e legado di esnan ku a fayesé pero a laga un marka profundo den e kultura di Aruba. ​ == Ceremonia di Gala == E premio ta ser entregá durante un anochi di gala ku ta inkluí presentashonnan musical y artistiko, celebrando e kontribushon di e ganadornan. E evento ta habri pa e público y ta sirbi komo un momento di uní pa e comunidad kultural di Aruba.​ Si bo ta interesa den mas informashon of bo ke nomina un baluarte kultural pa e proximo edishon, bo por bishita e página di Fundacion Go Cultura riba Facebook. of cultura.aw ---------------- m866rxafvzt84nahs1a3vt66pv29t8j 192445 192444 2026-06-01T14:44:21Z Caribiana 8320 192445 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Premio Crioyo di Oro]] ----------- {{Databox}} '''Watapana''' tabata un revista literario Antiano cu tabata activo entre 1968 y 1972.<ref name=:'1">[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], den;Encyclopedie van Curaçao</ref> E revista a hunga un rol importante den desaroyo di [[literatura]] moderno den [[Antias Hulandes]], ofreciendo un plataforma pa escritornan emergente y establecí pa publica nan obra. ==Historia == Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na [[Den Haag]] y posteriormente na [[Nijmegen]], unda e secretariado tabata situa.<ref name=:"0">[https://www.dbnl.org/tekst/_wat001196801_01/ Watapana], jaargang 1, nr. 1 (1968).</ref> El a wordo fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"><ref>De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025.</ref> E revista tabata enfoká riba [[literatura]], [[idioma]] y identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.<ref>Habibe, Henry – biografische informatie.</ref> Revista Watapana a wordo funda na final di añanan 1960, den un periodo di crecemento cultural i literario den Antias Hulandes. For di 1969 te 1974, e revista tabata bou di redakshon di escritor i poeta [[Carel de Haseth]]. Durante e periodo aki, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion kultural propio, idioma y identidad. E revista tabata presenta su mes como un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” y a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.<ref>Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur".</ref> Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamento Hulandes SpañóDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Fin di añanan 1960 Ernesto Rosenstand a cuminsa publica algun di su obranan literario den [[Watapana (revista)| Watapana]] (1968-1972) cu tabata circula bou di studiantenan Arubiano y Antiano na Hulanda.<ref name=:"1">[[Quito Nicolaas]], [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/ernesto-enrique-rosenstand-1931-2016-un-monumento-den-literatura-arubiano/ Ernesto Enrique Rosenstand (1931-2016) – Un monumento den literatura Arubiano], werkgroepcaraibischeletteren.nl (21 di augustus 2016)</ref> ==Importansia literario== Watapana a ofrece espacio pa publicacion di poesia, prosa i ensayo, tanto den Papiamento komo den Hulandes. E revista a stimulá desarrollo di un voz literario propio den e region i a contribui na reconosimento di literatura Antiano riba un nivel mas amplio. E revista tabata caracterisá pa su enfoke riba: *identidad kultural Antiano *idioma Papiamento *tema sosial i historiko *innovacion literario ==Redaccion== E prome team di redaccion di Watapana a inclui: Henry Habibe, G. Pestana R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, /Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], [[Pedro Velásquez]] y Lloyd Narain. Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: [[Myrna Römer]], Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], [[Walter Palm]] y [[Philomena Wong]]. E revista a sirbi como un plataforma importante pa esnan aki i otro autor, tantu na kuminsamentu di nan carera como durante nan desaroyo literario. == Autor y colaboradornan == Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. == Publicacion == Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). == Importancia i legado == Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". ==Legado== Aunque Watapana no ta wordo publica mas, e ta konsiderá komo un revista influyente den historia di literatura Antiano. E a yuda forma un generacion di escritornan i a contribui na fortalecemento di expresion literario den e region. Publicacionnan manera Watapana a pone fundeshi pa desaroyo posterior di literatura den Papiamento i pa mayor balorisacion di cultura lokal. Het blad besteedde veel aandacht aan het Papiamento; twee themanummers zijn geheel in het Spaans verschenen (zie @: Letterkunde in de Nederlandse Antillen).<ref name=:'1"/> {{Appendix}} ------- Watapana tabata un revista literario di Antias Hulandes, fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario Henry Habibe.De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba literatura, idioma i identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Historia Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na Den Haag i posteriormente na Nijmegen, unda e sekretariado tabata situa.<ref name=:"0"/> E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” i a aparece tres biaha pa aña.Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Redakshon E promé redakshon di Watapana a inclui: Henry Habibe G. Pestana R. López-Ramírez O. Kwas A. DaalWatapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: Ramón Todd Dandaré Carel de Haseth Pedro Velásquez Lloyd NarainDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. Kontenido i orientacion Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamento Hulandes SpañóDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Autor i colaboradornan Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. Publicacion Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Importansia i legado Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". --------------- '''''Bolívar en Curazao, leyenda histórica''''' ta un obra literario-históriko di e historiadó di Kòrsou John de Pool (1873–1947), ku ta trata di e estadia di e libertadó suramerikano Simón Bolívar na Curaçao na aña 1812. E obra ta kombiná elementonan históriko ku fikshon, i ta eksplorá un periodo relativamente deskonocí den bida di Bolívar. == Orígen i publikashon == John de Pool a skirbi e obra na 1935 na Panamá, den idioma spaño, bou di e título El primer chispazo del genio. Inicialmente, e texto no a wòrdu publiká komo buki, sino a aparesé komo un serie di artikulonan. Na 1944, e novela a wòrdu publiká den varios entrega den revista El Mundo Israelita na Caracas. Na 1988, un edishon bílíngue (spaño-hulandes) di e obra a sali na Amsterdam, ku patrocinio di e presidente Venezolano Jaime Lusinchi. E publikashon a tuma lugá ku sosten finansiero di organisashonnan manera Sticusa i OKSNA, ku un tirashi di 5.000 ehèmplar. E edishon aki tabata inkluí: un introdukshon di L.W. Statius van Eps i E. Luckman-Levy Maduro un epílogo di historiadó Venezolano Roberto Palacios Kontenido E obra ta deskribí e estadia di tres luna ku Simón Bolívar a pasa na Curaçao na 1812, despues di su retirada for di Venezuela durante e lucha pa independencia. Un figura sentral den e historia ta Mordechay Ricardo (1771–1842), un abogado i miembro prominente di e komunidat sefardí di Kòrsou. Segun e relato, Ricardo ta fungí komo anfitrión di Bolívar i tin un influensia importante riba su desaroyo ideológiko. De Pool ta presenta Ricardo komo un hòmber eduká i comprometé ku e idealnan di libertat, i ta sugerí ku e kontakto entre ambos a yudá forma e pensamiento polítiko di Bolívar. Karakter históriko Aunke e obra ta basa riba echonan históriko real — manera e estadia di Bolívar na Kòrsou despues di su huida for di Puerto Cabello — e autor a tuma sierto libertat literario. Por ehèmpel: no tur dialogo i interakshon ta dokumentá histórikamente e influensia di Mordechay Ricardo riba Bolívar ta parcialmente interpretativo Sinembargo, e obra ta konsiderá importante pasobra: e ilumina un periodo poko dokumentá e propone un posible punto di infleksion den bida di Bolívar Segun e narrativa, despues di su estadia na Kòrsou, Bolívar a reanudá su lucha na Cartagena, unda el a desaroyá ideanan ku lo keda reflehá despues den su famoso Manifiesto de Cartagena. Recepshon i influensia E obra di De Pool a generá interes entre historiadónan, spesialmente na Venezuela, pasobra el ta trata di yena un “punto siego” den bida di Bolívar. Algun investigadónan a defendé e plausibilidat di e interpretashon, miéntras otro nan a señalá ineksaktitutnan históriko den e relato. A manera di rekonosementu di e publikashon, e servisio postal Venezolano a emiti stèmpelnan konmemorativo ku: e portada di e buki e figura di Mordechay Ricardo Signifikashon Bolívar en Curazao ta un ehèmpel di kon literatura i historia por interkonektá pa reinterpretá pasado. E obra: pone atenshon riba e ròl di Curaçao den historia regional reskatá figura históricamente deskonocí manera Mordechay Ricardo kontribuí na diskushon tokante e formashon ideológiko di Simón Bolívar ----------- {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. ----------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Premio Crioyo di Oro''' ta un premio nacional di Aruba cu a nace como ''lifetime achievement award'' pa reconoce, balora y celebra excelencia artistico y personanan den nos comunidad cu a dedica nan bida largo na desaroyo cultural di Aruba. Premio nacional “Crioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na persona y instancia? local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. Entrega di e premio ta sucede na fin di ana en un concierto di gala como homenahe na e ganao. Desde ana 2022 a duna publico por nomina pa medio di e plataforma digital un persona cu nan ta desea pa icibi e premio y na aña 2023 a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. == Ganador ''lifetime achievement award''== * 2021 − [[Jossy Brokke]] * 2022 − [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 − [[Robert Jeand'or]] Na aña 2021 Jossy Brokke Jr. tabata e prome artista cu a wordo homenahea y otorga e premio nacional aki pa su excelencia artistico y pa 65 aña di aporte na desaroyo cultural di Aruba. Na 2022, despues di un luna largo cu comunidad general por a nomina nan faborito, a toca turno na Maybelline ArendsCroes pa ricibi e premio nacional aki. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na baluartenan local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/09/AM230916.pdf Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 1 di december], Awemainta (16 di september 2023)</ref> E aña aki Fundacion Go Cultura a anuncia un bes mas cu publico general por participa den e proceso di nominacion pa e proximo persona, personanan of grupo(nan) cu lo ricibi e premio aki. Durante e prome dia cu e plataforma di nominacion a bira publico, por a nota un record di 338 nominacion cu a drenta. Pues por a nota un reaccion instantaneo hopi grandi for di nos comunidad cu a nomina varios persona cu nan ta desea di mira ricibi e premio prestigioso aki. Pa un persona por wordo considera pa ricibi e premio principal door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e Industrianan Cultural y Creativo di Aruba, impactando desaroyo cultural, social y hasta economico. E aña aki, a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. Den e pagina di nominacion, por lesa tur detaye di e categorianan nobo aki. Den luna di october proximo lo anuncia nomber di e ganadonan di e premio aki pa 2023. Esaki lo habri caminda tambe pa e celebracion y homenahe di gala cu lo tuma luga dia 1 di december 2023. Publico por asisti na esaki, manera cu tabata e caso e prome dos añanan. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. Abo tambe por nomina bo baluarte cultural faborito y bo por nomina mas cu un persona. Nos ta invita bo pa scan e QR-code pa bo haya acceso na e pagina digital of bishita e pagina di Go Cultura Foundation riba Facebook pa bo por click riba e link pa bo haci bo nominacion. {{Appendix}} ​E Premio Nacional Crioyo di Oro ta un reconocemento anual introducí na 2021 pa honra y stimula baluartenan di e arte di tarima (performing arts) na Aruba. E premio ta otorgá pa Fundacion Go Cultura na individuanan ku a dedica nan bida na desaroyo cultural di e isla, impactando positivamente e comunidad cu nan talento y entrega.​ diario.aw|Masnoticia.com == Ganadornan di e Premio Crioyo di Oro == Aki bou ta un lista di e ganadornan principal di e premio:​ * 2021: Jossy Brokke Jr. – E prome recipiente di e premio, honrá pa su 65 aña di kontribushon na teatro, televisión y desaroyo cultural di Aruba. ​ * 2022: Maybelline Arends-Croes – Reconosí pa su mas di 53 aña komo músico, docente, cantante y compositor, y pa su papel den formashon di generashonnan nobo di artista. ​ * 2023: Robert Jeand’or – Honrá pa su trayectoria komo cantante, músico, arreglista y productor, y pa su impacto duradero riba e panorama musical di Aruba. ​ == Categoriannan adicional == A partir di 2023, e premio a introducí tres kategoriannan nobo:​ Masnoticia.com|diario.aw|Aruba Native * Premio Estímulo – Pa talento nobo ku ta lanta den e esena kultural.​ * Premio Kontribuidor di Excelencia – Pa individuanan ku a duna un aporte sobresaliente na e kultura.​ * Homenahe postumo – Pa honra e legado di esnan ku a fayesé pero a laga un marka profundo den e kultura di Aruba. ​ == Ceremonia di Gala == E premio ta ser entregá durante un anochi di gala ku ta inkluí presentashonnan musical y artistiko, celebrando e kontribushon di e ganadornan. E evento ta habri pa e público y ta sirbi komo un momento di uní pa e comunidad kultural di Aruba.​ Si bo ta interesa den mas informashon of bo ke nomina un baluarte kultural pa e proximo edishon, bo por bishita e página di Fundacion Go Cultura riba Facebook. of cultura.aw ---------------- tu9aa029cf3fgm9u17qjnyehbjpbc9b 192446 192445 2026-06-01T14:48:57Z Caribiana 8320 192446 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Premio Crioyo di Oro]] ----------- {{Databox}} '''Watapana''' tabata un revista literario Antiano cu tabata activo entre 1968 y 1972.<ref name=:'1">[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], den;Encyclopedie van Curaçao</ref> E revista a hunga un rol importante den desaroyo di [[literatura]] moderno den [[Antias Hulandes]], ofreciendo un plataforma pa escritornan emergente y establecí pa publica nan obra. ==Historia == Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na [[Den Haag]] y posteriormente na [[Nijmegen]], unda e secretariado tabata situa.<ref name=:"0">[https://www.dbnl.org/tekst/_wat001196801_01/ Watapana], jaargang 1, nr. 1 (1968).</ref> El a wordo fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"><ref>De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025.</ref> E revista tabata enfoká riba [[literatura]], [[idioma]] y identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.<ref>Habibe, Henry – biografische informatie.</ref> Revista Watapana a wordo funda na final di añanan 1960, den un periodo di crecemento cultural i literario den Antias Hulandes. For di 1969 te 1974, e revista tabata bou di redakshon di escritor i poeta [[Carel de Haseth]]. Durante e periodo aki, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion kultural propio, idioma y identidad. E revista tabata presenta su mes como un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” y a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.<ref>Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur".</ref> Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamento Hulandes SpañóDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Fin di añanan 1960 Ernesto Rosenstand a cuminsa publica algun di su obranan literario den [[Watapana (revista)| Watapana]] (1968-1972) cu tabata circula bou di studiantenan Arubiano y Antiano na Hulanda.<ref name=:"2">[[Quito Nicolaas]], [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/ernesto-enrique-rosenstand-1931-2016-un-monumento-den-literatura-arubiano/ Ernesto Enrique Rosenstand (1931-2016) – Un monumento den literatura Arubiano], werkgroepcaraibischeletteren.nl (21 di augustus 2016)</ref> ==Importansia literario== Watapana a ofrece espacio pa publicacion di poesia, prosa i ensayo, tanto den Papiamento komo den Hulandes. E revista a stimulá desarrollo di un voz literario propio den e region i a contribui na reconosimento di literatura Antiano riba un nivel mas amplio. E revista tabata caracterisá pa su enfoke riba: *identidad kultural Antiano *idioma Papiamento *tema sosial i historiko *innovacion literario ==Redaccion== E prome team di redaccion di Watapana a inclui: Henry Habibe, G. Pestana R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, /Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], [[Pedro Velásquez]] y Lloyd Narain. Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: [[Myrna Römer]], Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], [[Walter Palm]] y [[Philomena Wong]]. E revista a sirbi como un plataforma importante pa esnan aki i otro autor, tantu na kuminsamentu di nan carera como durante nan desaroyo literario. == Autor y colaboradornan == Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. == Publicacion == Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/> == Importancia i legado == Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". ==Legado== Aunque Watapana no ta wordo publica mas, e ta konsiderá komo un revista influyente den historia di literatura Antiano. E a yuda forma un generacion di escritornan i a contribui na fortalecemento di expresion literario den e region. Publicacionnan manera Watapana a pone fundeshi pa desaroyo posterior di literatura den Papiamento i pa mayor balorisacion di cultura lokal. Het blad besteedde veel aandacht aan het Papiamento; twee themanummers zijn geheel in het Spaans verschenen (zie @: Letterkunde in de Nederlandse Antillen).<ref name=:'1"/> {{Appendix}} [[:Kategoria[[Kategoria:Literatura]] ------- Watapana tabata un revista literario di Antias Hulandes, fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario Henry Habibe.De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba literatura, idioma i identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Historia Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na Den Haag i posteriormente na Nijmegen, unda e sekretariado tabata situa.<ref name=:"0"/> E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” i a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Redakshon E promé redakshon di Watapana a inclui: Henry Habibe G. Pestana R. López-Ramírez O. Kwas A. Daal<ref name=:"0"/> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: Ramón Todd Dandaré Carel de Haseth Pedro Velásquez Lloyd NarainDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. Kontenido i orientacion Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamento Hulandes SpañóDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Autor i colaboradornan Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. Publicacion Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/>Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Importansia i legado Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". --------------- '''''Bolívar en Curazao, leyenda histórica''''' ta un obra literario-históriko di e historiadó di Kòrsou John de Pool (1873–1947), ku ta trata di e estadia di e libertadó suramerikano Simón Bolívar na Curaçao na aña 1812. E obra ta kombiná elementonan históriko ku fikshon, i ta eksplorá un periodo relativamente deskonocí den bida di Bolívar. == Orígen i publikashon == John de Pool a skirbi e obra na 1935 na Panamá, den idioma spaño, bou di e título El primer chispazo del genio. Inicialmente, e texto no a wòrdu publiká komo buki, sino a aparesé komo un serie di artikulonan. Na 1944, e novela a wòrdu publiká den varios entrega den revista El Mundo Israelita na Caracas. Na 1988, un edishon bílíngue (spaño-hulandes) di e obra a sali na Amsterdam, ku patrocinio di e presidente Venezolano Jaime Lusinchi. E publikashon a tuma lugá ku sosten finansiero di organisashonnan manera Sticusa i OKSNA, ku un tirashi di 5.000 ehèmplar. E edishon aki tabata inkluí: un introdukshon di L.W. Statius van Eps i E. Luckman-Levy Maduro un epílogo di historiadó Venezolano Roberto Palacios Kontenido E obra ta deskribí e estadia di tres luna ku Simón Bolívar a pasa na Curaçao na 1812, despues di su retirada for di Venezuela durante e lucha pa independencia. Un figura sentral den e historia ta Mordechay Ricardo (1771–1842), un abogado i miembro prominente di e komunidat sefardí di Kòrsou. Segun e relato, Ricardo ta fungí komo anfitrión di Bolívar i tin un influensia importante riba su desaroyo ideológiko. De Pool ta presenta Ricardo komo un hòmber eduká i comprometé ku e idealnan di libertat, i ta sugerí ku e kontakto entre ambos a yudá forma e pensamiento polítiko di Bolívar. Karakter históriko Aunke e obra ta basa riba echonan históriko real — manera e estadia di Bolívar na Kòrsou despues di su huida for di Puerto Cabello — e autor a tuma sierto libertat literario. Por ehèmpel: no tur dialogo i interakshon ta dokumentá histórikamente e influensia di Mordechay Ricardo riba Bolívar ta parcialmente interpretativo Sinembargo, e obra ta konsiderá importante pasobra: e ilumina un periodo poko dokumentá e propone un posible punto di infleksion den bida di Bolívar Segun e narrativa, despues di su estadia na Kòrsou, Bolívar a reanudá su lucha na Cartagena, unda el a desaroyá ideanan ku lo keda reflehá despues den su famoso Manifiesto de Cartagena. Recepshon i influensia E obra di De Pool a generá interes entre historiadónan, spesialmente na Venezuela, pasobra el ta trata di yena un “punto siego” den bida di Bolívar. Algun investigadónan a defendé e plausibilidat di e interpretashon, miéntras otro nan a señalá ineksaktitutnan históriko den e relato. A manera di rekonosementu di e publikashon, e servisio postal Venezolano a emiti stèmpelnan konmemorativo ku: e portada di e buki e figura di Mordechay Ricardo Signifikashon Bolívar en Curazao ta un ehèmpel di kon literatura i historia por interkonektá pa reinterpretá pasado. E obra: pone atenshon riba e ròl di Curaçao den historia regional reskatá figura históricamente deskonocí manera Mordechay Ricardo kontribuí na diskushon tokante e formashon ideológiko di Simón Bolívar ----------- {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. ----------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Premio Crioyo di Oro''' ta un premio nacional di Aruba cu a nace como ''lifetime achievement award'' pa reconoce, balora y celebra excelencia artistico y personanan den nos comunidad cu a dedica nan bida largo na desaroyo cultural di Aruba. Premio nacional “Crioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na persona y instancia? local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. Entrega di e premio ta sucede na fin di ana en un concierto di gala como homenahe na e ganao. Desde ana 2022 a duna publico por nomina pa medio di e plataforma digital un persona cu nan ta desea pa icibi e premio y na aña 2023 a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. == Ganador ''lifetime achievement award''== * 2021 − [[Jossy Brokke]] * 2022 − [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 − [[Robert Jeand'or]] Na aña 2021 Jossy Brokke Jr. tabata e prome artista cu a wordo homenahea y otorga e premio nacional aki pa su excelencia artistico y pa 65 aña di aporte na desaroyo cultural di Aruba. Na 2022, despues di un luna largo cu comunidad general por a nomina nan faborito, a toca turno na Maybelline ArendsCroes pa ricibi e premio nacional aki. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na baluartenan local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/09/AM230916.pdf Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 1 di december], Awemainta (16 di september 2023)</ref> E aña aki Fundacion Go Cultura a anuncia un bes mas cu publico general por participa den e proceso di nominacion pa e proximo persona, personanan of grupo(nan) cu lo ricibi e premio aki. Durante e prome dia cu e plataforma di nominacion a bira publico, por a nota un record di 338 nominacion cu a drenta. Pues por a nota un reaccion instantaneo hopi grandi for di nos comunidad cu a nomina varios persona cu nan ta desea di mira ricibi e premio prestigioso aki. Pa un persona por wordo considera pa ricibi e premio principal door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e Industrianan Cultural y Creativo di Aruba, impactando desaroyo cultural, social y hasta economico. E aña aki, a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. Den e pagina di nominacion, por lesa tur detaye di e categorianan nobo aki. Den luna di october proximo lo anuncia nomber di e ganadonan di e premio aki pa 2023. Esaki lo habri caminda tambe pa e celebracion y homenahe di gala cu lo tuma luga dia 1 di december 2023. Publico por asisti na esaki, manera cu tabata e caso e prome dos añanan. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. Abo tambe por nomina bo baluarte cultural faborito y bo por nomina mas cu un persona. Nos ta invita bo pa scan e QR-code pa bo haya acceso na e pagina digital of bishita e pagina di Go Cultura Foundation riba Facebook pa bo por click riba e link pa bo haci bo nominacion. {{Appendix}} ​E Premio Nacional Crioyo di Oro ta un reconocemento anual introducí na 2021 pa honra y stimula baluartenan di e arte di tarima (performing arts) na Aruba. E premio ta otorgá pa Fundacion Go Cultura na individuanan ku a dedica nan bida na desaroyo cultural di e isla, impactando positivamente e comunidad cu nan talento y entrega.​ diario.aw|Masnoticia.com == Ganadornan di e Premio Crioyo di Oro == Aki bou ta un lista di e ganadornan principal di e premio:​ * 2021: Jossy Brokke Jr. – E prome recipiente di e premio, honrá pa su 65 aña di kontribushon na teatro, televisión y desaroyo cultural di Aruba. ​ * 2022: Maybelline Arends-Croes – Reconosí pa su mas di 53 aña komo músico, docente, cantante y compositor, y pa su papel den formashon di generashonnan nobo di artista. ​ * 2023: Robert Jeand’or – Honrá pa su trayectoria komo cantante, músico, arreglista y productor, y pa su impacto duradero riba e panorama musical di Aruba. ​ == Categoriannan adicional == A partir di 2023, e premio a introducí tres kategoriannan nobo:​ Masnoticia.com|diario.aw|Aruba Native * Premio Estímulo – Pa talento nobo ku ta lanta den e esena kultural.​ * Premio Kontribuidor di Excelencia – Pa individuanan ku a duna un aporte sobresaliente na e kultura.​ * Homenahe postumo – Pa honra e legado di esnan ku a fayesé pero a laga un marka profundo den e kultura di Aruba. ​ == Ceremonia di Gala == E premio ta ser entregá durante un anochi di gala ku ta inkluí presentashonnan musical y artistiko, celebrando e kontribushon di e ganadornan. E evento ta habri pa e público y ta sirbi komo un momento di uní pa e comunidad kultural di Aruba.​ Si bo ta interesa den mas informashon of bo ke nomina un baluarte kultural pa e proximo edishon, bo por bishita e página di Fundacion Go Cultura riba Facebook. of cultura.aw ---------------- b548ptdaftcufddzcxw205ycpq7ms2m 192447 192446 2026-06-01T14:50:59Z Caribiana 8320 192447 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Premio Crioyo di Oro]] ----------- {{Databox}} '''Watapana''' tabata un revista literario Antiano cu tabata activo entre 1968 y 1972.<ref name=:'1">[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], den;Encyclopedie van Curaçao</ref> E revista a hunga un rol importante den desaroyo di [[literatura]] moderno den [[Antias Hulandes]], ofreciendo un plataforma pa escritornan emergente y establecí pa publica nan obra. ==Historia == Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na [[Den Haag]] y posteriormente na [[Nijmegen]], unda e secretariado tabata situa.<ref name=:"0">[https://www.dbnl.org/tekst/_wat001196801_01/ Watapana], jaargang 1, nr. 1 (1968).</ref> El a wordo fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"><ref>De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025.</ref> E revista tabata enfoká riba [[literatura]], [[idioma]] y identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.<ref>Habibe, Henry – biografische informatie.</ref> Revista Watapana a wordo funda na final di añanan 1960, den un periodo di crecemento cultural i literario den Antias Hulandes. For di 1969 te 1974, e revista tabata bou di redakshon di escritor i poeta [[Carel de Haseth]]. Durante e periodo aki, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion kultural propio, idioma y identidad. E revista tabata presenta su mes como un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” y a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.<ref>Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur".</ref> Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamentol Hulandes y Spañó.<ref name=:'1"/> E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.<ref>Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur".</ref> Fin di añanan 1960 Ernesto Rosenstand a cuminsa publica algun di su obranan literario den [[Watapana (revista)| Watapana]] (1968-1972) cu tabata circula bou di studiantenan Arubiano y Antiano na Hulanda.<ref name=:"2">[[Quito Nicolaas]], [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/ernesto-enrique-rosenstand-1931-2016-un-monumento-den-literatura-arubiano/ Ernesto Enrique Rosenstand (1931-2016) – Un monumento den literatura Arubiano], werkgroepcaraibischeletteren.nl (21 di augustus 2016)</ref> ==Importansia literario== Watapana a ofrece espacio pa publicacion di poesia, prosa i ensayo, tanto den Papiamento komo den Hulandes. E revista a stimulá desarrollo di un voz literario propio den e region i a contribui na reconosimento di literatura Antiano riba un nivel mas amplio. E revista tabata caracterisá pa su enfoke riba: *identidad kultural Antiano *idioma Papiamento *tema sosial i historiko *innovacion literario ==Redaccion== E prome team di redaccion di Watapana a inclui: Henry Habibe, G. Pestana R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, /Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], [[Pedro Velásquez]] y Lloyd Narain. Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: [[Myrna Römer]], Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], [[Walter Palm]] y [[Philomena Wong]]. E revista a sirbi como un plataforma importante pa esnan aki i otro autor, tantu na kuminsamentu di nan carera como durante nan desaroyo literario. == Autor y colaboradornan == Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. == Publicacion == Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/> == Importancia i legado == Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". ==Legado== Aunque Watapana no ta wordo publica mas, e ta konsiderá komo un revista influyente den historia di literatura Antiano. E a yuda forma un generacion di escritornan i a contribui na fortalecemento di expresion literario den e region. Publicacionnan manera Watapana a pone fundeshi pa desaroyo posterior di literatura den Papiamento i pa mayor balorisacion di cultura lokal. Het blad besteedde veel aandacht aan het Papiamento; twee themanummers zijn geheel in het Spaans verschenen (zie @: Letterkunde in de Nederlandse Antillen).<ref name=:'1"/> {{Appendix}} [[:Kategoria[[Kategoria:Literatura]] ------- Watapana tabata un revista literario di Antias Hulandes, fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario Henry Habibe.De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba literatura, idioma i identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Historia Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na Den Haag i posteriormente na Nijmegen, unda e sekretariado tabata situa.<ref name=:"0"/> E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” i a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Redakshon E promé redakshon di Watapana a inclui: Henry Habibe G. Pestana R. López-Ramírez O. Kwas A. Daal<ref name=:"0"/> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: Ramón Todd Dandaré Carel de Haseth Pedro Velásquez Lloyd NarainDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. Kontenido i orientacion Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamento Hulandes SpañóDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Autor i colaboradornan Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. Publicacion Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/>Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Importansia i legado Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". --------------- '''''Bolívar en Curazao, leyenda histórica''''' ta un obra literario-históriko di e historiadó di Kòrsou John de Pool (1873–1947), ku ta trata di e estadia di e libertadó suramerikano Simón Bolívar na Curaçao na aña 1812. E obra ta kombiná elementonan históriko ku fikshon, i ta eksplorá un periodo relativamente deskonocí den bida di Bolívar. == Orígen i publikashon == John de Pool a skirbi e obra na 1935 na Panamá, den idioma spaño, bou di e título El primer chispazo del genio. Inicialmente, e texto no a wòrdu publiká komo buki, sino a aparesé komo un serie di artikulonan. Na 1944, e novela a wòrdu publiká den varios entrega den revista El Mundo Israelita na Caracas. Na 1988, un edishon bílíngue (spaño-hulandes) di e obra a sali na Amsterdam, ku patrocinio di e presidente Venezolano Jaime Lusinchi. E publikashon a tuma lugá ku sosten finansiero di organisashonnan manera Sticusa i OKSNA, ku un tirashi di 5.000 ehèmplar. E edishon aki tabata inkluí: un introdukshon di L.W. Statius van Eps i E. Luckman-Levy Maduro un epílogo di historiadó Venezolano Roberto Palacios Kontenido E obra ta deskribí e estadia di tres luna ku Simón Bolívar a pasa na Curaçao na 1812, despues di su retirada for di Venezuela durante e lucha pa independencia. Un figura sentral den e historia ta Mordechay Ricardo (1771–1842), un abogado i miembro prominente di e komunidat sefardí di Kòrsou. Segun e relato, Ricardo ta fungí komo anfitrión di Bolívar i tin un influensia importante riba su desaroyo ideológiko. De Pool ta presenta Ricardo komo un hòmber eduká i comprometé ku e idealnan di libertat, i ta sugerí ku e kontakto entre ambos a yudá forma e pensamiento polítiko di Bolívar. Karakter históriko Aunke e obra ta basa riba echonan históriko real — manera e estadia di Bolívar na Kòrsou despues di su huida for di Puerto Cabello — e autor a tuma sierto libertat literario. Por ehèmpel: no tur dialogo i interakshon ta dokumentá histórikamente e influensia di Mordechay Ricardo riba Bolívar ta parcialmente interpretativo Sinembargo, e obra ta konsiderá importante pasobra: e ilumina un periodo poko dokumentá e propone un posible punto di infleksion den bida di Bolívar Segun e narrativa, despues di su estadia na Kòrsou, Bolívar a reanudá su lucha na Cartagena, unda el a desaroyá ideanan ku lo keda reflehá despues den su famoso Manifiesto de Cartagena. Recepshon i influensia E obra di De Pool a generá interes entre historiadónan, spesialmente na Venezuela, pasobra el ta trata di yena un “punto siego” den bida di Bolívar. Algun investigadónan a defendé e plausibilidat di e interpretashon, miéntras otro nan a señalá ineksaktitutnan históriko den e relato. A manera di rekonosementu di e publikashon, e servisio postal Venezolano a emiti stèmpelnan konmemorativo ku: e portada di e buki e figura di Mordechay Ricardo Signifikashon Bolívar en Curazao ta un ehèmpel di kon literatura i historia por interkonektá pa reinterpretá pasado. E obra: pone atenshon riba e ròl di Curaçao den historia regional reskatá figura históricamente deskonocí manera Mordechay Ricardo kontribuí na diskushon tokante e formashon ideológiko di Simón Bolívar ----------- {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. ----------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Premio Crioyo di Oro''' ta un premio nacional di Aruba cu a nace como ''lifetime achievement award'' pa reconoce, balora y celebra excelencia artistico y personanan den nos comunidad cu a dedica nan bida largo na desaroyo cultural di Aruba. Premio nacional “Crioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na persona y instancia? local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. Entrega di e premio ta sucede na fin di ana en un concierto di gala como homenahe na e ganao. Desde ana 2022 a duna publico por nomina pa medio di e plataforma digital un persona cu nan ta desea pa icibi e premio y na aña 2023 a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. == Ganador ''lifetime achievement award''== * 2021 − [[Jossy Brokke]] * 2022 − [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 − [[Robert Jeand'or]] Na aña 2021 Jossy Brokke Jr. tabata e prome artista cu a wordo homenahea y otorga e premio nacional aki pa su excelencia artistico y pa 65 aña di aporte na desaroyo cultural di Aruba. Na 2022, despues di un luna largo cu comunidad general por a nomina nan faborito, a toca turno na Maybelline ArendsCroes pa ricibi e premio nacional aki. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na baluartenan local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/09/AM230916.pdf Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 1 di december], Awemainta (16 di september 2023)</ref> E aña aki Fundacion Go Cultura a anuncia un bes mas cu publico general por participa den e proceso di nominacion pa e proximo persona, personanan of grupo(nan) cu lo ricibi e premio aki. Durante e prome dia cu e plataforma di nominacion a bira publico, por a nota un record di 338 nominacion cu a drenta. Pues por a nota un reaccion instantaneo hopi grandi for di nos comunidad cu a nomina varios persona cu nan ta desea di mira ricibi e premio prestigioso aki. Pa un persona por wordo considera pa ricibi e premio principal door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e Industrianan Cultural y Creativo di Aruba, impactando desaroyo cultural, social y hasta economico. E aña aki, a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. Den e pagina di nominacion, por lesa tur detaye di e categorianan nobo aki. Den luna di october proximo lo anuncia nomber di e ganadonan di e premio aki pa 2023. Esaki lo habri caminda tambe pa e celebracion y homenahe di gala cu lo tuma luga dia 1 di december 2023. Publico por asisti na esaki, manera cu tabata e caso e prome dos añanan. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. Abo tambe por nomina bo baluarte cultural faborito y bo por nomina mas cu un persona. Nos ta invita bo pa scan e QR-code pa bo haya acceso na e pagina digital of bishita e pagina di Go Cultura Foundation riba Facebook pa bo por click riba e link pa bo haci bo nominacion. {{Appendix}} ​E Premio Nacional Crioyo di Oro ta un reconocemento anual introducí na 2021 pa honra y stimula baluartenan di e arte di tarima (performing arts) na Aruba. E premio ta otorgá pa Fundacion Go Cultura na individuanan ku a dedica nan bida na desaroyo cultural di e isla, impactando positivamente e comunidad cu nan talento y entrega.​ diario.aw|Masnoticia.com == Ganadornan di e Premio Crioyo di Oro == Aki bou ta un lista di e ganadornan principal di e premio:​ * 2021: Jossy Brokke Jr. – E prome recipiente di e premio, honrá pa su 65 aña di kontribushon na teatro, televisión y desaroyo cultural di Aruba. ​ * 2022: Maybelline Arends-Croes – Reconosí pa su mas di 53 aña komo músico, docente, cantante y compositor, y pa su papel den formashon di generashonnan nobo di artista. ​ * 2023: Robert Jeand’or – Honrá pa su trayectoria komo cantante, músico, arreglista y productor, y pa su impacto duradero riba e panorama musical di Aruba. ​ == Categoriannan adicional == A partir di 2023, e premio a introducí tres kategoriannan nobo:​ Masnoticia.com|diario.aw|Aruba Native * Premio Estímulo – Pa talento nobo ku ta lanta den e esena kultural.​ * Premio Kontribuidor di Excelencia – Pa individuanan ku a duna un aporte sobresaliente na e kultura.​ * Homenahe postumo – Pa honra e legado di esnan ku a fayesé pero a laga un marka profundo den e kultura di Aruba. ​ == Ceremonia di Gala == E premio ta ser entregá durante un anochi di gala ku ta inkluí presentashonnan musical y artistiko, celebrando e kontribushon di e ganadornan. E evento ta habri pa e público y ta sirbi komo un momento di uní pa e comunidad kultural di Aruba.​ Si bo ta interesa den mas informashon of bo ke nomina un baluarte kultural pa e proximo edishon, bo por bishita e página di Fundacion Go Cultura riba Facebook. of cultura.aw ---------------- q0ye7cylvubf9zx8wxdido3zvvz6pty 192449 192447 2026-06-01T14:55:35Z Caribiana 8320 192449 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Premio Crioyo di Oro]] ----------- {{Databox}} '''Watapana''' tabata un revista literario Antiano cu tabata activo entre 1968 y 1972.<ref name=:'1">[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], den;Encyclopedie van Curaçao</ref> E revista a hunga un rol importante den desaroyo di [[literatura]] moderno den [[Antias Hulandes]], ofreciendo un plataforma pa escritornan emergente y establecí pa publica nan obra. ==Historia == Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na [[Den Haag]] y posteriormente na [[Nijmegen]], unda e secretariado tabata situa.<ref name=:"0">[https://www.dbnl.org/tekst/_wat001196801_01/ Watapana], jaargang 1, nr. 1 (1968).</ref> El a wordo fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"><ref>De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025.</ref> E revista tabata enfoká riba [[literatura]], [[idioma]] y identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.<ref>Habibe, Henry – biografische informatie.</ref> Revista Watapana a wordo funda na final di añanan 1960, den un periodo di crecemento cultural i literario den Antias Hulandes. For di 1969 te 1974, e revista tabata bou di redakshon di escritor i poeta [[Carel de Haseth]]. Durante e periodo aki, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion kultural propio, idioma y identidad. E revista tabata presenta su mes como un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” y a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.<ref>Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur".</ref> Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamentol Hulandes y Spañó.<ref name=:'1"/> E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.<ref>Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur".</ref> Fin di añanan 1960 Ernesto Rosenstand a cuminsa publica algun di su obranan literario den [[Watapana (revista)| Watapana]] (1968-1972) cu tabata circula bou di studiantenan Arubiano y Antiano na Hulanda.<ref name=:"2">[[Quito Nicolaas]], [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/ernesto-enrique-rosenstand-1931-2016-un-monumento-den-literatura-arubiano/ Ernesto Enrique Rosenstand (1931-2016) – Un monumento den literatura Arubiano], werkgroepcaraibischeletteren.nl (21 di augustus 2016)</ref> ==Importansia literario== Watapana a ofrece espacio pa publicacion di poesia, prosa i ensayo, tanto den Papiamento komo den Hulandes. E revista a stimulá desarrollo di un voz literario propio den e region i a contribui na reconosimento di literatura Antiano riba un nivel mas amplio. E revista tabata caracterisá pa su enfoke riba: *identidad kultural Antiano *idioma Papiamento *tema sosial i historiko *innovacion literario ==Redaccion== E prome team di redaccion di Watapana a inclui: Henry Habibe, G. Pestana R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, /Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], [[Pedro Velásquez]] y Lloyd Narain. == Autor y colaboradornan == Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: [[Myrna Römer]], Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], [[Walter Palm]], [[Esnesto Rosenstand]] y [[Philomena Wong]]. E revista a sirbi como un plataforma importante pa esnan aki i otro autor, tantu na kuminsamentu di nan carera como durante nan desaroyo literario. Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. == Publicacion == Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/> == Importancia i legado == Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". ==Legado== Aunque Watapana no ta wordo publica mas, e ta konsiderá komo un revista influyente den historia di literatura Antiano. E a yuda forma un generacion di escritornan i a contribui na fortalecemento di expresion literario den e region. Publicacionnan manera Watapana a pone fundeshi pa desaroyo posterior di literatura den Papiamento i pa mayor balorisacion di cultura lokal. Het blad besteedde veel aandacht aan het Papiamento; twee themanummers zijn geheel in het Spaans verschenen (zie @: Letterkunde in de Nederlandse Antillen).<ref name=:'1"/> {{Appendix}} [[:Kategoria[[Kategoria:Literatura]] ------- Watapana tabata un revista literario di Antias Hulandes, fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario Henry Habibe.De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba literatura, idioma i identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Historia Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na Den Haag i posteriormente na Nijmegen, unda e sekretariado tabata situa.<ref name=:"0"/> E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” i a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Redakshon E promé redakshon di Watapana a inclui: Henry Habibe G. Pestana R. López-Ramírez O. Kwas A. Daal<ref name=:"0"/> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: Ramón Todd Dandaré Carel de Haseth Pedro Velásquez Lloyd NarainDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. Kontenido i orientacion Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamento Hulandes SpañóDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Autor i colaboradornan Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. Publicacion Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/>Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Importansia i legado Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". --------------- '''''Bolívar en Curazao, leyenda histórica''''' ta un obra literario-históriko di e historiadó di Kòrsou John de Pool (1873–1947), ku ta trata di e estadia di e libertadó suramerikano Simón Bolívar na Curaçao na aña 1812. E obra ta kombiná elementonan históriko ku fikshon, i ta eksplorá un periodo relativamente deskonocí den bida di Bolívar. == Orígen i publikashon == John de Pool a skirbi e obra na 1935 na Panamá, den idioma spaño, bou di e título El primer chispazo del genio. Inicialmente, e texto no a wòrdu publiká komo buki, sino a aparesé komo un serie di artikulonan. Na 1944, e novela a wòrdu publiká den varios entrega den revista El Mundo Israelita na Caracas. Na 1988, un edishon bílíngue (spaño-hulandes) di e obra a sali na Amsterdam, ku patrocinio di e presidente Venezolano Jaime Lusinchi. E publikashon a tuma lugá ku sosten finansiero di organisashonnan manera Sticusa i OKSNA, ku un tirashi di 5.000 ehèmplar. E edishon aki tabata inkluí: un introdukshon di L.W. Statius van Eps i E. Luckman-Levy Maduro un epílogo di historiadó Venezolano Roberto Palacios Kontenido E obra ta deskribí e estadia di tres luna ku Simón Bolívar a pasa na Curaçao na 1812, despues di su retirada for di Venezuela durante e lucha pa independencia. Un figura sentral den e historia ta Mordechay Ricardo (1771–1842), un abogado i miembro prominente di e komunidat sefardí di Kòrsou. Segun e relato, Ricardo ta fungí komo anfitrión di Bolívar i tin un influensia importante riba su desaroyo ideológiko. De Pool ta presenta Ricardo komo un hòmber eduká i comprometé ku e idealnan di libertat, i ta sugerí ku e kontakto entre ambos a yudá forma e pensamiento polítiko di Bolívar. Karakter históriko Aunke e obra ta basa riba echonan históriko real — manera e estadia di Bolívar na Kòrsou despues di su huida for di Puerto Cabello — e autor a tuma sierto libertat literario. Por ehèmpel: no tur dialogo i interakshon ta dokumentá histórikamente e influensia di Mordechay Ricardo riba Bolívar ta parcialmente interpretativo Sinembargo, e obra ta konsiderá importante pasobra: e ilumina un periodo poko dokumentá e propone un posible punto di infleksion den bida di Bolívar Segun e narrativa, despues di su estadia na Kòrsou, Bolívar a reanudá su lucha na Cartagena, unda el a desaroyá ideanan ku lo keda reflehá despues den su famoso Manifiesto de Cartagena. Recepshon i influensia E obra di De Pool a generá interes entre historiadónan, spesialmente na Venezuela, pasobra el ta trata di yena un “punto siego” den bida di Bolívar. Algun investigadónan a defendé e plausibilidat di e interpretashon, miéntras otro nan a señalá ineksaktitutnan históriko den e relato. A manera di rekonosementu di e publikashon, e servisio postal Venezolano a emiti stèmpelnan konmemorativo ku: e portada di e buki e figura di Mordechay Ricardo Signifikashon Bolívar en Curazao ta un ehèmpel di kon literatura i historia por interkonektá pa reinterpretá pasado. E obra: pone atenshon riba e ròl di Curaçao den historia regional reskatá figura históricamente deskonocí manera Mordechay Ricardo kontribuí na diskushon tokante e formashon ideológiko di Simón Bolívar ----------- {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. ----------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Premio Crioyo di Oro''' ta un premio nacional di Aruba cu a nace como ''lifetime achievement award'' pa reconoce, balora y celebra excelencia artistico y personanan den nos comunidad cu a dedica nan bida largo na desaroyo cultural di Aruba. Premio nacional “Crioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na persona y instancia? local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. Entrega di e premio ta sucede na fin di ana en un concierto di gala como homenahe na e ganao. Desde ana 2022 a duna publico por nomina pa medio di e plataforma digital un persona cu nan ta desea pa icibi e premio y na aña 2023 a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. == Ganador ''lifetime achievement award''== * 2021 − [[Jossy Brokke]] * 2022 − [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 − [[Robert Jeand'or]] Na aña 2021 Jossy Brokke Jr. tabata e prome artista cu a wordo homenahea y otorga e premio nacional aki pa su excelencia artistico y pa 65 aña di aporte na desaroyo cultural di Aruba. Na 2022, despues di un luna largo cu comunidad general por a nomina nan faborito, a toca turno na Maybelline ArendsCroes pa ricibi e premio nacional aki. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na baluartenan local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/09/AM230916.pdf Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 1 di december], Awemainta (16 di september 2023)</ref> E aña aki Fundacion Go Cultura a anuncia un bes mas cu publico general por participa den e proceso di nominacion pa e proximo persona, personanan of grupo(nan) cu lo ricibi e premio aki. Durante e prome dia cu e plataforma di nominacion a bira publico, por a nota un record di 338 nominacion cu a drenta. Pues por a nota un reaccion instantaneo hopi grandi for di nos comunidad cu a nomina varios persona cu nan ta desea di mira ricibi e premio prestigioso aki. Pa un persona por wordo considera pa ricibi e premio principal door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e Industrianan Cultural y Creativo di Aruba, impactando desaroyo cultural, social y hasta economico. E aña aki, a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. Den e pagina di nominacion, por lesa tur detaye di e categorianan nobo aki. Den luna di october proximo lo anuncia nomber di e ganadonan di e premio aki pa 2023. Esaki lo habri caminda tambe pa e celebracion y homenahe di gala cu lo tuma luga dia 1 di december 2023. Publico por asisti na esaki, manera cu tabata e caso e prome dos añanan. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. Abo tambe por nomina bo baluarte cultural faborito y bo por nomina mas cu un persona. Nos ta invita bo pa scan e QR-code pa bo haya acceso na e pagina digital of bishita e pagina di Go Cultura Foundation riba Facebook pa bo por click riba e link pa bo haci bo nominacion. {{Appendix}} ​E Premio Nacional Crioyo di Oro ta un reconocemento anual introducí na 2021 pa honra y stimula baluartenan di e arte di tarima (performing arts) na Aruba. E premio ta otorgá pa Fundacion Go Cultura na individuanan ku a dedica nan bida na desaroyo cultural di e isla, impactando positivamente e comunidad cu nan talento y entrega.​ diario.aw|Masnoticia.com == Ganadornan di e Premio Crioyo di Oro == Aki bou ta un lista di e ganadornan principal di e premio:​ * 2021: Jossy Brokke Jr. – E prome recipiente di e premio, honrá pa su 65 aña di kontribushon na teatro, televisión y desaroyo cultural di Aruba. ​ * 2022: Maybelline Arends-Croes – Reconosí pa su mas di 53 aña komo músico, docente, cantante y compositor, y pa su papel den formashon di generashonnan nobo di artista. ​ * 2023: Robert Jeand’or – Honrá pa su trayectoria komo cantante, músico, arreglista y productor, y pa su impacto duradero riba e panorama musical di Aruba. ​ == Categoriannan adicional == A partir di 2023, e premio a introducí tres kategoriannan nobo:​ Masnoticia.com|diario.aw|Aruba Native * Premio Estímulo – Pa talento nobo ku ta lanta den e esena kultural.​ * Premio Kontribuidor di Excelencia – Pa individuanan ku a duna un aporte sobresaliente na e kultura.​ * Homenahe postumo – Pa honra e legado di esnan ku a fayesé pero a laga un marka profundo den e kultura di Aruba. ​ == Ceremonia di Gala == E premio ta ser entregá durante un anochi di gala ku ta inkluí presentashonnan musical y artistiko, celebrando e kontribushon di e ganadornan. E evento ta habri pa e público y ta sirbi komo un momento di uní pa e comunidad kultural di Aruba.​ Si bo ta interesa den mas informashon of bo ke nomina un baluarte kultural pa e proximo edishon, bo por bishita e página di Fundacion Go Cultura riba Facebook. of cultura.aw ---------------- tvagg6a4sj0knbyevti9hbh72n4jtv8 192450 192449 2026-06-01T14:56:32Z Caribiana 8320 192450 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Premio Crioyo di Oro]] ----------- {{Databox}} '''Watapana''' tabata un revista literario Antiano cu tabata activo entre 1968 y 1972.<ref name=:'1">[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], den;Encyclopedie van Curaçao</ref> E revista a hunga un rol importante den desaroyo di [[literatura]] moderno den [[Antias Hulandes]], ofreciendo un plataforma pa escritornan emergente y establecí pa publica nan obra. ==Historia == Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na [[Den Haag]] y posteriormente na [[Nijmegen]], unda e secretariado tabata situa.<ref name=:"0">[https://www.dbnl.org/tekst/_wat001196801_01/ Watapana], jaargang 1, nr. 1 (1968).</ref> El a wordo fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"><ref>De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025.</ref> E revista tabata enfoká riba [[literatura]], [[idioma]] y identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.<ref>Habibe, Henry – biografische informatie.</ref> Revista Watapana a wordo funda na final di añanan 1960, den un periodo di crecemento cultural i literario den Antias Hulandes. For di 1969 te 1974, e revista tabata bou di redakshon di escritor i poeta [[Carel de Haseth]]. Durante e periodo aki, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion kultural propio, idioma y identidad. E revista tabata presenta su mes como un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” y a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.<ref>Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur".</ref> Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamentol Hulandes y Spañó.<ref name=:'1"/> E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.<ref>Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur".</ref> Fin di añanan 1960 Ernesto Rosenstand a cuminsa publica algun di su obranan literario den [[Watapana (revista)| Watapana]] (1968-1972) cu tabata circula bou di studiantenan Arubiano y Antiano na Hulanda.<ref name=:"2">[[Quito Nicolaas]], [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/ernesto-enrique-rosenstand-1931-2016-un-monumento-den-literatura-arubiano/ Ernesto Enrique Rosenstand (1931-2016) – Un monumento den literatura Arubiano], werkgroepcaraibischeletteren.nl (21 di augustus 2016)</ref> ==Importansia literario== Watapana a ofrece espacio pa publicacion di poesia, prosa i ensayo, tanto den Papiamento komo den Hulandes. E revista a stimulá desarrollo di un voz literario propio den e region i a contribui na reconosimento di literatura Antiano riba un nivel mas amplio. E revista tabata caracterisá pa su enfoke riba: *identidad kultural Antiano *idioma Papiamento *tema sosial i historiko *innovacion literario ==Redaccion== E prome team di redaccion di Watapana a inclui: Henry Habibe, G. Pestana R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, /Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], [[Pedro Velásquez]] y Lloyd Narain. == Autor y colaboradornan == Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: [[Myrna Römer]], Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], [[Walter Palm]], [[Esnesto Rosenstand]] y [[Philomena Wong]]. E revista a sirbi como un plataforma importante pa esnan aki i otro autor, tantu na kuminsamentu di nan carera como durante nan desaroyo literario. Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. == Publicacion == Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/> == Importancia i legado == Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". ==Legado== Aunque Watapana no ta wordo publica mas, e ta konsiderá komo un revista influyente den historia di literatura Antiano. E a yuda forma un generacion di escritornan i a contribui na fortalecemento di expresion literario den e region. Publicacionnan manera Watapana a pone fundeshi pa desaroyo posterior di literatura den Papiamento i pa mayor balorisacion di cultura lokal. Het blad besteedde veel aandacht aan het Papiamento; twee themanummers zijn geheel in het Spaans verschenen (zie @: Letterkunde in de Nederlandse Antillen).<ref name=:'1"/> {{Appendix}} [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Literatura]] ------- Watapana tabata un revista literario di Antias Hulandes, fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario Henry Habibe.De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba literatura, idioma i identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Historia Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na Den Haag i posteriormente na Nijmegen, unda e sekretariado tabata situa.<ref name=:"0"/> E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” i a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Redakshon E promé redakshon di Watapana a inclui: Henry Habibe G. Pestana R. López-Ramírez O. Kwas A. Daal<ref name=:"0"/> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: Ramón Todd Dandaré Carel de Haseth Pedro Velásquez Lloyd NarainDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. Kontenido i orientacion Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamento Hulandes SpañóDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Autor i colaboradornan Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. Publicacion Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/>Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Importansia i legado Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". --------------- '''''Bolívar en Curazao, leyenda histórica''''' ta un obra literario-históriko di e historiadó di Kòrsou John de Pool (1873–1947), ku ta trata di e estadia di e libertadó suramerikano Simón Bolívar na Curaçao na aña 1812. E obra ta kombiná elementonan históriko ku fikshon, i ta eksplorá un periodo relativamente deskonocí den bida di Bolívar. == Orígen i publikashon == John de Pool a skirbi e obra na 1935 na Panamá, den idioma spaño, bou di e título El primer chispazo del genio. Inicialmente, e texto no a wòrdu publiká komo buki, sino a aparesé komo un serie di artikulonan. Na 1944, e novela a wòrdu publiká den varios entrega den revista El Mundo Israelita na Caracas. Na 1988, un edishon bílíngue (spaño-hulandes) di e obra a sali na Amsterdam, ku patrocinio di e presidente Venezolano Jaime Lusinchi. E publikashon a tuma lugá ku sosten finansiero di organisashonnan manera Sticusa i OKSNA, ku un tirashi di 5.000 ehèmplar. E edishon aki tabata inkluí: un introdukshon di L.W. Statius van Eps i E. Luckman-Levy Maduro un epílogo di historiadó Venezolano Roberto Palacios Kontenido E obra ta deskribí e estadia di tres luna ku Simón Bolívar a pasa na Curaçao na 1812, despues di su retirada for di Venezuela durante e lucha pa independencia. Un figura sentral den e historia ta Mordechay Ricardo (1771–1842), un abogado i miembro prominente di e komunidat sefardí di Kòrsou. Segun e relato, Ricardo ta fungí komo anfitrión di Bolívar i tin un influensia importante riba su desaroyo ideológiko. De Pool ta presenta Ricardo komo un hòmber eduká i comprometé ku e idealnan di libertat, i ta sugerí ku e kontakto entre ambos a yudá forma e pensamiento polítiko di Bolívar. Karakter históriko Aunke e obra ta basa riba echonan históriko real — manera e estadia di Bolívar na Kòrsou despues di su huida for di Puerto Cabello — e autor a tuma sierto libertat literario. Por ehèmpel: no tur dialogo i interakshon ta dokumentá histórikamente e influensia di Mordechay Ricardo riba Bolívar ta parcialmente interpretativo Sinembargo, e obra ta konsiderá importante pasobra: e ilumina un periodo poko dokumentá e propone un posible punto di infleksion den bida di Bolívar Segun e narrativa, despues di su estadia na Kòrsou, Bolívar a reanudá su lucha na Cartagena, unda el a desaroyá ideanan ku lo keda reflehá despues den su famoso Manifiesto de Cartagena. Recepshon i influensia E obra di De Pool a generá interes entre historiadónan, spesialmente na Venezuela, pasobra el ta trata di yena un “punto siego” den bida di Bolívar. Algun investigadónan a defendé e plausibilidat di e interpretashon, miéntras otro nan a señalá ineksaktitutnan históriko den e relato. A manera di rekonosementu di e publikashon, e servisio postal Venezolano a emiti stèmpelnan konmemorativo ku: e portada di e buki e figura di Mordechay Ricardo Signifikashon Bolívar en Curazao ta un ehèmpel di kon literatura i historia por interkonektá pa reinterpretá pasado. E obra: pone atenshon riba e ròl di Curaçao den historia regional reskatá figura históricamente deskonocí manera Mordechay Ricardo kontribuí na diskushon tokante e formashon ideológiko di Simón Bolívar ----------- {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. ----------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Premio Crioyo di Oro''' ta un premio nacional di Aruba cu a nace como ''lifetime achievement award'' pa reconoce, balora y celebra excelencia artistico y personanan den nos comunidad cu a dedica nan bida largo na desaroyo cultural di Aruba. Premio nacional “Crioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na persona y instancia? local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. Entrega di e premio ta sucede na fin di ana en un concierto di gala como homenahe na e ganao. Desde ana 2022 a duna publico por nomina pa medio di e plataforma digital un persona cu nan ta desea pa icibi e premio y na aña 2023 a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. == Ganador ''lifetime achievement award''== * 2021 − [[Jossy Brokke]] * 2022 − [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 − [[Robert Jeand'or]] Na aña 2021 Jossy Brokke Jr. tabata e prome artista cu a wordo homenahea y otorga e premio nacional aki pa su excelencia artistico y pa 65 aña di aporte na desaroyo cultural di Aruba. Na 2022, despues di un luna largo cu comunidad general por a nomina nan faborito, a toca turno na Maybelline ArendsCroes pa ricibi e premio nacional aki. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na baluartenan local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/09/AM230916.pdf Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 1 di december], Awemainta (16 di september 2023)</ref> E aña aki Fundacion Go Cultura a anuncia un bes mas cu publico general por participa den e proceso di nominacion pa e proximo persona, personanan of grupo(nan) cu lo ricibi e premio aki. Durante e prome dia cu e plataforma di nominacion a bira publico, por a nota un record di 338 nominacion cu a drenta. Pues por a nota un reaccion instantaneo hopi grandi for di nos comunidad cu a nomina varios persona cu nan ta desea di mira ricibi e premio prestigioso aki. Pa un persona por wordo considera pa ricibi e premio principal door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e Industrianan Cultural y Creativo di Aruba, impactando desaroyo cultural, social y hasta economico. E aña aki, a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. Den e pagina di nominacion, por lesa tur detaye di e categorianan nobo aki. Den luna di october proximo lo anuncia nomber di e ganadonan di e premio aki pa 2023. Esaki lo habri caminda tambe pa e celebracion y homenahe di gala cu lo tuma luga dia 1 di december 2023. Publico por asisti na esaki, manera cu tabata e caso e prome dos añanan. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. Abo tambe por nomina bo baluarte cultural faborito y bo por nomina mas cu un persona. Nos ta invita bo pa scan e QR-code pa bo haya acceso na e pagina digital of bishita e pagina di Go Cultura Foundation riba Facebook pa bo por click riba e link pa bo haci bo nominacion. {{Appendix}} ​E Premio Nacional Crioyo di Oro ta un reconocemento anual introducí na 2021 pa honra y stimula baluartenan di e arte di tarima (performing arts) na Aruba. E premio ta otorgá pa Fundacion Go Cultura na individuanan ku a dedica nan bida na desaroyo cultural di e isla, impactando positivamente e comunidad cu nan talento y entrega.​ diario.aw|Masnoticia.com == Ganadornan di e Premio Crioyo di Oro == Aki bou ta un lista di e ganadornan principal di e premio:​ * 2021: Jossy Brokke Jr. – E prome recipiente di e premio, honrá pa su 65 aña di kontribushon na teatro, televisión y desaroyo cultural di Aruba. ​ * 2022: Maybelline Arends-Croes – Reconosí pa su mas di 53 aña komo músico, docente, cantante y compositor, y pa su papel den formashon di generashonnan nobo di artista. ​ * 2023: Robert Jeand’or – Honrá pa su trayectoria komo cantante, músico, arreglista y productor, y pa su impacto duradero riba e panorama musical di Aruba. ​ == Categoriannan adicional == A partir di 2023, e premio a introducí tres kategoriannan nobo:​ Masnoticia.com|diario.aw|Aruba Native * Premio Estímulo – Pa talento nobo ku ta lanta den e esena kultural.​ * Premio Kontribuidor di Excelencia – Pa individuanan ku a duna un aporte sobresaliente na e kultura.​ * Homenahe postumo – Pa honra e legado di esnan ku a fayesé pero a laga un marka profundo den e kultura di Aruba. ​ == Ceremonia di Gala == E premio ta ser entregá durante un anochi di gala ku ta inkluí presentashonnan musical y artistiko, celebrando e kontribushon di e ganadornan. E evento ta habri pa e público y ta sirbi komo un momento di uní pa e comunidad kultural di Aruba.​ Si bo ta interesa den mas informashon of bo ke nomina un baluarte kultural pa e proximo edishon, bo por bishita e página di Fundacion Go Cultura riba Facebook. of cultura.aw ---------------- 1zlbsrn4sq3a06d2c6expmg61me3zs5 192451 192450 2026-06-01T15:03:29Z Caribiana 8320 192451 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Premio Crioyo di Oro]] ----------- {{Databox}} '''Watapana''' tabata un revista literario Antiano cu tabata activo entre 1968 y 1972.<ref name=:'1">[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], den;Encyclopedie van Curaçao</ref> E revista a hunga un rol importante den desaroyo di [[literatura]] moderno den [[Antias Hulandes]], ofreciendo un plataforma pa escritornan emergente y establecí pa publica nan obra. ==Historia == Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na [[Den Haag]] y posteriormente na [[Nijmegen]], unda e secretariado tabata situa.<ref name=:"0">[https://www.dbnl.org/tekst/_wat001196801_01/ Watapana], jaargang 1, nr. 1 (1968).</ref> El a wordo fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"><ref>De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025.</ref> E revista tabata enfoká riba [[literatura]], [[idioma]] y identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.<ref>Habibe, Henry – biografische informatie.</ref> Revista Watapana a wordo funda na final di añanan 1960, den un periodo di crecemento cultural i literario den Antias Hulandes. For di 1969 te 1974, e revista tabata bou di redakshon di escritor i poeta [[Carel de Haseth]]. Durante e periodo aki, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion kultural propio, idioma y identidad. E revista tabata presenta su mes como un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” y a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.<ref>[[Wim Rutgers|Rutgers, Wim]] (1996), [https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bene01_01/rutg014bene01_01_0027.php "Tijdschriften als katalysator van literatuur"], Den: ''Beneden en boven de wind'', De Bezige Bij.</ref> Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamentol Hulandes y Spañó.<ref name=:'1"/> E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.<ref>Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur".</ref> Fin di añanan 1960 Ernesto Rosenstand a cuminsa publica algun di su obranan literario den [[Watapana (revista)| Watapana]] (1968-1972) cu tabata circula bou di studiantenan Arubiano y Antiano na Hulanda.<ref name=:"2">[[Quito Nicolaas]], [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/ernesto-enrique-rosenstand-1931-2016-un-monumento-den-literatura-arubiano/ Ernesto Enrique Rosenstand (1931-2016) – Un monumento den literatura Arubiano], werkgroepcaraibischeletteren.nl (21 di augustus 2016)</ref> ==Importansia literario== Watapana a ofrece espacio pa publicacion di poesia, prosa i ensayo, tanto den Papiamento komo den Hulandes. E revista a stimulá desarrollo di un voz literario propio den e region i a contribui na reconosimento di literatura Antiano riba un nivel mas amplio. E revista tabata caracterisá pa su enfoke riba: *identidad kultural Antiano *idioma Papiamento *tema sosial i historiko *innovacion literario ==Redaccion== E prome team di redaccion di Watapana a inclui: Henry Habibe, G. Pestana R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, /Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], [[Pedro Velásquez]] y Lloyd Narain. == Autor y colaboradornan == Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: [[Myrna Römer]], Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], [[Walter Palm]], [[Esnesto Rosenstand]] y [[Philomena Wong]]. E revista a sirbi como un plataforma importante pa esnan aki i otro autor, tantu na kuminsamentu di nan carera como durante nan desaroyo literario. Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. == Publicacion == Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/> == Importancia i legado == Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". ==Legado== Aunque Watapana no ta wordo publica mas, e ta konsiderá komo un revista influyente den historia di literatura Antiano. E a yuda forma un generacion di escritornan i a contribui na fortalecemento di expresion literario den e region. Publicacionnan manera Watapana a pone fundeshi pa desaroyo posterior di literatura den Papiamento i pa mayor balorisacion di cultura lokal. Het blad besteedde veel aandacht aan het Papiamento; twee themanummers zijn geheel in het Spaans verschenen (zie @: Letterkunde in de Nederlandse Antillen).<ref name=:'1"/> {{Appendix}} [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Literatura]] ------- Watapana tabata un revista literario di Antias Hulandes, fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario Henry Habibe.De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba literatura, idioma i identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Historia Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na Den Haag i posteriormente na Nijmegen, unda e sekretariado tabata situa.<ref name=:"0"/> E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” i a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Redakshon E promé redakshon di Watapana a inclui: Henry Habibe G. Pestana R. López-Ramírez O. Kwas A. Daal<ref name=:"0"/> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: Ramón Todd Dandaré Carel de Haseth Pedro Velásquez Lloyd NarainDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. Kontenido i orientacion Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamento Hulandes SpañóDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Autor i colaboradornan Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. Publicacion Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/>Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Importansia i legado Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". --------------- '''''Bolívar en Curazao, leyenda histórica''''' ta un obra literario-históriko di e historiadó di Kòrsou John de Pool (1873–1947), ku ta trata di e estadia di e libertadó suramerikano Simón Bolívar na Curaçao na aña 1812. E obra ta kombiná elementonan históriko ku fikshon, i ta eksplorá un periodo relativamente deskonocí den bida di Bolívar. == Orígen i publikashon == John de Pool a skirbi e obra na 1935 na Panamá, den idioma spaño, bou di e título El primer chispazo del genio. Inicialmente, e texto no a wòrdu publiká komo buki, sino a aparesé komo un serie di artikulonan. Na 1944, e novela a wòrdu publiká den varios entrega den revista El Mundo Israelita na Caracas. Na 1988, un edishon bílíngue (spaño-hulandes) di e obra a sali na Amsterdam, ku patrocinio di e presidente Venezolano Jaime Lusinchi. E publikashon a tuma lugá ku sosten finansiero di organisashonnan manera Sticusa i OKSNA, ku un tirashi di 5.000 ehèmplar. E edishon aki tabata inkluí: un introdukshon di L.W. Statius van Eps i E. Luckman-Levy Maduro un epílogo di historiadó Venezolano Roberto Palacios Kontenido E obra ta deskribí e estadia di tres luna ku Simón Bolívar a pasa na Curaçao na 1812, despues di su retirada for di Venezuela durante e lucha pa independencia. Un figura sentral den e historia ta Mordechay Ricardo (1771–1842), un abogado i miembro prominente di e komunidat sefardí di Kòrsou. Segun e relato, Ricardo ta fungí komo anfitrión di Bolívar i tin un influensia importante riba su desaroyo ideológiko. De Pool ta presenta Ricardo komo un hòmber eduká i comprometé ku e idealnan di libertat, i ta sugerí ku e kontakto entre ambos a yudá forma e pensamiento polítiko di Bolívar. Karakter históriko Aunke e obra ta basa riba echonan históriko real — manera e estadia di Bolívar na Kòrsou despues di su huida for di Puerto Cabello — e autor a tuma sierto libertat literario. Por ehèmpel: no tur dialogo i interakshon ta dokumentá histórikamente e influensia di Mordechay Ricardo riba Bolívar ta parcialmente interpretativo Sinembargo, e obra ta konsiderá importante pasobra: e ilumina un periodo poko dokumentá e propone un posible punto di infleksion den bida di Bolívar Segun e narrativa, despues di su estadia na Kòrsou, Bolívar a reanudá su lucha na Cartagena, unda el a desaroyá ideanan ku lo keda reflehá despues den su famoso Manifiesto de Cartagena. Recepshon i influensia E obra di De Pool a generá interes entre historiadónan, spesialmente na Venezuela, pasobra el ta trata di yena un “punto siego” den bida di Bolívar. Algun investigadónan a defendé e plausibilidat di e interpretashon, miéntras otro nan a señalá ineksaktitutnan históriko den e relato. A manera di rekonosementu di e publikashon, e servisio postal Venezolano a emiti stèmpelnan konmemorativo ku: e portada di e buki e figura di Mordechay Ricardo Signifikashon Bolívar en Curazao ta un ehèmpel di kon literatura i historia por interkonektá pa reinterpretá pasado. E obra: pone atenshon riba e ròl di Curaçao den historia regional reskatá figura históricamente deskonocí manera Mordechay Ricardo kontribuí na diskushon tokante e formashon ideológiko di Simón Bolívar ----------- {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. ----------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Premio Crioyo di Oro''' ta un premio nacional di Aruba cu a nace como ''lifetime achievement award'' pa reconoce, balora y celebra excelencia artistico y personanan den nos comunidad cu a dedica nan bida largo na desaroyo cultural di Aruba. Premio nacional “Crioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na persona y instancia? local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. Entrega di e premio ta sucede na fin di ana en un concierto di gala como homenahe na e ganao. Desde ana 2022 a duna publico por nomina pa medio di e plataforma digital un persona cu nan ta desea pa icibi e premio y na aña 2023 a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. == Ganador ''lifetime achievement award''== * 2021 − [[Jossy Brokke]] * 2022 − [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 − [[Robert Jeand'or]] Na aña 2021 Jossy Brokke Jr. tabata e prome artista cu a wordo homenahea y otorga e premio nacional aki pa su excelencia artistico y pa 65 aña di aporte na desaroyo cultural di Aruba. Na 2022, despues di un luna largo cu comunidad general por a nomina nan faborito, a toca turno na Maybelline ArendsCroes pa ricibi e premio nacional aki. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na baluartenan local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/09/AM230916.pdf Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 1 di december], Awemainta (16 di september 2023)</ref> E aña aki Fundacion Go Cultura a anuncia un bes mas cu publico general por participa den e proceso di nominacion pa e proximo persona, personanan of grupo(nan) cu lo ricibi e premio aki. Durante e prome dia cu e plataforma di nominacion a bira publico, por a nota un record di 338 nominacion cu a drenta. Pues por a nota un reaccion instantaneo hopi grandi for di nos comunidad cu a nomina varios persona cu nan ta desea di mira ricibi e premio prestigioso aki. Pa un persona por wordo considera pa ricibi e premio principal door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e Industrianan Cultural y Creativo di Aruba, impactando desaroyo cultural, social y hasta economico. E aña aki, a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. Den e pagina di nominacion, por lesa tur detaye di e categorianan nobo aki. Den luna di october proximo lo anuncia nomber di e ganadonan di e premio aki pa 2023. Esaki lo habri caminda tambe pa e celebracion y homenahe di gala cu lo tuma luga dia 1 di december 2023. Publico por asisti na esaki, manera cu tabata e caso e prome dos añanan. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. Abo tambe por nomina bo baluarte cultural faborito y bo por nomina mas cu un persona. Nos ta invita bo pa scan e QR-code pa bo haya acceso na e pagina digital of bishita e pagina di Go Cultura Foundation riba Facebook pa bo por click riba e link pa bo haci bo nominacion. {{Appendix}} ​E Premio Nacional Crioyo di Oro ta un reconocemento anual introducí na 2021 pa honra y stimula baluartenan di e arte di tarima (performing arts) na Aruba. E premio ta otorgá pa Fundacion Go Cultura na individuanan ku a dedica nan bida na desaroyo cultural di e isla, impactando positivamente e comunidad cu nan talento y entrega.​ diario.aw|Masnoticia.com == Ganadornan di e Premio Crioyo di Oro == Aki bou ta un lista di e ganadornan principal di e premio:​ * 2021: Jossy Brokke Jr. – E prome recipiente di e premio, honrá pa su 65 aña di kontribushon na teatro, televisión y desaroyo cultural di Aruba. ​ * 2022: Maybelline Arends-Croes – Reconosí pa su mas di 53 aña komo músico, docente, cantante y compositor, y pa su papel den formashon di generashonnan nobo di artista. ​ * 2023: Robert Jeand’or – Honrá pa su trayectoria komo cantante, músico, arreglista y productor, y pa su impacto duradero riba e panorama musical di Aruba. ​ == Categoriannan adicional == A partir di 2023, e premio a introducí tres kategoriannan nobo:​ Masnoticia.com|diario.aw|Aruba Native * Premio Estímulo – Pa talento nobo ku ta lanta den e esena kultural.​ * Premio Kontribuidor di Excelencia – Pa individuanan ku a duna un aporte sobresaliente na e kultura.​ * Homenahe postumo – Pa honra e legado di esnan ku a fayesé pero a laga un marka profundo den e kultura di Aruba. ​ == Ceremonia di Gala == E premio ta ser entregá durante un anochi di gala ku ta inkluí presentashonnan musical y artistiko, celebrando e kontribushon di e ganadornan. E evento ta habri pa e público y ta sirbi komo un momento di uní pa e comunidad kultural di Aruba.​ Si bo ta interesa den mas informashon of bo ke nomina un baluarte kultural pa e proximo edishon, bo por bishita e página di Fundacion Go Cultura riba Facebook. of cultura.aw ---------------- ah93zejqfoqqodvqvkciu2901qit402 192452 192451 2026-06-01T15:10:14Z Caribiana 8320 192452 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Premio Crioyo di Oro]] ----------- {{Databox}} '''Watapana''' tabata un revista literario Antiano cu tabata activo entre 1968 y 1972.<ref name=:'1">[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], den;Encyclopedie van Curaçao</ref> E revista a hunga un rol importante den desaroyo di [[literatura]] moderno den [[Antias Hulandes]], ofreciendo un plataforma pa escritornan emergente y establecí pa publica nan obra. ==Historia == Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na [[Den Haag]] y posteriormente na [[Nijmegen]], unda e secretariado tabata situa.<ref name=:"0">[https://www.dbnl.org/tekst/_wat001196801_01/ Watapana], jaargang 1, nr. 1 (1968).</ref> El a wordo fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"><ref>De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025.</ref> E revista tabata enfoká riba [[literatura]], [[idioma]] y identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.<ref>Habibe, Henry – biografische informatie.</ref> Revista Watapana a wordo funda na final di añanan 1960, den un periodo di crecemento cultural i literario den Antias Hulandes. For di 1969 te 1974, e revista tabata bou di redakshon di escritor i poeta [[Carel de Haseth]]. Durante e periodo aki, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion kultural propio, idioma y identidad. E revista tabata presenta su mes como un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” y a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.<ref name=:"3">[[Wim Rutgers|Rutgers, Wim]] (1996), [https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bene01_01/rutg014bene01_01_0027.php Tijdschriften als katalysator van literatuur], Den: ''Beneden en boven de wind'', De Bezige Bij.</ref> Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamentol Hulandes y Spañó.<ref name=:'1"/> E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.<ref name=:"3"/> E revista tabata circula bou di studiantenan Arubiano y Antiano na Hulanda.<ref>[[Quito Nicolaas]], [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/ernesto-enrique-rosenstand-1931-2016-un-monumento-den-literatura-arubiano/ Ernesto Enrique Rosenstand (1931-2016) – Un monumento den literatura Arubiano], werkgroepcaraibischeletteren.nl (21 di augustus 2016)</ref> ==Importancia literario== Watapana a ofrece espacio pa publicacion di [[poesia]], prosa i ensayo, tanto den [[Papiamento]] como den [[Hulandes]]. E revista a stimulá desaroyo di un voz literario propio den e region y a contribui na reconocemento di literatura Antiano riba un nivel mas amplio. E revista tabata caracterisa pa su enfoke riba: *identidad kultural Antiano *idioma Papiamento *tema sosial i historiko *innovacion literario ==Redaccion== E prome team di redaccion di Watapana a inclui: Henry Habibe, G. Pestana R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, /Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], [[Pedro Velásquez]] y Lloyd Narain. == Autor y colaboradornan == Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: [[Myrna Römer]], Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], [[Walter Palm]], [[Esnesto Rosenstand]] y [[Philomena Wong]]. E revista a sirbi como un plataforma importante pa esnan aki i otro autor, tantu na kuminsamentu di nan carera como durante nan desaroyo literario. Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena Wong<ref name=:"3"/> E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. == Publicacion == Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/> == Importancia i legado == Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: * stimulacion di escritura den Papiamento * creacion di un plataforma pa escritor joven * fortalecemento di conciencia cultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.<ref name=:"3"/> ==Legado== Aunque Watapana no ta wordo publica mas, e ta konsiderá komo un revista influyente den historia di literatura Antiano. E a yuda forma un generacion di escritornan y a contribui na fortalecemento di expresion literario den e region. Publicacionnan manera Watapana a pone fundeshi pa desaroyo posterior di literatura den Papiamento i pa mayor balorisacion di cultura lokal. Het blad besteedde veel aandacht aan het Papiamento; twee themanummers zijn geheel in het Spaans verschenen (zie @: Letterkunde in de Nederlandse Antillen).<ref name=:'1"/> {{Appendix}} [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Literatura]] ------- Watapana tabata un revista literario di Antias Hulandes, fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario Henry Habibe.De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba literatura, idioma i identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Historia Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na Den Haag i posteriormente na Nijmegen, unda e sekretariado tabata situa.<ref name=:"0"/> E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” i a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Redakshon E promé redakshon di Watapana a inclui: Henry Habibe G. Pestana R. López-Ramírez O. Kwas A. Daal<ref name=:"0"/> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: Ramón Todd Dandaré Carel de Haseth Pedro Velásquez Lloyd NarainDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. Kontenido i orientacion Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamento Hulandes SpañóDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Autor i colaboradornan Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. Publicacion Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/>Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Importansia i legado Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". --------------- '''''Bolívar en Curazao, leyenda histórica''''' ta un obra literario-históriko di e historiadó di Kòrsou John de Pool (1873–1947), ku ta trata di e estadia di e libertadó suramerikano Simón Bolívar na Curaçao na aña 1812. E obra ta kombiná elementonan históriko ku fikshon, i ta eksplorá un periodo relativamente deskonocí den bida di Bolívar. == Orígen i publikashon == John de Pool a skirbi e obra na 1935 na Panamá, den idioma spaño, bou di e título El primer chispazo del genio. Inicialmente, e texto no a wòrdu publiká komo buki, sino a aparesé komo un serie di artikulonan. Na 1944, e novela a wòrdu publiká den varios entrega den revista El Mundo Israelita na Caracas. Na 1988, un edishon bílíngue (spaño-hulandes) di e obra a sali na Amsterdam, ku patrocinio di e presidente Venezolano Jaime Lusinchi. E publikashon a tuma lugá ku sosten finansiero di organisashonnan manera Sticusa i OKSNA, ku un tirashi di 5.000 ehèmplar. E edishon aki tabata inkluí: un introdukshon di L.W. Statius van Eps i E. Luckman-Levy Maduro un epílogo di historiadó Venezolano Roberto Palacios Kontenido E obra ta deskribí e estadia di tres luna ku Simón Bolívar a pasa na Curaçao na 1812, despues di su retirada for di Venezuela durante e lucha pa independencia. Un figura sentral den e historia ta Mordechay Ricardo (1771–1842), un abogado i miembro prominente di e komunidat sefardí di Kòrsou. Segun e relato, Ricardo ta fungí komo anfitrión di Bolívar i tin un influensia importante riba su desaroyo ideológiko. De Pool ta presenta Ricardo komo un hòmber eduká i comprometé ku e idealnan di libertat, i ta sugerí ku e kontakto entre ambos a yudá forma e pensamiento polítiko di Bolívar. Karakter históriko Aunke e obra ta basa riba echonan históriko real — manera e estadia di Bolívar na Kòrsou despues di su huida for di Puerto Cabello — e autor a tuma sierto libertat literario. Por ehèmpel: no tur dialogo i interakshon ta dokumentá histórikamente e influensia di Mordechay Ricardo riba Bolívar ta parcialmente interpretativo Sinembargo, e obra ta konsiderá importante pasobra: e ilumina un periodo poko dokumentá e propone un posible punto di infleksion den bida di Bolívar Segun e narrativa, despues di su estadia na Kòrsou, Bolívar a reanudá su lucha na Cartagena, unda el a desaroyá ideanan ku lo keda reflehá despues den su famoso Manifiesto de Cartagena. Recepshon i influensia E obra di De Pool a generá interes entre historiadónan, spesialmente na Venezuela, pasobra el ta trata di yena un “punto siego” den bida di Bolívar. Algun investigadónan a defendé e plausibilidat di e interpretashon, miéntras otro nan a señalá ineksaktitutnan históriko den e relato. A manera di rekonosementu di e publikashon, e servisio postal Venezolano a emiti stèmpelnan konmemorativo ku: e portada di e buki e figura di Mordechay Ricardo Signifikashon Bolívar en Curazao ta un ehèmpel di kon literatura i historia por interkonektá pa reinterpretá pasado. E obra: pone atenshon riba e ròl di Curaçao den historia regional reskatá figura históricamente deskonocí manera Mordechay Ricardo kontribuí na diskushon tokante e formashon ideológiko di Simón Bolívar ----------- {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. ----------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Premio Crioyo di Oro''' ta un premio nacional di Aruba cu a nace como ''lifetime achievement award'' pa reconoce, balora y celebra excelencia artistico y personanan den nos comunidad cu a dedica nan bida largo na desaroyo cultural di Aruba. Premio nacional “Crioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na persona y instancia? local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. Entrega di e premio ta sucede na fin di ana en un concierto di gala como homenahe na e ganao. Desde ana 2022 a duna publico por nomina pa medio di e plataforma digital un persona cu nan ta desea pa icibi e premio y na aña 2023 a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. == Ganador ''lifetime achievement award''== * 2021 − [[Jossy Brokke]] * 2022 − [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 − [[Robert Jeand'or]] Na aña 2021 Jossy Brokke Jr. tabata e prome artista cu a wordo homenahea y otorga e premio nacional aki pa su excelencia artistico y pa 65 aña di aporte na desaroyo cultural di Aruba. Na 2022, despues di un luna largo cu comunidad general por a nomina nan faborito, a toca turno na Maybelline ArendsCroes pa ricibi e premio nacional aki. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na baluartenan local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/09/AM230916.pdf Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 1 di december], Awemainta (16 di september 2023)</ref> E aña aki Fundacion Go Cultura a anuncia un bes mas cu publico general por participa den e proceso di nominacion pa e proximo persona, personanan of grupo(nan) cu lo ricibi e premio aki. Durante e prome dia cu e plataforma di nominacion a bira publico, por a nota un record di 338 nominacion cu a drenta. Pues por a nota un reaccion instantaneo hopi grandi for di nos comunidad cu a nomina varios persona cu nan ta desea di mira ricibi e premio prestigioso aki. Pa un persona por wordo considera pa ricibi e premio principal door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e Industrianan Cultural y Creativo di Aruba, impactando desaroyo cultural, social y hasta economico. E aña aki, a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. Den e pagina di nominacion, por lesa tur detaye di e categorianan nobo aki. Den luna di october proximo lo anuncia nomber di e ganadonan di e premio aki pa 2023. Esaki lo habri caminda tambe pa e celebracion y homenahe di gala cu lo tuma luga dia 1 di december 2023. Publico por asisti na esaki, manera cu tabata e caso e prome dos añanan. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. Abo tambe por nomina bo baluarte cultural faborito y bo por nomina mas cu un persona. Nos ta invita bo pa scan e QR-code pa bo haya acceso na e pagina digital of bishita e pagina di Go Cultura Foundation riba Facebook pa bo por click riba e link pa bo haci bo nominacion. {{Appendix}} ​E Premio Nacional Crioyo di Oro ta un reconocemento anual introducí na 2021 pa honra y stimula baluartenan di e arte di tarima (performing arts) na Aruba. E premio ta otorgá pa Fundacion Go Cultura na individuanan ku a dedica nan bida na desaroyo cultural di e isla, impactando positivamente e comunidad cu nan talento y entrega.​ diario.aw|Masnoticia.com == Ganadornan di e Premio Crioyo di Oro == Aki bou ta un lista di e ganadornan principal di e premio:​ * 2021: Jossy Brokke Jr. – E prome recipiente di e premio, honrá pa su 65 aña di kontribushon na teatro, televisión y desaroyo cultural di Aruba. ​ * 2022: Maybelline Arends-Croes – Reconosí pa su mas di 53 aña komo músico, docente, cantante y compositor, y pa su papel den formashon di generashonnan nobo di artista. ​ * 2023: Robert Jeand’or – Honrá pa su trayectoria komo cantante, músico, arreglista y productor, y pa su impacto duradero riba e panorama musical di Aruba. ​ == Categoriannan adicional == A partir di 2023, e premio a introducí tres kategoriannan nobo:​ Masnoticia.com|diario.aw|Aruba Native * Premio Estímulo – Pa talento nobo ku ta lanta den e esena kultural.​ * Premio Kontribuidor di Excelencia – Pa individuanan ku a duna un aporte sobresaliente na e kultura.​ * Homenahe postumo – Pa honra e legado di esnan ku a fayesé pero a laga un marka profundo den e kultura di Aruba. ​ == Ceremonia di Gala == E premio ta ser entregá durante un anochi di gala ku ta inkluí presentashonnan musical y artistiko, celebrando e kontribushon di e ganadornan. E evento ta habri pa e público y ta sirbi komo un momento di uní pa e comunidad kultural di Aruba.​ Si bo ta interesa den mas informashon of bo ke nomina un baluarte kultural pa e proximo edishon, bo por bishita e página di Fundacion Go Cultura riba Facebook. of cultura.aw ---------------- 17dr4u5vxbqgm9iepx22vhlm3xblzdc 192453 192452 2026-06-01T15:15:11Z Caribiana 8320 192453 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Premio Crioyo di Oro]] ----------- {{Databox}} '''Watapana''' tabata un revista literario Antiano cu tabata activo entre 1968 y 1972.<ref name=:'1">[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], den;Encyclopedie van Curaçao</ref> E revista a hunga un rol importante den desaroyo di [[literatura]] moderno den [[Antias Hulandes]], ofreciendo escritornan emergente y estableci un plataforma pa publica nan obra. ==Historia == Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na [[Den Haag]] y posteriormente na [[Nijmegen]], unda e secretariado tabata situa.<ref name=:"0">[https://www.dbnl.org/tekst/_wat001196801_01/ Watapana], jaargang 1, nr. 1 (1968).</ref> El a wordo fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"><ref>De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025.</ref> E revista tabata enfoká riba [[literatura]], [[idioma]] y identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.<ref>Habibe, Henry – biografische informatie.</ref> Revista Watapana a wordo funda na final di añanan 1960, den un periodo di crecemento cultural i literario den Antias Hulandes. For di 1969 te 1974, e revista tabata bou di redakshon di escritor i poeta [[Carel de Haseth]]. Durante e periodo aki, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion kultural propio, idioma y identidad. E revista tabata presenta su mes como un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” y a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.<ref name=:"3">[[Wim Rutgers|Rutgers, Wim]] (1996), [https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bene01_01/rutg014bene01_01_0027.php Tijdschriften als katalysator van literatuur], Den: ''Beneden en boven de wind'', De Bezige Bij.</ref> Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamentol Hulandes y Spañó.<ref name=:'1"/> E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.<ref name=:"3"/> E revista tabata circula bou di studiantenan Arubiano y Antiano na Hulanda.<ref>[[Quito Nicolaas]], [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/ernesto-enrique-rosenstand-1931-2016-un-monumento-den-literatura-arubiano/ Ernesto Enrique Rosenstand (1931-2016) – Un monumento den literatura Arubiano], werkgroepcaraibischeletteren.nl (21 di augustus 2016)</ref> ==Importancia literario== Watapana a ofrece espacio pa publicacion di [[poesia]], prosa i ensayo, tanto den [[Papiamento]] como den [[Hulandes]]. E revista a stimulá desaroyo di un voz literario propio den e region y a contribui na reconocemento di literatura Antiano riba un nivel mas amplio. E revista tabata caracterisa pa su enfoke riba: *identidad kultural Antiano *idioma Papiamento *tema sosial i historiko *innovacion literario ==Redaccion== E prome team di redaccion di Watapana a inclui: Henry Habibe, G. Pestana R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, /Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], [[Pedro Velásquez]] y Lloyd Narain. == Autor y colaboradornan == Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: [[Myrna Römer]], Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], [[Walter Palm]], [[Esnesto Rosenstand]] y [[Philomena Wong]]. E revista a sirbi como un plataforma importante pa esnan aki i otro autor, tantu na kuminsamentu di nan carera como durante nan desaroyo literario. Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena Wong<ref name=:"3"/> E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. == Publicacion == Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/> == Importancia i legado == Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: * stimulacion di escritura den Papiamento * creacion di un plataforma pa escritor joven * fortalecemento di conciencia cultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.<ref name=:"3"/> ==Legado== Aunque Watapana no ta wordo publica mas, e ta konsiderá komo un revista influyente den historia di literatura Antiano. E a yuda forma un generacion di escritornan y a contribui na fortalecemento di expresion literario den e region. Publicacionnan manera Watapana a pone fundeshi pa desaroyo posterior di literatura den Papiamento i pa mayor balorisacion di cultura lokal. Het blad besteedde veel aandacht aan het Papiamento; twee themanummers zijn geheel in het Spaans verschenen (zie @: Letterkunde in de Nederlandse Antillen).<ref name=:'1"/> {{Appendix}} [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Literatura]] ------- Watapana tabata un revista literario di Antias Hulandes, fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario Henry Habibe.De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba literatura, idioma i identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Historia Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na Den Haag i posteriormente na Nijmegen, unda e sekretariado tabata situa.<ref name=:"0"/> E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” i a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Redakshon E promé redakshon di Watapana a inclui: Henry Habibe G. Pestana R. López-Ramírez O. Kwas A. Daal<ref name=:"0"/> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: Ramón Todd Dandaré Carel de Haseth Pedro Velásquez Lloyd NarainDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. Kontenido i orientacion Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamento Hulandes SpañóDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Autor i colaboradornan Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. Publicacion Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/>Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Importansia i legado Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". --------------- '''''Bolívar en Curazao, leyenda histórica''''' ta un obra literario-históriko di e historiadó di Kòrsou John de Pool (1873–1947), ku ta trata di e estadia di e libertadó suramerikano Simón Bolívar na Curaçao na aña 1812. E obra ta kombiná elementonan históriko ku fikshon, i ta eksplorá un periodo relativamente deskonocí den bida di Bolívar. == Orígen i publikashon == John de Pool a skirbi e obra na 1935 na Panamá, den idioma spaño, bou di e título El primer chispazo del genio. Inicialmente, e texto no a wòrdu publiká komo buki, sino a aparesé komo un serie di artikulonan. Na 1944, e novela a wòrdu publiká den varios entrega den revista El Mundo Israelita na Caracas. Na 1988, un edishon bílíngue (spaño-hulandes) di e obra a sali na Amsterdam, ku patrocinio di e presidente Venezolano Jaime Lusinchi. E publikashon a tuma lugá ku sosten finansiero di organisashonnan manera Sticusa i OKSNA, ku un tirashi di 5.000 ehèmplar. E edishon aki tabata inkluí: un introdukshon di L.W. Statius van Eps i E. Luckman-Levy Maduro un epílogo di historiadó Venezolano Roberto Palacios Kontenido E obra ta deskribí e estadia di tres luna ku Simón Bolívar a pasa na Curaçao na 1812, despues di su retirada for di Venezuela durante e lucha pa independencia. Un figura sentral den e historia ta Mordechay Ricardo (1771–1842), un abogado i miembro prominente di e komunidat sefardí di Kòrsou. Segun e relato, Ricardo ta fungí komo anfitrión di Bolívar i tin un influensia importante riba su desaroyo ideológiko. De Pool ta presenta Ricardo komo un hòmber eduká i comprometé ku e idealnan di libertat, i ta sugerí ku e kontakto entre ambos a yudá forma e pensamiento polítiko di Bolívar. Karakter históriko Aunke e obra ta basa riba echonan históriko real — manera e estadia di Bolívar na Kòrsou despues di su huida for di Puerto Cabello — e autor a tuma sierto libertat literario. Por ehèmpel: no tur dialogo i interakshon ta dokumentá histórikamente e influensia di Mordechay Ricardo riba Bolívar ta parcialmente interpretativo Sinembargo, e obra ta konsiderá importante pasobra: e ilumina un periodo poko dokumentá e propone un posible punto di infleksion den bida di Bolívar Segun e narrativa, despues di su estadia na Kòrsou, Bolívar a reanudá su lucha na Cartagena, unda el a desaroyá ideanan ku lo keda reflehá despues den su famoso Manifiesto de Cartagena. Recepshon i influensia E obra di De Pool a generá interes entre historiadónan, spesialmente na Venezuela, pasobra el ta trata di yena un “punto siego” den bida di Bolívar. Algun investigadónan a defendé e plausibilidat di e interpretashon, miéntras otro nan a señalá ineksaktitutnan históriko den e relato. A manera di rekonosementu di e publikashon, e servisio postal Venezolano a emiti stèmpelnan konmemorativo ku: e portada di e buki e figura di Mordechay Ricardo Signifikashon Bolívar en Curazao ta un ehèmpel di kon literatura i historia por interkonektá pa reinterpretá pasado. E obra: pone atenshon riba e ròl di Curaçao den historia regional reskatá figura históricamente deskonocí manera Mordechay Ricardo kontribuí na diskushon tokante e formashon ideológiko di Simón Bolívar ----------- {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. ----------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Premio Crioyo di Oro''' ta un premio nacional di Aruba cu a nace como ''lifetime achievement award'' pa reconoce, balora y celebra excelencia artistico y personanan den nos comunidad cu a dedica nan bida largo na desaroyo cultural di Aruba. Premio nacional “Crioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na persona y instancia? local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. Entrega di e premio ta sucede na fin di ana en un concierto di gala como homenahe na e ganao. Desde ana 2022 a duna publico por nomina pa medio di e plataforma digital un persona cu nan ta desea pa icibi e premio y na aña 2023 a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. == Ganador ''lifetime achievement award''== * 2021 − [[Jossy Brokke]] * 2022 − [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 − [[Robert Jeand'or]] Na aña 2021 Jossy Brokke Jr. tabata e prome artista cu a wordo homenahea y otorga e premio nacional aki pa su excelencia artistico y pa 65 aña di aporte na desaroyo cultural di Aruba. Na 2022, despues di un luna largo cu comunidad general por a nomina nan faborito, a toca turno na Maybelline ArendsCroes pa ricibi e premio nacional aki. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na baluartenan local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/09/AM230916.pdf Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 1 di december], Awemainta (16 di september 2023)</ref> E aña aki Fundacion Go Cultura a anuncia un bes mas cu publico general por participa den e proceso di nominacion pa e proximo persona, personanan of grupo(nan) cu lo ricibi e premio aki. Durante e prome dia cu e plataforma di nominacion a bira publico, por a nota un record di 338 nominacion cu a drenta. Pues por a nota un reaccion instantaneo hopi grandi for di nos comunidad cu a nomina varios persona cu nan ta desea di mira ricibi e premio prestigioso aki. Pa un persona por wordo considera pa ricibi e premio principal door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e Industrianan Cultural y Creativo di Aruba, impactando desaroyo cultural, social y hasta economico. E aña aki, a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. Den e pagina di nominacion, por lesa tur detaye di e categorianan nobo aki. Den luna di october proximo lo anuncia nomber di e ganadonan di e premio aki pa 2023. Esaki lo habri caminda tambe pa e celebracion y homenahe di gala cu lo tuma luga dia 1 di december 2023. Publico por asisti na esaki, manera cu tabata e caso e prome dos añanan. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. Abo tambe por nomina bo baluarte cultural faborito y bo por nomina mas cu un persona. Nos ta invita bo pa scan e QR-code pa bo haya acceso na e pagina digital of bishita e pagina di Go Cultura Foundation riba Facebook pa bo por click riba e link pa bo haci bo nominacion. {{Appendix}} ​E Premio Nacional Crioyo di Oro ta un reconocemento anual introducí na 2021 pa honra y stimula baluartenan di e arte di tarima (performing arts) na Aruba. E premio ta otorgá pa Fundacion Go Cultura na individuanan ku a dedica nan bida na desaroyo cultural di e isla, impactando positivamente e comunidad cu nan talento y entrega.​ diario.aw|Masnoticia.com == Ganadornan di e Premio Crioyo di Oro == Aki bou ta un lista di e ganadornan principal di e premio:​ * 2021: Jossy Brokke Jr. – E prome recipiente di e premio, honrá pa su 65 aña di kontribushon na teatro, televisión y desaroyo cultural di Aruba. ​ * 2022: Maybelline Arends-Croes – Reconosí pa su mas di 53 aña komo músico, docente, cantante y compositor, y pa su papel den formashon di generashonnan nobo di artista. ​ * 2023: Robert Jeand’or – Honrá pa su trayectoria komo cantante, músico, arreglista y productor, y pa su impacto duradero riba e panorama musical di Aruba. ​ == Categoriannan adicional == A partir di 2023, e premio a introducí tres kategoriannan nobo:​ Masnoticia.com|diario.aw|Aruba Native * Premio Estímulo – Pa talento nobo ku ta lanta den e esena kultural.​ * Premio Kontribuidor di Excelencia – Pa individuanan ku a duna un aporte sobresaliente na e kultura.​ * Homenahe postumo – Pa honra e legado di esnan ku a fayesé pero a laga un marka profundo den e kultura di Aruba. ​ == Ceremonia di Gala == E premio ta ser entregá durante un anochi di gala ku ta inkluí presentashonnan musical y artistiko, celebrando e kontribushon di e ganadornan. E evento ta habri pa e público y ta sirbi komo un momento di uní pa e comunidad kultural di Aruba.​ Si bo ta interesa den mas informashon of bo ke nomina un baluarte kultural pa e proximo edishon, bo por bishita e página di Fundacion Go Cultura riba Facebook. of cultura.aw ---------------- nuu9y1ea2c6bfcknzasjdgzwujxh2cu 192454 192453 2026-06-01T15:15:37Z Caribiana 8320 192454 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Premio Crioyo di Oro]] ----------- {{Databox}} '''Watapana''' tabata un revista literario [[Antias Hulandes|Antiano]] cu tabata activo entre 1968 y 1972.<ref name=:'1">[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], den;Encyclopedie van Curaçao</ref> E revista a hunga un rol importante den desaroyo di [[literatura]] moderno den [[Antias Hulandes]], ofreciendo escritornan emergente y estableci un plataforma pa publica nan obra. ==Historia == Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na [[Den Haag]] y posteriormente na [[Nijmegen]], unda e secretariado tabata situa.<ref name=:"0">[https://www.dbnl.org/tekst/_wat001196801_01/ Watapana], jaargang 1, nr. 1 (1968).</ref> El a wordo fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"><ref>De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025.</ref> E revista tabata enfoká riba [[literatura]], [[idioma]] y identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.<ref>Habibe, Henry – biografische informatie.</ref> Revista Watapana a wordo funda na final di añanan 1960, den un periodo di crecemento cultural i literario den Antias Hulandes. For di 1969 te 1974, e revista tabata bou di redakshon di escritor i poeta [[Carel de Haseth]]. Durante e periodo aki, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion kultural propio, idioma y identidad. E revista tabata presenta su mes como un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” y a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.<ref name=:"3">[[Wim Rutgers|Rutgers, Wim]] (1996), [https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bene01_01/rutg014bene01_01_0027.php Tijdschriften als katalysator van literatuur], Den: ''Beneden en boven de wind'', De Bezige Bij.</ref> Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamentol Hulandes y Spañó.<ref name=:'1"/> E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.<ref name=:"3"/> E revista tabata circula bou di studiantenan Arubiano y Antiano na Hulanda.<ref>[[Quito Nicolaas]], [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/ernesto-enrique-rosenstand-1931-2016-un-monumento-den-literatura-arubiano/ Ernesto Enrique Rosenstand (1931-2016) – Un monumento den literatura Arubiano], werkgroepcaraibischeletteren.nl (21 di augustus 2016)</ref> ==Importancia literario== Watapana a ofrece espacio pa publicacion di [[poesia]], prosa i ensayo, tanto den [[Papiamento]] como den [[Hulandes]]. E revista a stimulá desaroyo di un voz literario propio den e region y a contribui na reconocemento di literatura Antiano riba un nivel mas amplio. E revista tabata caracterisa pa su enfoke riba: *identidad kultural Antiano *idioma Papiamento *tema sosial i historiko *innovacion literario ==Redaccion== E prome team di redaccion di Watapana a inclui: Henry Habibe, G. Pestana R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, /Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], [[Pedro Velásquez]] y Lloyd Narain. == Autor y colaboradornan == Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: [[Myrna Römer]], Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], [[Walter Palm]], [[Esnesto Rosenstand]] y [[Philomena Wong]]. E revista a sirbi como un plataforma importante pa esnan aki i otro autor, tantu na kuminsamentu di nan carera como durante nan desaroyo literario. Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena Wong<ref name=:"3"/> E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. == Publicacion == Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/> == Importancia i legado == Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: * stimulacion di escritura den Papiamento * creacion di un plataforma pa escritor joven * fortalecemento di conciencia cultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.<ref name=:"3"/> ==Legado== Aunque Watapana no ta wordo publica mas, e ta konsiderá komo un revista influyente den historia di literatura Antiano. E a yuda forma un generacion di escritornan y a contribui na fortalecemento di expresion literario den e region. Publicacionnan manera Watapana a pone fundeshi pa desaroyo posterior di literatura den Papiamento i pa mayor balorisacion di cultura lokal. Het blad besteedde veel aandacht aan het Papiamento; twee themanummers zijn geheel in het Spaans verschenen (zie @: Letterkunde in de Nederlandse Antillen).<ref name=:'1"/> {{Appendix}} [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Literatura]] ------- Watapana tabata un revista literario di Antias Hulandes, fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario Henry Habibe.De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba literatura, idioma i identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Historia Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na Den Haag i posteriormente na Nijmegen, unda e sekretariado tabata situa.<ref name=:"0"/> E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” i a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Redakshon E promé redakshon di Watapana a inclui: Henry Habibe G. Pestana R. López-Ramírez O. Kwas A. Daal<ref name=:"0"/> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: Ramón Todd Dandaré Carel de Haseth Pedro Velásquez Lloyd NarainDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. Kontenido i orientacion Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamento Hulandes SpañóDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Autor i colaboradornan Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. Publicacion Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/>Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Importansia i legado Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". --------------- '''''Bolívar en Curazao, leyenda histórica''''' ta un obra literario-históriko di e historiadó di Kòrsou John de Pool (1873–1947), ku ta trata di e estadia di e libertadó suramerikano Simón Bolívar na Curaçao na aña 1812. E obra ta kombiná elementonan históriko ku fikshon, i ta eksplorá un periodo relativamente deskonocí den bida di Bolívar. == Orígen i publikashon == John de Pool a skirbi e obra na 1935 na Panamá, den idioma spaño, bou di e título El primer chispazo del genio. Inicialmente, e texto no a wòrdu publiká komo buki, sino a aparesé komo un serie di artikulonan. Na 1944, e novela a wòrdu publiká den varios entrega den revista El Mundo Israelita na Caracas. Na 1988, un edishon bílíngue (spaño-hulandes) di e obra a sali na Amsterdam, ku patrocinio di e presidente Venezolano Jaime Lusinchi. E publikashon a tuma lugá ku sosten finansiero di organisashonnan manera Sticusa i OKSNA, ku un tirashi di 5.000 ehèmplar. E edishon aki tabata inkluí: un introdukshon di L.W. Statius van Eps i E. Luckman-Levy Maduro un epílogo di historiadó Venezolano Roberto Palacios Kontenido E obra ta deskribí e estadia di tres luna ku Simón Bolívar a pasa na Curaçao na 1812, despues di su retirada for di Venezuela durante e lucha pa independencia. Un figura sentral den e historia ta Mordechay Ricardo (1771–1842), un abogado i miembro prominente di e komunidat sefardí di Kòrsou. Segun e relato, Ricardo ta fungí komo anfitrión di Bolívar i tin un influensia importante riba su desaroyo ideológiko. De Pool ta presenta Ricardo komo un hòmber eduká i comprometé ku e idealnan di libertat, i ta sugerí ku e kontakto entre ambos a yudá forma e pensamiento polítiko di Bolívar. Karakter históriko Aunke e obra ta basa riba echonan históriko real — manera e estadia di Bolívar na Kòrsou despues di su huida for di Puerto Cabello — e autor a tuma sierto libertat literario. Por ehèmpel: no tur dialogo i interakshon ta dokumentá histórikamente e influensia di Mordechay Ricardo riba Bolívar ta parcialmente interpretativo Sinembargo, e obra ta konsiderá importante pasobra: e ilumina un periodo poko dokumentá e propone un posible punto di infleksion den bida di Bolívar Segun e narrativa, despues di su estadia na Kòrsou, Bolívar a reanudá su lucha na Cartagena, unda el a desaroyá ideanan ku lo keda reflehá despues den su famoso Manifiesto de Cartagena. Recepshon i influensia E obra di De Pool a generá interes entre historiadónan, spesialmente na Venezuela, pasobra el ta trata di yena un “punto siego” den bida di Bolívar. Algun investigadónan a defendé e plausibilidat di e interpretashon, miéntras otro nan a señalá ineksaktitutnan históriko den e relato. A manera di rekonosementu di e publikashon, e servisio postal Venezolano a emiti stèmpelnan konmemorativo ku: e portada di e buki e figura di Mordechay Ricardo Signifikashon Bolívar en Curazao ta un ehèmpel di kon literatura i historia por interkonektá pa reinterpretá pasado. E obra: pone atenshon riba e ròl di Curaçao den historia regional reskatá figura históricamente deskonocí manera Mordechay Ricardo kontribuí na diskushon tokante e formashon ideológiko di Simón Bolívar ----------- {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. ----------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Premio Crioyo di Oro''' ta un premio nacional di Aruba cu a nace como ''lifetime achievement award'' pa reconoce, balora y celebra excelencia artistico y personanan den nos comunidad cu a dedica nan bida largo na desaroyo cultural di Aruba. Premio nacional “Crioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na persona y instancia? local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. Entrega di e premio ta sucede na fin di ana en un concierto di gala como homenahe na e ganao. Desde ana 2022 a duna publico por nomina pa medio di e plataforma digital un persona cu nan ta desea pa icibi e premio y na aña 2023 a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. == Ganador ''lifetime achievement award''== * 2021 − [[Jossy Brokke]] * 2022 − [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 − [[Robert Jeand'or]] Na aña 2021 Jossy Brokke Jr. tabata e prome artista cu a wordo homenahea y otorga e premio nacional aki pa su excelencia artistico y pa 65 aña di aporte na desaroyo cultural di Aruba. Na 2022, despues di un luna largo cu comunidad general por a nomina nan faborito, a toca turno na Maybelline ArendsCroes pa ricibi e premio nacional aki. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na baluartenan local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/09/AM230916.pdf Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 1 di december], Awemainta (16 di september 2023)</ref> E aña aki Fundacion Go Cultura a anuncia un bes mas cu publico general por participa den e proceso di nominacion pa e proximo persona, personanan of grupo(nan) cu lo ricibi e premio aki. Durante e prome dia cu e plataforma di nominacion a bira publico, por a nota un record di 338 nominacion cu a drenta. Pues por a nota un reaccion instantaneo hopi grandi for di nos comunidad cu a nomina varios persona cu nan ta desea di mira ricibi e premio prestigioso aki. Pa un persona por wordo considera pa ricibi e premio principal door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e Industrianan Cultural y Creativo di Aruba, impactando desaroyo cultural, social y hasta economico. E aña aki, a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. Den e pagina di nominacion, por lesa tur detaye di e categorianan nobo aki. Den luna di october proximo lo anuncia nomber di e ganadonan di e premio aki pa 2023. Esaki lo habri caminda tambe pa e celebracion y homenahe di gala cu lo tuma luga dia 1 di december 2023. Publico por asisti na esaki, manera cu tabata e caso e prome dos añanan. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. Abo tambe por nomina bo baluarte cultural faborito y bo por nomina mas cu un persona. Nos ta invita bo pa scan e QR-code pa bo haya acceso na e pagina digital of bishita e pagina di Go Cultura Foundation riba Facebook pa bo por click riba e link pa bo haci bo nominacion. {{Appendix}} ​E Premio Nacional Crioyo di Oro ta un reconocemento anual introducí na 2021 pa honra y stimula baluartenan di e arte di tarima (performing arts) na Aruba. E premio ta otorgá pa Fundacion Go Cultura na individuanan ku a dedica nan bida na desaroyo cultural di e isla, impactando positivamente e comunidad cu nan talento y entrega.​ diario.aw|Masnoticia.com == Ganadornan di e Premio Crioyo di Oro == Aki bou ta un lista di e ganadornan principal di e premio:​ * 2021: Jossy Brokke Jr. – E prome recipiente di e premio, honrá pa su 65 aña di kontribushon na teatro, televisión y desaroyo cultural di Aruba. ​ * 2022: Maybelline Arends-Croes – Reconosí pa su mas di 53 aña komo músico, docente, cantante y compositor, y pa su papel den formashon di generashonnan nobo di artista. ​ * 2023: Robert Jeand’or – Honrá pa su trayectoria komo cantante, músico, arreglista y productor, y pa su impacto duradero riba e panorama musical di Aruba. ​ == Categoriannan adicional == A partir di 2023, e premio a introducí tres kategoriannan nobo:​ Masnoticia.com|diario.aw|Aruba Native * Premio Estímulo – Pa talento nobo ku ta lanta den e esena kultural.​ * Premio Kontribuidor di Excelencia – Pa individuanan ku a duna un aporte sobresaliente na e kultura.​ * Homenahe postumo – Pa honra e legado di esnan ku a fayesé pero a laga un marka profundo den e kultura di Aruba. ​ == Ceremonia di Gala == E premio ta ser entregá durante un anochi di gala ku ta inkluí presentashonnan musical y artistiko, celebrando e kontribushon di e ganadornan. E evento ta habri pa e público y ta sirbi komo un momento di uní pa e comunidad kultural di Aruba.​ Si bo ta interesa den mas informashon of bo ke nomina un baluarte kultural pa e proximo edishon, bo por bishita e página di Fundacion Go Cultura riba Facebook. of cultura.aw ---------------- th8ki105ru12i3zqylf3mlbpaq0t16n 192455 192454 2026-06-01T15:23:09Z Caribiana 8320 192455 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Premio Crioyo di Oro]] ----------- {{Databox}} '''Watapana''' tabata un revista literario [[Antias Hulandes|Antiano]] cu tabata activo entre 1968 y 1972.<ref name=:'1">[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], den;Encyclopedie van Curaçao</ref> E revista a hunga un rol importante den desaroyo di [[literatura]] moderno den [[Antias Hulandes]], ofreciendo escritornan emergente y estableci un plataforma pa publica nan obra. ==Historia == Watapana a nace den un ambiente di studiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista a wordo fundá na 1968 riba iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"/> Inicialmente e tabata su sede na [[Den Haag]] y posteriormente na [[Nijmegen]], unda e secretariado tabata situa.<ref name=:"0">[https://www.dbnl.org/tekst/_wat001196801_01/ Watapana], jaargang 1, nr. 1 (1968).</ref> E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” y a aparece aproximadamente tres biaha pa aña.[2] Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movemiento mas amplio di studiantenan Antiano pa fortalece nan identidad cultural.[4] El a wordo fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"><ref>De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025.</ref> E revista tabata enfoká riba [[literatura]], [[idioma]] y identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.<ref>Habibe, Henry – biografische informatie.</ref> Revista Watapana a wordo funda na final di añanan 1960, den un periodo di crecemento cultural i literario den Antias Hulandes. For di 1969 te 1974, e revista tabata bou di redakshon di escritor i poeta [[Carel de Haseth]]. Durante e periodo aki, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion kultural propio, idioma y identidad. E revista tabata presenta su mes como un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” y a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.<ref name=:"3">[[Wim Rutgers|Rutgers, Wim]] (1996), [https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bene01_01/rutg014bene01_01_0027.php Tijdschriften als katalysator van literatuur], Den: ''Beneden en boven de wind'', De Bezige Bij.</ref> Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamentol Hulandes y Spañó.<ref name=:'1"/> E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.<ref name=:"3"/> E revista tabata circula bou di studiantenan Arubiano y Antiano na Hulanda.<ref>[[Quito Nicolaas]], [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/ernesto-enrique-rosenstand-1931-2016-un-monumento-den-literatura-arubiano/ Ernesto Enrique Rosenstand (1931-2016) – Un monumento den literatura Arubiano], werkgroepcaraibischeletteren.nl (21 di augustus 2016)</ref> ==Importancia literario== Watapana a ofrece espacio pa publicacion di [[poesia]], prosa i ensayo, tanto den [[Papiamento]] como den [[Hulandes]]. E revista a stimulá desaroyo di un voz literario propio den e region y a contribui na reconocemento di literatura Antiano riba un nivel mas amplio. E revista tabata caracterisa pa su enfoke riba: *identidad kultural Antiano *idioma Papiamento *tema sosial i historiko *innovacion literario ==Redaccion== E prome team di redaccion di Watapana a inclui: Henry Habibe, G. Pestana R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, /Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], [[Pedro Velásquez]] y Lloyd Narain. == Autor y colaboradornan == Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: [[Myrna Römer]], Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], [[Walter Palm]], [[Esnesto Rosenstand]] y [[Philomena Wong]]. E revista a sirbi como un plataforma importante pa esnan aki i otro autor, tantu na kuminsamentu di nan carera como durante nan desaroyo literario. Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena Wong<ref name=:"3"/> E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. == Publicacion == Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/> == Importancia i legado == Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: * stimulacion di escritura den Papiamento * creacion di un plataforma pa escritor joven * fortalecemento di conciencia cultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.<ref name=:"3"/> ==Legado== Aunque Watapana no ta wordo publica mas, e ta konsiderá komo un revista influyente den historia di literatura Antiano. E a yuda forma un generacion di escritornan y a contribui na fortalecemento di expresion literario den e region. Publicacionnan manera Watapana a pone fundeshi pa desaroyo posterior di literatura den Papiamento i pa mayor balorisacion di cultura lokal. Het blad besteedde veel aandacht aan het Papiamento; twee themanummers zijn geheel in het Spaans verschenen (zie @: Letterkunde in de Nederlandse Antillen).<ref name=:'1"/> {{Appendix}} [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Literatura]] ------- Watapana tabata un revista literario di Antias Hulandes, fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario Henry Habibe.De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba literatura, idioma i identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Historia Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na Den Haag i posteriormente na Nijmegen, unda e sekretariado tabata situa.<ref name=:"0"/> E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” i a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Redakshon E promé redakshon di Watapana a inclui: Henry Habibe G. Pestana R. López-Ramírez O. Kwas A. Daal<ref name=:"0"/> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: Ramón Todd Dandaré Carel de Haseth Pedro Velásquez Lloyd NarainDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. Kontenido i orientacion Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamento Hulandes SpañóDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Autor i colaboradornan Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. Publicacion Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/>Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Importansia i legado Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". --------------- '''''Bolívar en Curazao, leyenda histórica''''' ta un obra literario-históriko di e historiadó di Kòrsou John de Pool (1873–1947), ku ta trata di e estadia di e libertadó suramerikano Simón Bolívar na Curaçao na aña 1812. E obra ta kombiná elementonan históriko ku fikshon, i ta eksplorá un periodo relativamente deskonocí den bida di Bolívar. == Orígen i publikashon == John de Pool a skirbi e obra na 1935 na Panamá, den idioma spaño, bou di e título El primer chispazo del genio. Inicialmente, e texto no a wòrdu publiká komo buki, sino a aparesé komo un serie di artikulonan. Na 1944, e novela a wòrdu publiká den varios entrega den revista El Mundo Israelita na Caracas. Na 1988, un edishon bílíngue (spaño-hulandes) di e obra a sali na Amsterdam, ku patrocinio di e presidente Venezolano Jaime Lusinchi. E publikashon a tuma lugá ku sosten finansiero di organisashonnan manera Sticusa i OKSNA, ku un tirashi di 5.000 ehèmplar. E edishon aki tabata inkluí: un introdukshon di L.W. Statius van Eps i E. Luckman-Levy Maduro un epílogo di historiadó Venezolano Roberto Palacios Kontenido E obra ta deskribí e estadia di tres luna ku Simón Bolívar a pasa na Curaçao na 1812, despues di su retirada for di Venezuela durante e lucha pa independencia. Un figura sentral den e historia ta Mordechay Ricardo (1771–1842), un abogado i miembro prominente di e komunidat sefardí di Kòrsou. Segun e relato, Ricardo ta fungí komo anfitrión di Bolívar i tin un influensia importante riba su desaroyo ideológiko. De Pool ta presenta Ricardo komo un hòmber eduká i comprometé ku e idealnan di libertat, i ta sugerí ku e kontakto entre ambos a yudá forma e pensamiento polítiko di Bolívar. Karakter históriko Aunke e obra ta basa riba echonan históriko real — manera e estadia di Bolívar na Kòrsou despues di su huida for di Puerto Cabello — e autor a tuma sierto libertat literario. Por ehèmpel: no tur dialogo i interakshon ta dokumentá histórikamente e influensia di Mordechay Ricardo riba Bolívar ta parcialmente interpretativo Sinembargo, e obra ta konsiderá importante pasobra: e ilumina un periodo poko dokumentá e propone un posible punto di infleksion den bida di Bolívar Segun e narrativa, despues di su estadia na Kòrsou, Bolívar a reanudá su lucha na Cartagena, unda el a desaroyá ideanan ku lo keda reflehá despues den su famoso Manifiesto de Cartagena. Recepshon i influensia E obra di De Pool a generá interes entre historiadónan, spesialmente na Venezuela, pasobra el ta trata di yena un “punto siego” den bida di Bolívar. Algun investigadónan a defendé e plausibilidat di e interpretashon, miéntras otro nan a señalá ineksaktitutnan históriko den e relato. A manera di rekonosementu di e publikashon, e servisio postal Venezolano a emiti stèmpelnan konmemorativo ku: e portada di e buki e figura di Mordechay Ricardo Signifikashon Bolívar en Curazao ta un ehèmpel di kon literatura i historia por interkonektá pa reinterpretá pasado. E obra: pone atenshon riba e ròl di Curaçao den historia regional reskatá figura históricamente deskonocí manera Mordechay Ricardo kontribuí na diskushon tokante e formashon ideológiko di Simón Bolívar ----------- {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. ----------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Premio Crioyo di Oro''' ta un premio nacional di Aruba cu a nace como ''lifetime achievement award'' pa reconoce, balora y celebra excelencia artistico y personanan den nos comunidad cu a dedica nan bida largo na desaroyo cultural di Aruba. Premio nacional “Crioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na persona y instancia? local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. Entrega di e premio ta sucede na fin di ana en un concierto di gala como homenahe na e ganao. Desde ana 2022 a duna publico por nomina pa medio di e plataforma digital un persona cu nan ta desea pa icibi e premio y na aña 2023 a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. == Ganador ''lifetime achievement award''== * 2021 − [[Jossy Brokke]] * 2022 − [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 − [[Robert Jeand'or]] Na aña 2021 Jossy Brokke Jr. tabata e prome artista cu a wordo homenahea y otorga e premio nacional aki pa su excelencia artistico y pa 65 aña di aporte na desaroyo cultural di Aruba. Na 2022, despues di un luna largo cu comunidad general por a nomina nan faborito, a toca turno na Maybelline ArendsCroes pa ricibi e premio nacional aki. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na baluartenan local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/09/AM230916.pdf Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 1 di december], Awemainta (16 di september 2023)</ref> E aña aki Fundacion Go Cultura a anuncia un bes mas cu publico general por participa den e proceso di nominacion pa e proximo persona, personanan of grupo(nan) cu lo ricibi e premio aki. Durante e prome dia cu e plataforma di nominacion a bira publico, por a nota un record di 338 nominacion cu a drenta. Pues por a nota un reaccion instantaneo hopi grandi for di nos comunidad cu a nomina varios persona cu nan ta desea di mira ricibi e premio prestigioso aki. Pa un persona por wordo considera pa ricibi e premio principal door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e Industrianan Cultural y Creativo di Aruba, impactando desaroyo cultural, social y hasta economico. E aña aki, a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. Den e pagina di nominacion, por lesa tur detaye di e categorianan nobo aki. Den luna di october proximo lo anuncia nomber di e ganadonan di e premio aki pa 2023. Esaki lo habri caminda tambe pa e celebracion y homenahe di gala cu lo tuma luga dia 1 di december 2023. Publico por asisti na esaki, manera cu tabata e caso e prome dos añanan. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. Abo tambe por nomina bo baluarte cultural faborito y bo por nomina mas cu un persona. Nos ta invita bo pa scan e QR-code pa bo haya acceso na e pagina digital of bishita e pagina di Go Cultura Foundation riba Facebook pa bo por click riba e link pa bo haci bo nominacion. {{Appendix}} ​E Premio Nacional Crioyo di Oro ta un reconocemento anual introducí na 2021 pa honra y stimula baluartenan di e arte di tarima (performing arts) na Aruba. E premio ta otorgá pa Fundacion Go Cultura na individuanan ku a dedica nan bida na desaroyo cultural di e isla, impactando positivamente e comunidad cu nan talento y entrega.​ diario.aw|Masnoticia.com == Ganadornan di e Premio Crioyo di Oro == Aki bou ta un lista di e ganadornan principal di e premio:​ * 2021: Jossy Brokke Jr. – E prome recipiente di e premio, honrá pa su 65 aña di kontribushon na teatro, televisión y desaroyo cultural di Aruba. ​ * 2022: Maybelline Arends-Croes – Reconosí pa su mas di 53 aña komo músico, docente, cantante y compositor, y pa su papel den formashon di generashonnan nobo di artista. ​ * 2023: Robert Jeand’or – Honrá pa su trayectoria komo cantante, músico, arreglista y productor, y pa su impacto duradero riba e panorama musical di Aruba. ​ == Categoriannan adicional == A partir di 2023, e premio a introducí tres kategoriannan nobo:​ Masnoticia.com|diario.aw|Aruba Native * Premio Estímulo – Pa talento nobo ku ta lanta den e esena kultural.​ * Premio Kontribuidor di Excelencia – Pa individuanan ku a duna un aporte sobresaliente na e kultura.​ * Homenahe postumo – Pa honra e legado di esnan ku a fayesé pero a laga un marka profundo den e kultura di Aruba. ​ == Ceremonia di Gala == E premio ta ser entregá durante un anochi di gala ku ta inkluí presentashonnan musical y artistiko, celebrando e kontribushon di e ganadornan. E evento ta habri pa e público y ta sirbi komo un momento di uní pa e comunidad kultural di Aruba.​ Si bo ta interesa den mas informashon of bo ke nomina un baluarte kultural pa e proximo edishon, bo por bishita e página di Fundacion Go Cultura riba Facebook. of cultura.aw ---------------- qm28m1u4yzsiy23097plvhd43wx7v68 192456 192455 2026-06-01T15:25:56Z Caribiana 8320 192456 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Premio Crioyo di Oro]] ----------- {{Databox}} '''Watapana''' tabata un revista literario [[Antias Hulandes|Antiano]] cu tabata activo entre 1968 y 1972.<ref name=:'1">[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], den;Encyclopedie van Curaçao</ref> E revista a hunga un rol importante den desaroyo di [[literatura]] moderno den [[Antias Hulandes]], ofreciendo escritornan emergente y estableci un plataforma pa publica nan obra. ==Historia == Watapana a nace den un ambiente di studiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista a wordo fundá na 1968 riba iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"/> Inicialmente e tabata su sede na [[Den Haag]] y posteriormente na [[Nijmegen]], unda e secretariado tabata situa.<ref name=:"0">[https://www.dbnl.org/tekst/_wat001196801_01/ Watapana], jaargang 1, nr. 1 (1968).</ref> E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” y a aparece aproximadamente tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movemiento mas amplio di studiantenan Antiano pa fortalece nan identidad cultural.<ref name=:"3">[[Wim Rutgers|Rutgers, Wim]] (1996), [https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bene01_01/rutg014bene01_01_0027.php Tijdschriften als katalysator van literatuur], Den: ''Beneden en boven de wind'', De Bezige Bij.</ref> El a wordo fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"><ref>De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025.</ref> E revista tabata enfoká riba [[literatura]], [[idioma]] y identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.<ref>Habibe, Henry – biografische informatie.</ref> Revista Watapana a wordo funda na final di añanan 1960, den un periodo di crecemento cultural i literario den Antias Hulandes. For di 1969 te 1974, e revista tabata bou di redakshon di escritor i poeta [[Carel de Haseth]]. Durante e periodo aki, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion kultural propio, idioma y identidad. E revista tabata presenta su mes como un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” y a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.<ref name=:"3">[[Wim Rutgers|Rutgers, Wim]] (1996), [https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bene01_01/rutg014bene01_01_0027.php Tijdschriften als katalysator van literatuur], Den: ''Beneden en boven de wind'', De Bezige Bij.</ref> Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamentol Hulandes y Spañó.<ref name=:'1"/> E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.<ref name=:"3"/> E revista tabata circula bou di studiantenan Arubiano y Antiano na Hulanda.<ref>[[Quito Nicolaas]], [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/ernesto-enrique-rosenstand-1931-2016-un-monumento-den-literatura-arubiano/ Ernesto Enrique Rosenstand (1931-2016) – Un monumento den literatura Arubiano], werkgroepcaraibischeletteren.nl (21 di augustus 2016)</ref> ==Importancia literario== Watapana a ofrece espacio pa publicacion di [[poesia]], prosa i ensayo, tanto den [[Papiamento]] como den [[Hulandes]]. E revista a stimulá desaroyo di un voz literario propio den e region y a contribui na reconocemento di literatura Antiano riba un nivel mas amplio. E revista tabata caracterisa pa su enfoke riba: *identidad kultural Antiano *idioma Papiamento *tema sosial i historiko *innovacion literario ==Redaccion== E prome team di redaccion di Watapana a inclui: Henry Habibe, G. Pestana R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, /Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], [[Pedro Velásquez]] y Lloyd Narain. == Autor y colaboradornan == Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: [[Myrna Römer]], Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], [[Walter Palm]], [[Esnesto Rosenstand]] y [[Philomena Wong]]. E revista a sirbi como un plataforma importante pa esnan aki i otro autor, tantu na kuminsamentu di nan carera como durante nan desaroyo literario. Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena Wong<ref name=:"3"/> E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. == Publicacion == Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/> == Importancia i legado == Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: * stimulacion di escritura den Papiamento * creacion di un plataforma pa escritor joven * fortalecemento di conciencia cultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.<ref name=:"3"/> ==Legado== Aunque Watapana no ta wordo publica mas, e ta konsiderá komo un revista influyente den historia di literatura Antiano. E a yuda forma un generacion di escritornan y a contribui na fortalecemento di expresion literario den e region. Publicacionnan manera Watapana a pone fundeshi pa desaroyo posterior di literatura den Papiamento i pa mayor balorisacion di cultura lokal. Het blad besteedde veel aandacht aan het Papiamento; twee themanummers zijn geheel in het Spaans verschenen (zie @: Letterkunde in de Nederlandse Antillen).<ref name=:'1"/> {{Appendix}} [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Literatura]] ------- Watapana tabata un revista literario di Antias Hulandes, fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario Henry Habibe.De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba literatura, idioma i identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Historia Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na Den Haag i posteriormente na Nijmegen, unda e sekretariado tabata situa.<ref name=:"0"/> E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” i a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Redakshon E promé redakshon di Watapana a inclui: Henry Habibe G. Pestana R. López-Ramírez O. Kwas A. Daal<ref name=:"0"/> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: Ramón Todd Dandaré Carel de Haseth Pedro Velásquez Lloyd NarainDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. Kontenido i orientacion Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamento Hulandes SpañóDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Autor i colaboradornan Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. Publicacion Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/>Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Importansia i legado Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". --------------- '''''Bolívar en Curazao, leyenda histórica''''' ta un obra literario-históriko di e historiadó di Kòrsou John de Pool (1873–1947), ku ta trata di e estadia di e libertadó suramerikano Simón Bolívar na Curaçao na aña 1812. E obra ta kombiná elementonan históriko ku fikshon, i ta eksplorá un periodo relativamente deskonocí den bida di Bolívar. == Orígen i publikashon == John de Pool a skirbi e obra na 1935 na Panamá, den idioma spaño, bou di e título El primer chispazo del genio. Inicialmente, e texto no a wòrdu publiká komo buki, sino a aparesé komo un serie di artikulonan. Na 1944, e novela a wòrdu publiká den varios entrega den revista El Mundo Israelita na Caracas. Na 1988, un edishon bílíngue (spaño-hulandes) di e obra a sali na Amsterdam, ku patrocinio di e presidente Venezolano Jaime Lusinchi. E publikashon a tuma lugá ku sosten finansiero di organisashonnan manera Sticusa i OKSNA, ku un tirashi di 5.000 ehèmplar. E edishon aki tabata inkluí: un introdukshon di L.W. Statius van Eps i E. Luckman-Levy Maduro un epílogo di historiadó Venezolano Roberto Palacios Kontenido E obra ta deskribí e estadia di tres luna ku Simón Bolívar a pasa na Curaçao na 1812, despues di su retirada for di Venezuela durante e lucha pa independencia. Un figura sentral den e historia ta Mordechay Ricardo (1771–1842), un abogado i miembro prominente di e komunidat sefardí di Kòrsou. Segun e relato, Ricardo ta fungí komo anfitrión di Bolívar i tin un influensia importante riba su desaroyo ideológiko. De Pool ta presenta Ricardo komo un hòmber eduká i comprometé ku e idealnan di libertat, i ta sugerí ku e kontakto entre ambos a yudá forma e pensamiento polítiko di Bolívar. Karakter históriko Aunke e obra ta basa riba echonan históriko real — manera e estadia di Bolívar na Kòrsou despues di su huida for di Puerto Cabello — e autor a tuma sierto libertat literario. Por ehèmpel: no tur dialogo i interakshon ta dokumentá histórikamente e influensia di Mordechay Ricardo riba Bolívar ta parcialmente interpretativo Sinembargo, e obra ta konsiderá importante pasobra: e ilumina un periodo poko dokumentá e propone un posible punto di infleksion den bida di Bolívar Segun e narrativa, despues di su estadia na Kòrsou, Bolívar a reanudá su lucha na Cartagena, unda el a desaroyá ideanan ku lo keda reflehá despues den su famoso Manifiesto de Cartagena. Recepshon i influensia E obra di De Pool a generá interes entre historiadónan, spesialmente na Venezuela, pasobra el ta trata di yena un “punto siego” den bida di Bolívar. Algun investigadónan a defendé e plausibilidat di e interpretashon, miéntras otro nan a señalá ineksaktitutnan históriko den e relato. A manera di rekonosementu di e publikashon, e servisio postal Venezolano a emiti stèmpelnan konmemorativo ku: e portada di e buki e figura di Mordechay Ricardo Signifikashon Bolívar en Curazao ta un ehèmpel di kon literatura i historia por interkonektá pa reinterpretá pasado. E obra: pone atenshon riba e ròl di Curaçao den historia regional reskatá figura históricamente deskonocí manera Mordechay Ricardo kontribuí na diskushon tokante e formashon ideológiko di Simón Bolívar ----------- {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. ----------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Premio Crioyo di Oro''' ta un premio nacional di Aruba cu a nace como ''lifetime achievement award'' pa reconoce, balora y celebra excelencia artistico y personanan den nos comunidad cu a dedica nan bida largo na desaroyo cultural di Aruba. Premio nacional “Crioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na persona y instancia? local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. Entrega di e premio ta sucede na fin di ana en un concierto di gala como homenahe na e ganao. Desde ana 2022 a duna publico por nomina pa medio di e plataforma digital un persona cu nan ta desea pa icibi e premio y na aña 2023 a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. == Ganador ''lifetime achievement award''== * 2021 − [[Jossy Brokke]] * 2022 − [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 − [[Robert Jeand'or]] Na aña 2021 Jossy Brokke Jr. tabata e prome artista cu a wordo homenahea y otorga e premio nacional aki pa su excelencia artistico y pa 65 aña di aporte na desaroyo cultural di Aruba. Na 2022, despues di un luna largo cu comunidad general por a nomina nan faborito, a toca turno na Maybelline ArendsCroes pa ricibi e premio nacional aki. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na baluartenan local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/09/AM230916.pdf Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 1 di december], Awemainta (16 di september 2023)</ref> E aña aki Fundacion Go Cultura a anuncia un bes mas cu publico general por participa den e proceso di nominacion pa e proximo persona, personanan of grupo(nan) cu lo ricibi e premio aki. Durante e prome dia cu e plataforma di nominacion a bira publico, por a nota un record di 338 nominacion cu a drenta. Pues por a nota un reaccion instantaneo hopi grandi for di nos comunidad cu a nomina varios persona cu nan ta desea di mira ricibi e premio prestigioso aki. Pa un persona por wordo considera pa ricibi e premio principal door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e Industrianan Cultural y Creativo di Aruba, impactando desaroyo cultural, social y hasta economico. E aña aki, a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. Den e pagina di nominacion, por lesa tur detaye di e categorianan nobo aki. Den luna di october proximo lo anuncia nomber di e ganadonan di e premio aki pa 2023. Esaki lo habri caminda tambe pa e celebracion y homenahe di gala cu lo tuma luga dia 1 di december 2023. Publico por asisti na esaki, manera cu tabata e caso e prome dos añanan. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. Abo tambe por nomina bo baluarte cultural faborito y bo por nomina mas cu un persona. Nos ta invita bo pa scan e QR-code pa bo haya acceso na e pagina digital of bishita e pagina di Go Cultura Foundation riba Facebook pa bo por click riba e link pa bo haci bo nominacion. {{Appendix}} ​E Premio Nacional Crioyo di Oro ta un reconocemento anual introducí na 2021 pa honra y stimula baluartenan di e arte di tarima (performing arts) na Aruba. E premio ta otorgá pa Fundacion Go Cultura na individuanan ku a dedica nan bida na desaroyo cultural di e isla, impactando positivamente e comunidad cu nan talento y entrega.​ diario.aw|Masnoticia.com == Ganadornan di e Premio Crioyo di Oro == Aki bou ta un lista di e ganadornan principal di e premio:​ * 2021: Jossy Brokke Jr. – E prome recipiente di e premio, honrá pa su 65 aña di kontribushon na teatro, televisión y desaroyo cultural di Aruba. ​ * 2022: Maybelline Arends-Croes – Reconosí pa su mas di 53 aña komo músico, docente, cantante y compositor, y pa su papel den formashon di generashonnan nobo di artista. ​ * 2023: Robert Jeand’or – Honrá pa su trayectoria komo cantante, músico, arreglista y productor, y pa su impacto duradero riba e panorama musical di Aruba. ​ == Categoriannan adicional == A partir di 2023, e premio a introducí tres kategoriannan nobo:​ Masnoticia.com|diario.aw|Aruba Native * Premio Estímulo – Pa talento nobo ku ta lanta den e esena kultural.​ * Premio Kontribuidor di Excelencia – Pa individuanan ku a duna un aporte sobresaliente na e kultura.​ * Homenahe postumo – Pa honra e legado di esnan ku a fayesé pero a laga un marka profundo den e kultura di Aruba. ​ == Ceremonia di Gala == E premio ta ser entregá durante un anochi di gala ku ta inkluí presentashonnan musical y artistiko, celebrando e kontribushon di e ganadornan. E evento ta habri pa e público y ta sirbi komo un momento di uní pa e comunidad kultural di Aruba.​ Si bo ta interesa den mas informashon of bo ke nomina un baluarte kultural pa e proximo edishon, bo por bishita e página di Fundacion Go Cultura riba Facebook. of cultura.aw ---------------- j5xa8dztsdteyjc3byjmh1mf539mnsq 192457 192456 2026-06-01T15:41:12Z Caribiana 8320 192457 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Premio Crioyo di Oro]] ----------- {{Databox}} '''Watapana''' tabata un revista literario [[Antias Hulandes|Antiano]] cu tabata activo entre 1968 y 1972.<ref name=:'1">[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], den;Encyclopedie van Curaçao</ref> E revista a hunga un rol importante den desaroyo di [[literatura]] moderno den [[Antias Hulandes]], ofreciendo escritornan emergente y estableci un plataforma pa publica nan obra. ==Historia == Watapana a nace den un ambiente di studiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista a wordo fundá na 1968 riba iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"/> Inicialmente e tabata su sede na [[Den Haag]] y posteriormente na [[Nijmegen]], unda e secretariado tabata situa.<ref name=:"0">[https://www.dbnl.org/tekst/_wat001196801_01/ Watapana], jaargang 1, nr. 1 (1968).</ref> E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” y a aparece aproximadamente tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movemiento mas amplio di studiantenan Antiano pa fortalece nan identidad cultural.<ref name=:"3">[[Wim Rutgers|Rutgers, Wim]] (1996), [https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bene01_01/rutg014bene01_01_0027.php Tijdschriften als katalysator van literatuur], Den: ''Beneden en boven de wind'', De Bezige Bij.</ref> Durante su existencia, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion cultural propio, [[idioma]] y identidad. == Redaccion == E prome redaccion di Watapana a inclui Henry Habibe, G. Pestana, R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], [[Pedro Velásquez]] y Lloyd Narain. == Contenido y orientacion == Watapana a publica [[poesia]], prosa y ensayo i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den [[Papiamento]], [[Hulandes]] y [[Spañó]].<ref name=:"2"/> E revista tabata caracterisá pa su enfoke riba: * identidad cultural Antiano * idioma Papiamento * tema social y historico * innovacion literario Ademas, e revista a presta atenshon spesial na Papiamento; algun edicionnan temátiko a wordo publica kompletamente den Spañó.[1] Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.[4] {{Appendix}} ------------------- El a wordo fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"><ref>De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025.</ref> E revista tabata enfoká riba [[literatura]], [[idioma]] y identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.<ref>Habibe, Henry – biografische informatie.</ref> Revista Watapana a wordo funda na final di añanan 1960, den un periodo di crecemento cultural i literario den Antias Hulandes. For di 1969 te 1974, e revista tabata bou di redakshon di escritor i poeta [[Carel de Haseth]]. Durante e periodo aki, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion kultural propio, idioma y identidad. E revista tabata presenta su mes como un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” y a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.<ref name=:"3">[[Wim Rutgers|Rutgers, Wim]] (1996), [https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bene01_01/rutg014bene01_01_0027.php Tijdschriften als katalysator van literatuur], Den: ''Beneden en boven de wind'', De Bezige Bij.</ref> Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamentol Hulandes y Spañó.<ref name=:'1"/> E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.<ref name=:"3"/> E revista tabata circula bou di studiantenan Arubiano y Antiano na Hulanda.<ref>[[Quito Nicolaas]], [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/ernesto-enrique-rosenstand-1931-2016-un-monumento-den-literatura-arubiano/ Ernesto Enrique Rosenstand (1931-2016) – Un monumento den literatura Arubiano], werkgroepcaraibischeletteren.nl (21 di augustus 2016)</ref> ==Importancia literario== Watapana a ofrece espacio pa publicacion di [[poesia]], prosa i ensayo, tanto den [[Papiamento]] como den [[Hulandes]]. E revista a stimulá desaroyo di un voz literario propio den e region y a contribui na reconocemento di literatura Antiano riba un nivel mas amplio. E revista tabata caracterisa pa su enfoke riba: *identidad kultural Antiano *idioma Papiamento *tema sosial i historiko *innovacion literario ==Redaccion== E prome team di redaccion di Watapana a inclui: Henry Habibe, G. Pestana R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], [[Pedro Velásquez]] y Lloyd Narain. == Autor y colaboradornan == Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: [[Myrna Römer]], Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], [[Walter Palm]], [[Esnesto Rosenstand]] y [[Philomena Wong]]. E revista a sirbi como un plataforma importante pa esnan aki i otro autor, tantu na kuminsamentu di nan carera como durante nan desaroyo literario. Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena Wong<ref name=:"3"/> E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. == Publicacion == Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/> == Importancia i legado == Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: * stimulacion di escritura den Papiamento * creacion di un plataforma pa escritor joven * fortalecemento di conciencia cultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.<ref name=:"3"/> ==Legado== Aunque Watapana no ta wordo publica mas, e ta konsiderá komo un revista influyente den historia di literatura Antiano. E a yuda forma un generacion di escritornan y a contribui na fortalecemento di expresion literario den e region. Publicacionnan manera Watapana a pone fundeshi pa desaroyo posterior di literatura den Papiamento i pa mayor balorisacion di cultura lokal. Het blad besteedde veel aandacht aan het Papiamento; twee themanummers zijn geheel in het Spaans verschenen (zie @: Letterkunde in de Nederlandse Antillen).<ref name=:'1"/> {{Appendix}} [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Literatura]] ------- Watapana tabata un revista literario di Antias Hulandes, fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario Henry Habibe.De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba literatura, idioma i identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Historia Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na Den Haag i posteriormente na Nijmegen, unda e sekretariado tabata situa.<ref name=:"0"/> E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” i a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Redakshon E promé redakshon di Watapana a inclui: Henry Habibe G. Pestana R. López-Ramírez O. Kwas A. Daal<ref name=:"0"/> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: Ramón Todd Dandaré Carel de Haseth Pedro Velásquez Lloyd NarainDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. Kontenido i orientacion Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamento Hulandes SpañóDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Autor i colaboradornan Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. Publicacion Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/>Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Importansia i legado Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". --------------- '''''Bolívar en Curazao, leyenda histórica''''' ta un obra literario-históriko di e historiadó di Kòrsou John de Pool (1873–1947), ku ta trata di e estadia di e libertadó suramerikano Simón Bolívar na Curaçao na aña 1812. E obra ta kombiná elementonan históriko ku fikshon, i ta eksplorá un periodo relativamente deskonocí den bida di Bolívar. == Orígen i publikashon == John de Pool a skirbi e obra na 1935 na Panamá, den idioma spaño, bou di e título El primer chispazo del genio. Inicialmente, e texto no a wòrdu publiká komo buki, sino a aparesé komo un serie di artikulonan. Na 1944, e novela a wòrdu publiká den varios entrega den revista El Mundo Israelita na Caracas. Na 1988, un edishon bílíngue (spaño-hulandes) di e obra a sali na Amsterdam, ku patrocinio di e presidente Venezolano Jaime Lusinchi. E publikashon a tuma lugá ku sosten finansiero di organisashonnan manera Sticusa i OKSNA, ku un tirashi di 5.000 ehèmplar. E edishon aki tabata inkluí: un introdukshon di L.W. Statius van Eps i E. Luckman-Levy Maduro un epílogo di historiadó Venezolano Roberto Palacios Kontenido E obra ta deskribí e estadia di tres luna ku Simón Bolívar a pasa na Curaçao na 1812, despues di su retirada for di Venezuela durante e lucha pa independencia. Un figura sentral den e historia ta Mordechay Ricardo (1771–1842), un abogado i miembro prominente di e komunidat sefardí di Kòrsou. Segun e relato, Ricardo ta fungí komo anfitrión di Bolívar i tin un influensia importante riba su desaroyo ideológiko. De Pool ta presenta Ricardo komo un hòmber eduká i comprometé ku e idealnan di libertat, i ta sugerí ku e kontakto entre ambos a yudá forma e pensamiento polítiko di Bolívar. Karakter históriko Aunke e obra ta basa riba echonan históriko real — manera e estadia di Bolívar na Kòrsou despues di su huida for di Puerto Cabello — e autor a tuma sierto libertat literario. Por ehèmpel: no tur dialogo i interakshon ta dokumentá histórikamente e influensia di Mordechay Ricardo riba Bolívar ta parcialmente interpretativo Sinembargo, e obra ta konsiderá importante pasobra: e ilumina un periodo poko dokumentá e propone un posible punto di infleksion den bida di Bolívar Segun e narrativa, despues di su estadia na Kòrsou, Bolívar a reanudá su lucha na Cartagena, unda el a desaroyá ideanan ku lo keda reflehá despues den su famoso Manifiesto de Cartagena. Recepshon i influensia E obra di De Pool a generá interes entre historiadónan, spesialmente na Venezuela, pasobra el ta trata di yena un “punto siego” den bida di Bolívar. Algun investigadónan a defendé e plausibilidat di e interpretashon, miéntras otro nan a señalá ineksaktitutnan históriko den e relato. A manera di rekonosementu di e publikashon, e servisio postal Venezolano a emiti stèmpelnan konmemorativo ku: e portada di e buki e figura di Mordechay Ricardo Signifikashon Bolívar en Curazao ta un ehèmpel di kon literatura i historia por interkonektá pa reinterpretá pasado. E obra: pone atenshon riba e ròl di Curaçao den historia regional reskatá figura históricamente deskonocí manera Mordechay Ricardo kontribuí na diskushon tokante e formashon ideológiko di Simón Bolívar ----------- {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. ----------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Premio Crioyo di Oro''' ta un premio nacional di Aruba cu a nace como ''lifetime achievement award'' pa reconoce, balora y celebra excelencia artistico y personanan den nos comunidad cu a dedica nan bida largo na desaroyo cultural di Aruba. Premio nacional “Crioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na persona y instancia? local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. Entrega di e premio ta sucede na fin di ana en un concierto di gala como homenahe na e ganao. Desde ana 2022 a duna publico por nomina pa medio di e plataforma digital un persona cu nan ta desea pa icibi e premio y na aña 2023 a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. == Ganador ''lifetime achievement award''== * 2021 − [[Jossy Brokke]] * 2022 − [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 − [[Robert Jeand'or]] Na aña 2021 Jossy Brokke Jr. tabata e prome artista cu a wordo homenahea y otorga e premio nacional aki pa su excelencia artistico y pa 65 aña di aporte na desaroyo cultural di Aruba. Na 2022, despues di un luna largo cu comunidad general por a nomina nan faborito, a toca turno na Maybelline ArendsCroes pa ricibi e premio nacional aki. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na baluartenan local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/09/AM230916.pdf Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 1 di december], Awemainta (16 di september 2023)</ref> E aña aki Fundacion Go Cultura a anuncia un bes mas cu publico general por participa den e proceso di nominacion pa e proximo persona, personanan of grupo(nan) cu lo ricibi e premio aki. Durante e prome dia cu e plataforma di nominacion a bira publico, por a nota un record di 338 nominacion cu a drenta. Pues por a nota un reaccion instantaneo hopi grandi for di nos comunidad cu a nomina varios persona cu nan ta desea di mira ricibi e premio prestigioso aki. Pa un persona por wordo considera pa ricibi e premio principal door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e Industrianan Cultural y Creativo di Aruba, impactando desaroyo cultural, social y hasta economico. E aña aki, a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. Den e pagina di nominacion, por lesa tur detaye di e categorianan nobo aki. Den luna di october proximo lo anuncia nomber di e ganadonan di e premio aki pa 2023. Esaki lo habri caminda tambe pa e celebracion y homenahe di gala cu lo tuma luga dia 1 di december 2023. Publico por asisti na esaki, manera cu tabata e caso e prome dos añanan. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. Abo tambe por nomina bo baluarte cultural faborito y bo por nomina mas cu un persona. Nos ta invita bo pa scan e QR-code pa bo haya acceso na e pagina digital of bishita e pagina di Go Cultura Foundation riba Facebook pa bo por click riba e link pa bo haci bo nominacion. {{Appendix}} ​E Premio Nacional Crioyo di Oro ta un reconocemento anual introducí na 2021 pa honra y stimula baluartenan di e arte di tarima (performing arts) na Aruba. E premio ta otorgá pa Fundacion Go Cultura na individuanan ku a dedica nan bida na desaroyo cultural di e isla, impactando positivamente e comunidad cu nan talento y entrega.​ diario.aw|Masnoticia.com == Ganadornan di e Premio Crioyo di Oro == Aki bou ta un lista di e ganadornan principal di e premio:​ * 2021: Jossy Brokke Jr. – E prome recipiente di e premio, honrá pa su 65 aña di kontribushon na teatro, televisión y desaroyo cultural di Aruba. ​ * 2022: Maybelline Arends-Croes – Reconosí pa su mas di 53 aña komo músico, docente, cantante y compositor, y pa su papel den formashon di generashonnan nobo di artista. ​ * 2023: Robert Jeand’or – Honrá pa su trayectoria komo cantante, músico, arreglista y productor, y pa su impacto duradero riba e panorama musical di Aruba. ​ == Categoriannan adicional == A partir di 2023, e premio a introducí tres kategoriannan nobo:​ Masnoticia.com|diario.aw|Aruba Native * Premio Estímulo – Pa talento nobo ku ta lanta den e esena kultural.​ * Premio Kontribuidor di Excelencia – Pa individuanan ku a duna un aporte sobresaliente na e kultura.​ * Homenahe postumo – Pa honra e legado di esnan ku a fayesé pero a laga un marka profundo den e kultura di Aruba. ​ == Ceremonia di Gala == E premio ta ser entregá durante un anochi di gala ku ta inkluí presentashonnan musical y artistiko, celebrando e kontribushon di e ganadornan. E evento ta habri pa e público y ta sirbi komo un momento di uní pa e comunidad kultural di Aruba.​ Si bo ta interesa den mas informashon of bo ke nomina un baluarte kultural pa e proximo edishon, bo por bishita e página di Fundacion Go Cultura riba Facebook. of cultura.aw ---------------- p9jpliw0cdoahsi1yq9hssi6i4x0g82 192459 192457 2026-06-01T15:49:30Z Caribiana 8320 192459 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Premio Crioyo di Oro]] ----------- {{Databox}} '''Watapana''' tabata un revista literario [[Antias Hulandes|Antiano]] cu tabata activo entre 1968 y 1972.<ref name=:'1">[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], den;Encyclopedie van Curaçao</ref> E revista a hunga un rol importante den desaroyo di [[literatura]] moderno den [[Antias Hulandes]], ofreciendo escritornan emergente y estableci un plataforma pa publica nan obra. ==Historia == Watapana a nace den un ambiente di studiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista a wordo fundá na 1968 riba iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"/> Inicialmente e tabata su sede na [[Den Haag]] y posteriormente na [[Nijmegen]], unda e secretariado tabata situa.<ref name=:"0">[https://www.dbnl.org/tekst/_wat001196801_01/ Watapana], volumen 1, nr. 1 (1968).</ref> E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” y a aparece aproximadamente tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movemiento mas amplio di studiantenan Antiano pa fortalece nan identidad cultural.<ref name=:"3">[[Wim Rutgers|Rutgers, Wim]] (1996), [https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bene01_01/rutg014bene01_01_0027.php Tijdschriften als katalysator van literatuur], Den: ''Beneden en boven de wind'', De Bezige Bij.</ref> Durante su existencia, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion cultural propio, [[idioma]] y identidad. == Redaccion == E prome redaccion di Watapana a inclui Henry Habibe, G. Pestana, R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], [[Pedro Velásquez]] y Lloyd Narain. == Contenido y orientacion == Watapana a publica [[poesia]], prosa y ensayo i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den [[Papiamento]], [[Hulandes]] y [[Spañó]].<ref name=:"2"/> E revista tabata caracterisa pa su enfoke riba: * identidad cultural Antiano * idioma Papiamento * tema social y historico * innovacion literario Ademas, e revista a presta atencion special na Papiamento; algun edicion tematico a wordo publica completamente den idioma Spañó.<ref name=:'1"/> Segun analisis literario, Watapana a duna un buelta mas literario na revistanan studiantil pa Antiano na Hulanda.<ref name=:"3"/> {{Appendix}} ------------------- El a wordo fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"><ref>De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025.</ref> E revista tabata enfoká riba [[literatura]], [[idioma]] y identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.<ref>Habibe, Henry – biografische informatie.</ref> Revista Watapana a wordo funda na final di añanan 1960, den un periodo di crecemento cultural i literario den Antias Hulandes. For di 1969 te 1974, e revista tabata bou di redakshon di escritor i poeta [[Carel de Haseth]]. Durante e periodo aki, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion kultural propio, idioma y identidad. E revista tabata presenta su mes como un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” y a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.<ref name=:"3">[[Wim Rutgers|Rutgers, Wim]] (1996), [https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bene01_01/rutg014bene01_01_0027.php Tijdschriften als katalysator van literatuur], Den: ''Beneden en boven de wind'', De Bezige Bij.</ref> Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamentol Hulandes y Spañó.<ref name=:'1"/> E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.<ref name=:"3"/> E revista tabata circula bou di studiantenan Arubiano y Antiano na Hulanda.<ref>[[Quito Nicolaas]], [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/ernesto-enrique-rosenstand-1931-2016-un-monumento-den-literatura-arubiano/ Ernesto Enrique Rosenstand (1931-2016) – Un monumento den literatura Arubiano], werkgroepcaraibischeletteren.nl (21 di augustus 2016)</ref> ==Importancia literario== Watapana a ofrece espacio pa publicacion di [[poesia]], prosa i ensayo, tanto den [[Papiamento]] como den [[Hulandes]]. E revista a stimulá desaroyo di un voz literario propio den e region y a contribui na reconocemento di literatura Antiano riba un nivel mas amplio. E revista tabata caracterisa pa su enfoke riba: *identidad kultural Antiano *idioma Papiamento *tema sosial i historiko *innovacion literario ==Redaccion== E prome team di redaccion di Watapana a inclui: Henry Habibe, G. Pestana R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], [[Pedro Velásquez]] y Lloyd Narain. == Autor y colaboradornan == Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: [[Myrna Römer]], Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], [[Walter Palm]], [[Esnesto Rosenstand]] y [[Philomena Wong]]. E revista a sirbi como un plataforma importante pa esnan aki i otro autor, tantu na kuminsamentu di nan carera como durante nan desaroyo literario. Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena Wong<ref name=:"3"/> E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. == Publicacion == Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/> == Importancia i legado == Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: * stimulacion di escritura den Papiamento * creacion di un plataforma pa escritor joven * fortalecemento di conciencia cultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.<ref name=:"3"/> ==Legado== Aunque Watapana no ta wordo publica mas, e ta konsiderá komo un revista influyente den historia di literatura Antiano. E a yuda forma un generacion di escritornan y a contribui na fortalecemento di expresion literario den e region. Publicacionnan manera Watapana a pone fundeshi pa desaroyo posterior di literatura den Papiamento i pa mayor balorisacion di cultura lokal. Het blad besteedde veel aandacht aan het Papiamento; twee themanummers zijn geheel in het Spaans verschenen (zie @: Letterkunde in de Nederlandse Antillen).<ref name=:'1"/> {{Appendix}} [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Literatura]] ------- Watapana tabata un revista literario di Antias Hulandes, fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario Henry Habibe.De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba literatura, idioma i identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Historia Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na Den Haag i posteriormente na Nijmegen, unda e sekretariado tabata situa.<ref name=:"0"/> E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” i a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Redakshon E promé redakshon di Watapana a inclui: Henry Habibe G. Pestana R. López-Ramírez O. Kwas A. Daal<ref name=:"0"/> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: Ramón Todd Dandaré Carel de Haseth Pedro Velásquez Lloyd NarainDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. Kontenido i orientacion Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamento Hulandes SpañóDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Autor i colaboradornan Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. Publicacion Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/>Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Importansia i legado Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". --------------- '''''Bolívar en Curazao, leyenda histórica''''' ta un obra literario-históriko di e historiadó di Kòrsou John de Pool (1873–1947), ku ta trata di e estadia di e libertadó suramerikano Simón Bolívar na Curaçao na aña 1812. E obra ta kombiná elementonan históriko ku fikshon, i ta eksplorá un periodo relativamente deskonocí den bida di Bolívar. == Orígen i publikashon == John de Pool a skirbi e obra na 1935 na Panamá, den idioma spaño, bou di e título El primer chispazo del genio. Inicialmente, e texto no a wòrdu publiká komo buki, sino a aparesé komo un serie di artikulonan. Na 1944, e novela a wòrdu publiká den varios entrega den revista El Mundo Israelita na Caracas. Na 1988, un edishon bílíngue (spaño-hulandes) di e obra a sali na Amsterdam, ku patrocinio di e presidente Venezolano Jaime Lusinchi. E publikashon a tuma lugá ku sosten finansiero di organisashonnan manera Sticusa i OKSNA, ku un tirashi di 5.000 ehèmplar. E edishon aki tabata inkluí: un introdukshon di L.W. Statius van Eps i E. Luckman-Levy Maduro un epílogo di historiadó Venezolano Roberto Palacios Kontenido E obra ta deskribí e estadia di tres luna ku Simón Bolívar a pasa na Curaçao na 1812, despues di su retirada for di Venezuela durante e lucha pa independencia. Un figura sentral den e historia ta Mordechay Ricardo (1771–1842), un abogado i miembro prominente di e komunidat sefardí di Kòrsou. Segun e relato, Ricardo ta fungí komo anfitrión di Bolívar i tin un influensia importante riba su desaroyo ideológiko. De Pool ta presenta Ricardo komo un hòmber eduká i comprometé ku e idealnan di libertat, i ta sugerí ku e kontakto entre ambos a yudá forma e pensamiento polítiko di Bolívar. Karakter históriko Aunke e obra ta basa riba echonan históriko real — manera e estadia di Bolívar na Kòrsou despues di su huida for di Puerto Cabello — e autor a tuma sierto libertat literario. Por ehèmpel: no tur dialogo i interakshon ta dokumentá histórikamente e influensia di Mordechay Ricardo riba Bolívar ta parcialmente interpretativo Sinembargo, e obra ta konsiderá importante pasobra: e ilumina un periodo poko dokumentá e propone un posible punto di infleksion den bida di Bolívar Segun e narrativa, despues di su estadia na Kòrsou, Bolívar a reanudá su lucha na Cartagena, unda el a desaroyá ideanan ku lo keda reflehá despues den su famoso Manifiesto de Cartagena. Recepshon i influensia E obra di De Pool a generá interes entre historiadónan, spesialmente na Venezuela, pasobra el ta trata di yena un “punto siego” den bida di Bolívar. Algun investigadónan a defendé e plausibilidat di e interpretashon, miéntras otro nan a señalá ineksaktitutnan históriko den e relato. A manera di rekonosementu di e publikashon, e servisio postal Venezolano a emiti stèmpelnan konmemorativo ku: e portada di e buki e figura di Mordechay Ricardo Signifikashon Bolívar en Curazao ta un ehèmpel di kon literatura i historia por interkonektá pa reinterpretá pasado. E obra: pone atenshon riba e ròl di Curaçao den historia regional reskatá figura históricamente deskonocí manera Mordechay Ricardo kontribuí na diskushon tokante e formashon ideológiko di Simón Bolívar ----------- {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. ----------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Premio Crioyo di Oro''' ta un premio nacional di Aruba cu a nace como ''lifetime achievement award'' pa reconoce, balora y celebra excelencia artistico y personanan den nos comunidad cu a dedica nan bida largo na desaroyo cultural di Aruba. Premio nacional “Crioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na persona y instancia? local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. Entrega di e premio ta sucede na fin di ana en un concierto di gala como homenahe na e ganao. Desde ana 2022 a duna publico por nomina pa medio di e plataforma digital un persona cu nan ta desea pa icibi e premio y na aña 2023 a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. == Ganador ''lifetime achievement award''== * 2021 − [[Jossy Brokke]] * 2022 − [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 − [[Robert Jeand'or]] Na aña 2021 Jossy Brokke Jr. tabata e prome artista cu a wordo homenahea y otorga e premio nacional aki pa su excelencia artistico y pa 65 aña di aporte na desaroyo cultural di Aruba. Na 2022, despues di un luna largo cu comunidad general por a nomina nan faborito, a toca turno na Maybelline ArendsCroes pa ricibi e premio nacional aki. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na baluartenan local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/09/AM230916.pdf Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 1 di december], Awemainta (16 di september 2023)</ref> E aña aki Fundacion Go Cultura a anuncia un bes mas cu publico general por participa den e proceso di nominacion pa e proximo persona, personanan of grupo(nan) cu lo ricibi e premio aki. Durante e prome dia cu e plataforma di nominacion a bira publico, por a nota un record di 338 nominacion cu a drenta. Pues por a nota un reaccion instantaneo hopi grandi for di nos comunidad cu a nomina varios persona cu nan ta desea di mira ricibi e premio prestigioso aki. Pa un persona por wordo considera pa ricibi e premio principal door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e Industrianan Cultural y Creativo di Aruba, impactando desaroyo cultural, social y hasta economico. E aña aki, a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. Den e pagina di nominacion, por lesa tur detaye di e categorianan nobo aki. Den luna di october proximo lo anuncia nomber di e ganadonan di e premio aki pa 2023. Esaki lo habri caminda tambe pa e celebracion y homenahe di gala cu lo tuma luga dia 1 di december 2023. Publico por asisti na esaki, manera cu tabata e caso e prome dos añanan. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. Abo tambe por nomina bo baluarte cultural faborito y bo por nomina mas cu un persona. Nos ta invita bo pa scan e QR-code pa bo haya acceso na e pagina digital of bishita e pagina di Go Cultura Foundation riba Facebook pa bo por click riba e link pa bo haci bo nominacion. {{Appendix}} ​E Premio Nacional Crioyo di Oro ta un reconocemento anual introducí na 2021 pa honra y stimula baluartenan di e arte di tarima (performing arts) na Aruba. E premio ta otorgá pa Fundacion Go Cultura na individuanan ku a dedica nan bida na desaroyo cultural di e isla, impactando positivamente e comunidad cu nan talento y entrega.​ diario.aw|Masnoticia.com == Ganadornan di e Premio Crioyo di Oro == Aki bou ta un lista di e ganadornan principal di e premio:​ * 2021: Jossy Brokke Jr. – E prome recipiente di e premio, honrá pa su 65 aña di kontribushon na teatro, televisión y desaroyo cultural di Aruba. ​ * 2022: Maybelline Arends-Croes – Reconosí pa su mas di 53 aña komo músico, docente, cantante y compositor, y pa su papel den formashon di generashonnan nobo di artista. ​ * 2023: Robert Jeand’or – Honrá pa su trayectoria komo cantante, músico, arreglista y productor, y pa su impacto duradero riba e panorama musical di Aruba. ​ == Categoriannan adicional == A partir di 2023, e premio a introducí tres kategoriannan nobo:​ Masnoticia.com|diario.aw|Aruba Native * Premio Estímulo – Pa talento nobo ku ta lanta den e esena kultural.​ * Premio Kontribuidor di Excelencia – Pa individuanan ku a duna un aporte sobresaliente na e kultura.​ * Homenahe postumo – Pa honra e legado di esnan ku a fayesé pero a laga un marka profundo den e kultura di Aruba. ​ == Ceremonia di Gala == E premio ta ser entregá durante un anochi di gala ku ta inkluí presentashonnan musical y artistiko, celebrando e kontribushon di e ganadornan. E evento ta habri pa e público y ta sirbi komo un momento di uní pa e comunidad kultural di Aruba.​ Si bo ta interesa den mas informashon of bo ke nomina un baluarte kultural pa e proximo edishon, bo por bishita e página di Fundacion Go Cultura riba Facebook. of cultura.aw ---------------- l5c7rqahxbrqol80k4y2fezl94vzjfa 192460 192459 2026-06-01T15:53:22Z Caribiana 8320 192460 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Premio Crioyo di Oro]] ----------- {{Databox}} '''Watapana''' tabata un revista literario [[Antias Hulandes|Antiano]] cu tabata activo entre 1968 y 1972.<ref name=:'1">[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], den;Encyclopedie van Curaçao</ref> E revista a hunga un rol importante den desaroyo di [[literatura]] moderno den [[Antias Hulandes]], ofreciendo escritornan emergente y estableci un plataforma pa publica nan obra. ==Historia == Watapana a nace den un ambiente di studiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista a wordo fundá na 1968 riba iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"/> Inicialmente e tabata su sede na [[Den Haag]] y posteriormente na [[Nijmegen]], unda e secretariado tabata situa.<ref name=:"0">[https://www.dbnl.org/tekst/_wat001196801_01/ Watapana], volumen 1, nr. 1 (1968).</ref> E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” y a aparece aproximadamente tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movemiento mas amplio di studiantenan Antiano pa fortalece nan identidad cultural.<ref name=:"3">[[Wim Rutgers|Rutgers, Wim]] (1996), [https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bene01_01/rutg014bene01_01_0027.php Tijdschriften als katalysator van literatuur], Den: ''Beneden en boven de wind'', De Bezige Bij.</ref> Durante su existencia, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion cultural propio, [[idioma]] y identidad. == Redaccion == E prome redaccion di Watapana a inclui Henry Habibe, G. Pestana, R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], [[Pedro Velásquez]] y Lloyd Narain. == Contenido y orientacion == Watapana a publica [[poesia]], prosa y ensayo i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den [[Papiamento]], [[Hulandes]] y [[Spañó]].<ref name=:"2"/> E revista tabata caracterisa pa su enfoke riba: * identidad cultural Antiano * idioma Papiamento * tema social y historico * innovacion literario Ademas, e revista a presta atencion special na Papiamento; algun edicion tematico a wordo publica completamente den idioma Spañó.<ref name=:'1"/> Segun analisis literario, Watapana a duna un buelta mas literario na revistanan studiantil pa Antiano na Hulanda.<ref name=:"3"/>?? ==Autor y colaboradornan == Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer, Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], Walter Palm, [[Ernesto Rosenstand]], y [[Philomena Wong]].[4] E revista a sirbi komo un plataforma importante pa esnan aki y pa hopi otro autor emergente cu no tabata haya acceso facil na publicacion. {{Appendix}} ------------------- El a wordo fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"><ref>De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025.</ref> E revista tabata enfoká riba [[literatura]], [[idioma]] y identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.<ref>Habibe, Henry – biografische informatie.</ref> Revista Watapana a wordo funda na final di añanan 1960, den un periodo di crecemento cultural i literario den Antias Hulandes. For di 1969 te 1974, e revista tabata bou di redakshon di escritor i poeta [[Carel de Haseth]]. Durante e periodo aki, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion kultural propio, idioma y identidad. E revista tabata presenta su mes como un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” y a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.<ref name=:"3">[[Wim Rutgers|Rutgers, Wim]] (1996), [https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bene01_01/rutg014bene01_01_0027.php Tijdschriften als katalysator van literatuur], Den: ''Beneden en boven de wind'', De Bezige Bij.</ref> Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamentol Hulandes y Spañó.<ref name=:'1"/> E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.<ref name=:"3"/> E revista tabata circula bou di studiantenan Arubiano y Antiano na Hulanda.<ref>[[Quito Nicolaas]], [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/ernesto-enrique-rosenstand-1931-2016-un-monumento-den-literatura-arubiano/ Ernesto Enrique Rosenstand (1931-2016) – Un monumento den literatura Arubiano], werkgroepcaraibischeletteren.nl (21 di augustus 2016)</ref> ==Importancia literario== Watapana a ofrece espacio pa publicacion di [[poesia]], prosa i ensayo, tanto den [[Papiamento]] como den [[Hulandes]]. E revista a stimulá desaroyo di un voz literario propio den e region y a contribui na reconocemento di literatura Antiano riba un nivel mas amplio. E revista tabata caracterisa pa su enfoke riba: *identidad kultural Antiano *idioma Papiamento *tema sosial i historiko *innovacion literario ==Redaccion== E prome team di redaccion di Watapana a inclui: Henry Habibe, G. Pestana R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], [[Pedro Velásquez]] y Lloyd Narain. == Autor y colaboradornan == Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: [[Myrna Römer]], Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], [[Walter Palm]], [[Esnesto Rosenstand]] y [[Philomena Wong]]. E revista a sirbi como un plataforma importante pa esnan aki i otro autor, tantu na kuminsamentu di nan carera como durante nan desaroyo literario. Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena Wong<ref name=:"3"/> E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. == Publicacion == Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/> == Importancia i legado == Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: * stimulacion di escritura den Papiamento * creacion di un plataforma pa escritor joven * fortalecemento di conciencia cultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.<ref name=:"3"/> ==Legado== Aunque Watapana no ta wordo publica mas, e ta konsiderá komo un revista influyente den historia di literatura Antiano. E a yuda forma un generacion di escritornan y a contribui na fortalecemento di expresion literario den e region. Publicacionnan manera Watapana a pone fundeshi pa desaroyo posterior di literatura den Papiamento i pa mayor balorisacion di cultura lokal. Het blad besteedde veel aandacht aan het Papiamento; twee themanummers zijn geheel in het Spaans verschenen (zie @: Letterkunde in de Nederlandse Antillen).<ref name=:'1"/> {{Appendix}} [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Literatura]] ------- Watapana tabata un revista literario di Antias Hulandes, fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario Henry Habibe.De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba literatura, idioma i identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Historia Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na Den Haag i posteriormente na Nijmegen, unda e sekretariado tabata situa.<ref name=:"0"/> E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” i a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Redakshon E promé redakshon di Watapana a inclui: Henry Habibe G. Pestana R. López-Ramírez O. Kwas A. Daal<ref name=:"0"/> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: Ramón Todd Dandaré Carel de Haseth Pedro Velásquez Lloyd NarainDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. Kontenido i orientacion Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamento Hulandes SpañóDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Autor i colaboradornan Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. Publicacion Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/>Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Importansia i legado Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". --------------- '''''Bolívar en Curazao, leyenda histórica''''' ta un obra literario-históriko di e historiadó di Kòrsou John de Pool (1873–1947), ku ta trata di e estadia di e libertadó suramerikano Simón Bolívar na Curaçao na aña 1812. E obra ta kombiná elementonan históriko ku fikshon, i ta eksplorá un periodo relativamente deskonocí den bida di Bolívar. == Orígen i publikashon == John de Pool a skirbi e obra na 1935 na Panamá, den idioma spaño, bou di e título El primer chispazo del genio. Inicialmente, e texto no a wòrdu publiká komo buki, sino a aparesé komo un serie di artikulonan. Na 1944, e novela a wòrdu publiká den varios entrega den revista El Mundo Israelita na Caracas. Na 1988, un edishon bílíngue (spaño-hulandes) di e obra a sali na Amsterdam, ku patrocinio di e presidente Venezolano Jaime Lusinchi. E publikashon a tuma lugá ku sosten finansiero di organisashonnan manera Sticusa i OKSNA, ku un tirashi di 5.000 ehèmplar. E edishon aki tabata inkluí: un introdukshon di L.W. Statius van Eps i E. Luckman-Levy Maduro un epílogo di historiadó Venezolano Roberto Palacios Kontenido E obra ta deskribí e estadia di tres luna ku Simón Bolívar a pasa na Curaçao na 1812, despues di su retirada for di Venezuela durante e lucha pa independencia. Un figura sentral den e historia ta Mordechay Ricardo (1771–1842), un abogado i miembro prominente di e komunidat sefardí di Kòrsou. Segun e relato, Ricardo ta fungí komo anfitrión di Bolívar i tin un influensia importante riba su desaroyo ideológiko. De Pool ta presenta Ricardo komo un hòmber eduká i comprometé ku e idealnan di libertat, i ta sugerí ku e kontakto entre ambos a yudá forma e pensamiento polítiko di Bolívar. Karakter históriko Aunke e obra ta basa riba echonan históriko real — manera e estadia di Bolívar na Kòrsou despues di su huida for di Puerto Cabello — e autor a tuma sierto libertat literario. Por ehèmpel: no tur dialogo i interakshon ta dokumentá histórikamente e influensia di Mordechay Ricardo riba Bolívar ta parcialmente interpretativo Sinembargo, e obra ta konsiderá importante pasobra: e ilumina un periodo poko dokumentá e propone un posible punto di infleksion den bida di Bolívar Segun e narrativa, despues di su estadia na Kòrsou, Bolívar a reanudá su lucha na Cartagena, unda el a desaroyá ideanan ku lo keda reflehá despues den su famoso Manifiesto de Cartagena. Recepshon i influensia E obra di De Pool a generá interes entre historiadónan, spesialmente na Venezuela, pasobra el ta trata di yena un “punto siego” den bida di Bolívar. Algun investigadónan a defendé e plausibilidat di e interpretashon, miéntras otro nan a señalá ineksaktitutnan históriko den e relato. A manera di rekonosementu di e publikashon, e servisio postal Venezolano a emiti stèmpelnan konmemorativo ku: e portada di e buki e figura di Mordechay Ricardo Signifikashon Bolívar en Curazao ta un ehèmpel di kon literatura i historia por interkonektá pa reinterpretá pasado. E obra: pone atenshon riba e ròl di Curaçao den historia regional reskatá figura históricamente deskonocí manera Mordechay Ricardo kontribuí na diskushon tokante e formashon ideológiko di Simón Bolívar ----------- {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. ----------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Premio Crioyo di Oro''' ta un premio nacional di Aruba cu a nace como ''lifetime achievement award'' pa reconoce, balora y celebra excelencia artistico y personanan den nos comunidad cu a dedica nan bida largo na desaroyo cultural di Aruba. Premio nacional “Crioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na persona y instancia? local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. Entrega di e premio ta sucede na fin di ana en un concierto di gala como homenahe na e ganao. Desde ana 2022 a duna publico por nomina pa medio di e plataforma digital un persona cu nan ta desea pa icibi e premio y na aña 2023 a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. == Ganador ''lifetime achievement award''== * 2021 − [[Jossy Brokke]] * 2022 − [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 − [[Robert Jeand'or]] Na aña 2021 Jossy Brokke Jr. tabata e prome artista cu a wordo homenahea y otorga e premio nacional aki pa su excelencia artistico y pa 65 aña di aporte na desaroyo cultural di Aruba. Na 2022, despues di un luna largo cu comunidad general por a nomina nan faborito, a toca turno na Maybelline ArendsCroes pa ricibi e premio nacional aki. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na baluartenan local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/09/AM230916.pdf Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 1 di december], Awemainta (16 di september 2023)</ref> E aña aki Fundacion Go Cultura a anuncia un bes mas cu publico general por participa den e proceso di nominacion pa e proximo persona, personanan of grupo(nan) cu lo ricibi e premio aki. Durante e prome dia cu e plataforma di nominacion a bira publico, por a nota un record di 338 nominacion cu a drenta. Pues por a nota un reaccion instantaneo hopi grandi for di nos comunidad cu a nomina varios persona cu nan ta desea di mira ricibi e premio prestigioso aki. Pa un persona por wordo considera pa ricibi e premio principal door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e Industrianan Cultural y Creativo di Aruba, impactando desaroyo cultural, social y hasta economico. E aña aki, a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. Den e pagina di nominacion, por lesa tur detaye di e categorianan nobo aki. Den luna di october proximo lo anuncia nomber di e ganadonan di e premio aki pa 2023. Esaki lo habri caminda tambe pa e celebracion y homenahe di gala cu lo tuma luga dia 1 di december 2023. Publico por asisti na esaki, manera cu tabata e caso e prome dos añanan. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. Abo tambe por nomina bo baluarte cultural faborito y bo por nomina mas cu un persona. Nos ta invita bo pa scan e QR-code pa bo haya acceso na e pagina digital of bishita e pagina di Go Cultura Foundation riba Facebook pa bo por click riba e link pa bo haci bo nominacion. {{Appendix}} ​E Premio Nacional Crioyo di Oro ta un reconocemento anual introducí na 2021 pa honra y stimula baluartenan di e arte di tarima (performing arts) na Aruba. E premio ta otorgá pa Fundacion Go Cultura na individuanan ku a dedica nan bida na desaroyo cultural di e isla, impactando positivamente e comunidad cu nan talento y entrega.​ diario.aw|Masnoticia.com == Ganadornan di e Premio Crioyo di Oro == Aki bou ta un lista di e ganadornan principal di e premio:​ * 2021: Jossy Brokke Jr. – E prome recipiente di e premio, honrá pa su 65 aña di kontribushon na teatro, televisión y desaroyo cultural di Aruba. ​ * 2022: Maybelline Arends-Croes – Reconosí pa su mas di 53 aña komo músico, docente, cantante y compositor, y pa su papel den formashon di generashonnan nobo di artista. ​ * 2023: Robert Jeand’or – Honrá pa su trayectoria komo cantante, músico, arreglista y productor, y pa su impacto duradero riba e panorama musical di Aruba. ​ == Categoriannan adicional == A partir di 2023, e premio a introducí tres kategoriannan nobo:​ Masnoticia.com|diario.aw|Aruba Native * Premio Estímulo – Pa talento nobo ku ta lanta den e esena kultural.​ * Premio Kontribuidor di Excelencia – Pa individuanan ku a duna un aporte sobresaliente na e kultura.​ * Homenahe postumo – Pa honra e legado di esnan ku a fayesé pero a laga un marka profundo den e kultura di Aruba. ​ == Ceremonia di Gala == E premio ta ser entregá durante un anochi di gala ku ta inkluí presentashonnan musical y artistiko, celebrando e kontribushon di e ganadornan. E evento ta habri pa e público y ta sirbi komo un momento di uní pa e comunidad kultural di Aruba.​ Si bo ta interesa den mas informashon of bo ke nomina un baluarte kultural pa e proximo edishon, bo por bishita e página di Fundacion Go Cultura riba Facebook. of cultura.aw ---------------- bs8zaf0kuhtuz7abnwts4ty4z3jwght 192461 192460 2026-06-01T15:59:08Z Caribiana 8320 192461 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Premio Crioyo di Oro]] ----------- {{Databox}} '''Watapana''' tabata un revista literario [[Antias Hulandes|Antiano]] cu tabata activo entre 1968 y 1972.<ref name=:'1">[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], den;Encyclopedie van Curaçao</ref> E revista a hunga un rol importante den desaroyo di [[literatura]] moderno den [[Antias Hulandes]], ofreciendo escritornan emergente y estableci un plataforma pa publica nan obra. ==Historia == Watapana a nace den un ambiente di studiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista a wordo fundá na 1968 riba iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"/> Inicialmente e tabata su sede na [[Den Haag]] y posteriormente na [[Nijmegen]], unda e secretariado tabata situa.<ref name=:"0">[https://www.dbnl.org/tekst/_wat001196801_01/ Watapana], volumen 1, nr. 1 (1968).</ref> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movemento mas amplio di studiantenan Antiano pa fortalece nan identidad cultural.<ref name=:"3">[[Wim Rutgers|Rutgers, Wim]] (1996), [https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bene01_01/rutg014bene01_01_0027.php Tijdschriften als katalysator van literatuur], Den: ''Beneden en boven de wind'', De Bezige Bij.</ref> Durante su existencia, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion cultural propio, [[idioma]] y identidad. == Redaccion y publicacion == E prome redaccion di Watapana a inclui Henry Habibe, G. Pestana, R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], Pedro Velásquez y Lloyd Narain. E prome edicion a wordo publica na juli 1968.[2] E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen”. Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972[3] y a aparece aproximadamente tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/>E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” y a aparece aproximadamente tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> E revista tabata circula tanto na Hulanda como entre comunidadnan Antiano, specialmente bou di studiantenan. == Contenido y orientacion == Watapana a publica [[poesia]], prosa y ensayo i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den [[Papiamento]], [[Hulandes]] y [[Spañó]].<ref name=:"2"/> E revista tabata caracterisa pa su enfoke riba: * identidad cultural Antiano * idioma Papiamento * tema social y historico * innovacion literario Ademas, e revista a presta atencion special na Papiamento; algun edicion tematico a wordo publica completamente den idioma Spañó.<ref name=:'1"/> Segun analisis literario, Watapana a duna un buelta mas literario na revistanan studiantil pa Antiano na Hulanda.<ref name=:"3"/>?? ==Autor y colaboradornan == Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer, Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], Walter Palm, [[Ernesto Rosenstand]], y [[Philomena Wong]].[4] E revista a sirbi komo un plataforma importante pa esnan aki y pa hopi otro autor emergente cu no tabata haya acceso facil na publicacion. Importansia i legado Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.[4] Aunque Watapana no ta wordo publica mas, su influencia ta keda visibel den desarrollo posterior di literatura den Papiamento i den mayor balorisacion di cultura lokal. {{Appendix}} ------------------- El a wordo fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"><ref>De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025.</ref> E revista tabata enfoká riba [[literatura]], [[idioma]] y identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.<ref>Habibe, Henry – biografische informatie.</ref> Revista Watapana a wordo funda na final di añanan 1960, den un periodo di crecemento cultural i literario den Antias Hulandes. For di 1969 te 1974, e revista tabata bou di redakshon di escritor i poeta [[Carel de Haseth]]. Durante e periodo aki, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion kultural propio, idioma y identidad. E revista tabata presenta su mes como un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” y a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.<ref name=:"3">[[Wim Rutgers|Rutgers, Wim]] (1996), [https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bene01_01/rutg014bene01_01_0027.php Tijdschriften als katalysator van literatuur], Den: ''Beneden en boven de wind'', De Bezige Bij.</ref> Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamentol Hulandes y Spañó.<ref name=:'1"/> E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.<ref name=:"3"/> E revista tabata circula bou di studiantenan Arubiano y Antiano na Hulanda.<ref>[[Quito Nicolaas]], [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/ernesto-enrique-rosenstand-1931-2016-un-monumento-den-literatura-arubiano/ Ernesto Enrique Rosenstand (1931-2016) – Un monumento den literatura Arubiano], werkgroepcaraibischeletteren.nl (21 di augustus 2016)</ref> ==Importancia literario== Watapana a ofrece espacio pa publicacion di [[poesia]], prosa i ensayo, tanto den [[Papiamento]] como den [[Hulandes]]. E revista a stimulá desaroyo di un voz literario propio den e region y a contribui na reconocemento di literatura Antiano riba un nivel mas amplio. E revista tabata caracterisa pa su enfoke riba: *identidad kultural Antiano *idioma Papiamento *tema sosial i historiko *innovacion literario ==Redaccion== E prome team di redaccion di Watapana a inclui: Henry Habibe, G. Pestana R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], [[Pedro Velásquez]] y Lloyd Narain. == Autor y colaboradornan == Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: [[Myrna Römer]], Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], [[Walter Palm]], [[Esnesto Rosenstand]] y [[Philomena Wong]]. E revista a sirbi como un plataforma importante pa esnan aki i otro autor, tantu na kuminsamentu di nan carera como durante nan desaroyo literario. Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena Wong<ref name=:"3"/> E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. == Publicacion == Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/> == Importancia i legado == Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: * stimulacion di escritura den Papiamento * creacion di un plataforma pa escritor joven * fortalecemento di conciencia cultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.<ref name=:"3"/> ==Legado== Aunque Watapana no ta wordo publica mas, e ta konsiderá komo un revista influyente den historia di literatura Antiano. E a yuda forma un generacion di escritornan y a contribui na fortalecemento di expresion literario den e region. Publicacionnan manera Watapana a pone fundeshi pa desaroyo posterior di literatura den Papiamento i pa mayor balorisacion di cultura lokal. Het blad besteedde veel aandacht aan het Papiamento; twee themanummers zijn geheel in het Spaans verschenen (zie @: Letterkunde in de Nederlandse Antillen).<ref name=:'1"/> {{Appendix}} [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Literatura]] ------- Watapana tabata un revista literario di Antias Hulandes, fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario Henry Habibe.De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba literatura, idioma i identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Historia Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na Den Haag i posteriormente na Nijmegen, unda e sekretariado tabata situa.<ref name=:"0"/> E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” i a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Redakshon E promé redakshon di Watapana a inclui: Henry Habibe G. Pestana R. López-Ramírez O. Kwas A. Daal<ref name=:"0"/> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: Ramón Todd Dandaré Carel de Haseth Pedro Velásquez Lloyd NarainDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. Kontenido i orientacion Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamento Hulandes SpañóDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Autor i colaboradornan Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. Publicacion Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/>Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Importansia i legado Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". --------------- '''''Bolívar en Curazao, leyenda histórica''''' ta un obra literario-históriko di e historiadó di Kòrsou John de Pool (1873–1947), ku ta trata di e estadia di e libertadó suramerikano Simón Bolívar na Curaçao na aña 1812. E obra ta kombiná elementonan históriko ku fikshon, i ta eksplorá un periodo relativamente deskonocí den bida di Bolívar. == Orígen i publikashon == John de Pool a skirbi e obra na 1935 na Panamá, den idioma spaño, bou di e título El primer chispazo del genio. Inicialmente, e texto no a wòrdu publiká komo buki, sino a aparesé komo un serie di artikulonan. Na 1944, e novela a wòrdu publiká den varios entrega den revista El Mundo Israelita na Caracas. Na 1988, un edishon bílíngue (spaño-hulandes) di e obra a sali na Amsterdam, ku patrocinio di e presidente Venezolano Jaime Lusinchi. E publikashon a tuma lugá ku sosten finansiero di organisashonnan manera Sticusa i OKSNA, ku un tirashi di 5.000 ehèmplar. E edishon aki tabata inkluí: un introdukshon di L.W. Statius van Eps i E. Luckman-Levy Maduro un epílogo di historiadó Venezolano Roberto Palacios Kontenido E obra ta deskribí e estadia di tres luna ku Simón Bolívar a pasa na Curaçao na 1812, despues di su retirada for di Venezuela durante e lucha pa independencia. Un figura sentral den e historia ta Mordechay Ricardo (1771–1842), un abogado i miembro prominente di e komunidat sefardí di Kòrsou. Segun e relato, Ricardo ta fungí komo anfitrión di Bolívar i tin un influensia importante riba su desaroyo ideológiko. De Pool ta presenta Ricardo komo un hòmber eduká i comprometé ku e idealnan di libertat, i ta sugerí ku e kontakto entre ambos a yudá forma e pensamiento polítiko di Bolívar. Karakter históriko Aunke e obra ta basa riba echonan históriko real — manera e estadia di Bolívar na Kòrsou despues di su huida for di Puerto Cabello — e autor a tuma sierto libertat literario. Por ehèmpel: no tur dialogo i interakshon ta dokumentá histórikamente e influensia di Mordechay Ricardo riba Bolívar ta parcialmente interpretativo Sinembargo, e obra ta konsiderá importante pasobra: e ilumina un periodo poko dokumentá e propone un posible punto di infleksion den bida di Bolívar Segun e narrativa, despues di su estadia na Kòrsou, Bolívar a reanudá su lucha na Cartagena, unda el a desaroyá ideanan ku lo keda reflehá despues den su famoso Manifiesto de Cartagena. Recepshon i influensia E obra di De Pool a generá interes entre historiadónan, spesialmente na Venezuela, pasobra el ta trata di yena un “punto siego” den bida di Bolívar. Algun investigadónan a defendé e plausibilidat di e interpretashon, miéntras otro nan a señalá ineksaktitutnan históriko den e relato. A manera di rekonosementu di e publikashon, e servisio postal Venezolano a emiti stèmpelnan konmemorativo ku: e portada di e buki e figura di Mordechay Ricardo Signifikashon Bolívar en Curazao ta un ehèmpel di kon literatura i historia por interkonektá pa reinterpretá pasado. E obra: pone atenshon riba e ròl di Curaçao den historia regional reskatá figura históricamente deskonocí manera Mordechay Ricardo kontribuí na diskushon tokante e formashon ideológiko di Simón Bolívar ----------- {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. ----------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Premio Crioyo di Oro''' ta un premio nacional di Aruba cu a nace como ''lifetime achievement award'' pa reconoce, balora y celebra excelencia artistico y personanan den nos comunidad cu a dedica nan bida largo na desaroyo cultural di Aruba. Premio nacional “Crioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na persona y instancia? local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. Entrega di e premio ta sucede na fin di ana en un concierto di gala como homenahe na e ganao. Desde ana 2022 a duna publico por nomina pa medio di e plataforma digital un persona cu nan ta desea pa icibi e premio y na aña 2023 a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. == Ganador ''lifetime achievement award''== * 2021 − [[Jossy Brokke]] * 2022 − [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 − [[Robert Jeand'or]] Na aña 2021 Jossy Brokke Jr. tabata e prome artista cu a wordo homenahea y otorga e premio nacional aki pa su excelencia artistico y pa 65 aña di aporte na desaroyo cultural di Aruba. Na 2022, despues di un luna largo cu comunidad general por a nomina nan faborito, a toca turno na Maybelline ArendsCroes pa ricibi e premio nacional aki. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na baluartenan local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/09/AM230916.pdf Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 1 di december], Awemainta (16 di september 2023)</ref> E aña aki Fundacion Go Cultura a anuncia un bes mas cu publico general por participa den e proceso di nominacion pa e proximo persona, personanan of grupo(nan) cu lo ricibi e premio aki. Durante e prome dia cu e plataforma di nominacion a bira publico, por a nota un record di 338 nominacion cu a drenta. Pues por a nota un reaccion instantaneo hopi grandi for di nos comunidad cu a nomina varios persona cu nan ta desea di mira ricibi e premio prestigioso aki. Pa un persona por wordo considera pa ricibi e premio principal door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e Industrianan Cultural y Creativo di Aruba, impactando desaroyo cultural, social y hasta economico. E aña aki, a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. Den e pagina di nominacion, por lesa tur detaye di e categorianan nobo aki. Den luna di october proximo lo anuncia nomber di e ganadonan di e premio aki pa 2023. Esaki lo habri caminda tambe pa e celebracion y homenahe di gala cu lo tuma luga dia 1 di december 2023. Publico por asisti na esaki, manera cu tabata e caso e prome dos añanan. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. Abo tambe por nomina bo baluarte cultural faborito y bo por nomina mas cu un persona. Nos ta invita bo pa scan e QR-code pa bo haya acceso na e pagina digital of bishita e pagina di Go Cultura Foundation riba Facebook pa bo por click riba e link pa bo haci bo nominacion. {{Appendix}} ​E Premio Nacional Crioyo di Oro ta un reconocemento anual introducí na 2021 pa honra y stimula baluartenan di e arte di tarima (performing arts) na Aruba. E premio ta otorgá pa Fundacion Go Cultura na individuanan ku a dedica nan bida na desaroyo cultural di e isla, impactando positivamente e comunidad cu nan talento y entrega.​ diario.aw|Masnoticia.com == Ganadornan di e Premio Crioyo di Oro == Aki bou ta un lista di e ganadornan principal di e premio:​ * 2021: Jossy Brokke Jr. – E prome recipiente di e premio, honrá pa su 65 aña di kontribushon na teatro, televisión y desaroyo cultural di Aruba. ​ * 2022: Maybelline Arends-Croes – Reconosí pa su mas di 53 aña komo músico, docente, cantante y compositor, y pa su papel den formashon di generashonnan nobo di artista. ​ * 2023: Robert Jeand’or – Honrá pa su trayectoria komo cantante, músico, arreglista y productor, y pa su impacto duradero riba e panorama musical di Aruba. ​ == Categoriannan adicional == A partir di 2023, e premio a introducí tres kategoriannan nobo:​ Masnoticia.com|diario.aw|Aruba Native * Premio Estímulo – Pa talento nobo ku ta lanta den e esena kultural.​ * Premio Kontribuidor di Excelencia – Pa individuanan ku a duna un aporte sobresaliente na e kultura.​ * Homenahe postumo – Pa honra e legado di esnan ku a fayesé pero a laga un marka profundo den e kultura di Aruba. ​ == Ceremonia di Gala == E premio ta ser entregá durante un anochi di gala ku ta inkluí presentashonnan musical y artistiko, celebrando e kontribushon di e ganadornan. E evento ta habri pa e público y ta sirbi komo un momento di uní pa e comunidad kultural di Aruba.​ Si bo ta interesa den mas informashon of bo ke nomina un baluarte kultural pa e proximo edishon, bo por bishita e página di Fundacion Go Cultura riba Facebook. of cultura.aw ---------------- sg54glz9a6eoim35v4yk81u3iynizq5 192462 192461 2026-06-01T16:02:59Z Caribiana 8320 /* Redaccion y publicacion */ 192462 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Premio Crioyo di Oro]] ----------- {{Databox}} '''Watapana''' tabata un revista literario [[Antias Hulandes|Antiano]] cu tabata activo entre 1968 y 1972.<ref name=:'1">[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], den;Encyclopedie van Curaçao</ref> E revista a hunga un rol importante den desaroyo di [[literatura]] moderno den [[Antias Hulandes]], ofreciendo escritornan emergente y estableci un plataforma pa publica nan obra. ==Historia == Watapana a nace den un ambiente di studiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista a wordo fundá na 1968 riba iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"/> Inicialmente e tabata su sede na [[Den Haag]] y posteriormente na [[Nijmegen]], unda e secretariado tabata situa.<ref name=:"0">[https://www.dbnl.org/tekst/_wat001196801_01/ Watapana], volumen 1, nr. 1 (1968).</ref> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movemento mas amplio di studiantenan Antiano pa fortalece nan identidad cultural.<ref name=:"3">[[Wim Rutgers|Rutgers, Wim]] (1996), [https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bene01_01/rutg014bene01_01_0027.php Tijdschriften als katalysator van literatuur], Den: ''Beneden en boven de wind'', De Bezige Bij.</ref> Durante su existencia, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion cultural propio, [[idioma]] y identidad. == Redaccion y publicacion == E prome redaccion di Watapana a inclui Henry Habibe, G. Pestana, R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], Pedro Velásquez y Lloyd Narain. E prome edicion a wordo publica na juli 1968.[2] E revista a presenta su mes como un ''Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen''. E edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972[3], aproximadamente tres biaha pa aña.<ref>https://archive.org/details/BNA-DIG-WATAPANA-1970-03/page/n1/mode/1up?q=revista+watapana </ref> E revista tabata circula tanto na Hulanda como entre comunidadnan Antiano, specialmente bou di studiantenan. == Contenido y orientacion == Watapana a publica [[poesia]], prosa y ensayo i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den [[Papiamento]], [[Hulandes]] y [[Spañó]].<ref name=:"2"/> E revista tabata caracterisa pa su enfoke riba: * identidad cultural Antiano * idioma Papiamento * tema social y historico * innovacion literario Ademas, e revista a presta atencion special na Papiamento; algun edicion tematico a wordo publica completamente den idioma Spañó.<ref name=:'1"/> Segun analisis literario, Watapana a duna un buelta mas literario na revistanan studiantil pa Antiano na Hulanda.<ref name=:"3"/>?? ==Autor y colaboradornan == Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer, Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], Walter Palm, [[Ernesto Rosenstand]], y [[Philomena Wong]].[4] E revista a sirbi komo un plataforma importante pa esnan aki y pa hopi otro autor emergente cu no tabata haya acceso facil na publicacion. Importansia i legado Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.[4] Aunque Watapana no ta wordo publica mas, su influencia ta keda visibel den desarrollo posterior di literatura den Papiamento i den mayor balorisacion di cultura lokal. {{Appendix}} ------------------- El a wordo fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"><ref>De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025.</ref> E revista tabata enfoká riba [[literatura]], [[idioma]] y identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.<ref>Habibe, Henry – biografische informatie.</ref> Revista Watapana a wordo funda na final di añanan 1960, den un periodo di crecemento cultural i literario den Antias Hulandes. For di 1969 te 1974, e revista tabata bou di redakshon di escritor i poeta [[Carel de Haseth]]. Durante e periodo aki, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion kultural propio, idioma y identidad. E revista tabata presenta su mes como un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” y a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.<ref name=:"3">[[Wim Rutgers|Rutgers, Wim]] (1996), [https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bene01_01/rutg014bene01_01_0027.php Tijdschriften als katalysator van literatuur], Den: ''Beneden en boven de wind'', De Bezige Bij.</ref> Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamentol Hulandes y Spañó.<ref name=:'1"/> E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.<ref name=:"3"/> E revista tabata circula bou di studiantenan Arubiano y Antiano na Hulanda.<ref>[[Quito Nicolaas]], [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/ernesto-enrique-rosenstand-1931-2016-un-monumento-den-literatura-arubiano/ Ernesto Enrique Rosenstand (1931-2016) – Un monumento den literatura Arubiano], werkgroepcaraibischeletteren.nl (21 di augustus 2016)</ref> ==Importancia literario== Watapana a ofrece espacio pa publicacion di [[poesia]], prosa i ensayo, tanto den [[Papiamento]] como den [[Hulandes]]. E revista a stimulá desaroyo di un voz literario propio den e region y a contribui na reconocemento di literatura Antiano riba un nivel mas amplio. E revista tabata caracterisa pa su enfoke riba: *identidad kultural Antiano *idioma Papiamento *tema sosial i historiko *innovacion literario ==Redaccion== E prome team di redaccion di Watapana a inclui: Henry Habibe, G. Pestana R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], [[Pedro Velásquez]] y Lloyd Narain. == Autor y colaboradornan == Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: [[Myrna Römer]], Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], [[Walter Palm]], [[Esnesto Rosenstand]] y [[Philomena Wong]]. E revista a sirbi como un plataforma importante pa esnan aki i otro autor, tantu na kuminsamentu di nan carera como durante nan desaroyo literario. Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena Wong<ref name=:"3"/> E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. == Publicacion == Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/> == Importancia i legado == Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: * stimulacion di escritura den Papiamento * creacion di un plataforma pa escritor joven * fortalecemento di conciencia cultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.<ref name=:"3"/> ==Legado== Aunque Watapana no ta wordo publica mas, e ta konsiderá komo un revista influyente den historia di literatura Antiano. E a yuda forma un generacion di escritornan y a contribui na fortalecemento di expresion literario den e region. Publicacionnan manera Watapana a pone fundeshi pa desaroyo posterior di literatura den Papiamento i pa mayor balorisacion di cultura lokal. Het blad besteedde veel aandacht aan het Papiamento; twee themanummers zijn geheel in het Spaans verschenen (zie @: Letterkunde in de Nederlandse Antillen).<ref name=:'1"/> {{Appendix}} [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Literatura]] ------- Watapana tabata un revista literario di Antias Hulandes, fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario Henry Habibe.De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba literatura, idioma i identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Historia Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na Den Haag i posteriormente na Nijmegen, unda e sekretariado tabata situa.<ref name=:"0"/> E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” i a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Redakshon E promé redakshon di Watapana a inclui: Henry Habibe G. Pestana R. López-Ramírez O. Kwas A. Daal<ref name=:"0"/> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: Ramón Todd Dandaré Carel de Haseth Pedro Velásquez Lloyd NarainDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. Kontenido i orientacion Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamento Hulandes SpañóDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Autor i colaboradornan Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. Publicacion Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/>Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Importansia i legado Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". --------------- '''''Bolívar en Curazao, leyenda histórica''''' ta un obra literario-históriko di e historiadó di Kòrsou John de Pool (1873–1947), ku ta trata di e estadia di e libertadó suramerikano Simón Bolívar na Curaçao na aña 1812. E obra ta kombiná elementonan históriko ku fikshon, i ta eksplorá un periodo relativamente deskonocí den bida di Bolívar. == Orígen i publikashon == John de Pool a skirbi e obra na 1935 na Panamá, den idioma spaño, bou di e título El primer chispazo del genio. Inicialmente, e texto no a wòrdu publiká komo buki, sino a aparesé komo un serie di artikulonan. Na 1944, e novela a wòrdu publiká den varios entrega den revista El Mundo Israelita na Caracas. Na 1988, un edishon bílíngue (spaño-hulandes) di e obra a sali na Amsterdam, ku patrocinio di e presidente Venezolano Jaime Lusinchi. E publikashon a tuma lugá ku sosten finansiero di organisashonnan manera Sticusa i OKSNA, ku un tirashi di 5.000 ehèmplar. E edishon aki tabata inkluí: un introdukshon di L.W. Statius van Eps i E. Luckman-Levy Maduro un epílogo di historiadó Venezolano Roberto Palacios Kontenido E obra ta deskribí e estadia di tres luna ku Simón Bolívar a pasa na Curaçao na 1812, despues di su retirada for di Venezuela durante e lucha pa independencia. Un figura sentral den e historia ta Mordechay Ricardo (1771–1842), un abogado i miembro prominente di e komunidat sefardí di Kòrsou. Segun e relato, Ricardo ta fungí komo anfitrión di Bolívar i tin un influensia importante riba su desaroyo ideológiko. De Pool ta presenta Ricardo komo un hòmber eduká i comprometé ku e idealnan di libertat, i ta sugerí ku e kontakto entre ambos a yudá forma e pensamiento polítiko di Bolívar. Karakter históriko Aunke e obra ta basa riba echonan históriko real — manera e estadia di Bolívar na Kòrsou despues di su huida for di Puerto Cabello — e autor a tuma sierto libertat literario. Por ehèmpel: no tur dialogo i interakshon ta dokumentá histórikamente e influensia di Mordechay Ricardo riba Bolívar ta parcialmente interpretativo Sinembargo, e obra ta konsiderá importante pasobra: e ilumina un periodo poko dokumentá e propone un posible punto di infleksion den bida di Bolívar Segun e narrativa, despues di su estadia na Kòrsou, Bolívar a reanudá su lucha na Cartagena, unda el a desaroyá ideanan ku lo keda reflehá despues den su famoso Manifiesto de Cartagena. Recepshon i influensia E obra di De Pool a generá interes entre historiadónan, spesialmente na Venezuela, pasobra el ta trata di yena un “punto siego” den bida di Bolívar. Algun investigadónan a defendé e plausibilidat di e interpretashon, miéntras otro nan a señalá ineksaktitutnan históriko den e relato. A manera di rekonosementu di e publikashon, e servisio postal Venezolano a emiti stèmpelnan konmemorativo ku: e portada di e buki e figura di Mordechay Ricardo Signifikashon Bolívar en Curazao ta un ehèmpel di kon literatura i historia por interkonektá pa reinterpretá pasado. E obra: pone atenshon riba e ròl di Curaçao den historia regional reskatá figura históricamente deskonocí manera Mordechay Ricardo kontribuí na diskushon tokante e formashon ideológiko di Simón Bolívar ----------- {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. ----------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Premio Crioyo di Oro''' ta un premio nacional di Aruba cu a nace como ''lifetime achievement award'' pa reconoce, balora y celebra excelencia artistico y personanan den nos comunidad cu a dedica nan bida largo na desaroyo cultural di Aruba. Premio nacional “Crioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na persona y instancia? local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. Entrega di e premio ta sucede na fin di ana en un concierto di gala como homenahe na e ganao. Desde ana 2022 a duna publico por nomina pa medio di e plataforma digital un persona cu nan ta desea pa icibi e premio y na aña 2023 a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. == Ganador ''lifetime achievement award''== * 2021 − [[Jossy Brokke]] * 2022 − [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 − [[Robert Jeand'or]] Na aña 2021 Jossy Brokke Jr. tabata e prome artista cu a wordo homenahea y otorga e premio nacional aki pa su excelencia artistico y pa 65 aña di aporte na desaroyo cultural di Aruba. Na 2022, despues di un luna largo cu comunidad general por a nomina nan faborito, a toca turno na Maybelline ArendsCroes pa ricibi e premio nacional aki. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na baluartenan local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/09/AM230916.pdf Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 1 di december], Awemainta (16 di september 2023)</ref> E aña aki Fundacion Go Cultura a anuncia un bes mas cu publico general por participa den e proceso di nominacion pa e proximo persona, personanan of grupo(nan) cu lo ricibi e premio aki. Durante e prome dia cu e plataforma di nominacion a bira publico, por a nota un record di 338 nominacion cu a drenta. Pues por a nota un reaccion instantaneo hopi grandi for di nos comunidad cu a nomina varios persona cu nan ta desea di mira ricibi e premio prestigioso aki. Pa un persona por wordo considera pa ricibi e premio principal door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e Industrianan Cultural y Creativo di Aruba, impactando desaroyo cultural, social y hasta economico. E aña aki, a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. Den e pagina di nominacion, por lesa tur detaye di e categorianan nobo aki. Den luna di october proximo lo anuncia nomber di e ganadonan di e premio aki pa 2023. Esaki lo habri caminda tambe pa e celebracion y homenahe di gala cu lo tuma luga dia 1 di december 2023. Publico por asisti na esaki, manera cu tabata e caso e prome dos añanan. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. Abo tambe por nomina bo baluarte cultural faborito y bo por nomina mas cu un persona. Nos ta invita bo pa scan e QR-code pa bo haya acceso na e pagina digital of bishita e pagina di Go Cultura Foundation riba Facebook pa bo por click riba e link pa bo haci bo nominacion. {{Appendix}} ​E Premio Nacional Crioyo di Oro ta un reconocemento anual introducí na 2021 pa honra y stimula baluartenan di e arte di tarima (performing arts) na Aruba. E premio ta otorgá pa Fundacion Go Cultura na individuanan ku a dedica nan bida na desaroyo cultural di e isla, impactando positivamente e comunidad cu nan talento y entrega.​ diario.aw|Masnoticia.com == Ganadornan di e Premio Crioyo di Oro == Aki bou ta un lista di e ganadornan principal di e premio:​ * 2021: Jossy Brokke Jr. – E prome recipiente di e premio, honrá pa su 65 aña di kontribushon na teatro, televisión y desaroyo cultural di Aruba. ​ * 2022: Maybelline Arends-Croes – Reconosí pa su mas di 53 aña komo músico, docente, cantante y compositor, y pa su papel den formashon di generashonnan nobo di artista. ​ * 2023: Robert Jeand’or – Honrá pa su trayectoria komo cantante, músico, arreglista y productor, y pa su impacto duradero riba e panorama musical di Aruba. ​ == Categoriannan adicional == A partir di 2023, e premio a introducí tres kategoriannan nobo:​ Masnoticia.com|diario.aw|Aruba Native * Premio Estímulo – Pa talento nobo ku ta lanta den e esena kultural.​ * Premio Kontribuidor di Excelencia – Pa individuanan ku a duna un aporte sobresaliente na e kultura.​ * Homenahe postumo – Pa honra e legado di esnan ku a fayesé pero a laga un marka profundo den e kultura di Aruba. ​ == Ceremonia di Gala == E premio ta ser entregá durante un anochi di gala ku ta inkluí presentashonnan musical y artistiko, celebrando e kontribushon di e ganadornan. E evento ta habri pa e público y ta sirbi komo un momento di uní pa e comunidad kultural di Aruba.​ Si bo ta interesa den mas informashon of bo ke nomina un baluarte kultural pa e proximo edishon, bo por bishita e página di Fundacion Go Cultura riba Facebook. of cultura.aw ---------------- jfgc57ukte330f4btv97leinnetiu24 192463 192462 2026-06-01T16:05:05Z Caribiana 8320 192463 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Premio Crioyo di Oro]] ----------- {{Databox}} '''Watapana''' tabata un revista literario [[Antias Hulandes|Antiano]] cu tabata activo entre 1968 y 1972.<ref name=:'1">[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], den;Encyclopedie van Curaçao</ref> E revista a hunga un rol importante den desaroyo di [[literatura]] moderno den [[Antias Hulandes]], ofreciendo escritornan emergente y estableci un plataforma pa publica nan obra. ==Historia == Watapana a nace den un ambiente di studiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista a wordo fundá na 1968 riba iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"/> Inicialmente e tabata su sede na [[Den Haag]] y posteriormente na [[Nijmegen]], unda e secretariado tabata situa.<ref name=:"0">[https://www.dbnl.org/tekst/_wat001196801_01/ Watapana], volumen 1, nr. 1 (1968).</ref> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movemento mas amplio di studiantenan Antiano pa fortalece nan identidad cultural.<ref name=:"3">[[Wim Rutgers|Rutgers, Wim]] (1996), [https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bene01_01/rutg014bene01_01_0027.php Tijdschriften als katalysator van literatuur], Den: ''Beneden en boven de wind'', De Bezige Bij.</ref> Durante su existencia, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion cultural propio, [[idioma]] y identidad. == Redaccion y publicacion == E prome redaccion di Watapana a inclui Henry Habibe, G. Pestana, R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], Pedro Velásquez y Lloyd Narain. E prome edicion a wordo publica na juli 1968.[2] E revista a presenta su mes como un ''Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen''. E edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972[3], aproximadamente tres biaha pa aña.<ref>https://archive.org/details/BNA-DIG-WATAPANA-1970-03/page/n1/mode/1up?q=revista+watapana Watapana], volumen 2, nr. 6 (maart 1970).</ref> E revista tabata circula tanto na Hulanda como entre comunidadnan Antiano, specialmente bou di studiantenan. == Contenido y orientacion == Watapana a publica [[poesia]], prosa y ensayo i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den [[Papiamento]], [[Hulandes]] y [[Spañó]].<ref name=:"2"/> E revista tabata caracterisa pa su enfoke riba: * identidad cultural Antiano * idioma Papiamento * tema social y historico * innovacion literario Ademas, e revista a presta atencion special na Papiamento; algun edicion tematico a wordo publica completamente den idioma Spañó.<ref name=:'1"/> Segun analisis literario, Watapana a duna un buelta mas literario na revistanan studiantil pa Antiano na Hulanda.<ref name=:"3"/>?? ==Autor y colaboradornan == Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer, Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], Walter Palm, [[Ernesto Rosenstand]], y [[Philomena Wong]].[4] E revista a sirbi komo un plataforma importante pa esnan aki y pa hopi otro autor emergente cu no tabata haya acceso facil na publicacion. Importansia i legado Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.[4] Aunque Watapana no ta wordo publica mas, su influencia ta keda visibel den desarrollo posterior di literatura den Papiamento i den mayor balorisacion di cultura lokal. {{Appendix}} ------------------- El a wordo fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"><ref>De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025.</ref> E revista tabata enfoká riba [[literatura]], [[idioma]] y identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.<ref>Habibe, Henry – biografische informatie.</ref> Revista Watapana a wordo funda na final di añanan 1960, den un periodo di crecemento cultural i literario den Antias Hulandes. For di 1969 te 1974, e revista tabata bou di redakshon di escritor i poeta [[Carel de Haseth]]. Durante e periodo aki, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion kultural propio, idioma y identidad. E revista tabata presenta su mes como un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” y a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.<ref name=:"3">[[Wim Rutgers|Rutgers, Wim]] (1996), [https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bene01_01/rutg014bene01_01_0027.php Tijdschriften als katalysator van literatuur], Den: ''Beneden en boven de wind'', De Bezige Bij.</ref> Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamentol Hulandes y Spañó.<ref name=:'1"/> E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.<ref name=:"3"/> E revista tabata circula bou di studiantenan Arubiano y Antiano na Hulanda.<ref>[[Quito Nicolaas]], [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/ernesto-enrique-rosenstand-1931-2016-un-monumento-den-literatura-arubiano/ Ernesto Enrique Rosenstand (1931-2016) – Un monumento den literatura Arubiano], werkgroepcaraibischeletteren.nl (21 di augustus 2016)</ref> ==Importancia literario== Watapana a ofrece espacio pa publicacion di [[poesia]], prosa i ensayo, tanto den [[Papiamento]] como den [[Hulandes]]. E revista a stimulá desaroyo di un voz literario propio den e region y a contribui na reconocemento di literatura Antiano riba un nivel mas amplio. E revista tabata caracterisa pa su enfoke riba: *identidad kultural Antiano *idioma Papiamento *tema sosial i historiko *innovacion literario ==Redaccion== E prome team di redaccion di Watapana a inclui: Henry Habibe, G. Pestana R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], [[Pedro Velásquez]] y Lloyd Narain. == Autor y colaboradornan == Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: [[Myrna Römer]], Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], [[Walter Palm]], [[Esnesto Rosenstand]] y [[Philomena Wong]]. E revista a sirbi como un plataforma importante pa esnan aki i otro autor, tantu na kuminsamentu di nan carera como durante nan desaroyo literario. Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena Wong<ref name=:"3"/> E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. == Publicacion == Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/> == Importancia i legado == Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: * stimulacion di escritura den Papiamento * creacion di un plataforma pa escritor joven * fortalecemento di conciencia cultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.<ref name=:"3"/> ==Legado== Aunque Watapana no ta wordo publica mas, e ta konsiderá komo un revista influyente den historia di literatura Antiano. E a yuda forma un generacion di escritornan y a contribui na fortalecemento di expresion literario den e region. Publicacionnan manera Watapana a pone fundeshi pa desaroyo posterior di literatura den Papiamento i pa mayor balorisacion di cultura lokal. Het blad besteedde veel aandacht aan het Papiamento; twee themanummers zijn geheel in het Spaans verschenen (zie @: Letterkunde in de Nederlandse Antillen).<ref name=:'1"/> {{Appendix}} [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Literatura]] ------- Watapana tabata un revista literario di Antias Hulandes, fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario Henry Habibe.De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba literatura, idioma i identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Historia Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na Den Haag i posteriormente na Nijmegen, unda e sekretariado tabata situa.<ref name=:"0"/> E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” i a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Redakshon E promé redakshon di Watapana a inclui: Henry Habibe G. Pestana R. López-Ramírez O. Kwas A. Daal<ref name=:"0"/> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: Ramón Todd Dandaré Carel de Haseth Pedro Velásquez Lloyd NarainDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. Kontenido i orientacion Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamento Hulandes SpañóDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Autor i colaboradornan Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. Publicacion Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/>Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Importansia i legado Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". --------------- '''''Bolívar en Curazao, leyenda histórica''''' ta un obra literario-históriko di e historiadó di Kòrsou John de Pool (1873–1947), ku ta trata di e estadia di e libertadó suramerikano Simón Bolívar na Curaçao na aña 1812. E obra ta kombiná elementonan históriko ku fikshon, i ta eksplorá un periodo relativamente deskonocí den bida di Bolívar. == Orígen i publikashon == John de Pool a skirbi e obra na 1935 na Panamá, den idioma spaño, bou di e título El primer chispazo del genio. Inicialmente, e texto no a wòrdu publiká komo buki, sino a aparesé komo un serie di artikulonan. Na 1944, e novela a wòrdu publiká den varios entrega den revista El Mundo Israelita na Caracas. Na 1988, un edishon bílíngue (spaño-hulandes) di e obra a sali na Amsterdam, ku patrocinio di e presidente Venezolano Jaime Lusinchi. E publikashon a tuma lugá ku sosten finansiero di organisashonnan manera Sticusa i OKSNA, ku un tirashi di 5.000 ehèmplar. E edishon aki tabata inkluí: un introdukshon di L.W. Statius van Eps i E. Luckman-Levy Maduro un epílogo di historiadó Venezolano Roberto Palacios Kontenido E obra ta deskribí e estadia di tres luna ku Simón Bolívar a pasa na Curaçao na 1812, despues di su retirada for di Venezuela durante e lucha pa independencia. Un figura sentral den e historia ta Mordechay Ricardo (1771–1842), un abogado i miembro prominente di e komunidat sefardí di Kòrsou. Segun e relato, Ricardo ta fungí komo anfitrión di Bolívar i tin un influensia importante riba su desaroyo ideológiko. De Pool ta presenta Ricardo komo un hòmber eduká i comprometé ku e idealnan di libertat, i ta sugerí ku e kontakto entre ambos a yudá forma e pensamiento polítiko di Bolívar. Karakter históriko Aunke e obra ta basa riba echonan históriko real — manera e estadia di Bolívar na Kòrsou despues di su huida for di Puerto Cabello — e autor a tuma sierto libertat literario. Por ehèmpel: no tur dialogo i interakshon ta dokumentá histórikamente e influensia di Mordechay Ricardo riba Bolívar ta parcialmente interpretativo Sinembargo, e obra ta konsiderá importante pasobra: e ilumina un periodo poko dokumentá e propone un posible punto di infleksion den bida di Bolívar Segun e narrativa, despues di su estadia na Kòrsou, Bolívar a reanudá su lucha na Cartagena, unda el a desaroyá ideanan ku lo keda reflehá despues den su famoso Manifiesto de Cartagena. Recepshon i influensia E obra di De Pool a generá interes entre historiadónan, spesialmente na Venezuela, pasobra el ta trata di yena un “punto siego” den bida di Bolívar. Algun investigadónan a defendé e plausibilidat di e interpretashon, miéntras otro nan a señalá ineksaktitutnan históriko den e relato. A manera di rekonosementu di e publikashon, e servisio postal Venezolano a emiti stèmpelnan konmemorativo ku: e portada di e buki e figura di Mordechay Ricardo Signifikashon Bolívar en Curazao ta un ehèmpel di kon literatura i historia por interkonektá pa reinterpretá pasado. E obra: pone atenshon riba e ròl di Curaçao den historia regional reskatá figura históricamente deskonocí manera Mordechay Ricardo kontribuí na diskushon tokante e formashon ideológiko di Simón Bolívar ----------- {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. ----------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Premio Crioyo di Oro''' ta un premio nacional di Aruba cu a nace como ''lifetime achievement award'' pa reconoce, balora y celebra excelencia artistico y personanan den nos comunidad cu a dedica nan bida largo na desaroyo cultural di Aruba. Premio nacional “Crioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na persona y instancia? local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. Entrega di e premio ta sucede na fin di ana en un concierto di gala como homenahe na e ganao. Desde ana 2022 a duna publico por nomina pa medio di e plataforma digital un persona cu nan ta desea pa icibi e premio y na aña 2023 a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. == Ganador ''lifetime achievement award''== * 2021 − [[Jossy Brokke]] * 2022 − [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 − [[Robert Jeand'or]] Na aña 2021 Jossy Brokke Jr. tabata e prome artista cu a wordo homenahea y otorga e premio nacional aki pa su excelencia artistico y pa 65 aña di aporte na desaroyo cultural di Aruba. Na 2022, despues di un luna largo cu comunidad general por a nomina nan faborito, a toca turno na Maybelline ArendsCroes pa ricibi e premio nacional aki. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na baluartenan local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/09/AM230916.pdf Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 1 di december], Awemainta (16 di september 2023)</ref> E aña aki Fundacion Go Cultura a anuncia un bes mas cu publico general por participa den e proceso di nominacion pa e proximo persona, personanan of grupo(nan) cu lo ricibi e premio aki. Durante e prome dia cu e plataforma di nominacion a bira publico, por a nota un record di 338 nominacion cu a drenta. Pues por a nota un reaccion instantaneo hopi grandi for di nos comunidad cu a nomina varios persona cu nan ta desea di mira ricibi e premio prestigioso aki. Pa un persona por wordo considera pa ricibi e premio principal door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e Industrianan Cultural y Creativo di Aruba, impactando desaroyo cultural, social y hasta economico. E aña aki, a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. Den e pagina di nominacion, por lesa tur detaye di e categorianan nobo aki. Den luna di october proximo lo anuncia nomber di e ganadonan di e premio aki pa 2023. Esaki lo habri caminda tambe pa e celebracion y homenahe di gala cu lo tuma luga dia 1 di december 2023. Publico por asisti na esaki, manera cu tabata e caso e prome dos añanan. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. Abo tambe por nomina bo baluarte cultural faborito y bo por nomina mas cu un persona. Nos ta invita bo pa scan e QR-code pa bo haya acceso na e pagina digital of bishita e pagina di Go Cultura Foundation riba Facebook pa bo por click riba e link pa bo haci bo nominacion. {{Appendix}} ​E Premio Nacional Crioyo di Oro ta un reconocemento anual introducí na 2021 pa honra y stimula baluartenan di e arte di tarima (performing arts) na Aruba. E premio ta otorgá pa Fundacion Go Cultura na individuanan ku a dedica nan bida na desaroyo cultural di e isla, impactando positivamente e comunidad cu nan talento y entrega.​ diario.aw|Masnoticia.com == Ganadornan di e Premio Crioyo di Oro == Aki bou ta un lista di e ganadornan principal di e premio:​ * 2021: Jossy Brokke Jr. – E prome recipiente di e premio, honrá pa su 65 aña di kontribushon na teatro, televisión y desaroyo cultural di Aruba. ​ * 2022: Maybelline Arends-Croes – Reconosí pa su mas di 53 aña komo músico, docente, cantante y compositor, y pa su papel den formashon di generashonnan nobo di artista. ​ * 2023: Robert Jeand’or – Honrá pa su trayectoria komo cantante, músico, arreglista y productor, y pa su impacto duradero riba e panorama musical di Aruba. ​ == Categoriannan adicional == A partir di 2023, e premio a introducí tres kategoriannan nobo:​ Masnoticia.com|diario.aw|Aruba Native * Premio Estímulo – Pa talento nobo ku ta lanta den e esena kultural.​ * Premio Kontribuidor di Excelencia – Pa individuanan ku a duna un aporte sobresaliente na e kultura.​ * Homenahe postumo – Pa honra e legado di esnan ku a fayesé pero a laga un marka profundo den e kultura di Aruba. ​ == Ceremonia di Gala == E premio ta ser entregá durante un anochi di gala ku ta inkluí presentashonnan musical y artistiko, celebrando e kontribushon di e ganadornan. E evento ta habri pa e público y ta sirbi komo un momento di uní pa e comunidad kultural di Aruba.​ Si bo ta interesa den mas informashon of bo ke nomina un baluarte kultural pa e proximo edishon, bo por bishita e página di Fundacion Go Cultura riba Facebook. of cultura.aw ---------------- l6ohdzfrrj9g4r2e7ntd4r9pvn4pbqd 192464 192463 2026-06-01T16:05:37Z Caribiana 8320 192464 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Premio Crioyo di Oro]] ----------- {{Databox}} '''Watapana''' tabata un revista literario [[Antias Hulandes|Antiano]] cu tabata activo entre 1968 y 1972.<ref name=:'1">[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], den;Encyclopedie van Curaçao</ref> E revista a hunga un rol importante den desaroyo di [[literatura]] moderno den [[Antias Hulandes]], ofreciendo escritornan emergente y estableci un plataforma pa publica nan obra. ==Historia == Watapana a nace den un ambiente di studiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista a wordo fundá na 1968 riba iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"/> Inicialmente e tabata su sede na [[Den Haag]] y posteriormente na [[Nijmegen]], unda e secretariado tabata situa.<ref name=:"0">[https://www.dbnl.org/tekst/_wat001196801_01/ Watapana], volumen 1, nr. 1 (1968).</ref> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movemento mas amplio di studiantenan Antiano pa fortalece nan identidad cultural.<ref name=:"3">[[Wim Rutgers|Rutgers, Wim]] (1996), [https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bene01_01/rutg014bene01_01_0027.php Tijdschriften als katalysator van literatuur], Den: ''Beneden en boven de wind'', De Bezige Bij.</ref> Durante su existencia, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion cultural propio, [[idioma]] y identidad. == Redaccion y publicacion == E prome redaccion di Watapana a inclui Henry Habibe, G. Pestana, R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], Pedro Velásquez y Lloyd Narain. E prome edicion a wordo publica na juli 1968.[2] E revista a presenta su mes como un ''Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen''. E edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972[3], aproximadamente tres biaha pa aña.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-WATAPANA-1970-03/page/n1/mode/1up?q=revista+watapana Watapana], volumen 2, nr. 6 (maart 1970).</ref> E revista tabata circula tanto na Hulanda como entre comunidadnan Antiano, specialmente bou di studiantenan. == Contenido y orientacion == Watapana a publica [[poesia]], prosa y ensayo i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den [[Papiamento]], [[Hulandes]] y [[Spañó]].<ref name=:"2"/> E revista tabata caracterisa pa su enfoke riba: * identidad cultural Antiano * idioma Papiamento * tema social y historico * innovacion literario Ademas, e revista a presta atencion special na Papiamento; algun edicion tematico a wordo publica completamente den idioma Spañó.<ref name=:'1"/> Segun analisis literario, Watapana a duna un buelta mas literario na revistanan studiantil pa Antiano na Hulanda.<ref name=:"3"/>?? ==Autor y colaboradornan == Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer, Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], Walter Palm, [[Ernesto Rosenstand]], y [[Philomena Wong]].[4] E revista a sirbi komo un plataforma importante pa esnan aki y pa hopi otro autor emergente cu no tabata haya acceso facil na publicacion. Importansia i legado Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.[4] Aunque Watapana no ta wordo publica mas, su influencia ta keda visibel den desarrollo posterior di literatura den Papiamento i den mayor balorisacion di cultura lokal. {{Appendix}} ------------------- El a wordo fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"><ref>De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025.</ref> E revista tabata enfoká riba [[literatura]], [[idioma]] y identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.<ref>Habibe, Henry – biografische informatie.</ref> Revista Watapana a wordo funda na final di añanan 1960, den un periodo di crecemento cultural i literario den Antias Hulandes. For di 1969 te 1974, e revista tabata bou di redakshon di escritor i poeta [[Carel de Haseth]]. Durante e periodo aki, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion kultural propio, idioma y identidad. E revista tabata presenta su mes como un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” y a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.<ref name=:"3">[[Wim Rutgers|Rutgers, Wim]] (1996), [https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bene01_01/rutg014bene01_01_0027.php Tijdschriften als katalysator van literatuur], Den: ''Beneden en boven de wind'', De Bezige Bij.</ref> Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamentol Hulandes y Spañó.<ref name=:'1"/> E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.<ref name=:"3"/> E revista tabata circula bou di studiantenan Arubiano y Antiano na Hulanda.<ref>[[Quito Nicolaas]], [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/ernesto-enrique-rosenstand-1931-2016-un-monumento-den-literatura-arubiano/ Ernesto Enrique Rosenstand (1931-2016) – Un monumento den literatura Arubiano], werkgroepcaraibischeletteren.nl (21 di augustus 2016)</ref> ==Importancia literario== Watapana a ofrece espacio pa publicacion di [[poesia]], prosa i ensayo, tanto den [[Papiamento]] como den [[Hulandes]]. E revista a stimulá desaroyo di un voz literario propio den e region y a contribui na reconocemento di literatura Antiano riba un nivel mas amplio. E revista tabata caracterisa pa su enfoke riba: *identidad kultural Antiano *idioma Papiamento *tema sosial i historiko *innovacion literario ==Redaccion== E prome team di redaccion di Watapana a inclui: Henry Habibe, G. Pestana R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], [[Pedro Velásquez]] y Lloyd Narain. == Autor y colaboradornan == Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: [[Myrna Römer]], Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], [[Walter Palm]], [[Esnesto Rosenstand]] y [[Philomena Wong]]. E revista a sirbi como un plataforma importante pa esnan aki i otro autor, tantu na kuminsamentu di nan carera como durante nan desaroyo literario. Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena Wong<ref name=:"3"/> E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. == Publicacion == Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/> == Importancia i legado == Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: * stimulacion di escritura den Papiamento * creacion di un plataforma pa escritor joven * fortalecemento di conciencia cultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.<ref name=:"3"/> ==Legado== Aunque Watapana no ta wordo publica mas, e ta konsiderá komo un revista influyente den historia di literatura Antiano. E a yuda forma un generacion di escritornan y a contribui na fortalecemento di expresion literario den e region. Publicacionnan manera Watapana a pone fundeshi pa desaroyo posterior di literatura den Papiamento i pa mayor balorisacion di cultura lokal. Het blad besteedde veel aandacht aan het Papiamento; twee themanummers zijn geheel in het Spaans verschenen (zie @: Letterkunde in de Nederlandse Antillen).<ref name=:'1"/> {{Appendix}} [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Literatura]] ------- Watapana tabata un revista literario di Antias Hulandes, fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario Henry Habibe.De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba literatura, idioma i identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Historia Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na Den Haag i posteriormente na Nijmegen, unda e sekretariado tabata situa.<ref name=:"0"/> E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” i a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Redakshon E promé redakshon di Watapana a inclui: Henry Habibe G. Pestana R. López-Ramírez O. Kwas A. Daal<ref name=:"0"/> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: Ramón Todd Dandaré Carel de Haseth Pedro Velásquez Lloyd NarainDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. Kontenido i orientacion Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamento Hulandes SpañóDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Autor i colaboradornan Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. Publicacion Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/>Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Importansia i legado Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". --------------- '''''Bolívar en Curazao, leyenda histórica''''' ta un obra literario-históriko di e historiadó di Kòrsou John de Pool (1873–1947), ku ta trata di e estadia di e libertadó suramerikano Simón Bolívar na Curaçao na aña 1812. E obra ta kombiná elementonan históriko ku fikshon, i ta eksplorá un periodo relativamente deskonocí den bida di Bolívar. == Orígen i publikashon == John de Pool a skirbi e obra na 1935 na Panamá, den idioma spaño, bou di e título El primer chispazo del genio. Inicialmente, e texto no a wòrdu publiká komo buki, sino a aparesé komo un serie di artikulonan. Na 1944, e novela a wòrdu publiká den varios entrega den revista El Mundo Israelita na Caracas. Na 1988, un edishon bílíngue (spaño-hulandes) di e obra a sali na Amsterdam, ku patrocinio di e presidente Venezolano Jaime Lusinchi. E publikashon a tuma lugá ku sosten finansiero di organisashonnan manera Sticusa i OKSNA, ku un tirashi di 5.000 ehèmplar. E edishon aki tabata inkluí: un introdukshon di L.W. Statius van Eps i E. Luckman-Levy Maduro un epílogo di historiadó Venezolano Roberto Palacios Kontenido E obra ta deskribí e estadia di tres luna ku Simón Bolívar a pasa na Curaçao na 1812, despues di su retirada for di Venezuela durante e lucha pa independencia. Un figura sentral den e historia ta Mordechay Ricardo (1771–1842), un abogado i miembro prominente di e komunidat sefardí di Kòrsou. Segun e relato, Ricardo ta fungí komo anfitrión di Bolívar i tin un influensia importante riba su desaroyo ideológiko. De Pool ta presenta Ricardo komo un hòmber eduká i comprometé ku e idealnan di libertat, i ta sugerí ku e kontakto entre ambos a yudá forma e pensamiento polítiko di Bolívar. Karakter históriko Aunke e obra ta basa riba echonan históriko real — manera e estadia di Bolívar na Kòrsou despues di su huida for di Puerto Cabello — e autor a tuma sierto libertat literario. Por ehèmpel: no tur dialogo i interakshon ta dokumentá histórikamente e influensia di Mordechay Ricardo riba Bolívar ta parcialmente interpretativo Sinembargo, e obra ta konsiderá importante pasobra: e ilumina un periodo poko dokumentá e propone un posible punto di infleksion den bida di Bolívar Segun e narrativa, despues di su estadia na Kòrsou, Bolívar a reanudá su lucha na Cartagena, unda el a desaroyá ideanan ku lo keda reflehá despues den su famoso Manifiesto de Cartagena. Recepshon i influensia E obra di De Pool a generá interes entre historiadónan, spesialmente na Venezuela, pasobra el ta trata di yena un “punto siego” den bida di Bolívar. Algun investigadónan a defendé e plausibilidat di e interpretashon, miéntras otro nan a señalá ineksaktitutnan históriko den e relato. A manera di rekonosementu di e publikashon, e servisio postal Venezolano a emiti stèmpelnan konmemorativo ku: e portada di e buki e figura di Mordechay Ricardo Signifikashon Bolívar en Curazao ta un ehèmpel di kon literatura i historia por interkonektá pa reinterpretá pasado. E obra: pone atenshon riba e ròl di Curaçao den historia regional reskatá figura históricamente deskonocí manera Mordechay Ricardo kontribuí na diskushon tokante e formashon ideológiko di Simón Bolívar ----------- {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. ----------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Premio Crioyo di Oro''' ta un premio nacional di Aruba cu a nace como ''lifetime achievement award'' pa reconoce, balora y celebra excelencia artistico y personanan den nos comunidad cu a dedica nan bida largo na desaroyo cultural di Aruba. Premio nacional “Crioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na persona y instancia? local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. Entrega di e premio ta sucede na fin di ana en un concierto di gala como homenahe na e ganao. Desde ana 2022 a duna publico por nomina pa medio di e plataforma digital un persona cu nan ta desea pa icibi e premio y na aña 2023 a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. == Ganador ''lifetime achievement award''== * 2021 − [[Jossy Brokke]] * 2022 − [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 − [[Robert Jeand'or]] Na aña 2021 Jossy Brokke Jr. tabata e prome artista cu a wordo homenahea y otorga e premio nacional aki pa su excelencia artistico y pa 65 aña di aporte na desaroyo cultural di Aruba. Na 2022, despues di un luna largo cu comunidad general por a nomina nan faborito, a toca turno na Maybelline ArendsCroes pa ricibi e premio nacional aki. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na baluartenan local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/09/AM230916.pdf Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 1 di december], Awemainta (16 di september 2023)</ref> E aña aki Fundacion Go Cultura a anuncia un bes mas cu publico general por participa den e proceso di nominacion pa e proximo persona, personanan of grupo(nan) cu lo ricibi e premio aki. Durante e prome dia cu e plataforma di nominacion a bira publico, por a nota un record di 338 nominacion cu a drenta. Pues por a nota un reaccion instantaneo hopi grandi for di nos comunidad cu a nomina varios persona cu nan ta desea di mira ricibi e premio prestigioso aki. Pa un persona por wordo considera pa ricibi e premio principal door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e Industrianan Cultural y Creativo di Aruba, impactando desaroyo cultural, social y hasta economico. E aña aki, a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. Den e pagina di nominacion, por lesa tur detaye di e categorianan nobo aki. Den luna di october proximo lo anuncia nomber di e ganadonan di e premio aki pa 2023. Esaki lo habri caminda tambe pa e celebracion y homenahe di gala cu lo tuma luga dia 1 di december 2023. Publico por asisti na esaki, manera cu tabata e caso e prome dos añanan. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. Abo tambe por nomina bo baluarte cultural faborito y bo por nomina mas cu un persona. Nos ta invita bo pa scan e QR-code pa bo haya acceso na e pagina digital of bishita e pagina di Go Cultura Foundation riba Facebook pa bo por click riba e link pa bo haci bo nominacion. {{Appendix}} ​E Premio Nacional Crioyo di Oro ta un reconocemento anual introducí na 2021 pa honra y stimula baluartenan di e arte di tarima (performing arts) na Aruba. E premio ta otorgá pa Fundacion Go Cultura na individuanan ku a dedica nan bida na desaroyo cultural di e isla, impactando positivamente e comunidad cu nan talento y entrega.​ diario.aw|Masnoticia.com == Ganadornan di e Premio Crioyo di Oro == Aki bou ta un lista di e ganadornan principal di e premio:​ * 2021: Jossy Brokke Jr. – E prome recipiente di e premio, honrá pa su 65 aña di kontribushon na teatro, televisión y desaroyo cultural di Aruba. ​ * 2022: Maybelline Arends-Croes – Reconosí pa su mas di 53 aña komo músico, docente, cantante y compositor, y pa su papel den formashon di generashonnan nobo di artista. ​ * 2023: Robert Jeand’or – Honrá pa su trayectoria komo cantante, músico, arreglista y productor, y pa su impacto duradero riba e panorama musical di Aruba. ​ == Categoriannan adicional == A partir di 2023, e premio a introducí tres kategoriannan nobo:​ Masnoticia.com|diario.aw|Aruba Native * Premio Estímulo – Pa talento nobo ku ta lanta den e esena kultural.​ * Premio Kontribuidor di Excelencia – Pa individuanan ku a duna un aporte sobresaliente na e kultura.​ * Homenahe postumo – Pa honra e legado di esnan ku a fayesé pero a laga un marka profundo den e kultura di Aruba. ​ == Ceremonia di Gala == E premio ta ser entregá durante un anochi di gala ku ta inkluí presentashonnan musical y artistiko, celebrando e kontribushon di e ganadornan. E evento ta habri pa e público y ta sirbi komo un momento di uní pa e comunidad kultural di Aruba.​ Si bo ta interesa den mas informashon of bo ke nomina un baluarte kultural pa e proximo edishon, bo por bishita e página di Fundacion Go Cultura riba Facebook. of cultura.aw ---------------- a7935lt2b1qo56rqqaeqd08mxof1ovr 192465 192464 2026-06-01T16:06:56Z Caribiana 8320 /* Contenido y orientacion */ 192465 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Premio Crioyo di Oro]] ----------- {{Databox}} '''Watapana''' tabata un revista literario [[Antias Hulandes|Antiano]] cu tabata activo entre 1968 y 1972.<ref name=:'1">[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], den;Encyclopedie van Curaçao</ref> E revista a hunga un rol importante den desaroyo di [[literatura]] moderno den [[Antias Hulandes]], ofreciendo escritornan emergente y estableci un plataforma pa publica nan obra. ==Historia == Watapana a nace den un ambiente di studiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista a wordo fundá na 1968 riba iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"/> Inicialmente e tabata su sede na [[Den Haag]] y posteriormente na [[Nijmegen]], unda e secretariado tabata situa.<ref name=:"0">[https://www.dbnl.org/tekst/_wat001196801_01/ Watapana], volumen 1, nr. 1 (1968).</ref> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movemento mas amplio di studiantenan Antiano pa fortalece nan identidad cultural.<ref name=:"3">[[Wim Rutgers|Rutgers, Wim]] (1996), [https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bene01_01/rutg014bene01_01_0027.php Tijdschriften als katalysator van literatuur], Den: ''Beneden en boven de wind'', De Bezige Bij.</ref> Durante su existencia, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion cultural propio, [[idioma]] y identidad. == Redaccion y publicacion == E prome redaccion di Watapana a inclui Henry Habibe, G. Pestana, R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], Pedro Velásquez y Lloyd Narain. E prome edicion a wordo publica na juli 1968.[2] E revista a presenta su mes como un ''Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen''. E edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972[3], aproximadamente tres biaha pa aña.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-WATAPANA-1970-03/page/n1/mode/1up?q=revista+watapana Watapana], volumen 2, nr. 6 (maart 1970).</ref> E revista tabata circula tanto na Hulanda como entre comunidadnan Antiano, specialmente bou di studiantenan. == Contenido y orientacion == Watapana a publica [[poesia]], prosa y ensayo i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den [[Papiamentu|Papiamento]], [[Hulandes]] y [[Spaño]].<ref name=:"2"/> E revista tabata caracterisa pa su enfoke riba: * identidad cultural Antiano * idioma Papiamento * tema social y historico * innovacion literario Ademas, e revista a presta atencion special na Papiamento; algun edicion tematico a wordo publica completamente den idioma Spaño.<ref name=:'1"/> Segun analisis literario, Watapana a duna un buelta mas literario na revistanan studiantil pa Antiano na Hulanda.<ref name=:"3"/>?? ==Autor y colaboradornan == Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer, Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], Walter Palm, [[Ernesto Rosenstand]], y [[Philomena Wong]].[4] E revista a sirbi komo un plataforma importante pa esnan aki y pa hopi otro autor emergente cu no tabata haya acceso facil na publicacion. Importansia i legado Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.[4] Aunque Watapana no ta wordo publica mas, su influencia ta keda visibel den desarrollo posterior di literatura den Papiamento i den mayor balorisacion di cultura lokal. {{Appendix}} ------------------- El a wordo fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"><ref>De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025.</ref> E revista tabata enfoká riba [[literatura]], [[idioma]] y identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.<ref>Habibe, Henry – biografische informatie.</ref> Revista Watapana a wordo funda na final di añanan 1960, den un periodo di crecemento cultural i literario den Antias Hulandes. For di 1969 te 1974, e revista tabata bou di redakshon di escritor i poeta [[Carel de Haseth]]. Durante e periodo aki, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion kultural propio, idioma y identidad. E revista tabata presenta su mes como un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” y a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.<ref name=:"3">[[Wim Rutgers|Rutgers, Wim]] (1996), [https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bene01_01/rutg014bene01_01_0027.php Tijdschriften als katalysator van literatuur], Den: ''Beneden en boven de wind'', De Bezige Bij.</ref> Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamentol Hulandes y Spañó.<ref name=:'1"/> E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.<ref name=:"3"/> E revista tabata circula bou di studiantenan Arubiano y Antiano na Hulanda.<ref>[[Quito Nicolaas]], [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/ernesto-enrique-rosenstand-1931-2016-un-monumento-den-literatura-arubiano/ Ernesto Enrique Rosenstand (1931-2016) – Un monumento den literatura Arubiano], werkgroepcaraibischeletteren.nl (21 di augustus 2016)</ref> ==Importancia literario== Watapana a ofrece espacio pa publicacion di [[poesia]], prosa i ensayo, tanto den [[Papiamento]] como den [[Hulandes]]. E revista a stimulá desaroyo di un voz literario propio den e region y a contribui na reconocemento di literatura Antiano riba un nivel mas amplio. E revista tabata caracterisa pa su enfoke riba: *identidad kultural Antiano *idioma Papiamento *tema sosial i historiko *innovacion literario ==Redaccion== E prome team di redaccion di Watapana a inclui: Henry Habibe, G. Pestana R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], [[Pedro Velásquez]] y Lloyd Narain. == Autor y colaboradornan == Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: [[Myrna Römer]], Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], [[Walter Palm]], [[Esnesto Rosenstand]] y [[Philomena Wong]]. E revista a sirbi como un plataforma importante pa esnan aki i otro autor, tantu na kuminsamentu di nan carera como durante nan desaroyo literario. Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena Wong<ref name=:"3"/> E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. == Publicacion == Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/> == Importancia i legado == Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: * stimulacion di escritura den Papiamento * creacion di un plataforma pa escritor joven * fortalecemento di conciencia cultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.<ref name=:"3"/> ==Legado== Aunque Watapana no ta wordo publica mas, e ta konsiderá komo un revista influyente den historia di literatura Antiano. E a yuda forma un generacion di escritornan y a contribui na fortalecemento di expresion literario den e region. Publicacionnan manera Watapana a pone fundeshi pa desaroyo posterior di literatura den Papiamento i pa mayor balorisacion di cultura lokal. Het blad besteedde veel aandacht aan het Papiamento; twee themanummers zijn geheel in het Spaans verschenen (zie @: Letterkunde in de Nederlandse Antillen).<ref name=:'1"/> {{Appendix}} [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Literatura]] ------- Watapana tabata un revista literario di Antias Hulandes, fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario Henry Habibe.De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba literatura, idioma i identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Historia Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na Den Haag i posteriormente na Nijmegen, unda e sekretariado tabata situa.<ref name=:"0"/> E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” i a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Redakshon E promé redakshon di Watapana a inclui: Henry Habibe G. Pestana R. López-Ramírez O. Kwas A. Daal<ref name=:"0"/> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: Ramón Todd Dandaré Carel de Haseth Pedro Velásquez Lloyd NarainDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. Kontenido i orientacion Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamento Hulandes SpañóDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Autor i colaboradornan Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. Publicacion Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/>Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Importansia i legado Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". --------------- '''''Bolívar en Curazao, leyenda histórica''''' ta un obra literario-históriko di e historiadó di Kòrsou John de Pool (1873–1947), ku ta trata di e estadia di e libertadó suramerikano Simón Bolívar na Curaçao na aña 1812. E obra ta kombiná elementonan históriko ku fikshon, i ta eksplorá un periodo relativamente deskonocí den bida di Bolívar. == Orígen i publikashon == John de Pool a skirbi e obra na 1935 na Panamá, den idioma spaño, bou di e título El primer chispazo del genio. Inicialmente, e texto no a wòrdu publiká komo buki, sino a aparesé komo un serie di artikulonan. Na 1944, e novela a wòrdu publiká den varios entrega den revista El Mundo Israelita na Caracas. Na 1988, un edishon bílíngue (spaño-hulandes) di e obra a sali na Amsterdam, ku patrocinio di e presidente Venezolano Jaime Lusinchi. E publikashon a tuma lugá ku sosten finansiero di organisashonnan manera Sticusa i OKSNA, ku un tirashi di 5.000 ehèmplar. E edishon aki tabata inkluí: un introdukshon di L.W. Statius van Eps i E. Luckman-Levy Maduro un epílogo di historiadó Venezolano Roberto Palacios Kontenido E obra ta deskribí e estadia di tres luna ku Simón Bolívar a pasa na Curaçao na 1812, despues di su retirada for di Venezuela durante e lucha pa independencia. Un figura sentral den e historia ta Mordechay Ricardo (1771–1842), un abogado i miembro prominente di e komunidat sefardí di Kòrsou. Segun e relato, Ricardo ta fungí komo anfitrión di Bolívar i tin un influensia importante riba su desaroyo ideológiko. De Pool ta presenta Ricardo komo un hòmber eduká i comprometé ku e idealnan di libertat, i ta sugerí ku e kontakto entre ambos a yudá forma e pensamiento polítiko di Bolívar. Karakter históriko Aunke e obra ta basa riba echonan históriko real — manera e estadia di Bolívar na Kòrsou despues di su huida for di Puerto Cabello — e autor a tuma sierto libertat literario. Por ehèmpel: no tur dialogo i interakshon ta dokumentá histórikamente e influensia di Mordechay Ricardo riba Bolívar ta parcialmente interpretativo Sinembargo, e obra ta konsiderá importante pasobra: e ilumina un periodo poko dokumentá e propone un posible punto di infleksion den bida di Bolívar Segun e narrativa, despues di su estadia na Kòrsou, Bolívar a reanudá su lucha na Cartagena, unda el a desaroyá ideanan ku lo keda reflehá despues den su famoso Manifiesto de Cartagena. Recepshon i influensia E obra di De Pool a generá interes entre historiadónan, spesialmente na Venezuela, pasobra el ta trata di yena un “punto siego” den bida di Bolívar. Algun investigadónan a defendé e plausibilidat di e interpretashon, miéntras otro nan a señalá ineksaktitutnan históriko den e relato. A manera di rekonosementu di e publikashon, e servisio postal Venezolano a emiti stèmpelnan konmemorativo ku: e portada di e buki e figura di Mordechay Ricardo Signifikashon Bolívar en Curazao ta un ehèmpel di kon literatura i historia por interkonektá pa reinterpretá pasado. E obra: pone atenshon riba e ròl di Curaçao den historia regional reskatá figura históricamente deskonocí manera Mordechay Ricardo kontribuí na diskushon tokante e formashon ideológiko di Simón Bolívar ----------- {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. ----------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Premio Crioyo di Oro''' ta un premio nacional di Aruba cu a nace como ''lifetime achievement award'' pa reconoce, balora y celebra excelencia artistico y personanan den nos comunidad cu a dedica nan bida largo na desaroyo cultural di Aruba. Premio nacional “Crioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na persona y instancia? local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. Entrega di e premio ta sucede na fin di ana en un concierto di gala como homenahe na e ganao. Desde ana 2022 a duna publico por nomina pa medio di e plataforma digital un persona cu nan ta desea pa icibi e premio y na aña 2023 a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. == Ganador ''lifetime achievement award''== * 2021 − [[Jossy Brokke]] * 2022 − [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 − [[Robert Jeand'or]] Na aña 2021 Jossy Brokke Jr. tabata e prome artista cu a wordo homenahea y otorga e premio nacional aki pa su excelencia artistico y pa 65 aña di aporte na desaroyo cultural di Aruba. Na 2022, despues di un luna largo cu comunidad general por a nomina nan faborito, a toca turno na Maybelline ArendsCroes pa ricibi e premio nacional aki. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na baluartenan local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/09/AM230916.pdf Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 1 di december], Awemainta (16 di september 2023)</ref> E aña aki Fundacion Go Cultura a anuncia un bes mas cu publico general por participa den e proceso di nominacion pa e proximo persona, personanan of grupo(nan) cu lo ricibi e premio aki. Durante e prome dia cu e plataforma di nominacion a bira publico, por a nota un record di 338 nominacion cu a drenta. Pues por a nota un reaccion instantaneo hopi grandi for di nos comunidad cu a nomina varios persona cu nan ta desea di mira ricibi e premio prestigioso aki. Pa un persona por wordo considera pa ricibi e premio principal door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e Industrianan Cultural y Creativo di Aruba, impactando desaroyo cultural, social y hasta economico. E aña aki, a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. Den e pagina di nominacion, por lesa tur detaye di e categorianan nobo aki. Den luna di october proximo lo anuncia nomber di e ganadonan di e premio aki pa 2023. Esaki lo habri caminda tambe pa e celebracion y homenahe di gala cu lo tuma luga dia 1 di december 2023. Publico por asisti na esaki, manera cu tabata e caso e prome dos añanan. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. Abo tambe por nomina bo baluarte cultural faborito y bo por nomina mas cu un persona. Nos ta invita bo pa scan e QR-code pa bo haya acceso na e pagina digital of bishita e pagina di Go Cultura Foundation riba Facebook pa bo por click riba e link pa bo haci bo nominacion. {{Appendix}} ​E Premio Nacional Crioyo di Oro ta un reconocemento anual introducí na 2021 pa honra y stimula baluartenan di e arte di tarima (performing arts) na Aruba. E premio ta otorgá pa Fundacion Go Cultura na individuanan ku a dedica nan bida na desaroyo cultural di e isla, impactando positivamente e comunidad cu nan talento y entrega.​ diario.aw|Masnoticia.com == Ganadornan di e Premio Crioyo di Oro == Aki bou ta un lista di e ganadornan principal di e premio:​ * 2021: Jossy Brokke Jr. – E prome recipiente di e premio, honrá pa su 65 aña di kontribushon na teatro, televisión y desaroyo cultural di Aruba. ​ * 2022: Maybelline Arends-Croes – Reconosí pa su mas di 53 aña komo músico, docente, cantante y compositor, y pa su papel den formashon di generashonnan nobo di artista. ​ * 2023: Robert Jeand’or – Honrá pa su trayectoria komo cantante, músico, arreglista y productor, y pa su impacto duradero riba e panorama musical di Aruba. ​ == Categoriannan adicional == A partir di 2023, e premio a introducí tres kategoriannan nobo:​ Masnoticia.com|diario.aw|Aruba Native * Premio Estímulo – Pa talento nobo ku ta lanta den e esena kultural.​ * Premio Kontribuidor di Excelencia – Pa individuanan ku a duna un aporte sobresaliente na e kultura.​ * Homenahe postumo – Pa honra e legado di esnan ku a fayesé pero a laga un marka profundo den e kultura di Aruba. ​ == Ceremonia di Gala == E premio ta ser entregá durante un anochi di gala ku ta inkluí presentashonnan musical y artistiko, celebrando e kontribushon di e ganadornan. E evento ta habri pa e público y ta sirbi komo un momento di uní pa e comunidad kultural di Aruba.​ Si bo ta interesa den mas informashon of bo ke nomina un baluarte kultural pa e proximo edishon, bo por bishita e página di Fundacion Go Cultura riba Facebook. of cultura.aw ---------------- et7j3kz3shedm7q352at5bn0z8pva6u 192466 192465 2026-06-01T16:17:17Z Caribiana 8320 192466 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Premio Crioyo di Oro]] ----------- {{Databox}} '''Watapana''' tabata un revista literario [[Antias Hulandes|Antiano]] cu tabata activo entre 1968 y 1972.<ref name=:'1">[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], den;Encyclopedie van Curaçao</ref> E revista a hunga un rol importante den desaroyo di [[literatura]] moderno den [[Antias Hulandes]], ofreciendo escritornan emergente y estableci un plataforma pa publica nan obra. ==Historia == Watapana a nace den un ambiente di studiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista a wordo fundá na 1968 riba iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"/> Inicialmente e tabata su sede na [[Den Haag]] y posteriormente na [[Nijmegen]], unda e secretariado tabata situa.<ref name=:"0">[https://www.dbnl.org/tekst/_wat001196801_01/ Watapana], volumen 1, nr. 1 (1968).</ref> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movemento mas amplio di studiantenan Antiano pa fortalece nan identidad cultural.<ref name=:"3">[[Wim Rutgers|Rutgers, Wim]] (1996), [https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bene01_01/rutg014bene01_01_0027.php Tijdschriften als katalysator van literatuur], Den: ''Beneden en boven de wind'', De Bezige Bij.</ref> Durante su existencia, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion cultural propio, [[idioma]] y identidad. == Contenido == Watapana a publica [[poesia]], prosa y ensayo i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den [[Papiamentu|Papiamento]], [[Hulandes]] y [[Spaño]].<ref name=:"2"/> E revista tabata caracterisa pa su enfoke riba: * identidad cultural Antiano * idioma Papiamento * tema social y historico * innovacion literario Ademas, e revista a presta atencion special na Papiamento; algun edicion tematico a wordo publica completamente den idioma Spaño.<ref name=:'1"/> Segun analisis literario, Watapana a duna un buelta mas literario na revistanan studiantil pa Antiano na Hulanda.<ref name=:"3"/> == Redaccion y publicacion == E prome redaccion di Watapana a inclui Henry Habibe, G. Pestana, R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], Pedro Velásquez y Lloyd Narain. E prome edicion a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/> E revista a presenta su mes como un ''Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen''. E edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972[3], aproximadamente tres biaha pa aña.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-WATAPANA-1970-03/page/n1/mode/1up?q=revista+watapana Watapana], volumen 2, nr. 6 (maart 1970).</ref> E revista tabata circula tanto na Hulanda como entre comunidadnan Antiano, specialmente bou di studiantenan.<ref>[[Quito Nicolaas]], [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/ernesto-enrique-rosenstand-1931-2016-un-monumento-den-literatura-arubiano/ Ernesto Enrique Rosenstand (1931-2016) – Un monumento den literatura Arubiano], werkgroepcaraibischeletteren.nl (21 di augustus 2016)</ref> ==Autor y colaboradornan == Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer, Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], Walter Palm, [[Ernesto Rosenstand]], y [[Philomena Wong]].[4] E revista a sirbi como un plataforma importante pa esnan aki y pa hopi otro autor emergente cu no tabata haya acceso facil na publicacion. == Importancia y legado == Watapana ta considera como un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: * stimulacion di escritura den Papiamento * creacion di un plataforma pa escritor joven * fortalecemento di conciencia cultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor y a amplia visibilidad di literatura Antiano.[4] Aunque Watapana no ta wordo publica mas, su influencia ta keda visibel den e desaroyo posterior di literatura den Papiamento y den mayor balorisacion di cultura lokal. {{Appendix}} [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Literatura]] ------------------- El a wordo fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"><ref>De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025.</ref> E revista tabata enfoká riba [[literatura]], [[idioma]] y identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.<ref>Habibe, Henry – biografische informatie.</ref> Revista Watapana a wordo funda na final di añanan 1960, den un periodo di crecemento cultural i literario den Antias Hulandes. For di 1969 te 1974, e revista tabata bou di redakshon di escritor i poeta [[Carel de Haseth]]. Durante e periodo aki, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion kultural propio, idioma y identidad. E revista tabata presenta su mes como un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” y a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.<ref name=:"3">[[Wim Rutgers|Rutgers, Wim]] (1996), [https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bene01_01/rutg014bene01_01_0027.php Tijdschriften als katalysator van literatuur], Den: ''Beneden en boven de wind'', De Bezige Bij.</ref> Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamentol Hulandes y Spañó.<ref name=:'1"/> E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.<ref name=:"3"/> E revista tabata circula bou di studiantenan Arubiano y Antiano na Hulanda.<ref>[[Quito Nicolaas]], [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/ernesto-enrique-rosenstand-1931-2016-un-monumento-den-literatura-arubiano/ Ernesto Enrique Rosenstand (1931-2016) – Un monumento den literatura Arubiano], werkgroepcaraibischeletteren.nl (21 di augustus 2016)</ref> ==Importancia literario== Watapana a ofrece espacio pa publicacion di [[poesia]], prosa i ensayo, tanto den [[Papiamento]] como den [[Hulandes]]. E revista a stimulá desaroyo di un voz literario propio den e region y a contribui na reconocemento di literatura Antiano riba un nivel mas amplio. E revista tabata caracterisa pa su enfoke riba: *identidad kultural Antiano *idioma Papiamento *tema sosial i historiko *innovacion literario ==Redaccion== E prome team di redaccion di Watapana a inclui: Henry Habibe, G. Pestana R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], [[Pedro Velásquez]] y Lloyd Narain. == Autor y colaboradornan == Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: [[Myrna Römer]], Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], [[Walter Palm]], [[Esnesto Rosenstand]] y [[Philomena Wong]]. E revista a sirbi como un plataforma importante pa esnan aki i otro autor, tantu na kuminsamentu di nan carera como durante nan desaroyo literario. Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena Wong<ref name=:"3"/> E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. == Publicacion == Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/> == Importancia i legado == Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: * stimulacion di escritura den Papiamento * creacion di un plataforma pa escritor joven * fortalecemento di conciencia cultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.<ref name=:"3"/> ==Legado== Aunque Watapana no ta wordo publica mas, e ta konsiderá komo un revista influyente den historia di literatura Antiano. E a yuda forma un generacion di escritornan y a contribui na fortalecemento di expresion literario den e region. Publicacionnan manera Watapana a pone fundeshi pa desaroyo posterior di literatura den Papiamento i pa mayor balorisacion di cultura lokal. Het blad besteedde veel aandacht aan het Papiamento; twee themanummers zijn geheel in het Spaans verschenen (zie @: Letterkunde in de Nederlandse Antillen).<ref name=:'1"/> {{Appendix}} [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Literatura]] ------- Watapana tabata un revista literario di Antias Hulandes, fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario Henry Habibe.De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba literatura, idioma i identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Historia Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na Den Haag i posteriormente na Nijmegen, unda e sekretariado tabata situa.<ref name=:"0"/> E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” i a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Redakshon E promé redakshon di Watapana a inclui: Henry Habibe G. Pestana R. López-Ramírez O. Kwas A. Daal<ref name=:"0"/> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: Ramón Todd Dandaré Carel de Haseth Pedro Velásquez Lloyd NarainDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. Kontenido i orientacion Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamento Hulandes SpañóDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Autor i colaboradornan Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. Publicacion Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/>Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Importansia i legado Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". --------------- '''''Bolívar en Curazao, leyenda histórica''''' ta un obra literario-históriko di e historiadó di Kòrsou John de Pool (1873–1947), ku ta trata di e estadia di e libertadó suramerikano Simón Bolívar na Curaçao na aña 1812. E obra ta kombiná elementonan históriko ku fikshon, i ta eksplorá un periodo relativamente deskonocí den bida di Bolívar. == Orígen i publikashon == John de Pool a skirbi e obra na 1935 na Panamá, den idioma spaño, bou di e título El primer chispazo del genio. Inicialmente, e texto no a wòrdu publiká komo buki, sino a aparesé komo un serie di artikulonan. Na 1944, e novela a wòrdu publiká den varios entrega den revista El Mundo Israelita na Caracas. Na 1988, un edishon bílíngue (spaño-hulandes) di e obra a sali na Amsterdam, ku patrocinio di e presidente Venezolano Jaime Lusinchi. E publikashon a tuma lugá ku sosten finansiero di organisashonnan manera Sticusa i OKSNA, ku un tirashi di 5.000 ehèmplar. E edishon aki tabata inkluí: un introdukshon di L.W. Statius van Eps i E. Luckman-Levy Maduro un epílogo di historiadó Venezolano Roberto Palacios Kontenido E obra ta deskribí e estadia di tres luna ku Simón Bolívar a pasa na Curaçao na 1812, despues di su retirada for di Venezuela durante e lucha pa independencia. Un figura sentral den e historia ta Mordechay Ricardo (1771–1842), un abogado i miembro prominente di e komunidat sefardí di Kòrsou. Segun e relato, Ricardo ta fungí komo anfitrión di Bolívar i tin un influensia importante riba su desaroyo ideológiko. De Pool ta presenta Ricardo komo un hòmber eduká i comprometé ku e idealnan di libertat, i ta sugerí ku e kontakto entre ambos a yudá forma e pensamiento polítiko di Bolívar. Karakter históriko Aunke e obra ta basa riba echonan históriko real — manera e estadia di Bolívar na Kòrsou despues di su huida for di Puerto Cabello — e autor a tuma sierto libertat literario. Por ehèmpel: no tur dialogo i interakshon ta dokumentá histórikamente e influensia di Mordechay Ricardo riba Bolívar ta parcialmente interpretativo Sinembargo, e obra ta konsiderá importante pasobra: e ilumina un periodo poko dokumentá e propone un posible punto di infleksion den bida di Bolívar Segun e narrativa, despues di su estadia na Kòrsou, Bolívar a reanudá su lucha na Cartagena, unda el a desaroyá ideanan ku lo keda reflehá despues den su famoso Manifiesto de Cartagena. Recepshon i influensia E obra di De Pool a generá interes entre historiadónan, spesialmente na Venezuela, pasobra el ta trata di yena un “punto siego” den bida di Bolívar. Algun investigadónan a defendé e plausibilidat di e interpretashon, miéntras otro nan a señalá ineksaktitutnan históriko den e relato. A manera di rekonosementu di e publikashon, e servisio postal Venezolano a emiti stèmpelnan konmemorativo ku: e portada di e buki e figura di Mordechay Ricardo Signifikashon Bolívar en Curazao ta un ehèmpel di kon literatura i historia por interkonektá pa reinterpretá pasado. E obra: pone atenshon riba e ròl di Curaçao den historia regional reskatá figura históricamente deskonocí manera Mordechay Ricardo kontribuí na diskushon tokante e formashon ideológiko di Simón Bolívar ----------- {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. ----------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Premio Crioyo di Oro''' ta un premio nacional di Aruba cu a nace como ''lifetime achievement award'' pa reconoce, balora y celebra excelencia artistico y personanan den nos comunidad cu a dedica nan bida largo na desaroyo cultural di Aruba. Premio nacional “Crioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na persona y instancia? local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. Entrega di e premio ta sucede na fin di ana en un concierto di gala como homenahe na e ganao. Desde ana 2022 a duna publico por nomina pa medio di e plataforma digital un persona cu nan ta desea pa icibi e premio y na aña 2023 a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. == Ganador ''lifetime achievement award''== * 2021 − [[Jossy Brokke]] * 2022 − [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 − [[Robert Jeand'or]] Na aña 2021 Jossy Brokke Jr. tabata e prome artista cu a wordo homenahea y otorga e premio nacional aki pa su excelencia artistico y pa 65 aña di aporte na desaroyo cultural di Aruba. Na 2022, despues di un luna largo cu comunidad general por a nomina nan faborito, a toca turno na Maybelline ArendsCroes pa ricibi e premio nacional aki. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na baluartenan local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/09/AM230916.pdf Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 1 di december], Awemainta (16 di september 2023)</ref> E aña aki Fundacion Go Cultura a anuncia un bes mas cu publico general por participa den e proceso di nominacion pa e proximo persona, personanan of grupo(nan) cu lo ricibi e premio aki. Durante e prome dia cu e plataforma di nominacion a bira publico, por a nota un record di 338 nominacion cu a drenta. Pues por a nota un reaccion instantaneo hopi grandi for di nos comunidad cu a nomina varios persona cu nan ta desea di mira ricibi e premio prestigioso aki. Pa un persona por wordo considera pa ricibi e premio principal door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e Industrianan Cultural y Creativo di Aruba, impactando desaroyo cultural, social y hasta economico. E aña aki, a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. Den e pagina di nominacion, por lesa tur detaye di e categorianan nobo aki. Den luna di october proximo lo anuncia nomber di e ganadonan di e premio aki pa 2023. Esaki lo habri caminda tambe pa e celebracion y homenahe di gala cu lo tuma luga dia 1 di december 2023. Publico por asisti na esaki, manera cu tabata e caso e prome dos añanan. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. Abo tambe por nomina bo baluarte cultural faborito y bo por nomina mas cu un persona. Nos ta invita bo pa scan e QR-code pa bo haya acceso na e pagina digital of bishita e pagina di Go Cultura Foundation riba Facebook pa bo por click riba e link pa bo haci bo nominacion. {{Appendix}} ​E Premio Nacional Crioyo di Oro ta un reconocemento anual introducí na 2021 pa honra y stimula baluartenan di e arte di tarima (performing arts) na Aruba. E premio ta otorgá pa Fundacion Go Cultura na individuanan ku a dedica nan bida na desaroyo cultural di e isla, impactando positivamente e comunidad cu nan talento y entrega.​ diario.aw|Masnoticia.com == Ganadornan di e Premio Crioyo di Oro == Aki bou ta un lista di e ganadornan principal di e premio:​ * 2021: Jossy Brokke Jr. – E prome recipiente di e premio, honrá pa su 65 aña di kontribushon na teatro, televisión y desaroyo cultural di Aruba. ​ * 2022: Maybelline Arends-Croes – Reconosí pa su mas di 53 aña komo músico, docente, cantante y compositor, y pa su papel den formashon di generashonnan nobo di artista. ​ * 2023: Robert Jeand’or – Honrá pa su trayectoria komo cantante, músico, arreglista y productor, y pa su impacto duradero riba e panorama musical di Aruba. ​ == Categoriannan adicional == A partir di 2023, e premio a introducí tres kategoriannan nobo:​ Masnoticia.com|diario.aw|Aruba Native * Premio Estímulo – Pa talento nobo ku ta lanta den e esena kultural.​ * Premio Kontribuidor di Excelencia – Pa individuanan ku a duna un aporte sobresaliente na e kultura.​ * Homenahe postumo – Pa honra e legado di esnan ku a fayesé pero a laga un marka profundo den e kultura di Aruba. ​ == Ceremonia di Gala == E premio ta ser entregá durante un anochi di gala ku ta inkluí presentashonnan musical y artistiko, celebrando e kontribushon di e ganadornan. E evento ta habri pa e público y ta sirbi komo un momento di uní pa e comunidad kultural di Aruba.​ Si bo ta interesa den mas informashon of bo ke nomina un baluarte kultural pa e proximo edishon, bo por bishita e página di Fundacion Go Cultura riba Facebook. of cultura.aw ---------------- p2k6hvsu0s34r550j7gp0ktbpxkcv4f 192467 192466 2026-06-01T16:20:50Z Caribiana 8320 192467 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Premio Crioyo di Oro]] ----------- {{Databox}} '''Watapana''' tabata un revista literario [[Antias Hulandes|Antiano]] cu tabata activo entre 1968 y 1972.<ref name=:'1">[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], den: Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> E revista a hunga un rol importante den desaroyo di [[literatura]] moderno den [[Antias Hulandes]], ofreciendo escritornan emergente y estableci un plataforma pa publica nan obra. ==Historia == Watapana a nace den un ambiente di studiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista a wordo fundá na 1968 riba iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"/> Inicialmente e tabata su sede na [[Den Haag]] y posteriormente na [[Nijmegen]], unda e secretariado tabata situa.<ref name=:"0">[https://www.dbnl.org/tekst/_wat001196801_01/ Watapana], volumen 1, nr. 1 (1968).</ref> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movemento mas amplio di studiantenan Antiano pa fortalece nan identidad cultural.<ref name=:"3">[[Wim Rutgers|Rutgers, Wim]] (1996), [https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bene01_01/rutg014bene01_01_0027.php Tijdschriften als katalysator van literatuur], Den: ''Beneden en boven de wind'', De Bezige Bij.</ref> Durante su existencia, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion cultural propio, [[idioma]] y identidad. == Contenido == Watapana a publica [[poesia]], prosa y ensayo i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den [[Papiamentu|Papiamento]], [[Hulandes]] y [[Spaño]].<ref name=:"2"/> E revista tabata caracterisa pa su enfoke riba: * identidad cultural Antiano * idioma Papiamento * tema social y historico * innovacion literario Ademas, e revista a presta atencion special na Papiamento; algun edicion tematico a wordo publica completamente den idioma Spaño.<ref name=:'1"/> Segun analisis literario, Watapana a duna un buelta mas literario na revistanan studiantil pa Antiano na Hulanda.<ref name=:"3"/> == Redaccion y publicacion == E prome redaccion di Watapana a inclui Henry Habibe, G. Pestana, R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], Pedro Velásquez y Lloyd Narain. E prome edicion a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/> E revista a presenta su mes como un ''Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen''. E edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972[3], aproximadamente tres biaha pa aña.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-WATAPANA-1970-03/page/n1/mode/1up?q=revista+watapana Watapana], volumen 2, nr. 6 (maart 1970).</ref> E revista tabata circula tanto na Hulanda como entre comunidadnan Antiano, specialmente bou di studiantenan.<ref>[[Quito Nicolaas]], [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/ernesto-enrique-rosenstand-1931-2016-un-monumento-den-literatura-arubiano/ Ernesto Enrique Rosenstand (1931-2016) – Un monumento den literatura Arubiano], werkgroepcaraibischeletteren.nl (21 di augustus 2016)</ref> ==Autor y colaboradornan == Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer, Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], Walter Palm, [[Ernesto Rosenstand]], y [[Philomena Wong]].[4] E revista a sirbi como un plataforma importante pa esnan aki y pa hopi otro autor emergente cu no tabata haya acceso facil na publicacion. == Importancia y legado == Watapana ta considera como un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: * stimulacion di escritura den Papiamento * creacion di un plataforma pa escritor joven * fortalecemento di conciencia cultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor y a amplia visibilidad di literatura Antiano.[4] Aunque Watapana no ta wordo publica mas, su influencia ta keda visibel den e desaroyo posterior di literatura den Papiamento y den mayor balorisacion di cultura lokal. {{Appendix}} [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Literatura]] ------------------- El a wordo fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"><ref>De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025.</ref> E revista tabata enfoká riba [[literatura]], [[idioma]] y identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.<ref>Habibe, Henry – biografische informatie.</ref> Revista Watapana a wordo funda na final di añanan 1960, den un periodo di crecemento cultural i literario den Antias Hulandes. For di 1969 te 1974, e revista tabata bou di redakshon di escritor i poeta [[Carel de Haseth]]. Durante e periodo aki, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion kultural propio, idioma y identidad. E revista tabata presenta su mes como un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” y a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.<ref name=:"3">[[Wim Rutgers|Rutgers, Wim]] (1996), [https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bene01_01/rutg014bene01_01_0027.php Tijdschriften als katalysator van literatuur], Den: ''Beneden en boven de wind'', De Bezige Bij.</ref> Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamentol Hulandes y Spañó.<ref name=:'1"/> E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.<ref name=:"3"/> E revista tabata circula bou di studiantenan Arubiano y Antiano na Hulanda.<ref>[[Quito Nicolaas]], [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/ernesto-enrique-rosenstand-1931-2016-un-monumento-den-literatura-arubiano/ Ernesto Enrique Rosenstand (1931-2016) – Un monumento den literatura Arubiano], werkgroepcaraibischeletteren.nl (21 di augustus 2016)</ref> ==Importancia literario== Watapana a ofrece espacio pa publicacion di [[poesia]], prosa i ensayo, tanto den [[Papiamento]] como den [[Hulandes]]. E revista a stimulá desaroyo di un voz literario propio den e region y a contribui na reconocemento di literatura Antiano riba un nivel mas amplio. E revista tabata caracterisa pa su enfoke riba: *identidad kultural Antiano *idioma Papiamento *tema sosial i historiko *innovacion literario ==Redaccion== E prome team di redaccion di Watapana a inclui: Henry Habibe, G. Pestana R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref>Haas, Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd Dandaré]], [[Carel de Haseth]], [[Pedro Velásquez]] y Lloyd Narain. == Autor y colaboradornan == Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: [[Myrna Römer]], Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], [[Walter Palm]], [[Esnesto Rosenstand]] y [[Philomena Wong]]. E revista a sirbi como un plataforma importante pa esnan aki i otro autor, tantu na kuminsamentu di nan carera como durante nan desaroyo literario. Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena Wong<ref name=:"3"/> E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. == Publicacion == Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/> == Importancia i legado == Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: * stimulacion di escritura den Papiamento * creacion di un plataforma pa escritor joven * fortalecemento di conciencia cultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.<ref name=:"3"/> ==Legado== Aunque Watapana no ta wordo publica mas, e ta konsiderá komo un revista influyente den historia di literatura Antiano. E a yuda forma un generacion di escritornan y a contribui na fortalecemento di expresion literario den e region. Publicacionnan manera Watapana a pone fundeshi pa desaroyo posterior di literatura den Papiamento i pa mayor balorisacion di cultura lokal. Het blad besteedde veel aandacht aan het Papiamento; twee themanummers zijn geheel in het Spaans verschenen (zie @: Letterkunde in de Nederlandse Antillen).<ref name=:'1"/> {{Appendix}} [[:Kategoria:Antias Hulandes]] [[:Kategoria:Literatura]] ------- Watapana tabata un revista literario di Antias Hulandes, fundá na 1968 na Hulanda pa iniciativa di escritor i kritiko literario Henry Habibe.De Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba literatura, idioma i identidad kultural Antiano, i a keda aktivo te 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Historia Watapana a nace den un ambiente di estudiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista tabata basa inicialmente na Den Haag i posteriormente na Nijmegen, unda e sekretariado tabata situa.<ref name=:"0"/> E revista tabata presenta su mes komo un “Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen” i a aparece tres biaha pa aña.<ref name=:"0"/> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movimiento mas amplio di estudyantenan Antiano pa fortalece nan identidad kultural.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Redakshon E promé redakshon di Watapana a inclui: Henry Habibe G. Pestana R. López-Ramírez O. Kwas A. Daal<ref name=:"0"/> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: Ramón Todd Dandaré Carel de Haseth Pedro Velásquez Lloyd NarainDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. Kontenido i orientacion Watapana a publica poesia, prosa i ensayo, i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den: Papiamento Hulandes SpañóDe Haas, Fred. "Het tijdschrift Watapana", 2025. E revista tabata enfoká riba: identidad Antiano idioma i cultura lokal tema sosial i historiko innovacion literario Segun analisis literario, Watapana a duna un giro mas literario na revista di estudiante Antiano den Hulanda.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". Autor i colaboradornan Hopi escritor importante di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer Henry Habibe Carel de Haseth Oda Blinder Walter Palm Philomena WongRutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". E revista a brinda oportunidad pa hopi autor emergente ku otro manera no tabata haña facil acceso na publicacion. Publicacion Edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972.Habibe, Henry – biografische informatie. Por ehempel, e promé numero a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/>Watapana, jaargang 1, nr. 1 (1968). Importansia i legado Watapana ta konsiderá komo un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: estimulacion di escritura den Papiamento creacion di un plataforma pa escritor joven fortalecemento di conciencia kultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor i a amplia visibilidad di literatura Antiano.Rutgers, Wim. "Tijdschriften als katalysator van literatuur". --------------- '''''Bolívar en Curazao, leyenda histórica''''' ta un obra literario-históriko di e historiadó di Kòrsou John de Pool (1873–1947), ku ta trata di e estadia di e libertadó suramerikano Simón Bolívar na Curaçao na aña 1812. E obra ta kombiná elementonan históriko ku fikshon, i ta eksplorá un periodo relativamente deskonocí den bida di Bolívar. == Orígen i publikashon == John de Pool a skirbi e obra na 1935 na Panamá, den idioma spaño, bou di e título El primer chispazo del genio. Inicialmente, e texto no a wòrdu publiká komo buki, sino a aparesé komo un serie di artikulonan. Na 1944, e novela a wòrdu publiká den varios entrega den revista El Mundo Israelita na Caracas. Na 1988, un edishon bílíngue (spaño-hulandes) di e obra a sali na Amsterdam, ku patrocinio di e presidente Venezolano Jaime Lusinchi. E publikashon a tuma lugá ku sosten finansiero di organisashonnan manera Sticusa i OKSNA, ku un tirashi di 5.000 ehèmplar. E edishon aki tabata inkluí: un introdukshon di L.W. Statius van Eps i E. Luckman-Levy Maduro un epílogo di historiadó Venezolano Roberto Palacios Kontenido E obra ta deskribí e estadia di tres luna ku Simón Bolívar a pasa na Curaçao na 1812, despues di su retirada for di Venezuela durante e lucha pa independencia. Un figura sentral den e historia ta Mordechay Ricardo (1771–1842), un abogado i miembro prominente di e komunidat sefardí di Kòrsou. Segun e relato, Ricardo ta fungí komo anfitrión di Bolívar i tin un influensia importante riba su desaroyo ideológiko. De Pool ta presenta Ricardo komo un hòmber eduká i comprometé ku e idealnan di libertat, i ta sugerí ku e kontakto entre ambos a yudá forma e pensamiento polítiko di Bolívar. Karakter históriko Aunke e obra ta basa riba echonan históriko real — manera e estadia di Bolívar na Kòrsou despues di su huida for di Puerto Cabello — e autor a tuma sierto libertat literario. Por ehèmpel: no tur dialogo i interakshon ta dokumentá histórikamente e influensia di Mordechay Ricardo riba Bolívar ta parcialmente interpretativo Sinembargo, e obra ta konsiderá importante pasobra: e ilumina un periodo poko dokumentá e propone un posible punto di infleksion den bida di Bolívar Segun e narrativa, despues di su estadia na Kòrsou, Bolívar a reanudá su lucha na Cartagena, unda el a desaroyá ideanan ku lo keda reflehá despues den su famoso Manifiesto de Cartagena. Recepshon i influensia E obra di De Pool a generá interes entre historiadónan, spesialmente na Venezuela, pasobra el ta trata di yena un “punto siego” den bida di Bolívar. Algun investigadónan a defendé e plausibilidat di e interpretashon, miéntras otro nan a señalá ineksaktitutnan históriko den e relato. A manera di rekonosementu di e publikashon, e servisio postal Venezolano a emiti stèmpelnan konmemorativo ku: e portada di e buki e figura di Mordechay Ricardo Signifikashon Bolívar en Curazao ta un ehèmpel di kon literatura i historia por interkonektá pa reinterpretá pasado. E obra: pone atenshon riba e ròl di Curaçao den historia regional reskatá figura históricamente deskonocí manera Mordechay Ricardo kontribuí na diskushon tokante e formashon ideológiko di Simón Bolívar ----------- {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. ----------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Premio Crioyo di Oro''' ta un premio nacional di Aruba cu a nace como ''lifetime achievement award'' pa reconoce, balora y celebra excelencia artistico y personanan den nos comunidad cu a dedica nan bida largo na desaroyo cultural di Aruba. Premio nacional “Crioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na persona y instancia? local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. Entrega di e premio ta sucede na fin di ana en un concierto di gala como homenahe na e ganao. Desde ana 2022 a duna publico por nomina pa medio di e plataforma digital un persona cu nan ta desea pa icibi e premio y na aña 2023 a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. == Ganador ''lifetime achievement award''== * 2021 − [[Jossy Brokke]] * 2022 − [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 − [[Robert Jeand'or]] Na aña 2021 Jossy Brokke Jr. tabata e prome artista cu a wordo homenahea y otorga e premio nacional aki pa su excelencia artistico y pa 65 aña di aporte na desaroyo cultural di Aruba. Na 2022, despues di un luna largo cu comunidad general por a nomina nan faborito, a toca turno na Maybelline ArendsCroes pa ricibi e premio nacional aki. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na baluartenan local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/09/AM230916.pdf Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 1 di december], Awemainta (16 di september 2023)</ref> E aña aki Fundacion Go Cultura a anuncia un bes mas cu publico general por participa den e proceso di nominacion pa e proximo persona, personanan of grupo(nan) cu lo ricibi e premio aki. Durante e prome dia cu e plataforma di nominacion a bira publico, por a nota un record di 338 nominacion cu a drenta. Pues por a nota un reaccion instantaneo hopi grandi for di nos comunidad cu a nomina varios persona cu nan ta desea di mira ricibi e premio prestigioso aki. Pa un persona por wordo considera pa ricibi e premio principal door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e Industrianan Cultural y Creativo di Aruba, impactando desaroyo cultural, social y hasta economico. E aña aki, a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. Den e pagina di nominacion, por lesa tur detaye di e categorianan nobo aki. Den luna di october proximo lo anuncia nomber di e ganadonan di e premio aki pa 2023. Esaki lo habri caminda tambe pa e celebracion y homenahe di gala cu lo tuma luga dia 1 di december 2023. Publico por asisti na esaki, manera cu tabata e caso e prome dos añanan. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. Abo tambe por nomina bo baluarte cultural faborito y bo por nomina mas cu un persona. Nos ta invita bo pa scan e QR-code pa bo haya acceso na e pagina digital of bishita e pagina di Go Cultura Foundation riba Facebook pa bo por click riba e link pa bo haci bo nominacion. {{Appendix}} ​E Premio Nacional Crioyo di Oro ta un reconocemento anual introducí na 2021 pa honra y stimula baluartenan di e arte di tarima (performing arts) na Aruba. E premio ta otorgá pa Fundacion Go Cultura na individuanan ku a dedica nan bida na desaroyo cultural di e isla, impactando positivamente e comunidad cu nan talento y entrega.​ diario.aw|Masnoticia.com == Ganadornan di e Premio Crioyo di Oro == Aki bou ta un lista di e ganadornan principal di e premio:​ * 2021: Jossy Brokke Jr. – E prome recipiente di e premio, honrá pa su 65 aña di kontribushon na teatro, televisión y desaroyo cultural di Aruba. ​ * 2022: Maybelline Arends-Croes – Reconosí pa su mas di 53 aña komo músico, docente, cantante y compositor, y pa su papel den formashon di generashonnan nobo di artista. ​ * 2023: Robert Jeand’or – Honrá pa su trayectoria komo cantante, músico, arreglista y productor, y pa su impacto duradero riba e panorama musical di Aruba. ​ == Categoriannan adicional == A partir di 2023, e premio a introducí tres kategoriannan nobo:​ Masnoticia.com|diario.aw|Aruba Native * Premio Estímulo – Pa talento nobo ku ta lanta den e esena kultural.​ * Premio Kontribuidor di Excelencia – Pa individuanan ku a duna un aporte sobresaliente na e kultura.​ * Homenahe postumo – Pa honra e legado di esnan ku a fayesé pero a laga un marka profundo den e kultura di Aruba. ​ == Ceremonia di Gala == E premio ta ser entregá durante un anochi di gala ku ta inkluí presentashonnan musical y artistiko, celebrando e kontribushon di e ganadornan. E evento ta habri pa e público y ta sirbi komo un momento di uní pa e comunidad kultural di Aruba.​ Si bo ta interesa den mas informashon of bo ke nomina un baluarte kultural pa e proximo edishon, bo por bishita e página di Fundacion Go Cultura riba Facebook. of cultura.aw ---------------- rk4vgtlx791ofts0co6ifuokift1t3h 192473 192467 2026-06-01T16:54:47Z Caribiana 8320 192473 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Premio Crioyo di Oro]] ----------- {{Databox}} '''''Bolívar en Curazao, leyenda histórica''''' ta un obra literario-históriko di e historiadó di Kòrsou John de Pool (1873–1947), ku ta trata di e estadia di e libertadó suramerikano Simón Bolívar na Curaçao na aña 1812. E obra ta kombiná elementonan históriko ku fikshon, i ta eksplorá un periodo relativamente deskonocí den bida di Bolívar. == Orígen i publikashon == John de Pool a skirbi e obra na 1935 na Panamá, den idioma spaño, bou di e título El primer chispazo del genio. Inicialmente, e texto no a wòrdu publiká komo buki, sino a aparesé komo un serie di artikulonan. Na 1944, e novela a wòrdu publiká den varios entrega den revista El Mundo Israelita na Caracas. Na 1988, un edishon bílíngue (spaño-hulandes) di e obra a sali na Amsterdam, ku patrocinio di e presidente Venezolano Jaime Lusinchi. E publikashon a tuma lugá ku sosten finansiero di organisashonnan manera Sticusa i OKSNA, ku un tirashi di 5.000 ehèmplar. E edishon aki tabata inkluí: un introdukshon di L.W. Statius van Eps i E. Luckman-Levy Maduro un epílogo di historiadó Venezolano Roberto Palacios Kontenido E obra ta deskribí e estadia di tres luna ku Simón Bolívar a pasa na Curaçao na 1812, despues di su retirada for di Venezuela durante e lucha pa independencia. Un figura sentral den e historia ta Mordechay Ricardo (1771–1842), un abogado i miembro prominente di e komunidat sefardí di Kòrsou. Segun e relato, Ricardo ta fungí komo anfitrión di Bolívar i tin un influensia importante riba su desaroyo ideológiko. De Pool ta presenta Ricardo komo un hòmber eduká i comprometé ku e idealnan di libertat, i ta sugerí ku e kontakto entre ambos a yudá forma e pensamiento polítiko di Bolívar. Karakter históriko Aunke e obra ta basa riba echonan históriko real — manera e estadia di Bolívar na Kòrsou despues di su huida for di Puerto Cabello — e autor a tuma sierto libertat literario. Por ehèmpel: no tur dialogo i interakshon ta dokumentá histórikamente e influensia di Mordechay Ricardo riba Bolívar ta parcialmente interpretativo Sinembargo, e obra ta konsiderá importante pasobra: e ilumina un periodo poko dokumentá e propone un posible punto di infleksion den bida di Bolívar Segun e narrativa, despues di su estadia na Kòrsou, Bolívar a reanudá su lucha na Cartagena, unda el a desaroyá ideanan ku lo keda reflehá despues den su famoso Manifiesto de Cartagena. Recepshon i influensia E obra di De Pool a generá interes entre historiadónan, spesialmente na Venezuela, pasobra el ta trata di yena un “punto siego” den bida di Bolívar. Algun investigadónan a defendé e plausibilidat di e interpretashon, miéntras otro nan a señalá ineksaktitutnan históriko den e relato. A manera di rekonosementu di e publikashon, e servisio postal Venezolano a emiti stèmpelnan konmemorativo ku: e portada di e buki e figura di Mordechay Ricardo Signifikashon Bolívar en Curazao ta un ehèmpel di kon literatura i historia por interkonektá pa reinterpretá pasado. E obra: pone atenshon riba e ròl di Curaçao den historia regional reskatá figura históricamente deskonocí manera Mordechay Ricardo kontribuí na diskushon tokante e formashon ideológiko di Simón Bolívar ----------- {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. ----------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Premio Crioyo di Oro''' ta un premio nacional di Aruba cu a nace como ''lifetime achievement award'' pa reconoce, balora y celebra excelencia artistico y personanan den nos comunidad cu a dedica nan bida largo na desaroyo cultural di Aruba. Premio nacional “Crioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na persona y instancia? local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. Entrega di e premio ta sucede na fin di ana en un concierto di gala como homenahe na e ganao. Desde ana 2022 a duna publico por nomina pa medio di e plataforma digital un persona cu nan ta desea pa icibi e premio y na aña 2023 a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. == Ganador ''lifetime achievement award''== * 2021 − [[Jossy Brokke]] * 2022 − [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 − [[Robert Jeand'or]] Na aña 2021 Jossy Brokke Jr. tabata e prome artista cu a wordo homenahea y otorga e premio nacional aki pa su excelencia artistico y pa 65 aña di aporte na desaroyo cultural di Aruba. Na 2022, despues di un luna largo cu comunidad general por a nomina nan faborito, a toca turno na Maybelline ArendsCroes pa ricibi e premio nacional aki. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa Fundacion Go Cultura como estimulo y homenahe na baluartenan local cu ta forma parti di industria di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/09/AM230916.pdf Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 1 di december], Awemainta (16 di september 2023)</ref> E aña aki Fundacion Go Cultura a anuncia un bes mas cu publico general por participa den e proceso di nominacion pa e proximo persona, personanan of grupo(nan) cu lo ricibi e premio aki. Durante e prome dia cu e plataforma di nominacion a bira publico, por a nota un record di 338 nominacion cu a drenta. Pues por a nota un reaccion instantaneo hopi grandi for di nos comunidad cu a nomina varios persona cu nan ta desea di mira ricibi e premio prestigioso aki. Pa un persona por wordo considera pa ricibi e premio principal door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e Industrianan Cultural y Creativo di Aruba, impactando desaroyo cultural, social y hasta economico. E aña aki, a introduci 3 categoria nobo: Premio Estimulo, Premio Contribuidor di Excelencia y Homenahe Postumo. Den e pagina di nominacion, por lesa tur detaye di e categorianan nobo aki. Den luna di october proximo lo anuncia nomber di e ganadonan di e premio aki pa 2023. Esaki lo habri caminda tambe pa e celebracion y homenahe di gala cu lo tuma luga dia 1 di december 2023. Publico por asisti na esaki, manera cu tabata e caso e prome dos añanan. E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert Senchi. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. Abo tambe por nomina bo baluarte cultural faborito y bo por nomina mas cu un persona. Nos ta invita bo pa scan e QR-code pa bo haya acceso na e pagina digital of bishita e pagina di Go Cultura Foundation riba Facebook pa bo por click riba e link pa bo haci bo nominacion. {{Appendix}} ​E Premio Nacional Crioyo di Oro ta un reconocemento anual introducí na 2021 pa honra y stimula baluartenan di e arte di tarima (performing arts) na Aruba. E premio ta otorgá pa Fundacion Go Cultura na individuanan ku a dedica nan bida na desaroyo cultural di e isla, impactando positivamente e comunidad cu nan talento y entrega.​ diario.aw|Masnoticia.com == Ganadornan di e Premio Crioyo di Oro == Aki bou ta un lista di e ganadornan principal di e premio:​ * 2021: Jossy Brokke Jr. – E prome recipiente di e premio, honrá pa su 65 aña di kontribushon na teatro, televisión y desaroyo cultural di Aruba. ​ * 2022: Maybelline Arends-Croes – Reconosí pa su mas di 53 aña komo músico, docente, cantante y compositor, y pa su papel den formashon di generashonnan nobo di artista. ​ * 2023: Robert Jeand’or – Honrá pa su trayectoria komo cantante, músico, arreglista y productor, y pa su impacto duradero riba e panorama musical di Aruba. ​ == Categoriannan adicional == A partir di 2023, e premio a introducí tres kategoriannan nobo:​ Masnoticia.com|diario.aw|Aruba Native * Premio Estímulo – Pa talento nobo ku ta lanta den e esena kultural.​ * Premio Kontribuidor di Excelencia – Pa individuanan ku a duna un aporte sobresaliente na e kultura.​ * Homenahe postumo – Pa honra e legado di esnan ku a fayesé pero a laga un marka profundo den e kultura di Aruba. ​ == Ceremonia di Gala == E premio ta ser entregá durante un anochi di gala ku ta inkluí presentashonnan musical y artistiko, celebrando e kontribushon di e ganadornan. E evento ta habri pa e público y ta sirbi komo un momento di uní pa e comunidad kultural di Aruba.​ Si bo ta interesa den mas informashon of bo ke nomina un baluarte kultural pa e proximo edishon, bo por bishita e página di Fundacion Go Cultura riba Facebook. of cultura.aw ---------------- szhmeokchlxupj0g4yu3chgxgrlvvgc 2 8967 192512 192257 2026-06-02T09:48:53Z Caribiana 8320 192512 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ ------------- {{Databox}} '''The Blue Wave''' ta un alias informal pa e [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (maskulino)|selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]] i un término ku ta wòrdu usá pa deskribí e ola mas amplio di sosten públiko i aktividat kultural rondó di e partisipashon di e selekshon den e Kopa Mundial di FIFA 2026. The Blue Wave is de populaire bijnaam voor het nationale voetbalelftal van Curaçao. De term staat symbool voor de historische en succesvolle opmars van het team en de nationale trots en eenheid op het eiland. == Nomber == E expresion “Ola Blauw” ta referi na e color blauw tradicional di e seleccion di Curaçao y ta wordo usa comunmente pa sostenedornan, medionan di comunicacion, y organisacionnan. E término tambe ta lanta e identidat geográfiko di Kòrsou komo un isla den Karibe i ta simbolisá un ola kolektivo di sosten nashonal.[1] Konteksto di futbòl E selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou ta representá Kòrsou den kompetensianan internashonal i ta wòrdu goberná pa Federashon di Futbòl Kòrsou. E kualifikashon di e tim pa e Kopa Mundial di FIFA 2026 a marka un momentu signifikante den su historia deportivo, oumentando su visibilidat tantu regionalmente komo internashonalmente. Durante e kampaña di kualifikashon i e preparashonnan di e torneo siguiente, “The Blue Wave” a surgi komo un slogan unifikante entre sostenedónan i stakeholdernan.[1] Nifikashon kultural Enbolbimentu di komunidat Den e preparashon pa e Kopa Mundial di FIFA 2026, vários aktividat basá riba komunidat a wòrdu organisá na Kòrsou i bou di su diáspora. Esakinan a inkluí proyekshonnan públiko di partidonan, eventonan kultural, i inisiativanan di futbòl orientá na hubentut. Aktividatnan asina a kontribuí na oumento di partisipashon públiko i visibilidat di e selekshon nashonal.[1] Produkshon kreativo E Blue Wave tambe a inspirá produkshon kultural i kreativo, inkluyendo músika, presentashonnan i ekspreshonnan visual sentra riba identidat nashonal i kultura di futbòl. Merkansia manera paña i bandera den koló nashonal a bira ampliamente usá komo símbolonan di sosten.[1] Diaspora i aspektonan ekonómiko E konsepto di The Blue Wave a wòrdu asosiá ku oumento di kompromiso di e diaspora di Kòrsou. Simpatisadonan internashonal a kontribuí na e visibilidat di e ekipo i a partisipá na eventonan ligá na e Kopa di Mundu. Análisisnan a sugerí ku e torneo a funshoná komo un “multiplikadó di diaspora,” fortalesé konekshonnan ekonómiko i sosial entre Kòrsou i su komunidat mundial a traves di biahe, turismo i eksposishon internashonal.[1] Herensha E Blue Wave ta wòrdu konsiderá komo un ehèmpel notabel di kon partisipashon den un evento deportivo internashonal grandi por generá mobilisashon kultural i sosial mas amplio. Su impakto ta inkluí oumento di visibilidat nashonal, oumento di interes den futbòl, i e refuerso di identidat kompartí bou di e kurasoleñonan riba e isla i den eksterior. -------- De Blue Wave is de naam van het nationale mannenelftal van Curaçao, maar de term staat eigenlijk voor iets veel groters: de hausse in energie, steun en saamhorigheid rond dit historische moment. Voor veel mensen staat dit namelijk voor zo veel meer dan alleen voetbal. Het gaat om de erkenning, de trots en de wereldwijde aandacht voor wat Curaçao heeft gepresteerd en waar het voor staat.<ref>[https://www.curacao.com/nl/article/juni-2026-curacao-reisgids-wk-voetbal Juni 2026 op Curacao: Reisgids voor het WK voetbal], curacao.com</ref> Op het veld is de Blue Wave een afspiegeling van Curaçao: expressief, zelfverzekerd en met een natuurlijk gevoel voor ritme, een mix van Caribische creativiteit en Europese structuur. Onder de hoede van de nieuwe hoofdcoach Fred Rutten (een van de meest gerespecteerde voetbalmanagers van Nederland met ervaring bij PSV Eindhoven, FC Twente, Schalke 04, Feyenoord en Anderlecht), zet het elftal de opmars voort die het de WK-kwalificatie heeft opgeleverd. De Blue Wave staat voor een gevoel van trots en saamhorigheid dat gedeeld wordt door iedereen die Curaçao hoog in het vaandel heeft en reikt tot ver buiten het eiland, waaronder tot de Curaçaose gemeenschappen in het Caribische gebied, Europa, Noord-Amerika, Latijns-Amerika en daarbuiten. De eerste dure zes punten van Curaçao zijn binnen op weg naar het WK Voetbal 2026. De Stichting Blue Wave in oprichting wil die droom daadwerkelijk (helpen) realiseren, zo weet het Antilliaans Dagblad. <ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/29561-blue-wave-met-wk-droom Blue Wave met WK droom], AD (10 juni 2024)</ref> Dat is de naam voor ‘The Blue Wave’, de beweging die op gang is gezet – onder meer met de aanstelling van Advocaat begin dit jaar – met als grote doel plaatsing voor het Wereldkampioenschap Voetbal 2026. Nog nooit eerder is het nationale herenteam van Curaçao aanwezig geweest op een WK. Het bereiken van de Gold Cup is een eerste belangrijke stap om het doel te halen.<ref>Oscar van Dam, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2024/11/19/curacao-trots-op-prestatie-nationale-voetbalteam/ Curaçao trots op prestatie nationale voetbalteam], Ret Karibense (19 november 2024)</ref> ------ == Links eksterno == * [https://www.instagram.com/reels/DSKrc7kDOnc/ The Blue Wave], Instagram * [https://www.youtube.com/watch?v=cE4dwixXW_4 Bluewave], Youtube (jingle Blue Wave of Mama Wak sung by [[Jeon]]) * Kim Hendriksen, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/10/20/curacao-in-de-ban-van-de-bluewave-we-zijn-een-eiland-een-[/ Curaçao in de ban van de BlueWave: “We zijn één eiland, één droom”], Ret Karibense (20 di oktober 2025) * [https://amigoearuba.com/?p=21360 Blue Wave Festival transformeert historisch centrum Willemstad dit weekend] * [https://www.curacao.com/bluewave/ The Blue Wave: Curacao's Pride] * [https://www.africanews.com/2026/05/29/curacaos-blue-wave-smallest-nation-ever-on-footballs-biggest-stage/ Curaçao’s blue wave: Smallest nation ever on football’s biggest stage] * [https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-festival-losgebarsten Blue Wave Festival losgebarsten], AD * [https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-moet-stunten Blue Wave moet stunten], AD * [https://www.curacao.nu/nieuws/sport/90256/curacao-brengt-eigen-blue-wave-naar-europa Curaçao brengt eigen Blue Wave naar Europa], curacao.nu (25 mei 2026) * [https://www.curacao.nu/nieuws/sport/90212/pisas-the-blue-wave-gaat-over-meer-dan-voetbal-het-verenigt-curacao- Pisas: “The Blue Wave gaat over meer dan voetbal: ‘Het verenigt Curaçao’”], curacao.nu (24 mei 2026) * [https://nu.cw/2026/01/23/precies-honderd-jaar-geleden-eerste-wedstrijd-van-de-blue-wave/ Precies 100 jaar geleden: eerste wedstrijd van de "blue Wave"], nu.cw (23 januari 2026) * Kim Hendriksen, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/11/19/curacao-schrijft-geschiedenis-met-wk-plaatsing-eiland-barst-los-in-blauw/ Curaçao schrijft geschiedenis met WK-plaatsing: Eiland barst los in blauw], Ret Karibense (19 november 2025) * https://www.trouw.nl/binnenland/dankzij-het-wk-heeft-curacao-zijn-identiteit-hervonden-voetbal-dat-snapt-iedereen~bf3bfd5e0/ Dankzij het WK heeft Curacao zijn identiteit hervonden], Trouw (8 mei 2026) * https://nu.cw/2026/06/01/overheid-organiseert-blue-nation-nature-experience/ ---------- The Blue Wave is an informal alias for the Curaçao national football team and a broader socio-cultural phenomenon associated with the island’s participation in the 2026 FIFA World Cup. The term is used to describe both the team itself and the widespread mobilization of public support, cultural expression, and diaspora engagement surrounding the tournament. Terminology The expression “Blue Wave” refers to the traditional blue color of the Curaçao national football team. It also symbolizes a collective movement, evoking both the maritime identity of the island and a surge of national unity and pride.[1][2] Football context The Curaçao national football team represents Curaçao in international competitions and is governed by the Curaçao Football Federation. Its qualification for the 2026 FIFA World Cup marked a historic milestone, with Curaçao described as one of the smallest nations ever to appear on football’s biggest stage.[3] In this context, “The Blue Wave” emerged as a widely used slogan among supporters, media, and public figures, reflecting growing national enthusiasm and international attention.[4] Cultural movement Public engagement Leading up to and during the 2026 FIFA World Cup, The Blue Wave developed into a broad cultural movement within Curaçao. Media reports describe the island as being “in the grip of the Blue Wave,” with widespread participation in football-related activities and expressions of national unity.[4] Public initiatives included fan gatherings, watch parties, and community-driven events both on the island and abroad.[5] Festivals and events The movement also gave rise to organized cultural programming. The Blue Wave Festival, held in the historic center of Willemstad, combined music, performances, and public celebrations tied to the national team’s World Cup participation.[6][7] These events contributed to increased activity in urban public spaces and highlighted the intersection of sport, culture, and tourism. Music and media The Blue Wave inspired a range of creative outputs, including music, slogans, and social media content. A notable example is the “Blue Wave” jingle, associated with performances such as Blue Wave of Mama Wak, which circulated widely online.[8][9] Digital platforms, including Instagram and YouTube, played a significant role in amplifying the movement and engaging younger audiences.[8][9] Political and social significance Political leaders and public figures have framed The Blue Wave as a symbol of national cohesion. Statements by Curaçaoan officials emphasized that the movement extends beyond football, serving to unite the population across social and geographic boundaries.[10] The concept has been described as fostering a shared identity under the idea of “one island, one dream.”[4] Diaspora and international reach The Blue Wave also resonated strongly among the Curaçaoan diaspora. Events and fan initiatives were organized internationally, including in Europe, reflecting the global distribution of Curaçaoan communities.[5] Analyses highlight that the movement contributed to increased international visibility for Curaçao and strengthened transnational connections through travel, media exposure, and economic activity linked to the World Cup.[1][3] Legacy The Blue Wave is regarded as an example of how participation in a major international sporting event can catalyze broader cultural and social mobilization. Its legacy includes heightened national visibility, increased engagement with football, and the reinforcement of a shared identity among Curaçaoans both on the island and abroad. References Curaçao’s diaspora multiplier at the 2026 World Cup The Blue Wave: Curacao's Pride Curaçao’s blue wave: Smallest nation ever on football’s biggest stage Curaçao in de ban van de BlueWave Curaçao brengt eigen Blue Wave naar Europa Blue Wave Festival transformeert historisch centrum Willemstad Blue Wave Festival losgebarsten The Blue Wave (Instagram) Bluewave jingle (YouTube) Pisas: The Blue Wave gaat over meer dan voetbal ------------------ {{Infobox futbol club| variante = c | nomber club = Pariba Little League | nomber completo = | alias = | funda = | Presidente = | entrenado = | manager = {{CUW|bandera}} | liga = Kampeonato Nashonal di Beisbòl Little League di Kòrsou }} '''Pariba Little League''' of '''Little League Liga Pariba''' ta un organisashon di beisbòl di [[Kòrsou]] pa muchanan entre 4 i 16 aña. E asosiashon di deporte hubenil ta forma parti di e sistema internashonal di kompetensia di Little League Baseball i ta representá e área geográfiko di “Pariba” riba e isla. Den kompetensianan ofisial, Pariba Little League ta representá pa un ekipo selekshoná, ku ta konsistí di e mihó hungadónan di e liga, kende ta kompetí kontra otro liganan di e isla (Little League Liga Pabou) i den torneonan internashonal. == Historia i desaroyo == Pariba Little League ta un di e programanan importante di beisbòl hubenil na Kòrsou. Huntu ku Pabou Little League, e ta kontribuí na e desaroyo di talento lokal na Kòrsou, ku tin un reputashon fuerte den beisbòl internashonal. Desde 1980 Kòrsou ta partisipa regularmente den torneonan di Little League, ku resultado notabel, inkluyendo un kampeonato mundial na 2004 na Merka. == Struktura == Den sistema di Little League, un “Little League” no ta solamente un ekipo, sino un organisashon lokal ku timnan di diferente edat. Pa torneonan ofisial, kada liga ta selekshoná un ekipo representativo. E liganan aki ta kompetí pa determiná kende ta representá Kòrsou. (Curacao Region Tournament) == Kompetensia internashonal == Kòrsou ta partisipá den dos nivel di kompetensia: e torneo di region Karibe di Little League World Series (kualifikashon) i e Little League Baseball World Series (LLBWS) na Williamsport, Pennsylvania. ===Region Karibe (kualifikashon pa LLBWS) === Desde inisio di e torneo di region Karibe [[Little League World Series (Region Karibe)]] na 2001, Pariba Little League a titula kampeon di Karibe na kuater okashon: 2001, 2002, – kampion di region Karibe 2012 – kampion di region Karibe (rekòrd fuerte den fase di grupo) 2016 konta komo un di e liganan mas kompetitivo di Curaçao. E liga a logra varios título regional, kualifikando pa e torneo mundial den e siguiente añanan: 2001 – kampion di region Karibe 2002 – kampion di region Karibe 2012 – kampion di region Karibe (rekòrd fuerte den fase di grupo) 2016 – kampion di region Karibe (rekòrd perfekto den torneo) 2026 – kampion di Curaçao / klasifiká pa LLBWS E prestashonnan aki ta mustra ku Pariba ta un liga ku ta logra resultado konsistente na nivel regional, regularmente ganando derecho pa representá Curaçao den kompetensia internashonal. == Torneo Little League World Series == === Klasifikashon === Na 2026, e selekshon di Pariba Little League a logra un milestone importante ora ku el a kualifiká pa e Little League Baseball World Series (LLBWS). E klasifikashon a keda sigurá despues di ku Pariba a gana e kampionato di Curaçao kontra Pabou Little League den un seri di mihó di shete.<ref>https://www.curacaochronicle.com/post/unknown/pariba-wins-regional-title-qualifies-for-little-league-world-series Pariba Wins Regional Title, Qualifies for Little League World Series], Curacao Chronicle (13 di aprel 2026)</ref> Pariba a gana e seri ku 4-2, inkluyendo dos viktoria decisivo di 6-2 i 5-2. Durante e torneo, e tim a logra un rèkòrt general di 5-3. ===Partisipashon=== E aparishon di 2026 ta: e di sinku biaha ku Pariba Little League ta partisipá den LLBWS e promé aparishon desde 2016 e promé biaha ku un tim di Curaçao ta haña entrada direkto na e bracket internashonal Den total, lo ta e di 16 biaha ku un representashon di Curaçao ta partisipá den e torneo na Williamsport, Pennsylvania. == Hungadónan notabel == Diferente hungadónan yu di Korsou ku a pasa pa Pariba Little League òf su programa a yega na [[Major League Baseball]], inkluyendo: * [[Ceddanne Rafaela]] * [[Ozzie Albies]] {{Appendix}} -------------- '''Pariba Little League''' ta un ekipo hubenil di beisbol di [[Kòrsou]]. E di dos karchi pa e 2026 Little League Baseball® World Series (LLBWS), Presenta pa T-Mobile (LLBWS), a wòrdu ofisialmente konkistá ora ku Pariba Little League (Willemstad, Curaçao) a sali viktorioso den e Torneo di Region di Curaçao. E aña aki ta marka e promé biaha ku un tim di Kòrsou ta gana entrada direkto na e Bracket Internashonal di LLBWS, uniendo na Australia, Canada, Mexico, Hapon – i tambe e Kampionnan di Region di Asia-Pasífiko, Karibe, Europa i Afrika, i Latino Amérika – pa forma e tereno di 10 tim internashonal ku ta kompetí den e evento.<ref>https://www.littleleague.org/world-series/2026/llbws/news/pariba-little-league-to-represent-curacao-at-the-2026-little-league-baseball-world-series-presented-by-t-mobile/</ref> Durante henter e torneo, Pariba Little League a gana su korona ku un rèkòrt general di 5-3 pa gana su puesto na LLBWS despues di a gana e seri di kampionato di mihó di shete riba Pabao Little League pa reklamá e título di region. Esaki lo ta e di sinku biaha ku Pariba Little League ta aparesé den LLBWS, i e promé biaha den 10 aña, ku ta data for di 2016 ora el a kaba ku un rèkòrt di 1-2. Adicionalmente, lo ta e di 16 biaha cu un team di Curaçao lo realisa e biahe pa Williamsport, su prome aparicion cu ta data for di 1980. Atrabes di añanan, Curaçao a laga sinti su presencia den e torneonan di LLBWS. Ku 15 aparishon anterior ku ta data for di 1980, kuater subkampeon, i un viktoria di kampionato na 2004, nan programa ta sigui prosperá. Pariba LL tambe ta kas di un kantidat di hungadó i eks-alumnonan di MLB, mas notabelmente Ceddanne Rafaela (Boston Red Sox) i Ozzie Albies (Atlanta Braves). E skema ofisial i informashon di e wèpsait pa e LLBWS 2026 a wòrdu anunsiá, miéntras ku e enkuentronan di promé buèlta lo wòrdu kompartí meimei di yüni, ya ku e di 79 Little League Baseball World Series lo tuma lugá di 19-30 di ougùstùs 2026. Pa mas informashon tokante e LLBWS, inkluyendo rekursonan di bishitante, invitadonan spesial, i mas kòntròl largu di zomer LittleLeague.org/WorldSeries. Pa kuminsá plania bo bishita na Williamsport, bai na LittleLeague.org/Visit. ----- WILLEMSTAD – E ekipo di Little League di Pariba a keda koroná komo kampion regional i a sigurá klasifikashon pa Little League World Series, ganando e derecho di representá Kòrsou riba esenario internashonal.<ref>https://www.curacaochronicle.com/post/unknown/pariba-wins-regional-title-qualifies-for-little-league-world-series</ref> Pariba a gana e seri di mihó di shete ku un viktoria di 4-2 riba Pabou. E weganan desisivo a wòrdu hunga djasabra na Post 6, kaminda Pariba a entregá aktuashonnan fuerte, ganando tur dos partido 6-2 i 5-2. Cu e titulo regional, awor Pariba lo competi den e Little League World Series na Williamsport, cu ta programa pa tuma luga di 19 pa 30 di augustus. E tim ta kla pa sali dia 13 di ougùstùs i lo kuminsá ku preparashonnan djis despues di un periodo kòrtiku di sosiegu. E clasificacion ta marca otro logro pa baseball hubenil na Curaçao, cu tin un tradicion fuerte den e deporte y un historia di competi exitosamente na torneonan internacional. The Pabou Little League association is a baseball organization for kids from 4 to 16 years old.<ref>https://www.facebook.com/LigaPabouLittleLeague/about</ref> ------------ '''Salon di Fama di Deporte di Kòrsou''' ta e galeria di honor dediká na deportista prominente i otro personanan ku a hasi un kontribushon signifikante pa deporte na [[Kòrsou]]. E taw, ku ta administrá pa Federashon Deporte i Olímpiko di Kòrsou (FDOK) — ku anteriormente tabata konosí komo Curaçao Sport Federatie (CSF) — a instala e promé miembronan den e salon di fama na 1985 pa duna rekonesimentu públiko na atletenan, entrenador, dirigente i otro figura ku a lassa un marka duradero den deporte lokal i regional. Historia E idea pa un salon di fama na Kòrsou a surgi como un manera pa honrá e sportistanan i lideres ku a kontribuí pa desaroyo di deporte den e Antias Hulandes. E CSF (Curaçao Sport Federatie), e organizashon sportivo máximo na esei tempu, a hunga un rol di lider den e fundashon di e salon di fama na 1985. Desde su inicio, e salon di fama a sigui rekonosé sportistanan ku a logra nivel notabel, inkluyendo partisipashon olímpiko, logronan internashonal, i kontribushon pa komunidad deportiva. Na desember 2020, FDOK a agrega otro 10 miembronan pa elevá e total ku 85 persona ku ta forma parti di e Salon di Fama di Kòrsou, inkluindo 10 damanan i 75 homber. Signifikashon E Salon di Fama ta: un forma pa preservá i celebra historia deportivo di Kòrsou un manera pa inspirá sportistanan hoben pa trese su talento un medio pa duna rekonesimentu formal na atletenan, entrenador, arbitro i dirigente ku a kontribuí pa desaroyo di deporte E lista di miembronan ta rekogi figura prominente di diferente deporte, inkluindo futbol, atletismo, esgrima, natashon, baseball, softball, karate, i otro disiplinanan. -------------------- '''Salon di Fama''' na Korsou ([[]]:inglesHall of Fame) ta un lista di individuo == Definishon == Un sala di fama, muraya di fama, òf kaminata di fama ta un lista di individuonan, logronan, òf otro entidatnan, normalmente skohé pa un grupo di elektor, pa marka nan ekselensia, logronan i fama den nan ramo. Den algun kaso, e salanan di fama aki ta konsistí di salanan òf museonan real ku ta konsagrá e honradonan ku eskultura, plaka, i eksposishon di memorabilia i informashon general tokante e destinatarionan indusí. Tin bia, e plachinan di e honradonan por wòrdu kologá riba un muraya (p’esei un “muraya di fama”) òf inskribí riba un acera (manera den un “kaminda di fama”, “kaminda di streanan”, òf “avenida di fama”). Den otro kasonan, e sala di fama ta mas figurativo i ta konsistí di un lista di nòmber di personanan notabel i nan logronan i kontribushonnan. E listanan ta wòrdu mantené pa un organisashon òf komunidat, i por ta nashonal, estatal, lokal òf privá. * inicia na 1985 pa Curacao Sport Federatie met overhandiging van gouden CSF-pin * 2017: Federashon Deporte i Olimpiko Korsou Toegetreden" / ingresa den Salon di fama di Korsou == Salon di fama == Deporte Korsou tin lista kompletu di tur miembro di Salon di Fama di Federashon Deporte Olimpiko Kòrsou (FDOK) ku antes tabata Curacao Sport Federatie (CSF). Na 1985 a instala e prome miembronan den Salon di Fama di Korsou. Na desember 2020 a instala 10 miembro pa yega na e gran total di 85 persona di kual 10 ta dama i 75 ta kabayero. Di e personanan aki 37 a fayesé. Di e 38 federashonnan ku ta miembro di FDOK, 22 tin un òf mas miembro den Salon di Fama.<ref>[https://www.deportekorsou.com/posts/lista-kompletu-di-miembronan-di-salon-di-fama-di-korsou-di-tur-tempu Lista kompletu di miembronan di Salon di Fama di Kòrsou di tur tempu]</ref> {| class="wikitable sortable" ! Aña ! Imagen ! Nomber ! Deporte ! Remarke |- | rowspan="10" | 1985|| || [[Antoine Maduro]]<br><small>(1909–1997)</small> || Futbol || |- | || [[Myrna Anselma]]<br><small>(1936–2008)</small> || [[esgrima]] || |- | || [[Ergilio Hato]]<br><small>(1926–2003)</small> ||[[futbol|futbòl]] || |- | || Ernest Smith ||[[futbol|futbòl]] || |- | || Guillermo Haseth ||[[futbol|futbòl]] || |- | || Hector Rosario<br><small>()</small> || || |- | || [[Juan Isa]]<br><small>()</small> || || |- | || Wilfred (Willie) Pieters<br><small>()</small> || || |- | || Mordy Maduro<br><small>()</small> || futbol|| presidente di NAVU i [[Federashon Futbòl Kòrsou|FFK]] |- | || Benny Leito<br><small>()</small> || landamentu|| |- | rowspan="3" | 1986|| ||[[Bèto Adriana]]<br><small>()</small> || Futbol || |- | ||[[Iyo Pimentel]]<br><small>()</small> || Tenis || |- | || Clovis Lodewijks<br><small>()</small> || || |- | rowspan="3" | 1987|| || Hector Curiel || || |- | || Julio Rooi<br><small>()</small> || || |- | || Guillaume (Sam) Buntin<br><small>()</small> || || |- | rowspan="3" | 1989|| || Guillermo Pardo || Futbol || |- | || Walter van Rosberg<br><small>()</small> || || |- | || Pedro Willems<br><small>()</small> || || |- | rowspan="3" | 1992|| || [[Enith Brigitha]] || landamentu || |- | || Marcel Jose Betrian<br><small>()</small> || (hisamentu di peso) || |- | || <br><small>()</small> || || |- | rowspan="3" | 1994|| || Edmundo Eustaquio (Sol) Confesor || futbòl || |- | || <br><small>()</small> || || |- | || <br><small>()</small> || || |- | rowspan="1" | 2023|| || [[Laicam How]] || [[karate]] || |- |} == Konmemorashon i evolushon == Na más reciente edishonnan di e salon di fama, FDOK a introducí un regla nobo pa permití rekonesé atletenan postumamente, inkluyendo sporthelden famós ku a falleci i ku a lòk grandi kontribushon pa deporte—un cambio ku reflehá deseo pa amplifiká acknowledge i preservashon di legado historiko. Den e selekshon di 2024 pa e ceremonia na diciembre pa postumamente honrá atletenan importante di balòn, honkbal, karate, bokso i mas. == Organisashon == E Federashon Deporte i Olímpiko di Kòrsou (FDOK) ta e organisashon ku koordiná e proceso di nominashon i selekshon. E federashon ta traha ku sportbondnan afiliá pa rekomendá kandidatonan i pa evaluá su merito pa ingresá den e salon di fama. ---------- * 1985: [[Antoine Maduro]], [[Myrna Anselma]] ([[esgrima]]) i [[Ergilio Hato]] ([[futbol|futbòl]]), Ernest Smith, Guillermo Haseth, Hector Rosario, Juan Isa, Mordy Maduro, * 1986: [[Beto Adriano]] (gewichtheffen), [[Iyo Pimentel]] (tennis), Clovis Lodewijks (Softball) en Benny Leito (zwemmen). * 1987: [[Hector Curiel]] (1936-2022) hisamentu di peso, Julio Rooi, Guillaume “Sam” Buntin * 1989: Guillermo Pardo, Walter van Rosberg, Pedro Willems * 1992: [[Enith Brigitha]] (landamentu), Marcel Jose Betrian (hisamentu di peso), Jose Maria (Jo) Mathilda (futbòl) * 1993 * 1994: Edmundo Eustaquio (Sol) Confesor (futbòl), Henry Prince (verspringen), Rafael Fernando (Raffy) Josefa (beisbol) * 1995: Edgard Ravenstein, Urnic “Randy” Wiel, [[Jan Boutmy]] ([[esgrima]]) futbol * 1997: Geoffrey Goede, Romoldo Martis, [[Wilhelm Canword]] (futbol?) * 2009: Soraida Juliana, Julius Hellburg, Ricardo Elhage, Niels Liberia, Errol Rooi * 2014: Anthony Minguel, [[Cor van Aanholt]], Esthel (Jet) Jansen, Dudley Josepa, Marguerite de Rooy-Sprock, Andres de Constancia +, Edwin Solomon, Heraclio Henriquez +, Hubert Ibi Schoop +,Victor Copra * 2015: 2015 Maximo “Max” Paula + * 2016: Alvin “Fichi” Fléming, Celsio Victor Polinet +, Franklin Wilfred Mathilda, Harold Daniel Laurens +, Johnny Hellmund, Raymond Rafael Martha, Wendell Prince, Wilhelm Keman * 2017: Antonio Pedro Keller, Antonio Jose "Papy" Martina, Efigenio Adriano Braafhart, Francisco Romualdo Gomez +, Gladwin Lumeno de Lanoi, Lupe Acasia Leito, [[Pedro Basiano Matrona]] (1927-2019), futbol, Stanley Maria Francisca, Orlando Felipe Cuales * 2019: Renato Anasagasti, Sylvanie Clarke, Henk d'Arnault, Wenfrid Jakoba, Hubert Jansen, Nazario Martijn q.e.p.d., Eric Ogenia, Eva Marie Tujeehut Suriel, Gilbert Snijders i Hubert Zimmerman. * Eva Marie “Amy” Tujeehut-Suriel, Eric Anthony Gregorio Ogenia, Gilbert Ciro Snijders, Henk “Henky” Alfons D’Arnault, Hubert Dominicus Jansen, Hubert Simon Zimmerman, Nazario Bernardus Martijn, Renato G. Anasagasti, Sylvanie Elaine Clarke, Wenfrid “Wenny” Pablo Jakoba * 2020: Despues ku meimei di aña FDOK den un seremonia virtual a instalá William ‘Junior’ Millerson den Salon di Fama, riba 28 di dezèmber a instalá e dies sigieunte baluarte nan: Raoul Alias (Dam), Michael Arvelo (Biyar), Marcel Brigitha (Beisbòl), Wilfrido Coffi (Futsal), Philip Elhage (Beisbòl), Magdalena Faneyt (Sòfbòl), Eelco Gonet (Basketbòl), Gustavo de Jongh (Sòfbòl), Erwin Martis (Atletismo) i Ivonne Leito – Senff (Karate).<ref name=:"1">https://www.sport.cw/mas-miembro-salon-di-fama/ </ref> * [[William Millerson]] , Raoul Alias (Dama), Michael Arvelo (Biyar), Marcel Brigitha (Beisbòl), Wilfrido Coffi (Futsal), Philip Elhage (Beisbòl), Magdalena Faneyt (Sòftbòl), Eelco Gonet (Basketbòl), Gustavo de Jongh (Sòftbòl), Erwin Martis (Atletiek), Ivonne Leito-Senff (Karate) * 2021: [[Jeanne Lopes]] (tiru) * 2023: [[Laicam How]] ([[karate]]) == Historia == For di aña 1985 a kuminsá ku Salon di Fama. Franklin Mathilda ku tabata presidente e tempu ei di Curaçaose Sport Federatie (CSF) a duna inisio na esaki. E promé baluartenan deportivo ku e aña ei a drenta Salon di Fama tabata: Antoine Maduro, Ergilio Hato, Ernest Smith, Guillermo Haseth, Hector Rosario, Juan Isa, Mordy Maduro, Myrna Anselma, Wilfred ‘Willie’ Pieters i Juan ‘Benny’ Leito. Tur e baluartenan aki entre tantu no ta na bida mas.<ref name=:"1"/> FDOK ta e organisashon ku a sigui CSF i ku pues ta enkargá ku e evento di Salon di Fama. E federashon ta presidí pa Jean Francisca. Sobrá miembronan di direktiva ta Efigenio Braafhart (vise presidente), Ranjit Persaud (sekretario general), Aishel Richardson (di dos sekretario general), Nelson Maria (tesorero) i Ruthsel Martina ku ta fungí komo di dos tesorero. * 2025:Durante e anochi di FDOK Honors Night, 5 persona a keda introdusí den FDOK su salon di fama. Un di e personanan aki ta Franklin Veeris. Aki bou ta sigui parti di Franklin su historia i tambe por disfrutá di un entrevista ku Franklin Veeris. Franklin I. P. Veeris, komo deportista a praktiká vários ramo di deporte, pero su éksitonan grandi a konsentrá komo dirigente di body building. Komo deportista e tabata áktivo den futbòl, tènis, karate i sailing, di kua e último aki el a kompetí riba nivel Mundial. Komo dirigente den tènis el a yuda organisá dos torneo grandi (Marlboro Professional Tennis Tournament) i mas despues den body building e.o. Metry Gala Classic. Na edat di 40 aña Frank a kuminsá train deportistanan den fitness i body building despues di a sigui kurso i seminarionan na e.o. New Jersey, Los Angeles, Miami, New York i Tampa. {{Appendix}} [[:Kategoria:Deporte na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox futbol club| variante = c | nomber club = WildCats KJ74 | nomber completo = | alias = | funda = | Presidente = | entrenado = | manager = {{CUW|bandera}} Johnny Balentina | liga = [[Kampeonato Nashonal di Beisbòl Klase AA di Kòrsou|Dòbel A]] }} '''WildCats KJ74''', antes konosí komo '''Wild Cats''', ta un di e timnan di [[beisbòl]] mas prominente den [[Kampeonato Nashonal di Beisbòl Klase AA di Kòrsou|Liga Dòbel A]] na [[Kòrsou]]. Den añanan 1960 e tim tabata milita den liga klase A; durante di e siguiente dékada el a logra promove i, desde 1975, a bira un forsa dominante den e Liga Dòbel A, e nivel mas altu di kompetensia di beisbòl na e isla. WildCats a gana 17 título nashonal te ku 2024, loke ta hasié e tim mas viktorioso den historia di Liga Dòbel A. El a partisipá na 43 edishon di e [[Kampeonato Nashonal di Beisbòl Klase AA di Kòrsou|kampeonato di Liga Dòbel A]], i tambe a representá Kòrsou den kompetensianan internashonal, manera e Seri Latinomerikano i [[Seri di Karibe]].<ref>Marco Stoovelaar, [https://catcher.home.xs4all.nl/bb23-0402-wild-cats-curacao-nips-mexico-in-second-game-caribbean-baseball-series.htm WildCats Curaçao nips Mexico in second game Caribbean Series], international baseball headlines</ref><ref>David Venn, [https://www.mlb.com/news/curacao-team-brings-loaded-roster-to-2024-caribbean-series From Little League to Caribbean Series, Curaçao's roster has chemistry], mlb.com (2 di febrüari 2024)</ref> E kambio di nòmber di klup a tuma lugá pa honra [[Kenley Jansen]], un picher profeshonal di Kòrsou ku a hunga e mayor parti di su karera pa Los Angeles Dodgers, usando e kamisa ku número 74. == Lista di Honor == ===Liga Dòbel A=== '''Kampeon (17)''': * 1975, 1976, 1977, 1978, 1980, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2016, 2017, 2021, 2022 '''Supkampeon (11)''': * 1979, 1981, 1982, 1986, 1987, 2004, 2013, 2014, 2015, 2018, 2020 == (Eks)-pelotero konosí == * [[Ruderly Manuel]] * [[Diegomar Maxwell]] * [[Dudley Leonora]] == Link eksterno == * [https://www.flashscore.com/team/wildcats-kj74/YJuwLdD3/ Profil WildCats KJ74] {{Appendix}} [[:Kategoria:Deporte na Kòrsou]] Mientras ku añanan spesífiko di nan viktorianan di kampionato i finalisashonnan di subkampeon no ta lista ampliamente den e fuentenan disponibel, ta tuma nota ku e Wild Cats tabata un forsa dominante den e liga for di su inisio na 1975. Nan a representá Curaçao tambe den kompetensianan internashonal, manera e Serie Latino Amerikano 2018 i e Serie di Karibe 2020. The '''Wild Cats''' baseball team, also known as WildCats KJ74, is one of the most successful clubs in the Curaçao National Championship AA League. They have secured 17 national championships, making them the team with the most titles in the league's history through 2022. ​ YouTube +4 Flashscore +4 Wikipedia +4 Baseball Reference While specific years of their championship victories and runner-up finishes are not comprehensively listed in the available sources, it's noted that the Wild Cats have been a dominant force in the league since its inception in 1975. They have also represented Curaçao in international competitions, such as the 2018 Latin American Series and the 2023 Caribbean Series. ​ ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ruderly Rubino Manuel''' (☆ [[26 di ougùstùs]] [[1990]] na [[Kòrsou]]) ta un picher profeshonal di beisbòl. E tabata miembro di e selekshon nashonal di beisbòl di Hulanda pa e Klásiko Mundial di Beisbòl 2017.<ref>{{Cite web|url=http://mlb.mlb.com/wbc/2013/teams/index.jsp?team=ned&team_id=878|title = Team}}</ref> He was born on the 26th of August of 1990 in Willemstad, Curaçao. He's a local baseball star and started his career off by pitching for the Groot Kwartier Stars. He has also pitched for the Royal Scorpions in Curaçao and currently pitches for the Wildcats KJ74 Guardian Group. He has also pitched for 2 teams abroad, Sparta-Feyenoord from the Dutch Hoofdklasse in 2011 and for De Angelis North East Knights from the Italian Baseball League in 2012. He has also been part of the Kingdom of the Netherlands baseball team that played in the 2017 World Baseball Classic. Bonbini to Ruderly Manuel, who will also take part in Curaçao Baseball Week 2017!⚾️🇨🇼🔥 {{Appendix}} -------------- {{Databox}} '''Wimbleton''' ta un kompetensia internashonal di tènis, organisá pa e Federashon Internashonal di Tènis (ITF). {{Appendix}} [[Category:Deporte|Tènis]] --------------------- {{Databox}} '''Federashon di Atletismo di Kòrsou''' of '''Curaçao Atletiek Bond''' (CAB), Curaçao Athletics Federation, ta e órgano nashonal ku ta organisá atletismo na Kòrsou. E organisashon a wòrdu establesé originalmente na 1966, i e presidente di e asosiashon ta for di 2017 Willem Cordilia[1]. no.wiki:Federashon di Atletismo Kòrsou no ta miembro kompletu di CACAC, Konfederashon di Atletismo Sentroamerikano i Karibense, pero sí ta partisipá na Weganan CARIFTA. Curaçao tambe tabata e organisadó di e Weganan CARIFTA 2017.[2] == Klupnan == E Federashon di Atletismo di Kòrsou ta reuní diesdos klup di atletismo afiliá: Curacao Master Athletics, Batavus, Cheetah, Deportivo San Kristof, the Eagles, Go Fast, New Revolution, Olympic, Rising Stars, Sloke, Sparta i Trupial.[3] {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{infobox deportista | variante = c | nacionalidad = {{NLD}} | haltura = 1,88 m | peso = 77 kg | deporte = Atletismo | disciplina = 400 meter | entrenado = | debut = | nacionalidad deportivo = [[File:Flag of the Netherlands Antilles (1986–2010).svg|25px|border]] [[Antias Hulandes]]<br/ >{{NLD}} | wo = {{lista horizontal| *2020}} | bista medaya = {{bista medaya}} {{bista medaya rij|Weganan Olímpiko|0|1|0}} {{bista medaya rij|Weganan Mundial Indoor Atletismo|0|0|2}} }} '''Liemarvin Bonefacia''' (☆ [[16 di aprel]] [[1990]] na [[Willemstad]]) ta un atleta di Kòrsou i un atleta olímpiko. E ta spesialisá den 400 meter i a representá [[Antias Hulandes]] te su disolushon na 2010. Representando [[Hulanda]] Bonevacia a gana e medaya di plata den 4 x 400 m na [[Weganan Olimpico|Weganan Olímpiko]] 2020 na Tokyo, huntu ku [[Terrence Agard]], Tony van Diepen y Ramsey Angela. == Link eksterno == * [https://worldathletics.org/athletes/netherlands/terrence-agard-14180980 Terrence Agard riba World Athletics] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Agard, Terrence}} [[:Category:Deporte]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Atleta Olimpico]] ----------------------- '''Randolph Benito (Johnny) Balentina''' (☆ [[8 di ougùstùs]] [[1971]] na [[Willemstad]]) ta un pelotero hulandes ku a kompetí na tres okashon konsekutivo den [[Weganan Olimpico di Zomer|Weganan Olímpiko]]. El a partisipa na ‘Atlanta 1996’, ‘Sydney 2000’ i ‘Atenas 2004’. Na e okashonnan ei, e catcher drechi di e klup di beisbol Neptunus a termina ku e [[tim nashonal di beisbòl hulandes|selekshon nashonal di Hulanda]], tambe konosí komo ''Tim di Reino'', na di seis (1996 i 2004) i e di sinku lugá (2000). {{Appendix|2= * [https://www.honkbalsite.com/ Nederlandse honkbalsite] * [https://web.archive.org/web/20161202214838/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ba/johnny-balentina-1.html Profil di Johnny Balentina] }} {{DEFAULTSORT:Balentina, Randolph}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Deporte na Aruba|Bela]] [[:Category:Atleta Olimpico|Bela]] -------------- == Aanvulling [[Seri di Karibe]] == === Kampeon segun wega final === Kuminsando ku e edishon di 2013 a introdusí un kampeonato kaminda e dos ekipo ku e mihó rekort di gana i pèrdè for di e promé etapa di e torneo di round-robin ta topa pa determiná e kampeon. Den edishon 2013, e promé buelta tabata konsistí di 12 wega i kada tim a enfrentá e otro timnan dos biaha, un komo home klup i e otro komo un ekipo di bishita; for di edishon 2014, ku e regreso di ekiponan di Cuba na e torneo, e promé etapa a ser kambia pa un round robin di 10 wega kaminda kada tim ta enfrentá e otro ekiponan un biaha. {|class="sortable wikitable" width="100%" !Aña!!Sede!!Kampeon!!Resultado!!Supkampeon!!Manager |- |[[2013]] |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Hermosillo |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Yaquis de Obregón |style="text-align:center"|4–3 (18) |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Leones del Escogido |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Eddie Díaz |- |2014 |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] [[Isla di Margarita]] |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Naranjeros de Hermosillo |style="text-align:center"|7–1 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px|border]] Indios de Mayagüez |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Matías Carrillo |- |2015 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px|border]] [[San Juan]] |[[File:Flag of Cuba.svg|25px|border]] Vegueros de Pinar del Río |style="text-align:center"|3–2 |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Tomateros de Culiacán |[[File:Flag of Cuba.svg|25px|border]] Alfonso Urquiola |- |2016 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] [[Santo Domingo]] |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Venados de Mazatlán |style="text-align:center"|5–4 |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] Tigres de Aragua |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Juan José Pacho |- |2017 |{{flagicon|MEX}} [[Culiacán]] |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] Criollos de Caguas |style="text-align:center"|1–0 (10) |{{flagicon|MEX}} [[Águilas de Mexicali]] |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] Luis Matos |- |2018 |[[File:Flag of Mexico.svg|25px]] [[Guadalajara]] |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] Criollos de Caguas |style="text-align:center"|9–4 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Águilas Cibaeñas |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] Luis Matos |- |2019 |[[File:Flag of Panama.svg|25px]] [[Siudad di Panama|Siudat di Panama]] |[[File:Flag of Panama.svg|25px]] Toros de Herrera |style="text-align:center"|3–1 |[[File:Flag of Cuba.svg|25px|border]] Leñadores de Las Tunas |[[File:Flag of Panama.svg|25px]] Manuel Rodríguez |- |2020 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]] |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Toros del Este |style="text-align:center"|9–3 |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] Cardenales de Lara]] |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] Lino Rivera |- |2021 |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Mazatlán |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Águilas Cibaeñas |style="text-align:center"|4–1 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px|border]] Criollos de Caguas |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Félix Fermín |- | 2022 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|20px|border]] [[Santo Domingo]] |[[File:Flag of Colombia.svg|25px|border]] Caimanes de Barranquilla |style="text-align:center"|4-1 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Gigantes del Cibao |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px|border]] José Mosquera |- |2023 |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] [[Caracas]] i [[La Guaira]] |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Tigres del Licey |style="text-align:center"|3−0 |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] Leones del Caracas |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] José Offerman |- |2024 |{{flagicon|USA}} [[Miami]] |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] [[Tiburones de La Guaira]] |style="text-align:center"|3−0 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Tigres del Licey |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] Ozzie Guillén |- |2025 |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Mexicali | |style="text-align:center"| | | |- |2026 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|20px|border]] [[Santo Domingo]] | |style="text-align:center"| | | |- |2027 |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Hermosillo | |style="text-align:center"| | | |} {|class="sortable wikitable" !Aña!!Sede!!Kampeon!!Resultado!!Supkampeon!!Mánager!!Rekort |- |2013 |{{MEX}} Hermosillo |{{MEX}} Yaquis de Ciudad Obregón |style="text-align:center"|4-3 (18) |{{DOM}} Leones del Escogido |{{DOM}} Eddie Díaz |style="text-align:center"|4-3 |- |2014 |{{VEN}} [[Isla Margarita]] |{{MEX}} [[Naranjeros de Hermosillo]] |style="text-align:center"|7-1 |{{bandera|Puerto Rico}} [[Indios de Mayagüez]] |{{MEX}} Matías Carrillo |style="text-align:center"|4-2 |- |2015 |{{bandera|Puerto Rico}} [[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]] |{{bandera|Cuba}} [[Pinar del Río (béisbol)|Vegueros de Pinar del Río]] |style="text-align:center"|3-2 |{{bandera|México}} [[Tomateros de Culiacán]] |{{bandera|Cuba}} Alfonso Urquiola |style="text-align:center"|3-3 |- |[[Serie del Caribe 2016|2016]] |{{bandera|República Dominicana}} [[Santo Domingo]] |{{bandera|MEX}} [[Venados de Mazatlán]] [[Archivo:Cscr-featured.png|15px|Campeón Invicto]] |style="text-align:center"|5-4 |{{bandera|VEN}} [[Tigres de Aragua]] |{{bandera|MEX}} Juan José Pacho |style="text-align:center"|6-0 |- |2017 |{{MEX}} Culiacán |{{bandera|Puerto Rico}} Criollos de Caguas |style="text-align:center"|1-0 (10) |{{bandera|MEX}} [[Águilas de Mexicali]] |{{bandera|Puerto Rico}} Luis Matos |style="text-align:center"|3-3 |- |[[Serie del Caribe 2018|2018]] |{{bandera|México}} [[Jalisco]]<ref>[https://www.jalisco.gob.mx/es/prensa/noticias/64267 Presenta Gobernador Serie del Caribe Jalisco 2018]</ref> |{{bandera|Puerto Rico}} [[Criollos de Caguas]] |style="text-align:center"|9-4 |{{bandera|República Dominicana}} [[Águilas Cibaeñas]] |{{bandera|Puerto Rico}} Luis Matos |style="text-align:center"|4-2 |- |[[Serie del Caribe 2019|2019]] |{{bandera|Panamá}} [[Panamá (ciudad)|Panamá]] |{{bandera|Panamá}} [[Toros de Herrera]] |style="text-align:center"|3-1 |{{bandera|Cuba}} [[Las Tunas (béisbol)|Leñadores de Las Tunas]] |{{bandera|Panamá}} Manuel Rodríguez |style="text-align:center"|4-1 |- |[[Serie del Caribe 2020|2020]] |{{bandera|Puerto Rico}} [[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]] |{{bandera|República Dominicana}} [[Toros del Este]] |style="text-align:center"|9-3 |{{bandera|VEN}} [[Cardenales de Lara]] |{{bandera|Puerto Rico}} Lino Rivera |style="text-align:center"|6-1 |- |[[Serie del Caribe 2021|2021]] |{{bandera|MEX}} [[Mazatlán]] |{{bandera|República Dominicana}} [[Águilas Cibaeñas]] [[Archivo:Cscr-featured.png|15px|Campeón Invicto]] |style="text-align:center"|4-1 |{{bandera|Puerto Rico}} [[Criollos de Caguas]] |{{bandera|República Dominicana}} Félix Fermín |style="text-align:center"|7-0 |- |[[Serie del Caribe 2022|2022]] |{{bandera|República Dominicana}} [[Santo Domingo]] |{{bandera|Colombia}} [[Caimanes de Barranquilla]] |style="text-align:center"|4-1 |{{bandera|República Dominicana}} [[Gigantes del Cibao]] |{{bandera|Colombia}} José Mosquera |style="text-align:center"|5-2 |- |[[Serie del Caribe 2023|2023]] |{{bandera|Venezuela}} [[Caracas]] y [[La Guaira]] |{{bandera|República Dominicana}} [[Tigres del Licey]] |style="text-align:center"|3-0 |{{bandera|Venezuela}} [[Leones del Caracas]] |{{bandera|República Dominicana}} José Offerman |style="text-align:center"|6-3 |- |[[Serie del Caribe 2024|2024]] |{{bandera|Estados Unidos}} [[Miami]] |{{bandera|Venezuela}} [[Tiburones de La Guaira]] |style="text-align:center"|3-0 |{{bandera|República Dominicana}} [[Tigres del Licey]] |{{bandera|Venezuela}} Oswaldo Guillén |style="text-align:center"|7-1 |- | 2025 |{{MEX}} [[Mexicali]] |colspan=5 align=center|'''Por disputarse''' |- |[[Serie del Caribe 2026|2026]] |{{bandera|República Dominicana}} [[Santo Domingo]] |colspan=5 align=center|'''Por disputarse''' |- |[[Serie del Caribe 2027|2027]] |{{bandera|México}} [[Hermosillo]] |colspan=5 align=center|'''Por disputarse''' |} ==Partisipante== {| class="wikitable sortable" ! Pais ! Liga ! Promé edishon |- |{{CUW}} | Liga di Beisbòl Profeshonal Kòrsou |style="text-align:center"|2023 |- |bgcolor="#ccddff"|{{DOM}} |Liga di Beisbòl Profeshonal Dominikano |style="text-align:center"|1970 |- |bgcolor="#ccddff"|{{MEX}} | Liga di Mexico Pasifiko |style="text-align:center"|1971 |- |{{NCR}} | Liga di Beisbòl Profeshonal Nicaragua |style="text-align:center"|2024 |- |{{PAN}} | Liga di Beisbòl Profeshonal Panameño |style="text-align:center"|1949 |- |bgcolor="#ccddff"|[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] [[Puerto Rico]] |Liga di Beisbòl Profeshonal Roberto Clemente |style="text-align:center"|1949 |- |bgcolor="#ccddff" |{{VEN}} | Liga di Beisbòl Profeshonal Venezuelano |style="text-align:center"|1949 |} * {{color box|#ccddff|border=silver}} miembro di Caribbean Professional Baseball Confederation === Partisipante den pasado === {| class="wikitable sortable" ! Pais ! Liga ! Prome edishon ! Ultimo edishon |- | rowspan=3 |{{CUB}} | Liga Cubano |style="text-align:center"|1949 |style="text-align:center"|1960 |- | Seri Nashonal Cubano |style="text-align:center"|2014 |style="text-align:center"|2019 |- |Liga Elite Cubano |style="text-align:center" colspan=2|2023 |- |{{CUW}} | Liga di Beisbòl Klase AA di Kòrsou |style="text-align:center" colspan=2|2023 |- |{{COL}} |Liga di Beisbòl Profeshonal di Colombia |style="text-align:center"|2020 |style="text-align:center"|2023 |} ===Nota=== *{{note label|PAN|a|a}} After the [[1960 Caribbean Series|1960 tournament]], Panama would not appear in another Caribbean Series until [[2019 Caribbean Series|2019]]. *{{note label|VEN|b|b}} Venezuela's LVBP was replaced by the [[Liga Occidental de Béisbol Profesional]] for the 1960 tournament == Edishonnan == ==Series== {|class="wikitable" |- !Ana!!Luga!!Kampeon!!Manager!!Rekort |- |[[1949 Caribbean Series|1949]]||{{flagicon|CUB}} [[Havana]]||{{flagicon|CUB}} [[Almendares (baseball club)|Alacranes del Almendares]]||&nbsp; [[Mike Guerra|Fermin Guerra]] ||style="text-align:center;"|6–0 |- |[[1950 Caribbean Series|1950]]||{{flagicon|PRI|1895}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|PAN}} [[Carta Vieja Yankees]]|| &nbsp; [[Wayne Blackburn]] &nbsp;|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1951 Caribbean Series|1951]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|PRI|1895}} [[Cangrejeros de Santurce (baseball)|Cangrejeros de Santurce]]|| &nbsp; [[George Scales]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1952 Caribbean Series|1952]]||{{flagicon|PAN}} [[Panama City]]||{{flagicon|CUB}} [[Habana (Cuban League)|Leones del Habana]]|| &nbsp; [[Mike González (catcher)|Mike González]]|| style="text-align:center;"|5–0 |- |[[1953 Caribbean Series|1953]]||{{flagicon|CUB}} [[Havana]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Cangrejeros de Santurce (baseball)|Cangrejeros de Santurce]] (2)|| &nbsp; [[Buster Clarkson]]||style="text-align:center;"|5–0 |- |[[1954 Caribbean Series|1954]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Criollos de Caguas (baseball)|Criollos de Caguas]]||&nbsp; [[Mickey Owen]]|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1955 Caribbean Series|1955]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Cangrejeros de Santurce (baseball)|Cangrejeros de Santurce]] (3)||&nbsp; [[Herman Franks]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1956 Caribbean Series|1956]]||{{flagicon|PAN}} [[Panama City]]||{{flagicon|CUB}} [[Cienfuegos (Cuban League baseball club)|Elefantes de Cienfuegos]]||&nbsp; [[Oscar Rodríguez (baseball)|Oscar Rodríguez]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1957 Caribbean Series|1957]]||{{flagicon|CUB}} [[Havana]]||{{flagicon|CUB}} [[Marianao (Cuban League baseball club)|Tigres de Marianao]]||&nbsp; [[Nap Reyes|Napoleón Reyes]]||style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1958 Caribbean Series|1958]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|CUB}} [[Marianao (Cuban League baseball club)|Tigres de Marianao]] (2) ||&nbsp; [[Nap Reyes|Napoleón Reyes]] (2)|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1959 Caribbean Series|1959]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|CUB}} [[Almendares (baseball club)|Alacranes del Almendares]] (2)||&nbsp; [[Clemente Carreras]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1960 Caribbean Series|1960]]||{{flagicon|PAN}} [[Panama City]]||{{flagicon|CUB}} [[Cienfuegos (Cuban League baseball club)|Elefantes de Cienfuegos]] (2)||&nbsp; [[Tony Castaño]]|| style="text-align:center;"|6–0 |- |1961–1969|| colspan="4" style="text-align:center;" | None held |- |[[1970 Caribbean Series|1970]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Navegantes del Magallanes]]||&nbsp; [[Carlos Pascual (baseball)|Carlos Pascual]]||style="text-align:center;"|7–1 |- |[[1971 Caribbean Series|1971]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]]||&nbsp; [[Manny Mota]]|| style="text-align:center;"|6–0 |- |[[1972 Caribbean Series|1972]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Leones de Ponce (baseball)|Leones de Ponce]]||&nbsp; [[Frank Verdi]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1973 Caribbean Series|1973]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (2)||&nbsp; [[Tommy Lasorda]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1974 Caribbean Series|1974]]||{{flagicon|MEX}} [[Hermosillo]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Criollos de Caguas (baseball)|Criollos de Caguas]] (2)||&nbsp; [[Bobby Wine]]|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1975 Caribbean Series|1975]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Vaqueros de Bayamón (baseball)|Vaqueros de Bayamón]]||&nbsp; [[José Pagán]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1976 Caribbean Series|1976]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]] & [[Santiago de los Caballeros|Santiago]] &nbsp; ||{{flagicon|MEX}} [[Naranjeros de Hermosillo]]||&nbsp; [[Cananea Reyes]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1977 Caribbean Series|1977]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (3)||&nbsp; [[Buck Rodgers]]|| style="text-align:center;"|6–0 |- |[[1978 Caribbean Series|1978]]||{{flagicon|MEX}} [[Mazatlán]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Indios de Mayagüez]]||&nbsp; [[Rene Lachemann]]||style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1979 Caribbean Series|1979]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Navegantes del Magallanes]] (2)||&nbsp; [[Willie Horton (baseball)|Willie Horton]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1980 Caribbean Series|1980]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (4)||&nbsp; [[Del Crandall]]|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1981 Caribbean Series|1981]]|| colspan="4" style="text-align:center;"|None held |- |[[1982 Caribbean Series|1982]]||{{flagicon|MEX}} [[Hermosillo]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Leones del Caracas]]||&nbsp; [[Chico Carrasquel]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1983 Caribbean Series|1983]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Lobos de Arecibo]]||&nbsp; [[Ron Clark (baseball)|Ron Clark]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1984 Caribbean Series|1984]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Águilas del Zulia]]||&nbsp; [[Rubén Amaro, Sr.|Rubén Amaro]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1985 Caribbean Series|1985]]||{{flagicon|MEX}} [[Mazatlán]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (5)||&nbsp; [[Terry Collins]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1986 Caribbean Series|1986]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Maracaibo]]||{{flagicon|MEX}} [[Águilas de Mexicali]]||&nbsp; [[Cananea Reyes]] (2)|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1987 Caribbean Series|1987]]||{{flagicon|MEX}} [[Hermosillo]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Criollos de Caguas (baseball)|Criollos de Caguas]] (3)||&nbsp; [[Ramón Avilés]]|| style="text-align:center;"|5–2 |- |[[1988 Caribbean Series|1988]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]|| {{flagicon|DOM}} [[Leones del Escogido]]||&nbsp; [[Phil Regan (baseball)|Phil Regan]]|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1989 Caribbean Series|1989]]|||{{flagicon|MEX}} [[Mazatlán]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Águilas del Zulia]] (2)||&nbsp; [[Pete Mackanin]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1990 Caribbean Series|1990]]||{{flagicon|USA}} [[Miami]]||{{flagicon|DOM}} [[Leones del Escogido]] (2)||&nbsp; [[Felipe Alou]]||style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1991 Caribbean Series|1991]]||{{flagicon|USA}} [[Miami]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (6)||&nbsp; [[John Roseboro]]|| style="text-align:center;"|5–0 |- |[[1992 Caribbean Series|1992]]||{{flagicon|MEX}} [[Hermosillo]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Indios de Mayagüez]] (2)||&nbsp; [[Pat Kelly (catcher)|Pat Kelly]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1993 Caribbean Series|1993]]||{{flagicon|MEX}} [[Mazatlán]] || {{flagicon|PRI|1952}} [[Cangrejeros de Santurce (baseball)|Cangrejeros de Santurce]] (4)||&nbsp; [[Mako Oliveras]]||{ style="text-align:center;"|5–2 |- |[[1994 Caribbean Series|1994]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Puerto la Cruz]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (7)||&nbsp; [[Casey Parsons]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1995 Caribbean Series|1995]]||{{flagicon|PRI}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|PRI}} [[Senadores de San Juan]]||&nbsp; [[Luis Meléndez (baseball)|Luis Meléndez]]|| style="text-align:center;"|6–0 |- |[[1996 Caribbean Series|1996]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]||{{flagicon|MEX}} [[Tomateros de Culiacán]]||&nbsp; [[Francisco Estrada]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1997 Caribbean Series|1997]]||{{flagicon|MEX}} [[Hermosillo]]||{{flagicon|DOM}} [[Águilas Cibaeñas]]||&nbsp; [[Mike Quade]]|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1998 Caribbean Series|1998]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Puerto la Cruz]]||{{flagicon|DOM}} [[Águilas Cibaeñas]] (2)||&nbsp; [[Tony Peña]]|| style="text-align:center;"|6–0 |- |[[1999 Caribbean Series|1999]]||{{flagicon|PRI}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (8)||&nbsp; [[Dave Jauss]]|| style="text-align:center;"|5–2 |- |[[2000 Caribbean Series|2000]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]||{{flagicon|PRI}} [[Cangrejeros de Santurce (baseball)|Cangrejeros de Santurce]] (5)||&nbsp; [[Mako Oliveras]] (2)||style="text-align:center;"|6–0 |- |[[2001 Caribbean Series|2001]]||{{flagicon|MEX}} [[Culiacán]]||{{flagicon|DOM}} [[Águilas Cibaeñas]] (3)||&nbsp; [[Félix Fermín]] || style="text-align:center;"|4–2 |- |[[2002 in baseball|2002]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|MEX}} [[Tomateros de Culiacán]] (2)||&nbsp; [[Francisco Estrada]] (2) &nbsp;|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2003 Caribbean Series|2003]]||{{flagicon|PRI}} [[Carolina, Puerto Rico|Carolina]]||{{flagicon|DOM}} [[Águilas Cibaeñas]] (4)||&nbsp; [[Félix Fermín]] (2)||style="text-align:center;"|6–1 |- |[[2004 Caribbean Series|2004]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (9)||&nbsp; [[Manny Acta]] || style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2005 Caribbean Series|2005]]||{{flagicon|MEX}} [[Mazatlán]]||{{flagicon|MEX}} [[Venados de Mazatlán]]||&nbsp; [[Juan José Pacho]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2006 Caribbean Series|2006]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Valencia, Carabobo|Valencia]] and [[Maracay]]||{{flagicon|VEN}} [[Leones del Caracas ]] (2)||&nbsp; [[Carlos Subero ]]||style="text-align:center;"|6–0 |- |[[2007 Caribbean Series|2007]]||{{flagicon|PRI}} [[Carolina, Puerto Rico|Carolina]]||{{flagicon|DOM}} [[Águilas Cibaeñas]] (5)||&nbsp; [[Félix Fermín]] (3)||style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2008 Caribbean Series|2008]]||{{flagicon|DOM}} [[Santiago de los Caballeros|Santiago]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (10)||&nbsp; [[Héctor de la Cruz]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2009 Caribbean Series|2009]]||{{flagicon|MEX}} [[Mexicali]]||{{flagicon|VEN}} [[Tigres de Aragua]] ||&nbsp; [[Buddy Bailey]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2010 Caribbean Series|2010]]||{{flagicon|VEN}} [[Margarita Island]]||{{flagicon|DOM}} [[Leones del Escogido]] (3)||&nbsp; [[Ken Oberkfell]] || style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2011 Caribbean Series|2011]]||{{flagicon|PRI}} [[Mayagüez, Puerto Rico|Mayagüez]]||{{flagicon|MEX}} [[Yaquis de Obregón]]||&nbsp; [[Yaquis de Obregón#History|Eddie Díaz]]|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[2012 Caribbean Series|2012]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]||{{flagicon|DOM}} [[Leones del Escogido]] (4)||&nbsp; [[Ken Oberkfell]] (2)|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[2013 Caribbean Series|2013]] || {{flagicon|MEX}} [[Hermosillo]] || {{flagicon|MEX}} [[Yaquis de Obregón]] (2)||&nbsp; [[Yaquis de Obregón#History|Eddy Díaz]] (2)||style="text-align:center;"|4–3 |- |[[2014 Caribbean Series|2014]] || {{flagicon|VEN}} [[Margarita Island]] || {{flagicon|MEX}} [[Naranjeros de Hermosillo]] (2)||&nbsp; [[Matías Carrillo]]||style="text-align:center;"|4–2 |- |[[2015 Caribbean Series|2015]]||{{flagicon|PRI}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]] || {{flagicon|CUB}} [[Pinar del Río (baseball)|Vegueros de Pinar del Río]] ||&nbsp; [[Pinar del Río (baseball)#Past and present stars|Alfonso Urquiola]] ||style="text-align:center;"|3–3 |- |[[2016 Caribbean Series|2016]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]] || {{flagicon|MEX}} [[Venados de Mazatlan]] (2)||&nbsp;[[Juan José Pacho]]||style="text-align:center;"|6–0 |- |[[2017 Caribbean Series|2017]]||{{flagicon|MEX}} [[Culiacán]] || {{flagicon|PUR}} [[Criollos de Caguas (baseball)|Criollos de Caguas]] (4) ||&nbsp;[[Luis Matos (baseball, born 1978)|Luis Matos]]||style="text-align:center;"|3−3 |- |[[2018 Caribbean Series|2018]]||{{flagicon|MEX}} [[Guadalajara]] ||{{flagicon|PUR}} [[Criollos de Caguas (baseball)|Criollos de Caguas]] (5) ||&nbsp;[[Luis Matos (baseball, born 1978)|Luis Matos]] (2)||style="text-align:center;"|4−2 |- |[[2019 Caribbean Series|2019]]||{{flagicon|PAN}} [[Panama City]] ||{{flagicon|PAN}} [[Toros de Herrera]]||&nbsp;Manuel Rodríguez||style="text-align:center;"|4−1 |- |[[2020 Caribbean Series|2020]]||{{flagicon|PRI}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]] ||{{flagicon|DOM}} [[Toros del Este]] ||&nbsp;Lino Rivera ||style="text-align:center;"|6−1 |- |[[2021 Caribbean Series|2021]]||{{flagicon|MEX}} [[Mazatlán]] || {{flagicon|DOM}} [[Águilas Cibaeñas]] (6) ||&nbsp;[[Félix Fermín]] (4) ||style="text-align:center;"|7−0 |- |[[2022 Caribbean Series|2022]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]] || {{flagicon|COL}} [[Caimanes de Barranquilla]]||&nbsp;José Mosquera || style="text-align:center;" |5−1 |- |[[2023 Caribbean Series|2023]]||{{flagicon|VEN}} [[Caracas]] and [[La Guaira]] || {{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (11)||&nbsp;[[Jose Offerman]] || style="text-align:center;" |6−3 |- |[[2024 Caribbean Series|2024]] |{{flagicon|USA}} [[Miami]] |{{flagicon|VEN}} [[Tiburones de La Guaira]] |&nbsp;[[Ozzie Guillén]] |style="text-align:center;" |7−1 |} * Selekshon Curacao Suns 2024 <ref>https://honkbalsoftbal.nl/2024/01/29/zeventien-internationals-koninkrijksteam-met-curacao-suns-naar-serie-del-caribe/</ref> update: Jonathan Schoop; nieuw Jeremi Profar & Roger Bernadina (en.wiki) * Selekshon Korsou 2023 <ref>https://honkbalsoftbal.nl/2023/01/31/internationals-met-curacaose-kampioen-naar-caribbean-series/</ref> ------------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{DEFAULTSORT:Thode, Kiri}} [[Category:Hende]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Deporte]] * 2013:Kiri Thode is in Duitsland wereldkampioen geworden van de Professional Windsurfers Association (PWA) Freestyle Windsurfing. Het is voor het eerst dat een windsurfer uit Bonaire wereldkampioen is geworden van de Freestyle competitie. Het is ook de eerste wereldtitel voor Thode.<ref>Belkis Osepa, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2013/10/09/wereldkampioenen-bonaire-warm-onthaald/ Wereldkampioenen Bonaire warm onthaald], Caribisch netwerk, 9 di oktober 2013</ref> * 2020? video Children of the Wind ku rumanan Tonky i Taty Frans - dokumentario basa riba e bida di tres mucha homber Boneriano cu a conquista mundo cu nan teknika y trikinan innovativo riba nan plank di windsurf . E pelicula a gana premio na .... de.wiki: Kiri Thode (geboren 26 februari 1991 in Kralendijk ) is een windsurfer op Bonaire . Hij behoort tot de beste freestylesurfers van de afgelopen jaren en werd in 2013 wereldkampioen in deze discipline . ------------------------------ {{Databox}} '''Jurswailly (Ailly) Luciano''' (☆ [[25 di mart]] [[1991]] na [[Kòrsou]]) ta un eks-hungadó di "handbal" hulandes-kurasoleño i internashonalista. E tabata hunga den posicion derechista. == Bida == Ailly Luciano a nase na Korsou i te edat di kuater ana tabata biba na Boka Sami. Ku su mayornan el a muda pa [[Hulanda]]. Su promé klup di handball tabata Papendrechtse DES'72. Komo teenager e ta switch pa e klup HV Quintus, hungango den e division di honor hulandes.<ref>https://www.mosellesport.fr/articles-metz-handball/lucarne-sur-curacao-avec-ailly-luciano.html Lucarne sur Curaçao avec Ailly Luciano], Moselle Sport (3 di yanuari 2018)</ref> Desde 2011 e ta milita pa e klup franses Metz Handball den e divishon femenino franses mas haltu. E ta konosi pa su rapides. Huntu ku su klup el a titula kampeon nashonal di Fransia na 2013, 2014, 2016, 2017, 2018 i 2019. Na ana 2013, 2015, 2017 en 2019 e klup ta gana e Kopa di Fransia. Tambe na 2013 ta alkansa e final di e kampeonato oropea pero ta sufri un derota di e klup danes Team Tvis. Holstebro . Na 2021 e ta pone un fin na su karera deportivo pa dedika su mes na su In de zomer van 2021 beëindigde ze haar carrière. Luciano speelde 55 interlands voor het Nederlands elftal , waarin ze 113 doelpunten maakte. Ze nam deel aan het WK 2013 in Servië . Ze nam ook deel aan de Olympische Spelen van 2016 in Rio de Janeiro nl wiki:In maart 2016 tijdens het OKT in Metz (Frankrijk) is er een historisch hoogtepunt voor Luciano en het Nederlandse handbal, ze kwalificeerden zich voor het eerst voor de Olympische Spelen. Doordat de wedstrijd om het brons verloren werd van de huidige wereldkampioen Noorwegen (23-36), eindigden ze uiteindelijk op de vierde plaats. == Selekshon hulandes == Debuut Oranje 15 mei 2012 Nederland – Groot-Brittannië 40-15 in Panningen Komo internashonalista el a forma parti di e selekshon femenino di [[Hulanda]], hasiendo su debut durante e Kampeonato Mundial di Handbal 2013 na [[Serbia]]. El a partisipa den 55 wega internashonal. Na 2016 el a representa Hulanda na e Weganan olimpiko na [[Rio de Janeiro]].<ref>https://www.ad.nl/dordrecht/papendrechtse-ex-international-ailly-luciano-stopt-met-handbal-eindelijk-tijd-om-te-puberen~a0830d73/ Papendrechtse ex-international Ailly Luciano stopt met handbal: ‘Eindelijk tijd om te puberen’], AD (9 di ougustus 2020)</ref> Ze maakte deel uit van het Nederlandse damesteam dat als vierde eindigde in handbal op de Olympische Zomerspelen van 2016 in Rio de Janeiro , Brazilië . Handbalster Ailly Luciano heeft besloten haar interlandcarrière te beëindigen en gaat daarom niet mee met het Nederlands damesteam naar het Europees kampioenschap handbal in Zweden. "Ik heb op de Olympische Spelen gestaan, dat vind ik prachtig, maar voor mijn idee zit er niet meer in. Om weer vier jaar te knokken richting de Spelen zie ik niet zitten. Ik vind het goed geweest. Ik wil mijn levensdoelen oppakken." De 25-jarige speelster uit Papendrecht kwam in augustus met het Nederlands damesteam uit op de Olympische Spelen in Rio de Janeiro en eindigde als vierde. Luciano, die speelt voor het Franse Metz, speelde 56 interlands voor Oranje en scoorde daarin 115 keer.<ref>[https://www.rijnmond.nl/nieuws/148285/handbalster-luciano-beeindigt-interlandcarriere Handbalster Luciano beëindigt interlandcarrière], Rijnmond (4 november 2016)</ref> == Link eksterno == * [[http://history.eurohandball.com/ec/cl/women/2020-21/player/536101/Jurswailly+Luciano Jurswailly Luciano na European Handball Association]] {{Appendix}} In 2011 verhuisde de 1,71 meter lange rechtsbuiten naar het Franse eersteklasser Metz Handball , met wie ze in 2013 het kampioenschap en de beker won en de finale van de EHF Cup bereikte , waar ze verloren van de Deense club Team Tvis. Holstebro . Een seizoen later won ze opnieuw het kampioenschap. Ze won ook de Franse beker in 2015, 2017 en 2019 en het Franse kampioenschap in 2016, 2017, 2018 en 2019. In de zomer van 2021 beëindigde ze haar carrière. Luciano speelde 55 interlands voor het Nederlands elftal , waarin ze 113 doelpunten maakte. Ze nam deel aan het WK 2013 in Servië . Ze nam ook deel aan de Olympische Spelen van 2016 in Rio de Janeiro . hunga den posishon derecho Geboren op 25 maart 1991 in Wilemstad (Curaçao, Nederland) Rechtsbuiten bij Metz Handbal sinds 2011 Nederlands international (56 caps) Voormalige club: HV Quintus (Nederland). Luciano a hasi su debut pa e selekshon hulandes durante e Kampeonato Mundial di Handbal 2013 na [[Serbia]]. [3] speelt voor Metz Handbal in de LFH Division 1 Féminine en voorheen het Nederlands dameshandbalteam . Ze nam deel aan het WK handbal dames 2013 in Servië , samen met de rest van het Nederlands elftal. [1] [2] Luciano na nase na Korsou i a lanta na Boka Sami te edat di kuater ana. dorp Sint Michiel gewoond. Ku su mayornan el a muda pa Hulanda. Aki ta tabata hunga pa e klup HV Quintus.<ref>https://www.mosellesport.fr/articles-metz-handball/lucarne-sur-curacao-avec-ailly-luciano.html Lucarne sur Curaçao avec Ailly Luciano], Moselle Sport (3 di yanuari 2018)</ref> Geboren op 25 maart 1991 in Wilemstad (Curaçao, Nederland) Rechtsbuiten bij Metz Handbal sinds 2011 Nederlands international (56 caps) Voormalige club: HV Quintus (Nederland). ------------------------ '''Robert (Joy) Hosé''' (☆ [[14 di febrüari]] [[1949]] na - [[23 di òktober]] [[2023]] na [[Willemstad]] ) tabata un hungadó di pinpòn di [[Kòrsou]] di fama legendario. E tabata kampeon di Kòrsou di 1966 te 1972 i a optené varios título na Antia i internashonalmente, entre otro na 1971 kampeon latinoamerikano na [[Paraguai|Paraguay]]. == Biografia == Joy Hosé a nase na Kòrsou den e famia Hosé-Pimentel. E tin un ruman muhé i dos ruman hòmber. Su ruman mayó [[Humphrey Hosé|Humphrey]] tabata aktivo komo tenista profeshonal i su omo [[Iyo Pimentel]] tambe tabata tenista internashonal. --------------- * Tim e Reino === Kampeonato Oropeo === {| class="wikitable" style=text-align:center ! Edishon | 1954 || 1955 || 1956 || 1957 || 1958 || 1960 || 1962 || 1964 || 1965 || 1967 || 1969 || 1971 || 1973 || 1975 || 1977 || 1979 || 1981 |1983 |- ! Resultado | * || * || {{oro}} || {{goud}} || {{goud}} || {{goud}} || {{goud}} || {{goud}} || {{goud}} || * || {{goud}} || {{goud}} || {{goud}} || {{zilver}} || {{zilver}} || {{zilver}} ||{{goud}} |{{zilver}} |- | |- ! Edishon | 1985 || 1987 || 1989 || 1991 || 1993 || 1995 || 1997 || 1999 || 2001 || 2003 ||[[EK Honkbal 2005|2005]]||[[EK Honkbal 2007|2007]]||[[EK Honkbal 2010|2010]]||[[Europees kampioenschap honkbal 2012|2012]]||[[Europees kampioenschap honkbal 2014|2014]]||[[Europees kampioenschap honkbal|2016]]||[[Europees kampioenschap honkbal|2019]]||[[Europees kampioenschap honkbal|2021]] |- ! Prestatie |{{goud}}||{{goud}}||{{zilver}}||{{zilver}}||{{goud}}||{{goud}}||{{zilver}}||{{goud}}||{{goud}}||{{goud}}||{{goud}}||{{goud}}||{{zilver}}||{{zilver}}||{{goud}}||{{goud}}||{{goud}}||{{goud}} |- | |- ! Editie | [[Europees kampioenschap honkbal 2023|2023]] |- ! Prestatie | {{brons}} |} : * <small>In 1954, 1955 en 1967 geen deelname.</small> === Kopa Interkontinental === {| class="wikitable" ! Editie | 1983 || 1999 || 2002 || 2006 || [[Intercontinental Cup honkbal 2010|2010]] |- ! Prestatie | 4e || 8e || 8e || {{zilver}} || {{zilver}} |} ---------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Pabao Little League''' ta un ekipo di beisbol hubenil (10-12 ana) di Korsou ku a titula kampeon di karibe na .. okashon i tabata kampeon mundial na 2004. E ta forma parti di e Pabou Little League association is a baseball organization for kids from 4 to 16 years old. Winning the Caribbean Region Championship and making its 11th trip to Williamsport for the 2023 Little League Baseball® World Series (LLBWS), Presented by T-Mobile, is Pabao Little League (Willemstad, Curaçao) thanks to a 6-0 victory over the Dominican Republic in the championship game. With its victory, Pabao LL will be returning to the LLBWS with the country’s 15th overall appearance in hopes to defend its International Championship title earned in 2022. Since the country’s first tournament appearance in 1980, Curaçao has maintained a winning record, 46-25, with a World Series championship in 2004 and three runner-up finishes in 2005, 2019, and 2022. Pabao LL finished the Caribbean Region tournament with an unblemished 6-0 record, outscoring its opponents, 47-4, with four shutout performances. With the first-round matchups of the 2023 LLBWS announced on June 6, Pabao LL will play Australia, represented by Hills Little League, in Game 5 on Thursday, Aug. 17 at 1 p.m. ET at Volunteer Stadium. The 2023 Little League Baseball World Series, Presented by T-Mobile, is set to take place August 16-27. More information about the 2023 Little League World Series tournaments, including full schedules and downloadable brackets, can be found at LittleLeague.org/WorldSeries. WILLEMSTAD- Djaweps , 10 di ougùstùs 2023 den oranan di mèrdia, e selekshon di Little League Liga Pabou kampion di Karibe a biaha pa Williamsport (USA), pa partisipá den e Kampionato Mundial di Beisbòl Little League. E kampionato Mundial di hóbennan di 11 i 12 aña lo start dia 16 i lo terminá dia 27 di ougùstùs 2023. RBC Royal Bank, representá pa Sharier Dorand manera ta e kaso ku tur selekshon, tabata presente pa duna e selekshon sostén i deseá e delegashon éksito. E sigiente hungadónan ta forma parti di e selekshon. {{Appendix}} --------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Dudley Guniberto Josefa''' (☆ [[1958]]) ta un [[karate]]ka di [[Kòrsou]]. Deportista – Dirigente Tékniko. a nasé na aña 1958. Dudley na aña 1967 kuminsá práktika deporte di yudo ku su 9 aña serka .. == Bida i karera == .. a lanta na Kòrsou. == Medaya == * 1987: [[Image:Med 2.png|Plata]] - Kampeonato hulandes {{Appendix}} {{Commonscat|Didi Gregorius}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =64548365|titulo=Didi Gregorius}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://web.archive.org/web/20111005161849/http://www.honkbalsite.com/nederlandsteam/marieksongregorius.html Profil riba Honkbalsite] * [https://www.baseball-reference.com/minors/player.cgi?id=gregor003mar Statistik Didi Gregorius] }} {{DEFAULTSORT:Gregorius, Didi}} [[Category:Hende]] [[Category:Beisbolista]] [[Category:Hulanda]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sherry Sophia Veronica Howell''' (☆ [[]] na [[Kòrsou]]) tabata un atleta kurasoleño. Sherry Howell - Eckerd College, Softball and Volleyball Howell played four years of softball and volleyball for Eckerd College from 1990 to 1993. She graduated in 1993 with a double major of Business Management and Psychology. The native of Curacao, Neth. Antilles, was a pitcher, a shortstop and centerfielder. She was a four-time All-America in softball, was named to the South Region team four times and the All-SSC team four times. Howell won or shared player-of-the-year honors twice in the conference and concluded her athletic career by being selected the SSC female athlete-of-the-year for the 1992-93 season. Howell holds the NCAA, Division II career batting average in softball at .524, is third in career slugging average at .921, 13th in home runs with 29 and second in single season highest batting average at 629. She led the nation in hitting as a senior and also doubles percentage. Howell led the conference in batting average four different years. In 1999, she represented her country in the World Games in Japan. Howell, who is fluent in six languages, was named All-Conference in volleyball two of the four years she played. {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Howell, Sherry}} [[Category:Hende]] --------------- {{Commonscat|Josh Palacios}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1131860420|titulo=Josh Palacios}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Palacios, Josh}} [[Category:Hende]] [[Category:Beisbolista]] ------------------------------- '''Selekshon antiano di futbòl''' tabata e tim nashonal di [[futbòl]] ku tabata representa [[Antias Hulandes]] di 1958 te 2010 na wega y torneonan internacional. E tabata kai bou di [[Nederlands Antilliaanse Voetbal Unie|NAVU]], ku tabata konsisti di [[Kòrsou]] i [[Boneiru]] despues ku [[Aruba]] a separa na 1986. en.wiki:The Netherlands Antilles national football team (Dutch, "Nederlands-Antilliaans voetbalelftal"; Papiamentu, "Selekshon Antiano di futbòl") was the national team of the former Netherlands Antilles from 1958 to 2010. It was controlled by the Nederlands Antilliaanse Voetbal Unie. The NAVU consisted of Curaçao and Bonaire. Aruba split in 1986 and has its own team. The Netherlands Antilles team never qualified for the FIFA World Cup. The country managed to come third in the CONCACAF championships of 1963 and 1969; during the 1963 tournament they were unofficial football world champions for four days after beating Mexico and before losing to Costa Rica.[1] == Reforma di Antias Hulandes == Tras e [[Disolucion di Antia Hulandes|reformanan konstitushonal]] denter di [[Reino Hulandes]] di [[10 di òktober]] [[2010]] i e final di e torneo di kualifikashon pa [[Kopa Karibe]] 2010 e [[selekshon antiano di futbòl]] a pasa over den e [[selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]]. Un par di aña despues [[Boneiru]] a bira miembro interino di CFU i [[2012]] miembro asosiá di [[CONCACAF]]. == Mira tambe == * [[Seleccion nacional di futbol di Aruba|Selekshon nashonal di futbòl di Aruba]] * [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]] * [[Selekshon boneriano di futbòl]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =|titulo=}} {{References}} }} [[Category:Futbòl]] [[Category:Antias Hulandes]] ------------- The '''Curaçao national football team''' ({{lang-nl|Curaçaos voetbalelftal}}; [[Papiamento language|Papiamentu]]: ''Selekshon di Futbòl Kòrsou'') represents [[Curaçao]] in [[FIFA|International]] [[association football|football]] and is controlled by the [[Curaçao Football Federation]] (Federashon Futbòl Kòrsou; FFK).<ref>{{cite web| url = http://www.elsalvador.com/deportes/futbol/372358/curazao-pierde-a-su-capitan-para-el-juego-ante-la-selecta/| url-status = dead| archive-url = https://web.archive.org/web/20170714164913/http://www.elsalvador.com/deportes/futbol/372358/curazao-pierde-a-su-capitan-para-el-juego-ante-la-selecta| archive-date = 2017-07-14| title = Curazao pierde a su capitán para el juego ante la Selecta {{!}} elsalvador.com}}</ref> Following a constitutional change that allowed its predecessor, the [[Curaçao and Dependencies|Colony of Curaçao and Dependencies]] to become a unified [[constituent state|constituent country]] consisting of several island territories as the [[Netherlands Antilles]] and its dissolution in 2010, Curaçao has played under a new constitutional status as a separate constituent country since 2011.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Gg1hDgAAQBAJ&pg=PA121 |title=Football and the Boundaries of History: Critical Studies in Soccer |editor=Elsey, Brenda |editor2=Pugliese, Stanislao G. |year=2017 |page=121 |isbn=9781349950065 |publisher= Springer |access-date=25 June 2019}}</ref> Both FIFA and CONCACAF recognize the Curaçao national team to be the direct and sole successor of the dependant [[Territory of Curaçao national football team|Curaçao (1921–1958)]] and the [[Netherlands Antilles national football team|Netherlands Antilles national football]] teams.<ref>[https://web.archive.org/web/20190626032129/https://www.fifa.com/associations/association/cuw/about Curaçao] at [[FIFA]] official website</ref><ref>[https://www.concacaf.com/en/member-association/curacao Curaçao] at [[CONCACAF]] official website</ref><ref>[https://www.rsssf.org/tablesc/curacaochamp.html] at [[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|RSSSF]]</ref> ==History== {{Further|Territory of Curaçao national football team|Netherlands Antilles national football team}} The first national football team to bear the name Curaçao was the [[Territory of Curaçao national football team]], which made its debut in 1924 in an away match against neighboring [[Aruba national football team|Aruba]], a match which the Territory of Curaçao won four to nil. ---------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Seleccion nacional di futbol di Aruba''' ta e ekipo di [[futbol]] cu ta representa [[Aruba]] na wega y torneonan internacional, manera na e weganan di cualificacion pa [[Kopa Mundial di Futbòl|Copa Mundial]] y den Copa Caribe. Tur tramite pa e seleccion ta bou encargo di [[Arubaanse Voetbalbond|AVB]], funda na 1932 y afilia na [[Union Futbol di Caribe|CFU]], [[CONCACAF]] y [[FIFA]] desde 1988. The '''Aruba national football team''' ([[Dutch language|Dutch]]: Arubaans voetbalelftal; [[Papiamento language|Papiamento]]: Seleccion Arubano di futbol) is the national team of [[Aruba]], it was founded in 1932 and is affiliated with the Caribbean Football Union (CFU), CONCACAF and [[FIFA]] (since 1988) and is controlled by the [[Aruba Football Federation|Arubaanse Voetbal Bond]]. ==History== Between 1924 and 1933, Aruba only played against [[Curaçao national football team|Curaçao]], although these matches are not considered official.<ref>{{cite web |last1=Courtney |first1=Barrie |title=Aruba - List of International Matches |url=https://www.rsssf.org/tablesa/aruba-intres.html |website=RSSSF}}</ref> Aruba participated in its first tournament at the [[1955 CCCF Championship]], where they finished in 5th place. In 1958, Aruba became part of the [[Netherlands Antilles national football team|Netherlands Antilles]] until their secession in 1986. Following its split from the Netherlands Antilles, the [[Aruba Football Federation]] was affiliated in 1988 with [[CONCACAF]] and [[FIFA]]. Aruba entered qualifying for the [[1989 Caribbean Cup]], and in its first group match it suffered the worst defeat in its history, at the hands of [[Trinidad and Tobago national football team|Trinidad and Tobago]], which crushed them 11–0. They played their first World Cup qualifying match against the [[Dominican Republic national football team|Dominican Republic]] as part of the [[1998 FIFA World Cup qualification (CONCACAF)|1998 World Cup qualifying]]. Aruba has participated in all the qualifying tournaments for the World Cup since, without being able to get past the first qualifying round. Aruba has also yet to qualify for the [[Caribbean Cup]]. However, they showed some progress in the preliminary round of the [[2014 Caribbean Cup]] by getting two wins against [[Turks and Caicos national football team|Turks and Caicos]] (1–0) and [[British Virgin Islands national football team|British Virgin Islands]] (7–0), the latter being the biggest victory in its history. These results allowed them to reach 120th place in the FIFA World Ranking for the month of June 2014, their best ranking to date. Following these victories, Aruba lost 2–0 against [[French Guiana national football team|French Guiana]] and were eliminated. Aruba began their [[2018 FIFA World Cup qualification (CONCACAF)|2018 World Cup qualification]] in the second round against [[Barbados national football team|Barbados]], losing 2–0 at home and 1–0 away, however FIFA ruled that Barbados had fielded an ineligible player, giving Aruba a 3–0 second leg victory and advancing them to the third round. Despite that, in the next round they were defeated again, this time by [[Saint Vincent and the Grenadines national football team|Saint Vincent and the Grenadines]] who won 3–2 on aggregate. Aruba failed to progress in the [[2022 FIFA World Cup qualification – CONCACAF First Round|2022 World Cup qualifiers]], finishing 4th in the first round. [[:Category:Futbòl]] [[:Category:Aruba]] E selekshon di Boneiru a kuminsa komo tim nashonal despues ku e tim antiano a keda disolbé na òktober 2010. E ta partisipa tur aña den e Torneo ABCS, kual na 2011 e ta gana sorpresivamente derotando Aruba 4-3 durante e tanda di penalty despues di un empate di 2:2 den final.[4] ------------------------------------- '''Selekshon nashonal di futbòl di Sürnam''' ta e tim di [[futbol|futbòlista]] ku ta representa [[Sürnam]]. E ta kai bou di .........., ku ta miembro di [[Caribbean Football Union|CFU]] i miembro asosiá di [[CONCACAF]]. == Historia == E selekshon di Sürnam a kuminsa komo tim nashonal ==== Torneo ABCS ==== {| class="wikitable collapsible" width=50% style="text-align: center;font-size:90%;" !colspan=8|Boneiru den torneo ABCS |- !width=45%|Aña !width=25%|Lugá !width=8%|W !width=8%|G !width=8%|E !width=8%|P !width=8%|GF !width=8%|GC |- bgcolor=#9acdff |{{CUW}} 2010||di kuater ||2||0||1||1||5||7 |- bgcolor=gold |{{SUR}} 2011||'''kampeón'''||2||1||1||0||5||3 |- bgcolor=#9acdff |{{ABW}} 2012||di kuater ||2||0||0||2||2||17 |- bgcolor=#cc9966 |{{CUW}} 2013||di tres ||2||1||0||1||2||3 |- bgcolor=#9acdff |{{SUR}} 2015||di kuater ||2||0||0||2||1||7 |- bgcolor=silver |{{CUW}} 2021||supkampeón||2||1||0||1||4||4 |- bgcolor=#9acdff |{{CUW}} 2022||di kuater ||2|| ?|| 0 || ? || 1 || 5 |- !'''Total'''||'''6/6'''||14||3||2||7||20||46 |} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =148545934|titulo=Selección de fútbol de Bonaire}} {{References}} }} [[:Category:Futbòl]] [[:Category:Surnam]] Na de staatkundige hervormingen binnen het Koninkrijk der Nederlanden van 10 oktober 2010 en na afronding van het kwalificatietoernooi van de Caribbean Cup 2010 ging het Nederlands-Antilliaans voetbalelftal over in het Curaçaos voetbalelftal. Bonaire werd een paar jaar later voorlopig lid van de Caraïbische Voetbalunie CFU en op 19 april 2012 geassocieerd lid van de CONCACAF, en kan daarom in de toekomst inschrijven voor de Caribbean Cup. Het Bonairiaans voetbalelftal is een team van voetballers dat Bonaire vertegenwoordigt. Bonaire is niet aangesloten bij de FIFA en kan daarom niet deelnemen aan het wereldkampioenschap. Bonaire doet jaarlijks mee aan het ABCS-toernooi, dat het in 2011 verrassend won. The '''Bonaire national football team''' ({{lang-nl|Bonairiaans voetbalelftal}}; {{lang-pap|Selekshon Bonerianu di futbòl}}) is the national football team of the [[Caribbean]] island of [[Bonaire]], a [[Public body (Netherlands)|public body]] of the [[Netherlands]]. It is under the control of the [[Bonaire Football Federation]]. It became a member of the [[Caribbean Football Union|CFU]] and an associate member of CONCACAF on 19 April 2013.<ref name="CFU Facebook">{{cite web|title=CFU Facebook|url=https://www.facebook.com/CaribbeanFootballUnion/posts/294315830704569|publisher=Caribbean Football Union|access-date=13 June 2014|archive-date=7 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207213742/https://www.facebook.com/CaribbeanFootballUnion/posts/294315830704569|url-status=live}}</ref><ref name="Congress takes key step in transparency">{{cite web|title=Congress takes key step in transparency|url=http://www.concacaf.com/page/ConfederationDetail/0,,12813~3150654,00.html|publisher=CONCAF|access-date=20 April 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130423234254/http://www.concacaf.com/page/ConfederationDetail/0%2C%2C12813~3150654%2C00.html|archive-date=23 April 2013}}</ref><ref name="Member Associations: Bonaire">{{cite web|title=Member Associations: Bonaire|url=http://cfufootball.org/index.php/member-associations/our-members/9180-bonaire|publisher=Caribbean Football Union|access-date=22 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029193820/http://cfufootball.org/index.php/member-associations/our-members/9180-bonaire|archive-date=29 October 2013|url-status=dead}}</ref> after which it became a full CONCACAF member on 10 June 2014<ref name="Ordinary Congress finalized">{{cite web|title=Ordinary Congress finalized|url=http://www.concacaf.com/article/ordinary-congress-finalized|publisher=CONCACAF.com|access-date=10 June 2014|date=10 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140612210312/http://www.concacaf.com/article/ordinary-congress-finalized|archive-date=2014-06-12|url-status=dead}}</ref> The team can participate in the [[CONCACAF Gold Cup]] and [[Caribbean Cup]] because of their membership in the confederation and sub-confederation.<ref name="Bonaire join CONCACAF as remaining non-FIFA sides gain full membership">{{cite web|title=Bonaire join CONCACAF as remaining non-FIFA sides gain full membership|date=20 April 2013|url=http://nonfifafootball.blogspot.com/2013/04/bonaire-join-concacaf-as-remaining-non.html|publisher=Non-FIFA football|access-date=22 April 2013|archive-date=29 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029203911/http://nonfifafootball.blogspot.com/2013/04/bonaire-join-concacaf-as-remaining-non.html|url-status=live}}</ref> However, Bonaire is not a member of [[FIFA]] and therefore can not compete in the [[FIFA World Cup]] or other FIFA events.<ref name="Sport en spel">{{cite web|title=Sport en spel|url=http://www.beautiful-bonaire.nl/over_bonaire/cultuur_sport_spel.html|publisher=beautiful-bonaire.nl|access-date=22 October 2014|language=nl|archive-date=22 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022212953/http://www.beautiful-bonaire.nl/over_bonaire/cultuur_sport_spel.html|url-status=live}}</ref><ref name="What is CONCACAF?">{{cite web|title=What is CONCACAF?|url=http://www.concacaf.com/page/History|publisher=CONCACAF|access-date=21 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130406031852/http://www.concacaf.com/page/History|archive-date=2013-04-06|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =61824225|titulo=Miguel Pourier}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Pourier, Miguel}} [[:Category:Antias Hulandes]] [[:Category:Hende]] ----------------- '''Selekshon antiano di futbòl''' tabata e tim nashonal di [[futbòl]] ku tabata representa [[Antias Hulandes]] na wega y torneonan internacional, manera na ....... == Reforma Antias Hulandes == Tras e [[Disolucion di Antia Hulandes|reformanan konstitushonal]] denter di [[Reino Hulandes]] di [[10 di òktober]] [[2010]] i e final di e torneo di kualifikashon pa [[Kopa Karibe]] 2010 e [[selekshon antiano di futbòl ]] a pasa over den e [[selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]]. Un par di aña despues Boneiru a bira miembro interino di CFU i desde 19 di aprel [[2012]] miembro asosiá di [[CONCACAF]], i den futuro por inskribí pa [[Kopa di Oro]]. {{Appendix}} [[:Category:Beisbol]] [[:Category:Kòrsou]] ta kambio na selekshon nashonal di KorsouOorspronkelijk heette het "Honkbal Nederlandse Antillen Nationaal Team", maar op 10 oktober 2010 werd de Nederlandse Antillen als regering ontmanteld (details zijn " Nederlandse Antillen "), de naam van het nationale team werd ook gewijzigd in "Curaçao Nationaal Team ". en.wiki" The '''Netherlands Antilles national baseball team''' was a national team of the [[Netherlands Antilles]] and was controlled by the Netherlands Antillean Baseball Federation. It represented the former nation in senior-level men's international competition. The Netherlands Antilles team was distinct from the [[Netherlands national baseball team]]. The Netherlands Antilles were represented in twelve [[Baseball World Cup]]s. Their highest finish was 7th place.<ref name="bjarkman worldcup">[[#refBjarkman|Bjarkman 2005]], pp.416–39</ref> -------- '''Seleccion nacional di baseball di Aruba''' ta e team di [[Beisbòl|baseball]] cu ta representa Aruba na wega y torneonan internacional, manera na [[Weganan Panamericano]]. {{America baseball teams}} {{National sports teams of Aruba}} ----------- {{Variante|c}} {{Databox}} == Historisch overzicht == {| class="wikitable sortable" ! WK-jaar ! Gastland(en) ! Aantal deelnemers ! Wereldkampioen ! Uitslag van de finale ! 2e plaats ! 3e plaats ! 4e plaats |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1930|1930]]''' | {{UY}} | style="text-align: center;" | 13 | {{URU}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1930|4 – 2]] | {{ARG}} | {{USA}} | {{YUG}} |- | '''1934''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1934 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{ITA}} | style="text-align: center;" | 16 | {{ITA-1861f}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1934|2 – 1 <small>n.v.</small>]] | {{TCHf}} | {{GER-1935f}} | {{AUTf}} |- |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1938|1938]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1938 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{FRA}} | style="text-align: center;" | 15 | {{ITA-1861f}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1938|4 – 2]] | {{HUN}} | {{BRA}} | {{SWE}} |- | '''1942''' | colspan="7" | ''Kansela pa motibu di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]]'' |-style="background: #D0E6FF;" |- | '''1946''' | colspan="7" | ''Afgelast vanwege de Tweede Wereldoorlog'' |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1950|1950]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1950 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{BR-1889}} | style="text-align: center;" | 13 | {{URUf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1950|2 - 1]] | {{BRA}} | {{SWE}} | {{ESP}} |- | '''1954''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1954 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{CH}} | style="text-align: center;" | 16 | {{FRGf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1954|3 – 2]] | {{HUN-1949f}} | {{AUTf}} | {{URUf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1958|1958]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1958 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{SE}} | style="text-align: center;" | 16 | {{BRA-1889f}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1958|5 – 2]] | {{SWEf}} | {{FRAf}} | {{FRGf}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1962|1962]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1962 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{CL}} | style="text-align: center;" | 16 | {{BRAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1962|3 – 1]] | {{TCHf}} | {{CHIf}} | {{YUGf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1966|1966]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1966 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{EN}} | style="text-align: center;" | 16 | {{ENGf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1966|4 – 2 <small>n.v. </small>]] | {{FRGf}} | {{PORf}} | {{URS-1955f}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1970|1970]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1970 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{MX}} | style="text-align: center;" | 16 | {{BRA-1968f}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1970|4 – 1]] | {{ITAf}} | {{FRGf}} | {{URUf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1974|1974]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1974 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{DE-1949-WD}} | style="text-align: center;" | 16 | {{FRGf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1974|2 – 1]] | {{NEDf}} | {{POLf}} | {{BRA-1968f}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1978|1978]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1978 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{AR}} | style="text-align: center;" | 16 | {{ARGf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1978|3 – 1 <small>n.v. </small>]] | {{NEDf}} | {{BRA-1968f}} | {{ITAf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1982|1982]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1982 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{ES}} | style="text-align: center;" | 24 | {{ITAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1982|3 – 1]] | {{FRGf}} | {{POLf}} | {{FRAf}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1986|1986]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1986 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{MX}} | style="text-align: center;" | 24 | {{ARGf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1986|3 – 2]] | {{FRGf}} | {{FRAf}} | {{BELf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1990|1990]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1990 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{IT}} | style="text-align: center;" | 24 | {{FRGf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1990|1 – 0]] | {{ARGf}} | {{ITAf}} | {{ENGf}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1994|1994]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1994 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{US}} | style="text-align: center;" | 24 | {{BRAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1994|0 – 0 <small>n.v. (P: 3-2)</small>]] | {{ITAf}} | {{SWEf}} | {{BULf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1998|1998]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1998 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{FR}} | style="text-align: center;" | 32 | {{FRAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1998|3 – 0]] | {{BRAf}} | {{CROf}} | {{NEDf}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2002|2002]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2002 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{KR}}<br />{{JP}} | style="text-align: center;" | 32 | {{BRAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 2002|2 – 0]] | {{GERf}} | {{TURf}} | {{KORf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2006|2006]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2006 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{DE}} | style="text-align: center;" | 32 | {{ITAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 2006|1 – 1 <small>n.v. (P: 5-3)</small>]] | {{FRAf}} | {{GERf}} | {{PORf}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2010|2010]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2010 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{ZA}} | style="text-align: center;" | 32 | {{ESPf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 2010|1 – 0 <small>n.v.</small>]] | {{NEDf}} | {{GERf}} | {{URUf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2014|2014]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2014 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{BR}} | style="text-align: center;" | 32 | {{GERf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 2014|1 – 0 <small>n.v. </small>]] | {{ARGf}} | {{NEDf}} | {{BRAf}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2018|2018]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2018 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{RU}} | style="text-align: center;" | 32 | {{FRAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 2018|4 – 2]] | {{CROf}} | {{BELf}} | {{ENGf}} |- |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2022|2022]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2022 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{QA}} | style="text-align: center;" | 32 | | | | | |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2026|2026]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2026 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{CA}}<br />{{MX}}<br />{{VS}} | style="text-align: center;" | 48 | | | | | |} ---------------- 5vohafdmugibuu3w6dec1rkenp55u1m 0 9287 192471 184454 2026-06-01T16:49:18Z Caribiana 8320 wikilink 192471 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox persona | infobox_tipo = escritor | fecha nacemento = [[22 di desèmber|22 di december]] 1941 | luga nacemento = [[Paradera]] | fecha fayecimento = [[7 di mart|7 di maart]] [[2023]] | luga fayecimento = [[Aruba]] | ofishi = maestro, poeta, escritor, traductor y declamador | distincion = Premio di Oro Aruba <small>(1986)</small> }} '''Philomena (Philo) Wong''' (☆ [[22 di desèmber|22 di december]] [[1941]] na [[Paradera]] – † [[7 di mart|7 di maart]] [[2023]] na [[Aruba]]) tabata un maestro, [[Poesia|poeta]], escritor y declamado [[Aruba|Arubiano]]. E tabata skirbi principalmente na [[Papiamentu|Papiamento]] y ta considera parti di e generacion di poetanan Arubiano relaciona cu e revista literario [[Watapana (revista)|''Watapana'']]. == Bida == Philomena Wong a nace dia 22 di december 1941 na Paradera, Aruba, como yiu di un mama Arubiano y un tata di origen [[China|Chines]]. Hunto cu su rumannan el a lanta na [[San Nicolas]], unda su famia tabatin un supermercado enfrente di "[[Nicolaas Store]]". Despues di completa su estudio di Mulo na Filomena College el a bay studia pa maestro na [[Arnhem]] ([[Hulanda]]). Na 1964 el a cuminsa su carera den enseñansa. Durante diescinco aña el a traha como maestro na Theresiaschool y despues a bira cabesante di e scol aki, siendo e prome Arubiano den e puesto aki. For di 1979 Wong a traha como maestro ambulante na [[Fundacion Arubano pa esnan Visualmente Incapacita|FAVI]], un organisacion pa muchanan cu limitacion visual. Hunto cu su trabou den enseñansa, Wong tabata hopi activo den trabou di hubentud. E tabata involucra cu YMCA y tambe como lider di scouting pa mucha muhe. Na 1964, el a funda Kindervakantiewerk Aruba, un fundacion cu tabata organisa campamento pa mucha muhe hoben menos privilegia.<ref>[https://ufdcimages.uflib.ufl.edu/CA/03/40/00/01/00679/CA03400001_00679.pdf Dedicacion na Kindervahantiewerk ta haci 53 Mucha Muher Hoben Feliz], Aruba Esso News, 20 augustus 1965</ref> Wong tabata presidente di e fundacion aki te na 1970.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462962:mpeg21:a0102|titel=Kindervakantiewerk houdt twee kampen|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-07-13|bezochtdatum=2023-03-14}}</ref> Den añanan 1990 Wong tabata activo den [[Polítika|politica]]. E tabata miembro di directiva di [[Fundacion Estudionan Social Cristian Aruba|FESCA]] y a participa den eleccionnan di 1993 como candidato nr.23 riba lista di [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]], caminda el a logra 141 voto personal.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644607:mpeg21:a0312|titel=AVP lijst|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-11-01|bezochtdatum=2023-03-16}}</ref> Philomena Wong a fayece dia 7 di maart 2023 na edad di 81 aña. == Obra literario == Durante su estudio na Hulanda, Wong a cuminsa skirbi poesia na Papiamento, su [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.eanews.com/philomena-wong-un-baluarte-di-nos-literatura-pa-semper-den-nos-curason/|titel=Philomena Wong, un baluarte di nos literatura, pa semper den nos curason|werk=eanews|datum=2023-03-10|bezochtdatum=2023-03-16}}</ref> Na 1970 su prome poemanan a wordo publica den e revista literario Antiano ''Watapana''. Mas despues su obranan a aparece den diferente antologia y revista, manera "Di Nos" (1971), "Cosecha Arubiano" (1983), “Isla di mi” (2000) y "Skol i Komunidat". Na 1984 el a publica su prome coleccion di poesia ''"Mi" ta biba den mi pensamento'', den cua e tema central ta e derecho di e individuo pa su propio existencia y balor. Den un di e poemanan e ta critica e [[moral dobel]] na cual hopi biaha muhenan den comunidad ta suheto.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643077:mpeg21:a0071|titel=Nieuwe gedichtenbundel op de markt|werk=[[Amigoe]]|datum=1984-08-27|bezochtdatum=2023-03-14}}</ref><ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/philomena-wong/ Philomena Wong], [[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]] (23 di februari 2018)</ref> E buki cu a sali bou su propio maneho tabata un exito, logrando den poco tempo bende 700 ehemplar riba un poblacion di 60.000 hende.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bond01_01/rutg014bond01_01.pdf|titel=Bon dia! Met wie schrijf ik?|auteur=[[Wim Rutgers]]|datum=1988|bezochtdatum=2023-04-15}}</ref> Na 1986 el a publica e [[poema épiko|poema epico]] ''Na caminda pa independencia'', den cua e ta expresa su sentimentonan mixto tocante e lucha pa [[Status aparte di Aruba|Aruba su status aparte]] dentro di [[Reino Hulandes]].<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641832:mpeg21:a0072|titel=Philomena Wong:Politieke processen poetisch verwoord|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-10-13|bezochtdatum=2023-03-14}}</ref>. E obra aki a wordo presenta [[Dia di Himno y Bandera]] na 1986 pa prome biaha pa medio di un declamacion acompaña pa musica y arte di movemento. E poema ta expone brevemente e "literatura indianista", na momento di trata e historia pre-colombiano di Aruba. Wong tabata mira e obra como uno educativo, cu lo por uza como punto di salida pa discusion na scol, por ehempel durante e lesnan di ciencia social. Na 1988 Wong a publica su poema ''Abrenuncia'' na un forma unico: riba un mosaico diseña pa Johnny Fingal den un tirada di 250 ehemplar. E poema aki ta yen di ironia y ta trata e reaccion di hende, ora nan mira nan mes den spiel den baño. Un di su poemanan mas conoci ta ''Placa Mancha'', inspira riba e problematica nacional y internacional di logra placa na un manera ilegal.<ref>''Jubi Naar'', Problema cu ta soluciona despues cu baca hoga, Diario, 22 di augustus 2002</ref> E poema ritmico aki, cu ta ilustra e vigor di idioma Papiamento cu e ripiticion di e palabranan ''"placa placa, placa"'', el a presenta na [[Plaza Betico Croes]] pa e pareha real hulandes, [[Rey Willem-Alexander|principe Willem-Alexander]] y [[Reina Máxima|princesa Maxima]], na 2002.<ref>''Floor Huygen'', Echo van Placa Mancha klinkt tot in Manchebo, [[Amigoe]], 28 augustus 2002</ref> Na 1992 ta sali su coleccion ''Di ta .. pa .. tabata'', den cua temanan ta oscila entre e presente (''ta'') y e pasado (''tabata''), for di su prome poema tocante e bunita 'mainta' te 'morto' y 'luto' na final. E ta un obra tristo, den cual 'bira bieu', 'perdida' y 'mortalidad' ta ocupa un luga importante. Na 1993 el a publica ''Crusando Frontera / Crossing borders'', cu ta un seleccion di poema cu a sali den su prome y su di tres coleccion cu nan traduccion na [[ingles]]. Wong tambe tabata conoci pa su talento di declamacion y tabata presenta su propio obranan na manifestacionnan cultural y literario na Aruba, [[Kòrsou|Corsou]] y Hulanda.<ref>{{nl}}''Arubaanse dichteres: Philomena Wong wil mensen bereiken met haar poëzie'', [[Amigoe]], 15 mei 1993</ref> Na 1993, el a wordo invita pa Women’s International Writers pa duna un presentacion na e conocido mercado di buki internacional Frankfurter Buchmesse, na [[Alemania]].<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645239:mpeg21:a0102|titel=Arubaanse Philomena Wong naar Frankfurter Buchmesse|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-09-09|bezochtdatum=2023-03-14}}</ref> Ademas di poesia, Wong a skirbi cuentanan cortico y cuentanan pa mucha, cu a sali publica den e corant "Bon Dia Muchanan". El a traduci tambe dos buki di mucha di autor [[Jacques Thönissen]] pa Papiamento: na 2005 ''E aventuranan di Cado Cododo'' (''De avonturen van Cado Cododo''), sigui na 2008 pa ''Spoki, bandido y buscadonan di oro'' (''Spoken schurken en goudzoekers'').<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2005-11-04/page/n25/mode/1up?q=philomena+wong|titel=Awe autor di buki 'Cado Cododo' ta na BNA|werk=Bondia Aruba|datum=2005-11-04|bezochtdatum=2023-03-14}}</ref> Na 1986 Wong a ricibi e Premio di Oro Aruba pa su logronan riba tereno di [[literatura]] y su aporte na Papiamento. == Bibliografia == * 1983 - ''"Mi" ta biba den mi pensamento'' (poesia) * 1986 - ''Na caminda pa independencia'' * 1992 - ''Di ta….pa….tabata'' * 1993 - ''Crusando Frontera / Crossing borders'', Charuba == Mira tambe == * [[Lista di outor di Karibe Hulandes]] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Wong, Philomena}} [[Category:Eskritor]] [[Category:Poeta]] [[Category:Hende]] [[Category:Aruba]] ixh7e02e0z4t0js1n117q4n54cc01yu 2 9899 192502 191718 2026-06-01T22:32:02Z Caribiana 8320 192502 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{infobox edificio | variante = c | nomber = Passangrahan The Bottom }} The Government Inn ta un edifisio históriko situá den e kapital, The Bottom, na Saba, ku ántes tabata wòrdu mantené pa e atministrashon di e isla komo un posada òf hotèl chikitu. Historia Manera tabata kustumber riba e islanan di Teritorio di Kòrsou, gobièrnu a konstruí guesthouses, yamá tambe “pasanggrahan,” na Saba den añanan 1920 pa ambtenaarnan biahero. E tempu ei, no tabatin hotèlnan komersial riba e isla kaminda funshonarionan públiko ku tabata bishita Saba por a keda. De bes en kuando, turistanan por a keda den e kasnan di huéspet tambe ku pèrmit di e Teniente Gobernador.[1] Ademas di The Bottom, Saba tabatin un di dos pasanggrahan na Windwardside. E kas di huéspet di gobièrnu na The Bottom tabata un edifisio di dos piso situá entre serunan bèrdè. E piso abou tabata muebla ku un sala, biblioteka, komedor i kushina. E kambernan di huéspet tabata situá riba e piso ariba. E piso aki ta konta ku un trapi ekstenso i un ekstenshon patras ku ta kontené e bañonan.[2] Den añanan 1950, Cornelia “Cutchie” Jones tabata konosí komo e gerente, kushiná i kuidadó di e kas di alohamentu.[3] Na 1955, Reina Juliana a keda aki.[4] E kas di alohamentu di gobièrnu a pasa den mannan privá na 1964 i despues a sigui komo un hotèl bou di e nòmber Cranston Antique Inn.[1] ----------- == Cas floria (aanvulling) == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. --------------- {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = Departamento gubernamental | nomber = Monumentenbureau Aruba | imagen = | pais = {{ABW}} | funda = 1 januari 1996 | adres = Schelpstraat 36–38, Oranjestad | director = Raul Gei | obhetivo = | website = }} '''Monumentenbureau Aruba''' ta un departamento gubernamental di Aruba encargá cu ehecucion di e ''Landsverordening Monumenten'' i cu proteccion di patrimonio cultural construí. E institucion a wordo fundá riba 1 di januari 1996 i funha komo e organismo tecnico i instituto di conocemento riba monumentonan na Aruba. == Tarea i funcion == Monumentenbureau ta responsabel pa tur asuntonan general relashoná cu monumentonan. Su tarea prinsipalnan ta inkluí: * prepara i desaroya descripcionnan tecnico pa restauracion di monumentonan * supervisa i guia proyectonan di restauracion * controla i otorga permiso di monumento * duna asesoria tecnico riba conservacion * haci investigacion i documentacion di patrimonio * promove educacion i concienciacion riba monumentonan E departamento ta funha komo e organismo tecnico di gobierno i ta consistí di expertonan den campo di monumentozorg. == Historia == Gobierno di Aruba a institui Monumentenbureau dia 1 di januari 1996 via decreto gubernamental. Su prome director tabata Yvonne Webb-Kock. Inicialmente e departamento a cuminsa su trabou den un espacio chikí na Centro Educativo Cristian na Oranjestad. Poco despues el a muda pa Maria Convent na Dominicanessestraat. Na juni 1997, Monumentenbureau a traslada pa Zoutmanstraat 1. Desde 2001 e departamento ta ubica na Schelpstraat 36–38, Oranjestad. == Posicion den Monumentenzorg == Monumentenbureau forma parti di e structura di ''Monumentenzorg Aruba'', hunto cu Monumentenraad (organo asesor) y [[Monumentenfonds Aruba|Stichting Monumentenfonds Aruba]] (organo financiero i propietario). Tur tres instancia ta cay bou di responsabilidad di e minister encarga cu cultura. == Proyectonan == Entre e proyectonan mas importante realisa pa Monumentenbureau ta: * restauracion di e '''[[Stadhuis di Oranjestad]]''' (1996–1998) * translado i restauracion di [[Casita Geel]]un edificio historico, [[Casita Geel]], for di Caya Grandi pa Weststraat (2000) * restauracion di e '''Compleho Ecury''' * trabounan na e '''Corte di Husticia''' * restauracion di e '''Cas Ceremonial di Gobernador''' Ademas, Monumentenbureau ta traha continuamente riba mantencion i restauracion di diferente edificio historico na Aruba. == Educacion i promocion == Monumentenbureau ta duna gran enfoke na educacion i concienciacion. E ta: * organiza lesnan na scolnan basico, secundario i nivel superior * capacita maestro nan den tema di patrimonio i arquitectura * promove evento manera ''Luna di Monumento'' den luna di september * organisa actividadnan manera ''Paseo Monumental'' Tambe e departamento ta mantene un inventario completo di monumentonan i ta digitalisa informacion historico. == Reconocemento == Na 2021 Monumentenbureau a celebra su 25 aniversario cu diferente actividadnan oficial, inkluyendo encuentro cu e minister di Cultura. == Referensianan == <references> <ref name="noticiacla">''Seroe Colorado community church indica como monumento proteha'', NoticiaCla, 24 november 2016.</ref> <ref name="mb25">''Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario'', 30 maart 2021.</ref> </references> ----------------- {{variante|a}} {{Infobox edificio | nomber = Sociedad Bolivariana di Aruba | pais = {{ABW}} | adres = | piso = | propietario = | status_monumento = | funcion_original = Centro cultural y social | funcion_actual = restaurant }} == Edificio di Sociedad Bolivariana == Loke por worde facilmente describi como un di e edificionan mas bunita ariba e isla a worde dedicá door di Sociedad Bolivariana pa medio di dos ceremonianan cu a tuma lugar dia 16 i 17 di December.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ESSONEWS-1945/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana Ta Inaugura Local Nobo], Aruba Esso News (12 di januari 1945)</ref> Den e Club nobo, un construccion grandi di color roos pa nord di Hotel Strand den vecindario di Oranjestad, e sociedad, cu ta conmemora bida i hechonan di Simon Bolivar, libertador grandi di Sur America, lo tene su actividadnan. Cu ramonan plamá ariba henter Sur America (como tambe den Washington i New York) e ta practica tambe activi¬ dadnan cultural, i ta interesa su mes den drama, musica, i funcionnan en variedad. E ramo di Aruba ta siete aña bieu, i tabata planea e club nobo du¬ rante e ultimo tres anjanan. Un acto prominente den e proyecto ta e sala cu lo provee asiento pa varios cientos di espectadornan. Un encenario grandi cu un telon a worde duná, i tin caseta di cine pa mustra filmnan. E faccion mas notabel di e club ta un biblioteca cu ta contene boekinan Holandes, Spañó, i Ingles, teniendo e distincion di ta Aruba su prome biblioteca publico. Ademas di un compartamento agradabelmente meublá cu stoel i sofanan comodo tin un cuarto di wega, cu mesanan di billar, setnan di schaak, i otro soorto di weganan. Tur dos e salanan aki tin cantinanan. E muraya rond di e edificio ta cera un lugar grandi pa muchanan hunga. E oficialnan di e sociedad ta S. N. Ecury, president, J. G. de Castro, vicepresident, W. A. Goilo, tesorero, Dr. M. T. Marchena, prome secretario, E. Kroon, segundo secretario, Ch. J.'Neme i J. A. Nieuw, comisarionan, i C. Philipszoon, consehero legal. Ceremonianan pa e inauguracion a cuminy.a e atardi di December 16 cu cantamento di e himnonan nacional Holandes i Venezolano i subimento di banderanan, prome cu Gezaghebber Wagemaker a habri e poorta i e huespednan a drenta. Sr. de Castro a tuma palabra, sigui pa Sr. Ecury, Gezaghebber Wagemaker, i Consul Venezolano. E huespednan anto a worde conduci den e edificio. E sociedad a tene un reunion a anochi ey, durante cual W. H. Jolley (kende a origina e idea pa e club) a worde elegi Miembro di Honor. E secretario a lesa acta di e prome reunion cu e sociedad a tene siete anja pasá, sigui pa discursonan pronunciá pa Emilio Henriquez di Corsouw, Consul General Venezolano di Corsouw, Sr. de Hoop, Consulnan di Colombia i Sto. Domingo, i Sr. Jolley, cu a papia den tres lenga. Dia 17 di December e programa a cuminza cu un misa en memoria di Bolivar, despues di cual busto di brons di e Libertador p’adilanti di e Club a worde inaugurá, su ultimo proclamacion a wor¬ de lesá, i kransnan a worde colocá ariba e monumento. Fin di e programa es anochi ey tabata bailenan Holandes, bailenan Spañó bieuw i modemo, i cancionnan. ------ Gran participación en las letras y en la vida cultural en general de la población de Aruba ha Señor don Jorge de Castro, Presidente de la Sociedad Bolivariana, de Aruba, fundador y entusias¬ ta miembro de dicha institución cultural, para cuyo triunfo él ha puesto gran entusiasmo.<ref>https://archive.org/details/BNADIGBUKIARUBIANA1315/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana de Aruba], Souvenir Revista mensuel febr 1946, Rep. Dom.</ref> ejercido la Sociedad Bolivariana, fundada el 10 de agosto del año 1937, a iniciativa del caballero don M. H. Jolly. Gracias al espíritu entusiasta del que concibió en su imaginación la creación de un centro en el cual se rindiera un perenne homenaje al gran Caudillo en cuyo corazón germinó la simiente del ideal libertario que diera la independencia a las repúbli* cas sudamericanas, al mismo tiempo que sirviera de unión y de cenáculo para difundir la cultura en el predio de la bella isla de Aruba, a su llamada no¬ ble respondieron hidalgamente los Sres. H. Parilli, J. J. Portillo, G .A. Kuiperi, L. Villalba, L. G. Leakez, A. Valbuena, J. G. de Castro, S. N. Ecury y T. M. Marchena, quienes con el aludido Sr. M. H. Holly fundaron la hoy brillante Sociedad que hace honor a sus fundadores. Habiendo realizado una fecunda labor cultural con brillante éxito durante los años que siguieron, la sociedad resolvió, en el 1940, la construcción de un edificio, y con este motivo fué designada una Junta de Fábrica, encomendando al Vicepresidente de la Sociedad, Sr. J. G. de Castro, para que la pre¬ sidiera y actuase en todo lo relativo a la construc¬ ción de dicho edificio. La construcción de la obra fué encomendada a los Sres. Petrona & Croes, la que fué realizada bajo la supervisión del Sr. de Castro, quién tuvo a su cargo, además, todo lo concerniente a su equipo y ornamentación y preparativos para su inaugura¬ ción, que tuvo efecto el día 16 de diciembre de 1945, cuando entregó la llave del edificio al entonces Presidente de la Sociedad Bolivariana, Sr. S. N. Ecury. Sólo la perseverancia y el entusiasmo causado por la hermosa idea de llevar adelante los destinos de la Sociedad, pudieron reunir la suma de Fls. 120,000, que costó la construcción del mencionado edificio, cuya cantidad fué obtenida de la manera (Continúa en la pág 42). Acto de la inauguración del magnífico edificio construido por la Sociedad Bolivariana, en Oranjestad, Aruba, y homenaje rendido ? gran Libertador Simón Bolívar, a cuya memoria ¡lustre la Sociedad hizo dedicatoria de un busto situado al frente del nuevo edificio. ----- [[File:Monument Schutterij & Vrijwilligerskorps Aruba 14 38 57 740000.jpeg|thumb|Monumento di guera na Laclé Boulevard, Aruba]] '''Monumento di guera''' na Aruba * 1963 Aruba Lion Club schenkt de Arubaanse gemeenschap een monument voor de gevallenen.<ref>Lions schenken Aruba Monument voorgevallenen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-11-1962, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 12-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461699:mpeg21:p006</ref> Dit geschenk zal bestaan uit een monument voor de gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog en zal geplaatst worden op het pleintje, jreïesren voor de oude ambtswoning van de Amerikaanse consul, aan het einde van de Adriaan Lacléboulevard I Je Oranjestad. {{Appendix}} ---------------------- {{Databox}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} ------------- Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} ------------------------- {{Databox}} '''Plasa Machi Mimi''' ta un marshe di piska antiguo, situa na kosta di [[Kralendijk]], [[Boneiru]]. nl.wiki:'''Plasa Machi Mimi''' is het historisch vismarktgebouw, gelegen aan de zeepromenade in het centrum van [[Kralendijk]], [[Bonaire]]. Vroeger was het overkapte galerijgebouw de plaats waar [[Vis (voeding)|vis]] werd schoongemaakt en verkocht. Dit gebouw wordt nog gebruikt voor de handel in groente en fruit, welke door [[Venezuela|Venezolaanse]] marktlui in barkjes wordt aangevoerd.<ref>{{Citeer web|url=https://www.steden.net/nederland/kralendijk/plasa-machi-mimi/|titel=Plasa Machi Mimi|datum=|werk=Steden.net|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> Het bouwwerk, dat uit 1935 stamt, is in [[Oude Rome|Romeinse]] stijl opgetrokken en is van architectonische waarde. De voormalige vismarkt vertoont gelijkenis met de [[Visbanken (Gouda)|vishal van Gouda]]. == Machi Mimi == Het marktpaviljoen en het voorliggend pleintje werden postuum vernoemd naar ''Machi Mimi'', koosnaam van Bernabé Dominga Everts (Bonaire, 1892-1986). Machi Mimi woonde in [[Antriol]] en droeg als ongehuwd moeder zorg voor haar kinderen. Naast hoedenvlechtster en bakkersmeid was zij vooral bekend als visverkoopster in het vismarktgebouw. Haar foto verscheen in talloze toeristische publicaties en reisgidsen.<ref>{{Citeer web|url=http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|taal=pap|titel=Hendenan di Boneiru: Machi Mimi|werk=Extra Boneriano|datum=9 juni 2020|bezochtdatum=24 augustus 2020|archiefdatum=10 juni 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200610093743/http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|dodeurl=ja}}</ref> == Trivia == In een serie toeristenzegels van de Nederlandse Antillen in juni 1976 uitgegeven werd naar het ontwerp van [[Oscar Ravelo]] de visafslag afgebeeld op een postzegel van 40 cent.<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011017558:mpeg21:a0404|titel=Toeristenzegels|werk=[[Nieuwsblad van het Noorden]]|datum=1976-05-28|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> == Zie ook == * [[Lijst van beschermde monumenten op Bonaire]] <gallery widths="185" heights="200"> Visafslag gebouwtje - 20651557 - RCE.jpg|Plasa Machi Mimi na 1966 Building in Kralendijk on Bonaire near the clear water (13256772864).jpg|Plasa Machi Mimi tijdens restauratie in 2014 </gallery> {{Commonscat|Vismarkt, Bonaire|Plasa Machi Mimi}} {{Coor title dms|12|9|2.2|N|68|16|38.32|W}} NOTES Plasa Machi Mimi ta un dje edifisionan ku ta hala mas atenshon na kosta di Kralendijk. E ta pará na e sitio aki desde 1935, komo lugá na unda tabata bende piská. <ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-18-11-2023%20(1).pdf Plasa Machi Mimi], Boneriano (18 di novèmber 2023)</ref> Dominga Evertsz, kariñosamente yamá Machi Mimi, su nòmber ta mará na e edifisio aki, p’esei tambe e ta karga su nòmber. Gezaghebber Richard (Hensi) Beaujon a laga traha e edifisio aki den arkitektura romano. Promé ku esaki tabatin un lugá di bende piská na un manera improvisá na e sitio na unda Zeezicht Bar Restaurant ta situá aktualmente. Famia piskadó Engelhardt tabata bende piská na e sitio aki. Plasa ta kategorisá komo monumento. Na 2013-2014 a restorá e edifisio aki kompletamente. Piskadónan tabata trese piská pa bende na Playa. Machi Mimi tabata mocha e piskánan i bende ku públiko. Plasa tabata un lugá di enkuentro importante pa hendenan di Boneiru ántes. Aki tabata pasa tambe notisia den tempu ku no tabatin radio ni televishon, ku solamente e korant La Cruz tabata sirkulá serka e pueblo ku tabata lesa papiamentu. No solamente Machi Mimi a bende piská bou di Playa. Un otro bendedó di piská konosí tabata Bèchi Soliana, kasá di Candi t7bgguvppzoq7zwxr2wc0hoxumpf98v 192505 192502 2026-06-02T08:27:43Z Caribiana 8320 192505 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{infobox edificio | variante = c | nomber = Passangrahan The Bottom }} '''Pasanggrahan The Bottom''' ta un edifisio históriko situá den e kapital, The Bottom, na Saba, ku ántes tabata wòrdu mantené pa e gobiernu insular komo un posada òf hotèl chikitu. == Historia == Manera tabata kustumber riba e islanan di Teritorio di Kòrsou, gobièrnu a konstruí pension, yamá tambe “pasanggrahan,” na Saba den añanan 1920 pa ambtenaarnan biahero. E tempu ei, no tabatin hotèlnan komersial riba e isla kaminda funshonarionan públiko ku tabata bishita Saba por a keda. De bes en kuando, turistanan por a keda den e kasnan di huéspet tambe ku pèrmit di e Teniente Gobernador.<ref name="Saba">{{citeer web|url=https://www.saba-news.com/wp-content/uploads/2014/02/first-guide-complete.pdf|taal=en|auteur=Phanstielh, Natalie & Paul|titel=Saba, the first guidebook|datum=1 juni 1986|bezochtdatum=2023-01-24}}</ref> Ademas di The Bottom, Saba tabatin un di dos pasanggrahan na Windwardside. E kas di huéspet di gobièrnu na The Bottom tabata un edifisio di dos piso situá entre serunan bèrdè. E piso abou tabata muebla ku un sala, biblioteka, komedor i kushina. E kambernan di huéspet tabata situá riba e piso ariba. E piso aki ta konta ku un trapi ekstenso i un ekstenshon patras ku ta kontené e bañonan.<ref>{{citeer web|url=http://www.sabaweb.nl/monuments-saba/index_bestanden/bott-brugman-txt.html|taal=en|auteur=[[Frans Brugman]]|titel=Monuments of Saba|datum=1994|bezochtdatum=2023-01-24|archiefdatum=2019-07-11|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190711203551/http://www.sabaweb.nl/monuments-saba/index_bestanden/bott-brugman-txt.html|dodeurl=ja}}</ref> Den añanan 1950, Cornelia “Cutchie” Jones tabata konosí komo e gerente, kushiná i kuidadó di e kas di alohamentu.<ref>{{citeer web|url=https://www.revolvy.com/page/Cornelia-Jones|werk=Revolvy.com|titel=Cornelia Jones|datum=|bezochtdatum=2023-01-24}}</ref> Na 1955, Reina Juliana a keda aki.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404311:mpeg21:a0050|auteur=Hartog, J.|werk=[[Amigoe]]|titel=Op reis langs de Bovenwinden II; Guesthouse: stoelen met paarse kussens, en platen aan de muur|datum=16 juni 1954|bezochtdatum=2023-01-24}}</ref> E kas di alohamentu di gobièrnu a pasa den mannan privá na 1964 i despues a sigui komo un hotèl bou di e nòmber Cranston Antique Inn.<ref name="Saba"/> {{Appendix}} ----------- == Cas floria (aanvulling) == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. --------------- {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = Departamento gubernamental | nomber = Monumentenbureau Aruba | imagen = | pais = {{ABW}} | funda = 1 januari 1996 | adres = Schelpstraat 36–38, Oranjestad | director = Raul Gei | obhetivo = | website = }} '''Monumentenbureau Aruba''' ta un departamento gubernamental di Aruba encargá cu ehecucion di e ''Landsverordening Monumenten'' i cu proteccion di patrimonio cultural construí. E institucion a wordo fundá riba 1 di januari 1996 i funha komo e organismo tecnico i instituto di conocemento riba monumentonan na Aruba. == Tarea i funcion == Monumentenbureau ta responsabel pa tur asuntonan general relashoná cu monumentonan. Su tarea prinsipalnan ta inkluí: * prepara i desaroya descripcionnan tecnico pa restauracion di monumentonan * supervisa i guia proyectonan di restauracion * controla i otorga permiso di monumento * duna asesoria tecnico riba conservacion * haci investigacion i documentacion di patrimonio * promove educacion i concienciacion riba monumentonan E departamento ta funha komo e organismo tecnico di gobierno i ta consistí di expertonan den campo di monumentozorg. == Historia == Gobierno di Aruba a institui Monumentenbureau dia 1 di januari 1996 via decreto gubernamental. Su prome director tabata Yvonne Webb-Kock. Inicialmente e departamento a cuminsa su trabou den un espacio chikí na Centro Educativo Cristian na Oranjestad. Poco despues el a muda pa Maria Convent na Dominicanessestraat. Na juni 1997, Monumentenbureau a traslada pa Zoutmanstraat 1. Desde 2001 e departamento ta ubica na Schelpstraat 36–38, Oranjestad. == Posicion den Monumentenzorg == Monumentenbureau forma parti di e structura di ''Monumentenzorg Aruba'', hunto cu Monumentenraad (organo asesor) y [[Monumentenfonds Aruba|Stichting Monumentenfonds Aruba]] (organo financiero i propietario). Tur tres instancia ta cay bou di responsabilidad di e minister encarga cu cultura. == Proyectonan == Entre e proyectonan mas importante realisa pa Monumentenbureau ta: * restauracion di e '''[[Stadhuis di Oranjestad]]''' (1996–1998) * translado i restauracion di [[Casita Geel]]un edificio historico, [[Casita Geel]], for di Caya Grandi pa Weststraat (2000) * restauracion di e '''Compleho Ecury''' * trabounan na e '''Corte di Husticia''' * restauracion di e '''Cas Ceremonial di Gobernador''' Ademas, Monumentenbureau ta traha continuamente riba mantencion i restauracion di diferente edificio historico na Aruba. == Educacion i promocion == Monumentenbureau ta duna gran enfoke na educacion i concienciacion. E ta: * organiza lesnan na scolnan basico, secundario i nivel superior * capacita maestro nan den tema di patrimonio i arquitectura * promove evento manera ''Luna di Monumento'' den luna di september * organisa actividadnan manera ''Paseo Monumental'' Tambe e departamento ta mantene un inventario completo di monumentonan i ta digitalisa informacion historico. == Reconocemento == Na 2021 Monumentenbureau a celebra su 25 aniversario cu diferente actividadnan oficial, inkluyendo encuentro cu e minister di Cultura. == Referensianan == <references> <ref name="noticiacla">''Seroe Colorado community church indica como monumento proteha'', NoticiaCla, 24 november 2016.</ref> <ref name="mb25">''Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario'', 30 maart 2021.</ref> </references> ----------------- {{variante|a}} {{Infobox edificio | nomber = Sociedad Bolivariana di Aruba | pais = {{ABW}} | adres = | piso = | propietario = | status_monumento = | funcion_original = Centro cultural y social | funcion_actual = restaurant }} == Edificio di Sociedad Bolivariana == Loke por worde facilmente describi como un di e edificionan mas bunita ariba e isla a worde dedicá door di Sociedad Bolivariana pa medio di dos ceremonianan cu a tuma lugar dia 16 i 17 di December.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ESSONEWS-1945/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana Ta Inaugura Local Nobo], Aruba Esso News (12 di januari 1945)</ref> Den e Club nobo, un construccion grandi di color roos pa nord di Hotel Strand den vecindario di Oranjestad, e sociedad, cu ta conmemora bida i hechonan di Simon Bolivar, libertador grandi di Sur America, lo tene su actividadnan. Cu ramonan plamá ariba henter Sur America (como tambe den Washington i New York) e ta practica tambe activi¬ dadnan cultural, i ta interesa su mes den drama, musica, i funcionnan en variedad. E ramo di Aruba ta siete aña bieu, i tabata planea e club nobo du¬ rante e ultimo tres anjanan. Un acto prominente den e proyecto ta e sala cu lo provee asiento pa varios cientos di espectadornan. Un encenario grandi cu un telon a worde duná, i tin caseta di cine pa mustra filmnan. E faccion mas notabel di e club ta un biblioteca cu ta contene boekinan Holandes, Spañó, i Ingles, teniendo e distincion di ta Aruba su prome biblioteca publico. Ademas di un compartamento agradabelmente meublá cu stoel i sofanan comodo tin un cuarto di wega, cu mesanan di billar, setnan di schaak, i otro soorto di weganan. Tur dos e salanan aki tin cantinanan. E muraya rond di e edificio ta cera un lugar grandi pa muchanan hunga. E oficialnan di e sociedad ta S. N. Ecury, president, J. G. de Castro, vicepresident, W. A. Goilo, tesorero, Dr. M. T. Marchena, prome secretario, E. Kroon, segundo secretario, Ch. J.'Neme i J. A. Nieuw, comisarionan, i C. Philipszoon, consehero legal. Ceremonianan pa e inauguracion a cuminy.a e atardi di December 16 cu cantamento di e himnonan nacional Holandes i Venezolano i subimento di banderanan, prome cu Gezaghebber Wagemaker a habri e poorta i e huespednan a drenta. Sr. de Castro a tuma palabra, sigui pa Sr. Ecury, Gezaghebber Wagemaker, i Consul Venezolano. E huespednan anto a worde conduci den e edificio. E sociedad a tene un reunion a anochi ey, durante cual W. H. Jolley (kende a origina e idea pa e club) a worde elegi Miembro di Honor. E secretario a lesa acta di e prome reunion cu e sociedad a tene siete anja pasá, sigui pa discursonan pronunciá pa Emilio Henriquez di Corsouw, Consul General Venezolano di Corsouw, Sr. de Hoop, Consulnan di Colombia i Sto. Domingo, i Sr. Jolley, cu a papia den tres lenga. Dia 17 di December e programa a cuminza cu un misa en memoria di Bolivar, despues di cual busto di brons di e Libertador p’adilanti di e Club a worde inaugurá, su ultimo proclamacion a wor¬ de lesá, i kransnan a worde colocá ariba e monumento. Fin di e programa es anochi ey tabata bailenan Holandes, bailenan Spañó bieuw i modemo, i cancionnan. ------ Gran participación en las letras y en la vida cultural en general de la población de Aruba ha Señor don Jorge de Castro, Presidente de la Sociedad Bolivariana, de Aruba, fundador y entusias¬ ta miembro de dicha institución cultural, para cuyo triunfo él ha puesto gran entusiasmo.<ref>https://archive.org/details/BNADIGBUKIARUBIANA1315/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana de Aruba], Souvenir Revista mensuel febr 1946, Rep. Dom.</ref> ejercido la Sociedad Bolivariana, fundada el 10 de agosto del año 1937, a iniciativa del caballero don M. H. Jolly. Gracias al espíritu entusiasta del que concibió en su imaginación la creación de un centro en el cual se rindiera un perenne homenaje al gran Caudillo en cuyo corazón germinó la simiente del ideal libertario que diera la independencia a las repúbli* cas sudamericanas, al mismo tiempo que sirviera de unión y de cenáculo para difundir la cultura en el predio de la bella isla de Aruba, a su llamada no¬ ble respondieron hidalgamente los Sres. H. Parilli, J. J. Portillo, G .A. Kuiperi, L. Villalba, L. G. Leakez, A. Valbuena, J. G. de Castro, S. N. Ecury y T. M. Marchena, quienes con el aludido Sr. M. H. Holly fundaron la hoy brillante Sociedad que hace honor a sus fundadores. Habiendo realizado una fecunda labor cultural con brillante éxito durante los años que siguieron, la sociedad resolvió, en el 1940, la construcción de un edificio, y con este motivo fué designada una Junta de Fábrica, encomendando al Vicepresidente de la Sociedad, Sr. J. G. de Castro, para que la pre¬ sidiera y actuase en todo lo relativo a la construc¬ ción de dicho edificio. La construcción de la obra fué encomendada a los Sres. Petrona & Croes, la que fué realizada bajo la supervisión del Sr. de Castro, quién tuvo a su cargo, además, todo lo concerniente a su equipo y ornamentación y preparativos para su inaugura¬ ción, que tuvo efecto el día 16 de diciembre de 1945, cuando entregó la llave del edificio al entonces Presidente de la Sociedad Bolivariana, Sr. S. N. Ecury. Sólo la perseverancia y el entusiasmo causado por la hermosa idea de llevar adelante los destinos de la Sociedad, pudieron reunir la suma de Fls. 120,000, que costó la construcción del mencionado edificio, cuya cantidad fué obtenida de la manera (Continúa en la pág 42). Acto de la inauguración del magnífico edificio construido por la Sociedad Bolivariana, en Oranjestad, Aruba, y homenaje rendido ? gran Libertador Simón Bolívar, a cuya memoria ¡lustre la Sociedad hizo dedicatoria de un busto situado al frente del nuevo edificio. ----- [[File:Monument Schutterij & Vrijwilligerskorps Aruba 14 38 57 740000.jpeg|thumb|Monumento di guera na Laclé Boulevard, Aruba]] '''Monumento di guera''' na Aruba * 1963 Aruba Lion Club schenkt de Arubaanse gemeenschap een monument voor de gevallenen.<ref>Lions schenken Aruba Monument voorgevallenen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-11-1962, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 12-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461699:mpeg21:p006</ref> Dit geschenk zal bestaan uit een monument voor de gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog en zal geplaatst worden op het pleintje, jreïesren voor de oude ambtswoning van de Amerikaanse consul, aan het einde van de Adriaan Lacléboulevard I Je Oranjestad. {{Appendix}} ---------------------- {{Databox}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} ------------- Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} ------------------------- {{Databox}} '''Plasa Machi Mimi''' ta un marshe di piska antiguo, situa na kosta di [[Kralendijk]], [[Boneiru]]. nl.wiki:'''Plasa Machi Mimi''' is het historisch vismarktgebouw, gelegen aan de zeepromenade in het centrum van [[Kralendijk]], [[Bonaire]]. Vroeger was het overkapte galerijgebouw de plaats waar [[Vis (voeding)|vis]] werd schoongemaakt en verkocht. Dit gebouw wordt nog gebruikt voor de handel in groente en fruit, welke door [[Venezuela|Venezolaanse]] marktlui in barkjes wordt aangevoerd.<ref>{{Citeer web|url=https://www.steden.net/nederland/kralendijk/plasa-machi-mimi/|titel=Plasa Machi Mimi|datum=|werk=Steden.net|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> Het bouwwerk, dat uit 1935 stamt, is in [[Oude Rome|Romeinse]] stijl opgetrokken en is van architectonische waarde. De voormalige vismarkt vertoont gelijkenis met de [[Visbanken (Gouda)|vishal van Gouda]]. == Machi Mimi == Het marktpaviljoen en het voorliggend pleintje werden postuum vernoemd naar ''Machi Mimi'', koosnaam van Bernabé Dominga Everts (Bonaire, 1892-1986). Machi Mimi woonde in [[Antriol]] en droeg als ongehuwd moeder zorg voor haar kinderen. Naast hoedenvlechtster en bakkersmeid was zij vooral bekend als visverkoopster in het vismarktgebouw. Haar foto verscheen in talloze toeristische publicaties en reisgidsen.<ref>{{Citeer web|url=http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|taal=pap|titel=Hendenan di Boneiru: Machi Mimi|werk=Extra Boneriano|datum=9 juni 2020|bezochtdatum=24 augustus 2020|archiefdatum=10 juni 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200610093743/http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|dodeurl=ja}}</ref> == Trivia == In een serie toeristenzegels van de Nederlandse Antillen in juni 1976 uitgegeven werd naar het ontwerp van [[Oscar Ravelo]] de visafslag afgebeeld op een postzegel van 40 cent.<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011017558:mpeg21:a0404|titel=Toeristenzegels|werk=[[Nieuwsblad van het Noorden]]|datum=1976-05-28|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> == Zie ook == * [[Lijst van beschermde monumenten op Bonaire]] <gallery widths="185" heights="200"> Visafslag gebouwtje - 20651557 - RCE.jpg|Plasa Machi Mimi na 1966 Building in Kralendijk on Bonaire near the clear water (13256772864).jpg|Plasa Machi Mimi tijdens restauratie in 2014 </gallery> {{Commonscat|Vismarkt, Bonaire|Plasa Machi Mimi}} {{Coor title dms|12|9|2.2|N|68|16|38.32|W}} NOTES Plasa Machi Mimi ta un dje edifisionan ku ta hala mas atenshon na kosta di Kralendijk. E ta pará na e sitio aki desde 1935, komo lugá na unda tabata bende piská. <ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-18-11-2023%20(1).pdf Plasa Machi Mimi], Boneriano (18 di novèmber 2023)</ref> Dominga Evertsz, kariñosamente yamá Machi Mimi, su nòmber ta mará na e edifisio aki, p’esei tambe e ta karga su nòmber. Gezaghebber Richard (Hensi) Beaujon a laga traha e edifisio aki den arkitektura romano. Promé ku esaki tabatin un lugá di bende piská na un manera improvisá na e sitio na unda Zeezicht Bar Restaurant ta situá aktualmente. Famia piskadó Engelhardt tabata bende piská na e sitio aki. Plasa ta kategorisá komo monumento. Na 2013-2014 a restorá e edifisio aki kompletamente. Piskadónan tabata trese piská pa bende na Playa. Machi Mimi tabata mocha e piskánan i bende ku públiko. Plasa tabata un lugá di enkuentro importante pa hendenan di Boneiru ántes. Aki tabata pasa tambe notisia den tempu ku no tabatin radio ni televishon, ku solamente e korant La Cruz tabata sirkulá serka e pueblo ku tabata lesa papiamentu. No solamente Machi Mimi a bende piská bou di Playa. Un otro bendedó di piská konosí tabata Bèchi Soliana, kasá di Candi 5qs52rgzrx3xpuwopfamnc42ypirq3r 192506 192505 2026-06-02T08:31:42Z Caribiana 8320 192506 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{infobox edificio | variante = c | nomber = Passangrahan The Bottom }} Pasanggrahan The Bottom ta un edifisio históriko situá den e kapital The Bottom na Saba. E tabata originalmente manteni pa e gobièrnu insular komo un kas di huéspet (pasanggrahan), destiná pa alohamentu di ambtenaarnan i bishitantenan ofisial. Historia Manera tabata kustumber riba e islanan di e antiguo Teritorio di Kòrsou, gobièrnu a manda konstruí pensionnan ofisial—konosí komo pasanggrahan—na añanan 1920. E pasanggrahan na Saba tabata sirbi principalmente pa ambtenaarnan biahero, pasobra na e tempu ei no tabatin hotèlnan komersial riba e isla kaminda funshonarionan públiko por a keda. Di bes en kuando, turistanan tambe tabata haña alohamentu den e kas di huéspet, pero esaki tabata posibel solamente ku pèrmit di e Teniente Gobernador.[1] Ademas di e fasilidat na The Bottom, tabatin un di dos pasanggrahan na Windwardside. E edifisio na The Bottom tabata un kas di dos piso, situá den un ambiente montañoso. E piso abou tabata inkluí un sala, biblioteka, komedor i kushina, miéntras ku e kambernan di huéspet tabata situa riba e piso ariba. E parti ariba tabata konta ku un trapi ekstenso i un ekstenshon patras kaminda e bañonan tabata lokalisa.[2] Den añanan 1950, Cornelia “Cutchie” Jones tabata konosí komo e gerente, kushiná i kuidadó di e pasanggrahan.[3] Na 1955, Reina Juliana di Hulanda a keda den e edifisio durante un bishita ofisial na Saba.[4] Na 1964, e kas di huéspet a pasa den mannan privá. Posteriormente, e edifisio a sigui funshoná komo un hotèl bou di e nòmber Cranston Antique Inn.[1] == Nifikashon == Pasanggrahan The Bottom ta un ehèmpel importante di infraestruktura gubernamental di promé siglo 20 riba Saba. E reflehá un periodo den cual gobièrnu mes tabata proveé fasilidatnan di alohamentu, promé ku desaroyo di turismo komersial riba e isla. --------- '''Pasanggrahan The Bottom''' ta un edifisio históriko situá den e kapital, The Bottom, na Saba, ku ántes tabata wòrdu mantené pa e gobiernu insular komo un posada òf hotèl chikitu. == Historia == Manera tabata kustumber riba e islanan di Teritorio di Kòrsou, gobièrnu a konstruí pension, yamá tambe “pasanggrahan,” na Saba den añanan 1920 pa ambtenaarnan biahero. E tempu ei, no tabatin hotèlnan komersial riba e isla kaminda funshonarionan públiko ku tabata bishita Saba por a keda. De bes en kuando, turistanan por a keda den e kasnan di huéspet tambe ku pèrmit di e Teniente Gobernador.<ref name="Saba">{{citeer web|url=https://www.saba-news.com/wp-content/uploads/2014/02/first-guide-complete.pdf|taal=en|auteur=Phanstielh, Natalie & Paul|titel=Saba, the first guidebook|datum=1 juni 1986|bezochtdatum=2023-01-24}}</ref> Ademas di The Bottom, Saba tabatin un di dos pasanggrahan na Windwardside. E kas di huéspet di gobièrnu na The Bottom tabata un edifisio di dos piso situá entre serunan bèrdè. E piso abou tabata muebla ku un sala, biblioteka, komedor i kushina. E kambernan di huéspet tabata situá riba e piso ariba. E piso aki ta konta ku un trapi ekstenso i un ekstenshon patras ku ta kontené e bañonan.<ref>{{citeer web|url=http://www.sabaweb.nl/monuments-saba/index_bestanden/bott-brugman-txt.html|taal=en|auteur=[[Frans Brugman]]|titel=Monuments of Saba|datum=1994|bezochtdatum=2023-01-24|archiefdatum=2019-07-11|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190711203551/http://www.sabaweb.nl/monuments-saba/index_bestanden/bott-brugman-txt.html|dodeurl=ja}}</ref> Den añanan 1950, Cornelia “Cutchie” Jones tabata konosí komo e gerente, kushiná i kuidadó di e kas di alohamentu.<ref>{{citeer web|url=https://www.revolvy.com/page/Cornelia-Jones|werk=Revolvy.com|titel=Cornelia Jones|datum=|bezochtdatum=2023-01-24}}</ref> Na 1955, Reina Juliana a keda aki.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404311:mpeg21:a0050|auteur=Hartog, J.|werk=[[Amigoe]]|titel=Op reis langs de Bovenwinden II; Guesthouse: stoelen met paarse kussens, en platen aan de muur|datum=16 juni 1954|bezochtdatum=2023-01-24}}</ref> E kas di alohamentu di gobièrnu a pasa den mannan privá na 1964 i despues a sigui komo un hotèl bou di e nòmber Cranston Antique Inn.<ref name="Saba"/> {{Appendix}} ----------- == Cas floria (aanvulling) == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. --------------- {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = Departamento gubernamental | nomber = Monumentenbureau Aruba | imagen = | pais = {{ABW}} | funda = 1 januari 1996 | adres = Schelpstraat 36–38, Oranjestad | director = Raul Gei | obhetivo = | website = }} '''Monumentenbureau Aruba''' ta un departamento gubernamental di Aruba encargá cu ehecucion di e ''Landsverordening Monumenten'' i cu proteccion di patrimonio cultural construí. E institucion a wordo fundá riba 1 di januari 1996 i funha komo e organismo tecnico i instituto di conocemento riba monumentonan na Aruba. == Tarea i funcion == Monumentenbureau ta responsabel pa tur asuntonan general relashoná cu monumentonan. Su tarea prinsipalnan ta inkluí: * prepara i desaroya descripcionnan tecnico pa restauracion di monumentonan * supervisa i guia proyectonan di restauracion * controla i otorga permiso di monumento * duna asesoria tecnico riba conservacion * haci investigacion i documentacion di patrimonio * promove educacion i concienciacion riba monumentonan E departamento ta funha komo e organismo tecnico di gobierno i ta consistí di expertonan den campo di monumentozorg. == Historia == Gobierno di Aruba a institui Monumentenbureau dia 1 di januari 1996 via decreto gubernamental. Su prome director tabata Yvonne Webb-Kock. Inicialmente e departamento a cuminsa su trabou den un espacio chikí na Centro Educativo Cristian na Oranjestad. Poco despues el a muda pa Maria Convent na Dominicanessestraat. Na juni 1997, Monumentenbureau a traslada pa Zoutmanstraat 1. Desde 2001 e departamento ta ubica na Schelpstraat 36–38, Oranjestad. == Posicion den Monumentenzorg == Monumentenbureau forma parti di e structura di ''Monumentenzorg Aruba'', hunto cu Monumentenraad (organo asesor) y [[Monumentenfonds Aruba|Stichting Monumentenfonds Aruba]] (organo financiero i propietario). Tur tres instancia ta cay bou di responsabilidad di e minister encarga cu cultura. == Proyectonan == Entre e proyectonan mas importante realisa pa Monumentenbureau ta: * restauracion di e '''[[Stadhuis di Oranjestad]]''' (1996–1998) * translado i restauracion di [[Casita Geel]]un edificio historico, [[Casita Geel]], for di Caya Grandi pa Weststraat (2000) * restauracion di e '''Compleho Ecury''' * trabounan na e '''Corte di Husticia''' * restauracion di e '''Cas Ceremonial di Gobernador''' Ademas, Monumentenbureau ta traha continuamente riba mantencion i restauracion di diferente edificio historico na Aruba. == Educacion i promocion == Monumentenbureau ta duna gran enfoke na educacion i concienciacion. E ta: * organiza lesnan na scolnan basico, secundario i nivel superior * capacita maestro nan den tema di patrimonio i arquitectura * promove evento manera ''Luna di Monumento'' den luna di september * organisa actividadnan manera ''Paseo Monumental'' Tambe e departamento ta mantene un inventario completo di monumentonan i ta digitalisa informacion historico. == Reconocemento == Na 2021 Monumentenbureau a celebra su 25 aniversario cu diferente actividadnan oficial, inkluyendo encuentro cu e minister di Cultura. == Referensianan == <references> <ref name="noticiacla">''Seroe Colorado community church indica como monumento proteha'', NoticiaCla, 24 november 2016.</ref> <ref name="mb25">''Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario'', 30 maart 2021.</ref> </references> ----------------- {{variante|a}} {{Infobox edificio | nomber = Sociedad Bolivariana di Aruba | pais = {{ABW}} | adres = | piso = | propietario = | status_monumento = | funcion_original = Centro cultural y social | funcion_actual = restaurant }} == Edificio di Sociedad Bolivariana == Loke por worde facilmente describi como un di e edificionan mas bunita ariba e isla a worde dedicá door di Sociedad Bolivariana pa medio di dos ceremonianan cu a tuma lugar dia 16 i 17 di December.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ESSONEWS-1945/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana Ta Inaugura Local Nobo], Aruba Esso News (12 di januari 1945)</ref> Den e Club nobo, un construccion grandi di color roos pa nord di Hotel Strand den vecindario di Oranjestad, e sociedad, cu ta conmemora bida i hechonan di Simon Bolivar, libertador grandi di Sur America, lo tene su actividadnan. Cu ramonan plamá ariba henter Sur America (como tambe den Washington i New York) e ta practica tambe activi¬ dadnan cultural, i ta interesa su mes den drama, musica, i funcionnan en variedad. E ramo di Aruba ta siete aña bieu, i tabata planea e club nobo du¬ rante e ultimo tres anjanan. Un acto prominente den e proyecto ta e sala cu lo provee asiento pa varios cientos di espectadornan. Un encenario grandi cu un telon a worde duná, i tin caseta di cine pa mustra filmnan. E faccion mas notabel di e club ta un biblioteca cu ta contene boekinan Holandes, Spañó, i Ingles, teniendo e distincion di ta Aruba su prome biblioteca publico. Ademas di un compartamento agradabelmente meublá cu stoel i sofanan comodo tin un cuarto di wega, cu mesanan di billar, setnan di schaak, i otro soorto di weganan. Tur dos e salanan aki tin cantinanan. E muraya rond di e edificio ta cera un lugar grandi pa muchanan hunga. E oficialnan di e sociedad ta S. N. Ecury, president, J. G. de Castro, vicepresident, W. A. Goilo, tesorero, Dr. M. T. Marchena, prome secretario, E. Kroon, segundo secretario, Ch. J.'Neme i J. A. Nieuw, comisarionan, i C. Philipszoon, consehero legal. Ceremonianan pa e inauguracion a cuminy.a e atardi di December 16 cu cantamento di e himnonan nacional Holandes i Venezolano i subimento di banderanan, prome cu Gezaghebber Wagemaker a habri e poorta i e huespednan a drenta. Sr. de Castro a tuma palabra, sigui pa Sr. Ecury, Gezaghebber Wagemaker, i Consul Venezolano. E huespednan anto a worde conduci den e edificio. E sociedad a tene un reunion a anochi ey, durante cual W. H. Jolley (kende a origina e idea pa e club) a worde elegi Miembro di Honor. E secretario a lesa acta di e prome reunion cu e sociedad a tene siete anja pasá, sigui pa discursonan pronunciá pa Emilio Henriquez di Corsouw, Consul General Venezolano di Corsouw, Sr. de Hoop, Consulnan di Colombia i Sto. Domingo, i Sr. Jolley, cu a papia den tres lenga. Dia 17 di December e programa a cuminza cu un misa en memoria di Bolivar, despues di cual busto di brons di e Libertador p’adilanti di e Club a worde inaugurá, su ultimo proclamacion a wor¬ de lesá, i kransnan a worde colocá ariba e monumento. Fin di e programa es anochi ey tabata bailenan Holandes, bailenan Spañó bieuw i modemo, i cancionnan. ------ Gran participación en las letras y en la vida cultural en general de la población de Aruba ha Señor don Jorge de Castro, Presidente de la Sociedad Bolivariana, de Aruba, fundador y entusias¬ ta miembro de dicha institución cultural, para cuyo triunfo él ha puesto gran entusiasmo.<ref>https://archive.org/details/BNADIGBUKIARUBIANA1315/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana de Aruba], Souvenir Revista mensuel febr 1946, Rep. Dom.</ref> ejercido la Sociedad Bolivariana, fundada el 10 de agosto del año 1937, a iniciativa del caballero don M. H. Jolly. Gracias al espíritu entusiasta del que concibió en su imaginación la creación de un centro en el cual se rindiera un perenne homenaje al gran Caudillo en cuyo corazón germinó la simiente del ideal libertario que diera la independencia a las repúbli* cas sudamericanas, al mismo tiempo que sirviera de unión y de cenáculo para difundir la cultura en el predio de la bella isla de Aruba, a su llamada no¬ ble respondieron hidalgamente los Sres. H. Parilli, J. J. Portillo, G .A. Kuiperi, L. Villalba, L. G. Leakez, A. Valbuena, J. G. de Castro, S. N. Ecury y T. M. Marchena, quienes con el aludido Sr. M. H. Holly fundaron la hoy brillante Sociedad que hace honor a sus fundadores. Habiendo realizado una fecunda labor cultural con brillante éxito durante los años que siguieron, la sociedad resolvió, en el 1940, la construcción de un edificio, y con este motivo fué designada una Junta de Fábrica, encomendando al Vicepresidente de la Sociedad, Sr. J. G. de Castro, para que la pre¬ sidiera y actuase en todo lo relativo a la construc¬ ción de dicho edificio. La construcción de la obra fué encomendada a los Sres. Petrona & Croes, la que fué realizada bajo la supervisión del Sr. de Castro, quién tuvo a su cargo, además, todo lo concerniente a su equipo y ornamentación y preparativos para su inaugura¬ ción, que tuvo efecto el día 16 de diciembre de 1945, cuando entregó la llave del edificio al entonces Presidente de la Sociedad Bolivariana, Sr. S. N. Ecury. Sólo la perseverancia y el entusiasmo causado por la hermosa idea de llevar adelante los destinos de la Sociedad, pudieron reunir la suma de Fls. 120,000, que costó la construcción del mencionado edificio, cuya cantidad fué obtenida de la manera (Continúa en la pág 42). Acto de la inauguración del magnífico edificio construido por la Sociedad Bolivariana, en Oranjestad, Aruba, y homenaje rendido ? gran Libertador Simón Bolívar, a cuya memoria ¡lustre la Sociedad hizo dedicatoria de un busto situado al frente del nuevo edificio. ----- [[File:Monument Schutterij & Vrijwilligerskorps Aruba 14 38 57 740000.jpeg|thumb|Monumento di guera na Laclé Boulevard, Aruba]] '''Monumento di guera''' na Aruba * 1963 Aruba Lion Club schenkt de Arubaanse gemeenschap een monument voor de gevallenen.<ref>Lions schenken Aruba Monument voorgevallenen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-11-1962, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 12-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461699:mpeg21:p006</ref> Dit geschenk zal bestaan uit een monument voor de gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog en zal geplaatst worden op het pleintje, jreïesren voor de oude ambtswoning van de Amerikaanse consul, aan het einde van de Adriaan Lacléboulevard I Je Oranjestad. {{Appendix}} ---------------------- {{Databox}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} ------------- Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} ------------------------- {{Databox}} '''Plasa Machi Mimi''' ta un marshe di piska antiguo, situa na kosta di [[Kralendijk]], [[Boneiru]]. nl.wiki:'''Plasa Machi Mimi''' is het historisch vismarktgebouw, gelegen aan de zeepromenade in het centrum van [[Kralendijk]], [[Bonaire]]. Vroeger was het overkapte galerijgebouw de plaats waar [[Vis (voeding)|vis]] werd schoongemaakt en verkocht. Dit gebouw wordt nog gebruikt voor de handel in groente en fruit, welke door [[Venezuela|Venezolaanse]] marktlui in barkjes wordt aangevoerd.<ref>{{Citeer web|url=https://www.steden.net/nederland/kralendijk/plasa-machi-mimi/|titel=Plasa Machi Mimi|datum=|werk=Steden.net|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> Het bouwwerk, dat uit 1935 stamt, is in [[Oude Rome|Romeinse]] stijl opgetrokken en is van architectonische waarde. De voormalige vismarkt vertoont gelijkenis met de [[Visbanken (Gouda)|vishal van Gouda]]. == Machi Mimi == Het marktpaviljoen en het voorliggend pleintje werden postuum vernoemd naar ''Machi Mimi'', koosnaam van Bernabé Dominga Everts (Bonaire, 1892-1986). Machi Mimi woonde in [[Antriol]] en droeg als ongehuwd moeder zorg voor haar kinderen. Naast hoedenvlechtster en bakkersmeid was zij vooral bekend als visverkoopster in het vismarktgebouw. Haar foto verscheen in talloze toeristische publicaties en reisgidsen.<ref>{{Citeer web|url=http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|taal=pap|titel=Hendenan di Boneiru: Machi Mimi|werk=Extra Boneriano|datum=9 juni 2020|bezochtdatum=24 augustus 2020|archiefdatum=10 juni 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200610093743/http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|dodeurl=ja}}</ref> == Trivia == In een serie toeristenzegels van de Nederlandse Antillen in juni 1976 uitgegeven werd naar het ontwerp van [[Oscar Ravelo]] de visafslag afgebeeld op een postzegel van 40 cent.<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011017558:mpeg21:a0404|titel=Toeristenzegels|werk=[[Nieuwsblad van het Noorden]]|datum=1976-05-28|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> == Zie ook == * [[Lijst van beschermde monumenten op Bonaire]] <gallery widths="185" heights="200"> Visafslag gebouwtje - 20651557 - RCE.jpg|Plasa Machi Mimi na 1966 Building in Kralendijk on Bonaire near the clear water (13256772864).jpg|Plasa Machi Mimi tijdens restauratie in 2014 </gallery> {{Commonscat|Vismarkt, Bonaire|Plasa Machi Mimi}} {{Coor title dms|12|9|2.2|N|68|16|38.32|W}} NOTES Plasa Machi Mimi ta un dje edifisionan ku ta hala mas atenshon na kosta di Kralendijk. E ta pará na e sitio aki desde 1935, komo lugá na unda tabata bende piská. <ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-18-11-2023%20(1).pdf Plasa Machi Mimi], Boneriano (18 di novèmber 2023)</ref> Dominga Evertsz, kariñosamente yamá Machi Mimi, su nòmber ta mará na e edifisio aki, p’esei tambe e ta karga su nòmber. Gezaghebber Richard (Hensi) Beaujon a laga traha e edifisio aki den arkitektura romano. Promé ku esaki tabatin un lugá di bende piská na un manera improvisá na e sitio na unda Zeezicht Bar Restaurant ta situá aktualmente. Famia piskadó Engelhardt tabata bende piská na e sitio aki. Plasa ta kategorisá komo monumento. Na 2013-2014 a restorá e edifisio aki kompletamente. Piskadónan tabata trese piská pa bende na Playa. Machi Mimi tabata mocha e piskánan i bende ku públiko. Plasa tabata un lugá di enkuentro importante pa hendenan di Boneiru ántes. Aki tabata pasa tambe notisia den tempu ku no tabatin radio ni televishon, ku solamente e korant La Cruz tabata sirkulá serka e pueblo ku tabata lesa papiamentu. No solamente Machi Mimi a bende piská bou di Playa. Un otro bendedó di piská konosí tabata Bèchi Soliana, kasá di Candi ljrx4yu847krk0l6jpgss2d4edc9v1p 192507 192506 2026-06-02T08:33:22Z Caribiana 8320 192507 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{infobox edificio | variante = c | nomber = Passangrahan The Bottom }} '''Pasanggrahan The Bottom''' ta un edifisio históriko situá den e [[kapital]] The Bottom na [[Saba]]. E tabata originalmente wordu mantene pa e gobièrnu insular komo un kas di huéspet (pasanggrahan), destiná pa alohamentu di amtenar i bishitantenan ofisial. == Historia == Manera tabata kustumber riba e islanan di e antiguo Teritorio di Kòrsou, gobièrnu a manda konstruí pensionnan ofisial—konosí komo pasanggrahan—na añanan 1920. E pasanggrahan na Saba tabata sirbi principalmente pa ambtenaarnan biahero, pasobra na e tempu ei no tabatin hotèlnan komersial riba e isla kaminda funshonarionan públiko por a keda. Di bes en kuando, turistanan tambe tabata haña alohamentu den e kas di huéspet, pero esaki tabata posibel solamente ku pèrmit di e Teniente Gobernador.[1] Ademas di e fasilidat na The Bottom, tabatin un di dos pasanggrahan na Windwardside. E edifisio na The Bottom tabata un kas di dos piso, situá den un ambiente montañoso. E piso abou tabata inkluí un sala, biblioteka, komedor i kushina, miéntras ku e kambernan di huéspet tabata situa riba e piso ariba. E parti ariba tabata konta ku un trapi ekstenso i un ekstenshon patras kaminda e bañonan tabata lokalisa.[2] Den añanan 1950, Cornelia “Cutchie” Jones tabata konosí komo e gerente, kushiná i kuidadó di e pasanggrahan.[3] Na 1955, Reina Juliana di Hulanda a keda den e edifisio durante un bishita ofisial na Saba.[4] Na 1964, e kas di huéspet a pasa den mannan privá. Posteriormente, e edifisio a sigui funshoná komo un hotèl bou di e nòmber Cranston Antique Inn.[1] == Nifikashon == Pasanggrahan The Bottom ta un ehèmpel importante di infraestruktura gubernamental di promé siglo 20 riba Saba. E reflehá un periodo den cual gobièrnu mes tabata proveé fasilidatnan di alohamentu, promé ku desaroyo di turismo komersial riba e isla. --------- '''Pasanggrahan The Bottom''' ta un edifisio históriko situá den e kapital, The Bottom, na Saba, ku ántes tabata wòrdu mantené pa e gobiernu insular komo un posada òf hotèl chikitu. == Historia == Manera tabata kustumber riba e islanan di Teritorio di Kòrsou, gobièrnu a konstruí pension, yamá tambe “pasanggrahan,” na Saba den añanan 1920 pa ambtenaarnan biahero. E tempu ei, no tabatin hotèlnan komersial riba e isla kaminda funshonarionan públiko ku tabata bishita Saba por a keda. De bes en kuando, turistanan por a keda den e kasnan di huéspet tambe ku pèrmit di e Teniente Gobernador.<ref name="Saba">{{citeer web|url=https://www.saba-news.com/wp-content/uploads/2014/02/first-guide-complete.pdf|taal=en|auteur=Phanstielh, Natalie & Paul|titel=Saba, the first guidebook|datum=1 juni 1986|bezochtdatum=2023-01-24}}</ref> Ademas di The Bottom, Saba tabatin un di dos pasanggrahan na Windwardside. E kas di huéspet di gobièrnu na The Bottom tabata un edifisio di dos piso situá entre serunan bèrdè. E piso abou tabata muebla ku un sala, biblioteka, komedor i kushina. E kambernan di huéspet tabata situá riba e piso ariba. E piso aki ta konta ku un trapi ekstenso i un ekstenshon patras ku ta kontené e bañonan.<ref>{{citeer web|url=http://www.sabaweb.nl/monuments-saba/index_bestanden/bott-brugman-txt.html|taal=en|auteur=[[Frans Brugman]]|titel=Monuments of Saba|datum=1994|bezochtdatum=2023-01-24|archiefdatum=2019-07-11|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190711203551/http://www.sabaweb.nl/monuments-saba/index_bestanden/bott-brugman-txt.html|dodeurl=ja}}</ref> Den añanan 1950, Cornelia “Cutchie” Jones tabata konosí komo e gerente, kushiná i kuidadó di e kas di alohamentu.<ref>{{citeer web|url=https://www.revolvy.com/page/Cornelia-Jones|werk=Revolvy.com|titel=Cornelia Jones|datum=|bezochtdatum=2023-01-24}}</ref> Na 1955, Reina Juliana a keda aki.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404311:mpeg21:a0050|auteur=Hartog, J.|werk=[[Amigoe]]|titel=Op reis langs de Bovenwinden II; Guesthouse: stoelen met paarse kussens, en platen aan de muur|datum=16 juni 1954|bezochtdatum=2023-01-24}}</ref> E kas di alohamentu di gobièrnu a pasa den mannan privá na 1964 i despues a sigui komo un hotèl bou di e nòmber Cranston Antique Inn.<ref name="Saba"/> {{Appendix}} ----------- == Cas floria (aanvulling) == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. --------------- {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = Departamento gubernamental | nomber = Monumentenbureau Aruba | imagen = | pais = {{ABW}} | funda = 1 januari 1996 | adres = Schelpstraat 36–38, Oranjestad | director = Raul Gei | obhetivo = | website = }} '''Monumentenbureau Aruba''' ta un departamento gubernamental di Aruba encargá cu ehecucion di e ''Landsverordening Monumenten'' i cu proteccion di patrimonio cultural construí. E institucion a wordo fundá riba 1 di januari 1996 i funha komo e organismo tecnico i instituto di conocemento riba monumentonan na Aruba. == Tarea i funcion == Monumentenbureau ta responsabel pa tur asuntonan general relashoná cu monumentonan. Su tarea prinsipalnan ta inkluí: * prepara i desaroya descripcionnan tecnico pa restauracion di monumentonan * supervisa i guia proyectonan di restauracion * controla i otorga permiso di monumento * duna asesoria tecnico riba conservacion * haci investigacion i documentacion di patrimonio * promove educacion i concienciacion riba monumentonan E departamento ta funha komo e organismo tecnico di gobierno i ta consistí di expertonan den campo di monumentozorg. == Historia == Gobierno di Aruba a institui Monumentenbureau dia 1 di januari 1996 via decreto gubernamental. Su prome director tabata Yvonne Webb-Kock. Inicialmente e departamento a cuminsa su trabou den un espacio chikí na Centro Educativo Cristian na Oranjestad. Poco despues el a muda pa Maria Convent na Dominicanessestraat. Na juni 1997, Monumentenbureau a traslada pa Zoutmanstraat 1. Desde 2001 e departamento ta ubica na Schelpstraat 36–38, Oranjestad. == Posicion den Monumentenzorg == Monumentenbureau forma parti di e structura di ''Monumentenzorg Aruba'', hunto cu Monumentenraad (organo asesor) y [[Monumentenfonds Aruba|Stichting Monumentenfonds Aruba]] (organo financiero i propietario). Tur tres instancia ta cay bou di responsabilidad di e minister encarga cu cultura. == Proyectonan == Entre e proyectonan mas importante realisa pa Monumentenbureau ta: * restauracion di e '''[[Stadhuis di Oranjestad]]''' (1996–1998) * translado i restauracion di [[Casita Geel]]un edificio historico, [[Casita Geel]], for di Caya Grandi pa Weststraat (2000) * restauracion di e '''Compleho Ecury''' * trabounan na e '''Corte di Husticia''' * restauracion di e '''Cas Ceremonial di Gobernador''' Ademas, Monumentenbureau ta traha continuamente riba mantencion i restauracion di diferente edificio historico na Aruba. == Educacion i promocion == Monumentenbureau ta duna gran enfoke na educacion i concienciacion. E ta: * organiza lesnan na scolnan basico, secundario i nivel superior * capacita maestro nan den tema di patrimonio i arquitectura * promove evento manera ''Luna di Monumento'' den luna di september * organisa actividadnan manera ''Paseo Monumental'' Tambe e departamento ta mantene un inventario completo di monumentonan i ta digitalisa informacion historico. == Reconocemento == Na 2021 Monumentenbureau a celebra su 25 aniversario cu diferente actividadnan oficial, inkluyendo encuentro cu e minister di Cultura. == Referensianan == <references> <ref name="noticiacla">''Seroe Colorado community church indica como monumento proteha'', NoticiaCla, 24 november 2016.</ref> <ref name="mb25">''Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario'', 30 maart 2021.</ref> </references> ----------------- {{variante|a}} {{Infobox edificio | nomber = Sociedad Bolivariana di Aruba | pais = {{ABW}} | adres = | piso = | propietario = | status_monumento = | funcion_original = Centro cultural y social | funcion_actual = restaurant }} == Edificio di Sociedad Bolivariana == Loke por worde facilmente describi como un di e edificionan mas bunita ariba e isla a worde dedicá door di Sociedad Bolivariana pa medio di dos ceremonianan cu a tuma lugar dia 16 i 17 di December.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ESSONEWS-1945/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana Ta Inaugura Local Nobo], Aruba Esso News (12 di januari 1945)</ref> Den e Club nobo, un construccion grandi di color roos pa nord di Hotel Strand den vecindario di Oranjestad, e sociedad, cu ta conmemora bida i hechonan di Simon Bolivar, libertador grandi di Sur America, lo tene su actividadnan. Cu ramonan plamá ariba henter Sur America (como tambe den Washington i New York) e ta practica tambe activi¬ dadnan cultural, i ta interesa su mes den drama, musica, i funcionnan en variedad. E ramo di Aruba ta siete aña bieu, i tabata planea e club nobo du¬ rante e ultimo tres anjanan. Un acto prominente den e proyecto ta e sala cu lo provee asiento pa varios cientos di espectadornan. Un encenario grandi cu un telon a worde duná, i tin caseta di cine pa mustra filmnan. E faccion mas notabel di e club ta un biblioteca cu ta contene boekinan Holandes, Spañó, i Ingles, teniendo e distincion di ta Aruba su prome biblioteca publico. Ademas di un compartamento agradabelmente meublá cu stoel i sofanan comodo tin un cuarto di wega, cu mesanan di billar, setnan di schaak, i otro soorto di weganan. Tur dos e salanan aki tin cantinanan. E muraya rond di e edificio ta cera un lugar grandi pa muchanan hunga. E oficialnan di e sociedad ta S. N. Ecury, president, J. G. de Castro, vicepresident, W. A. Goilo, tesorero, Dr. M. T. Marchena, prome secretario, E. Kroon, segundo secretario, Ch. J.'Neme i J. A. Nieuw, comisarionan, i C. Philipszoon, consehero legal. Ceremonianan pa e inauguracion a cuminy.a e atardi di December 16 cu cantamento di e himnonan nacional Holandes i Venezolano i subimento di banderanan, prome cu Gezaghebber Wagemaker a habri e poorta i e huespednan a drenta. Sr. de Castro a tuma palabra, sigui pa Sr. Ecury, Gezaghebber Wagemaker, i Consul Venezolano. E huespednan anto a worde conduci den e edificio. E sociedad a tene un reunion a anochi ey, durante cual W. H. Jolley (kende a origina e idea pa e club) a worde elegi Miembro di Honor. E secretario a lesa acta di e prome reunion cu e sociedad a tene siete anja pasá, sigui pa discursonan pronunciá pa Emilio Henriquez di Corsouw, Consul General Venezolano di Corsouw, Sr. de Hoop, Consulnan di Colombia i Sto. Domingo, i Sr. Jolley, cu a papia den tres lenga. Dia 17 di December e programa a cuminza cu un misa en memoria di Bolivar, despues di cual busto di brons di e Libertador p’adilanti di e Club a worde inaugurá, su ultimo proclamacion a wor¬ de lesá, i kransnan a worde colocá ariba e monumento. Fin di e programa es anochi ey tabata bailenan Holandes, bailenan Spañó bieuw i modemo, i cancionnan. ------ Gran participación en las letras y en la vida cultural en general de la población de Aruba ha Señor don Jorge de Castro, Presidente de la Sociedad Bolivariana, de Aruba, fundador y entusias¬ ta miembro de dicha institución cultural, para cuyo triunfo él ha puesto gran entusiasmo.<ref>https://archive.org/details/BNADIGBUKIARUBIANA1315/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana de Aruba], Souvenir Revista mensuel febr 1946, Rep. Dom.</ref> ejercido la Sociedad Bolivariana, fundada el 10 de agosto del año 1937, a iniciativa del caballero don M. H. Jolly. Gracias al espíritu entusiasta del que concibió en su imaginación la creación de un centro en el cual se rindiera un perenne homenaje al gran Caudillo en cuyo corazón germinó la simiente del ideal libertario que diera la independencia a las repúbli* cas sudamericanas, al mismo tiempo que sirviera de unión y de cenáculo para difundir la cultura en el predio de la bella isla de Aruba, a su llamada no¬ ble respondieron hidalgamente los Sres. H. Parilli, J. J. Portillo, G .A. Kuiperi, L. Villalba, L. G. Leakez, A. Valbuena, J. G. de Castro, S. N. Ecury y T. M. Marchena, quienes con el aludido Sr. M. H. Holly fundaron la hoy brillante Sociedad que hace honor a sus fundadores. Habiendo realizado una fecunda labor cultural con brillante éxito durante los años que siguieron, la sociedad resolvió, en el 1940, la construcción de un edificio, y con este motivo fué designada una Junta de Fábrica, encomendando al Vicepresidente de la Sociedad, Sr. J. G. de Castro, para que la pre¬ sidiera y actuase en todo lo relativo a la construc¬ ción de dicho edificio. La construcción de la obra fué encomendada a los Sres. Petrona & Croes, la que fué realizada bajo la supervisión del Sr. de Castro, quién tuvo a su cargo, además, todo lo concerniente a su equipo y ornamentación y preparativos para su inaugura¬ ción, que tuvo efecto el día 16 de diciembre de 1945, cuando entregó la llave del edificio al entonces Presidente de la Sociedad Bolivariana, Sr. S. N. Ecury. Sólo la perseverancia y el entusiasmo causado por la hermosa idea de llevar adelante los destinos de la Sociedad, pudieron reunir la suma de Fls. 120,000, que costó la construcción del mencionado edificio, cuya cantidad fué obtenida de la manera (Continúa en la pág 42). Acto de la inauguración del magnífico edificio construido por la Sociedad Bolivariana, en Oranjestad, Aruba, y homenaje rendido ? gran Libertador Simón Bolívar, a cuya memoria ¡lustre la Sociedad hizo dedicatoria de un busto situado al frente del nuevo edificio. ----- [[File:Monument Schutterij & Vrijwilligerskorps Aruba 14 38 57 740000.jpeg|thumb|Monumento di guera na Laclé Boulevard, Aruba]] '''Monumento di guera''' na Aruba * 1963 Aruba Lion Club schenkt de Arubaanse gemeenschap een monument voor de gevallenen.<ref>Lions schenken Aruba Monument voorgevallenen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-11-1962, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 12-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461699:mpeg21:p006</ref> Dit geschenk zal bestaan uit een monument voor de gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog en zal geplaatst worden op het pleintje, jreïesren voor de oude ambtswoning van de Amerikaanse consul, aan het einde van de Adriaan Lacléboulevard I Je Oranjestad. {{Appendix}} ---------------------- {{Databox}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} ------------- Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} ------------------------- {{Databox}} '''Plasa Machi Mimi''' ta un marshe di piska antiguo, situa na kosta di [[Kralendijk]], [[Boneiru]]. nl.wiki:'''Plasa Machi Mimi''' is het historisch vismarktgebouw, gelegen aan de zeepromenade in het centrum van [[Kralendijk]], [[Bonaire]]. Vroeger was het overkapte galerijgebouw de plaats waar [[Vis (voeding)|vis]] werd schoongemaakt en verkocht. Dit gebouw wordt nog gebruikt voor de handel in groente en fruit, welke door [[Venezuela|Venezolaanse]] marktlui in barkjes wordt aangevoerd.<ref>{{Citeer web|url=https://www.steden.net/nederland/kralendijk/plasa-machi-mimi/|titel=Plasa Machi Mimi|datum=|werk=Steden.net|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> Het bouwwerk, dat uit 1935 stamt, is in [[Oude Rome|Romeinse]] stijl opgetrokken en is van architectonische waarde. De voormalige vismarkt vertoont gelijkenis met de [[Visbanken (Gouda)|vishal van Gouda]]. == Machi Mimi == Het marktpaviljoen en het voorliggend pleintje werden postuum vernoemd naar ''Machi Mimi'', koosnaam van Bernabé Dominga Everts (Bonaire, 1892-1986). Machi Mimi woonde in [[Antriol]] en droeg als ongehuwd moeder zorg voor haar kinderen. Naast hoedenvlechtster en bakkersmeid was zij vooral bekend als visverkoopster in het vismarktgebouw. Haar foto verscheen in talloze toeristische publicaties en reisgidsen.<ref>{{Citeer web|url=http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|taal=pap|titel=Hendenan di Boneiru: Machi Mimi|werk=Extra Boneriano|datum=9 juni 2020|bezochtdatum=24 augustus 2020|archiefdatum=10 juni 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200610093743/http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|dodeurl=ja}}</ref> == Trivia == In een serie toeristenzegels van de Nederlandse Antillen in juni 1976 uitgegeven werd naar het ontwerp van [[Oscar Ravelo]] de visafslag afgebeeld op een postzegel van 40 cent.<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011017558:mpeg21:a0404|titel=Toeristenzegels|werk=[[Nieuwsblad van het Noorden]]|datum=1976-05-28|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> == Zie ook == * [[Lijst van beschermde monumenten op Bonaire]] <gallery widths="185" heights="200"> Visafslag gebouwtje - 20651557 - RCE.jpg|Plasa Machi Mimi na 1966 Building in Kralendijk on Bonaire near the clear water (13256772864).jpg|Plasa Machi Mimi tijdens restauratie in 2014 </gallery> {{Commonscat|Vismarkt, Bonaire|Plasa Machi Mimi}} {{Coor title dms|12|9|2.2|N|68|16|38.32|W}} NOTES Plasa Machi Mimi ta un dje edifisionan ku ta hala mas atenshon na kosta di Kralendijk. E ta pará na e sitio aki desde 1935, komo lugá na unda tabata bende piská. <ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-18-11-2023%20(1).pdf Plasa Machi Mimi], Boneriano (18 di novèmber 2023)</ref> Dominga Evertsz, kariñosamente yamá Machi Mimi, su nòmber ta mará na e edifisio aki, p’esei tambe e ta karga su nòmber. Gezaghebber Richard (Hensi) Beaujon a laga traha e edifisio aki den arkitektura romano. Promé ku esaki tabatin un lugá di bende piská na un manera improvisá na e sitio na unda Zeezicht Bar Restaurant ta situá aktualmente. Famia piskadó Engelhardt tabata bende piská na e sitio aki. Plasa ta kategorisá komo monumento. Na 2013-2014 a restorá e edifisio aki kompletamente. Piskadónan tabata trese piská pa bende na Playa. Machi Mimi tabata mocha e piskánan i bende ku públiko. Plasa tabata un lugá di enkuentro importante pa hendenan di Boneiru ántes. Aki tabata pasa tambe notisia den tempu ku no tabatin radio ni televishon, ku solamente e korant La Cruz tabata sirkulá serka e pueblo ku tabata lesa papiamentu. No solamente Machi Mimi a bende piská bou di Playa. Un otro bendedó di piská konosí tabata Bèchi Soliana, kasá di Candi 318z2vl45pbzftg23b3c54qclnjlhp2 192508 192507 2026-06-02T08:43:17Z Caribiana 8320 192508 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{infobox edificio | variante = c | nomber = Passangrahan The Bottom }} '''Pasanggrahan The Bottom''' ([[hulandes]]: Gouvernementslogeergebouw) ta un edifisio históriko situá den e [[kapital]] The Bottom na [[Saba]]. E tabata originalmente wordu mantene pa e gobièrnu insular komo un kas di huéspet (pasanggrahan), destiná pa alohamentu di amtenar i bishitantenan ofisial. == Historia == Manera tabata kustumber riba e islanan di e antiguo Teritorio di Kòrsou, gobièrnu a manda konstruí pensionnan ofisial—konosí komo pasanggrahan—na añanan 1920. E pasanggrahan na Saba tabata sirbi principalmente pa ambtenaarnan biahero, pasobra na e tempu ei no tabatin hotèlnan komersial riba e isla kaminda funshonarionan públiko por a keda. Di bes en kuando, turistanan tambe tabata haña alohamentu den e kas di huéspet, pero esaki tabata posibel solamente ku pèrmit di e Teniente Gobernador.[1] Ademas di e fasilidat na The Bottom, tabatin un di dos pasanggrahan na Windwardside. E edifisio na The Bottom tabata un kas di dos piso, situá den un ambiente montañoso. E piso abou tabata inkluí un sala, biblioteka, komedor i kushina, miéntras ku e kambernan di huéspet tabata situa riba e piso ariba. E parti ariba tabata konta ku un trapi ekstenso i un ekstenshon patras kaminda e bañonan tabata lokalisa.[2] Estilo Saban: E struktura ta reflehá e arkitektura estilo sabano. E ta konta ku e estétika tipico di e isla: fachadanan di palu blanku, grabashonnan di palu dekorativo di “gingerbread” rònt di e porchnan, i un dak skerpi, pintá kòrá. Saban Style: The structure reflects quintessential Saban vernacular architecture. It features the island’s signature aesthetic: white wooden clapboard facades, decorative "gingerbread" wood carvings around the porches, and a steeply pitched, red-painted roof.<ref></ref> Den añanan 1950, Cornelia “Cutchie” Jones tabata konosí komo e gerente, kushiná i kuidadó di e pasanggrahan.[3] Na 1955, Reina Juliana di Hulanda a keda den e edifisio durante un bishita ofisial na Saba.[4] Na 1964, e kas di huéspet a pasa den mannan privá. Posteriormente, e edifisio a sigui funshoná komo un hotèl bou di e nòmber Cranston Antique Inn.[1] == Nifikashon == Pasanggrahan The Bottom ta un ehèmpel importante di infraestruktura gubernamental di promé siglo 20 riba Saba. E reflehá un periodo den cual gobièrnu mes tabata proveé fasilidatnan di alohamentu, promé ku desaroyo di turismo komersial riba e isla. --------- '''Pasanggrahan The Bottom''' ta un edifisio históriko situá den e kapital, The Bottom, na Saba, ku ántes tabata wòrdu mantené pa e gobiernu insular komo un posada òf hotèl chikitu. == Historia == Manera tabata kustumber riba e islanan di Teritorio di Kòrsou, gobièrnu a konstruí pension, yamá tambe “pasanggrahan,” na Saba den añanan 1920 pa ambtenaarnan biahero. E tempu ei, no tabatin hotèlnan komersial riba e isla kaminda funshonarionan públiko ku tabata bishita Saba por a keda. De bes en kuando, turistanan por a keda den e kasnan di huéspet tambe ku pèrmit di e Teniente Gobernador.<ref name="Saba">{{citeer web|url=https://www.saba-news.com/wp-content/uploads/2014/02/first-guide-complete.pdf|taal=en|auteur=Phanstielh, Natalie & Paul|titel=Saba, the first guidebook|datum=1 juni 1986|bezochtdatum=2023-01-24}}</ref> Ademas di The Bottom, Saba tabatin un di dos pasanggrahan na Windwardside. E kas di huéspet di gobièrnu na The Bottom tabata un edifisio di dos piso situá entre serunan bèrdè. E piso abou tabata muebla ku un sala, biblioteka, komedor i kushina. E kambernan di huéspet tabata situá riba e piso ariba. E piso aki ta konta ku un trapi ekstenso i un ekstenshon patras ku ta kontené e bañonan.<ref>{{citeer web|url=http://www.sabaweb.nl/monuments-saba/index_bestanden/bott-brugman-txt.html|taal=en|auteur=[[Frans Brugman]]|titel=Monuments of Saba|datum=1994|bezochtdatum=2023-01-24|archiefdatum=2019-07-11|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190711203551/http://www.sabaweb.nl/monuments-saba/index_bestanden/bott-brugman-txt.html|dodeurl=ja}}</ref> Den añanan 1950, Cornelia “Cutchie” Jones tabata konosí komo e gerente, kushiná i kuidadó di e kas di alohamentu.<ref>{{citeer web|url=https://www.revolvy.com/page/Cornelia-Jones|werk=Revolvy.com|titel=Cornelia Jones|datum=|bezochtdatum=2023-01-24}}</ref> Na 1955, Reina Juliana a keda aki.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404311:mpeg21:a0050|auteur=Hartog, J.|werk=[[Amigoe]]|titel=Op reis langs de Bovenwinden II; Guesthouse: stoelen met paarse kussens, en platen aan de muur|datum=16 juni 1954|bezochtdatum=2023-01-24}}</ref> E kas di alohamentu di gobièrnu a pasa den mannan privá na 1964 i despues a sigui komo un hotèl bou di e nòmber Cranston Antique Inn.<ref name="Saba"/> {{Appendix}} ----------- == Cas floria (aanvulling) == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. --------------- {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = Departamento gubernamental | nomber = Monumentenbureau Aruba | imagen = | pais = {{ABW}} | funda = 1 januari 1996 | adres = Schelpstraat 36–38, Oranjestad | director = Raul Gei | obhetivo = | website = }} '''Monumentenbureau Aruba''' ta un departamento gubernamental di Aruba encargá cu ehecucion di e ''Landsverordening Monumenten'' i cu proteccion di patrimonio cultural construí. E institucion a wordo fundá riba 1 di januari 1996 i funha komo e organismo tecnico i instituto di conocemento riba monumentonan na Aruba. == Tarea i funcion == Monumentenbureau ta responsabel pa tur asuntonan general relashoná cu monumentonan. Su tarea prinsipalnan ta inkluí: * prepara i desaroya descripcionnan tecnico pa restauracion di monumentonan * supervisa i guia proyectonan di restauracion * controla i otorga permiso di monumento * duna asesoria tecnico riba conservacion * haci investigacion i documentacion di patrimonio * promove educacion i concienciacion riba monumentonan E departamento ta funha komo e organismo tecnico di gobierno i ta consistí di expertonan den campo di monumentozorg. == Historia == Gobierno di Aruba a institui Monumentenbureau dia 1 di januari 1996 via decreto gubernamental. Su prome director tabata Yvonne Webb-Kock. Inicialmente e departamento a cuminsa su trabou den un espacio chikí na Centro Educativo Cristian na Oranjestad. Poco despues el a muda pa Maria Convent na Dominicanessestraat. Na juni 1997, Monumentenbureau a traslada pa Zoutmanstraat 1. Desde 2001 e departamento ta ubica na Schelpstraat 36–38, Oranjestad. == Posicion den Monumentenzorg == Monumentenbureau forma parti di e structura di ''Monumentenzorg Aruba'', hunto cu Monumentenraad (organo asesor) y [[Monumentenfonds Aruba|Stichting Monumentenfonds Aruba]] (organo financiero i propietario). Tur tres instancia ta cay bou di responsabilidad di e minister encarga cu cultura. == Proyectonan == Entre e proyectonan mas importante realisa pa Monumentenbureau ta: * restauracion di e '''[[Stadhuis di Oranjestad]]''' (1996–1998) * translado i restauracion di [[Casita Geel]]un edificio historico, [[Casita Geel]], for di Caya Grandi pa Weststraat (2000) * restauracion di e '''Compleho Ecury''' * trabounan na e '''Corte di Husticia''' * restauracion di e '''Cas Ceremonial di Gobernador''' Ademas, Monumentenbureau ta traha continuamente riba mantencion i restauracion di diferente edificio historico na Aruba. == Educacion i promocion == Monumentenbureau ta duna gran enfoke na educacion i concienciacion. E ta: * organiza lesnan na scolnan basico, secundario i nivel superior * capacita maestro nan den tema di patrimonio i arquitectura * promove evento manera ''Luna di Monumento'' den luna di september * organisa actividadnan manera ''Paseo Monumental'' Tambe e departamento ta mantene un inventario completo di monumentonan i ta digitalisa informacion historico. == Reconocemento == Na 2021 Monumentenbureau a celebra su 25 aniversario cu diferente actividadnan oficial, inkluyendo encuentro cu e minister di Cultura. == Referensianan == <references> <ref name="noticiacla">''Seroe Colorado community church indica como monumento proteha'', NoticiaCla, 24 november 2016.</ref> <ref name="mb25">''Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario'', 30 maart 2021.</ref> </references> ----------------- {{variante|a}} {{Infobox edificio | nomber = Sociedad Bolivariana di Aruba | pais = {{ABW}} | adres = | piso = | propietario = | status_monumento = | funcion_original = Centro cultural y social | funcion_actual = restaurant }} == Edificio di Sociedad Bolivariana == Loke por worde facilmente describi como un di e edificionan mas bunita ariba e isla a worde dedicá door di Sociedad Bolivariana pa medio di dos ceremonianan cu a tuma lugar dia 16 i 17 di December.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ESSONEWS-1945/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana Ta Inaugura Local Nobo], Aruba Esso News (12 di januari 1945)</ref> Den e Club nobo, un construccion grandi di color roos pa nord di Hotel Strand den vecindario di Oranjestad, e sociedad, cu ta conmemora bida i hechonan di Simon Bolivar, libertador grandi di Sur America, lo tene su actividadnan. Cu ramonan plamá ariba henter Sur America (como tambe den Washington i New York) e ta practica tambe activi¬ dadnan cultural, i ta interesa su mes den drama, musica, i funcionnan en variedad. E ramo di Aruba ta siete aña bieu, i tabata planea e club nobo du¬ rante e ultimo tres anjanan. Un acto prominente den e proyecto ta e sala cu lo provee asiento pa varios cientos di espectadornan. Un encenario grandi cu un telon a worde duná, i tin caseta di cine pa mustra filmnan. E faccion mas notabel di e club ta un biblioteca cu ta contene boekinan Holandes, Spañó, i Ingles, teniendo e distincion di ta Aruba su prome biblioteca publico. Ademas di un compartamento agradabelmente meublá cu stoel i sofanan comodo tin un cuarto di wega, cu mesanan di billar, setnan di schaak, i otro soorto di weganan. Tur dos e salanan aki tin cantinanan. E muraya rond di e edificio ta cera un lugar grandi pa muchanan hunga. E oficialnan di e sociedad ta S. N. Ecury, president, J. G. de Castro, vicepresident, W. A. Goilo, tesorero, Dr. M. T. Marchena, prome secretario, E. Kroon, segundo secretario, Ch. J.'Neme i J. A. Nieuw, comisarionan, i C. Philipszoon, consehero legal. Ceremonianan pa e inauguracion a cuminy.a e atardi di December 16 cu cantamento di e himnonan nacional Holandes i Venezolano i subimento di banderanan, prome cu Gezaghebber Wagemaker a habri e poorta i e huespednan a drenta. Sr. de Castro a tuma palabra, sigui pa Sr. Ecury, Gezaghebber Wagemaker, i Consul Venezolano. E huespednan anto a worde conduci den e edificio. E sociedad a tene un reunion a anochi ey, durante cual W. H. Jolley (kende a origina e idea pa e club) a worde elegi Miembro di Honor. E secretario a lesa acta di e prome reunion cu e sociedad a tene siete anja pasá, sigui pa discursonan pronunciá pa Emilio Henriquez di Corsouw, Consul General Venezolano di Corsouw, Sr. de Hoop, Consulnan di Colombia i Sto. Domingo, i Sr. Jolley, cu a papia den tres lenga. Dia 17 di December e programa a cuminza cu un misa en memoria di Bolivar, despues di cual busto di brons di e Libertador p’adilanti di e Club a worde inaugurá, su ultimo proclamacion a wor¬ de lesá, i kransnan a worde colocá ariba e monumento. Fin di e programa es anochi ey tabata bailenan Holandes, bailenan Spañó bieuw i modemo, i cancionnan. ------ Gran participación en las letras y en la vida cultural en general de la población de Aruba ha Señor don Jorge de Castro, Presidente de la Sociedad Bolivariana, de Aruba, fundador y entusias¬ ta miembro de dicha institución cultural, para cuyo triunfo él ha puesto gran entusiasmo.<ref>https://archive.org/details/BNADIGBUKIARUBIANA1315/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana de Aruba], Souvenir Revista mensuel febr 1946, Rep. Dom.</ref> ejercido la Sociedad Bolivariana, fundada el 10 de agosto del año 1937, a iniciativa del caballero don M. H. Jolly. Gracias al espíritu entusiasta del que concibió en su imaginación la creación de un centro en el cual se rindiera un perenne homenaje al gran Caudillo en cuyo corazón germinó la simiente del ideal libertario que diera la independencia a las repúbli* cas sudamericanas, al mismo tiempo que sirviera de unión y de cenáculo para difundir la cultura en el predio de la bella isla de Aruba, a su llamada no¬ ble respondieron hidalgamente los Sres. H. Parilli, J. J. Portillo, G .A. Kuiperi, L. Villalba, L. G. Leakez, A. Valbuena, J. G. de Castro, S. N. Ecury y T. M. Marchena, quienes con el aludido Sr. M. H. Holly fundaron la hoy brillante Sociedad que hace honor a sus fundadores. Habiendo realizado una fecunda labor cultural con brillante éxito durante los años que siguieron, la sociedad resolvió, en el 1940, la construcción de un edificio, y con este motivo fué designada una Junta de Fábrica, encomendando al Vicepresidente de la Sociedad, Sr. J. G. de Castro, para que la pre¬ sidiera y actuase en todo lo relativo a la construc¬ ción de dicho edificio. La construcción de la obra fué encomendada a los Sres. Petrona & Croes, la que fué realizada bajo la supervisión del Sr. de Castro, quién tuvo a su cargo, además, todo lo concerniente a su equipo y ornamentación y preparativos para su inaugura¬ ción, que tuvo efecto el día 16 de diciembre de 1945, cuando entregó la llave del edificio al entonces Presidente de la Sociedad Bolivariana, Sr. S. N. Ecury. Sólo la perseverancia y el entusiasmo causado por la hermosa idea de llevar adelante los destinos de la Sociedad, pudieron reunir la suma de Fls. 120,000, que costó la construcción del mencionado edificio, cuya cantidad fué obtenida de la manera (Continúa en la pág 42). Acto de la inauguración del magnífico edificio construido por la Sociedad Bolivariana, en Oranjestad, Aruba, y homenaje rendido ? gran Libertador Simón Bolívar, a cuya memoria ¡lustre la Sociedad hizo dedicatoria de un busto situado al frente del nuevo edificio. ----- [[File:Monument Schutterij & Vrijwilligerskorps Aruba 14 38 57 740000.jpeg|thumb|Monumento di guera na Laclé Boulevard, Aruba]] '''Monumento di guera''' na Aruba * 1963 Aruba Lion Club schenkt de Arubaanse gemeenschap een monument voor de gevallenen.<ref>Lions schenken Aruba Monument voorgevallenen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-11-1962, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 12-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461699:mpeg21:p006</ref> Dit geschenk zal bestaan uit een monument voor de gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog en zal geplaatst worden op het pleintje, jreïesren voor de oude ambtswoning van de Amerikaanse consul, aan het einde van de Adriaan Lacléboulevard I Je Oranjestad. {{Appendix}} ---------------------- {{Databox}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} ------------- Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} ------------------------- {{Databox}} '''Plasa Machi Mimi''' ta un marshe di piska antiguo, situa na kosta di [[Kralendijk]], [[Boneiru]]. nl.wiki:'''Plasa Machi Mimi''' is het historisch vismarktgebouw, gelegen aan de zeepromenade in het centrum van [[Kralendijk]], [[Bonaire]]. Vroeger was het overkapte galerijgebouw de plaats waar [[Vis (voeding)|vis]] werd schoongemaakt en verkocht. Dit gebouw wordt nog gebruikt voor de handel in groente en fruit, welke door [[Venezuela|Venezolaanse]] marktlui in barkjes wordt aangevoerd.<ref>{{Citeer web|url=https://www.steden.net/nederland/kralendijk/plasa-machi-mimi/|titel=Plasa Machi Mimi|datum=|werk=Steden.net|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> Het bouwwerk, dat uit 1935 stamt, is in [[Oude Rome|Romeinse]] stijl opgetrokken en is van architectonische waarde. De voormalige vismarkt vertoont gelijkenis met de [[Visbanken (Gouda)|vishal van Gouda]]. == Machi Mimi == Het marktpaviljoen en het voorliggend pleintje werden postuum vernoemd naar ''Machi Mimi'', koosnaam van Bernabé Dominga Everts (Bonaire, 1892-1986). Machi Mimi woonde in [[Antriol]] en droeg als ongehuwd moeder zorg voor haar kinderen. Naast hoedenvlechtster en bakkersmeid was zij vooral bekend als visverkoopster in het vismarktgebouw. Haar foto verscheen in talloze toeristische publicaties en reisgidsen.<ref>{{Citeer web|url=http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|taal=pap|titel=Hendenan di Boneiru: Machi Mimi|werk=Extra Boneriano|datum=9 juni 2020|bezochtdatum=24 augustus 2020|archiefdatum=10 juni 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200610093743/http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|dodeurl=ja}}</ref> == Trivia == In een serie toeristenzegels van de Nederlandse Antillen in juni 1976 uitgegeven werd naar het ontwerp van [[Oscar Ravelo]] de visafslag afgebeeld op een postzegel van 40 cent.<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011017558:mpeg21:a0404|titel=Toeristenzegels|werk=[[Nieuwsblad van het Noorden]]|datum=1976-05-28|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> == Zie ook == * [[Lijst van beschermde monumenten op Bonaire]] <gallery widths="185" heights="200"> Visafslag gebouwtje - 20651557 - RCE.jpg|Plasa Machi Mimi na 1966 Building in Kralendijk on Bonaire near the clear water (13256772864).jpg|Plasa Machi Mimi tijdens restauratie in 2014 </gallery> {{Commonscat|Vismarkt, Bonaire|Plasa Machi Mimi}} {{Coor title dms|12|9|2.2|N|68|16|38.32|W}} NOTES Plasa Machi Mimi ta un dje edifisionan ku ta hala mas atenshon na kosta di Kralendijk. E ta pará na e sitio aki desde 1935, komo lugá na unda tabata bende piská. <ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-18-11-2023%20(1).pdf Plasa Machi Mimi], Boneriano (18 di novèmber 2023)</ref> Dominga Evertsz, kariñosamente yamá Machi Mimi, su nòmber ta mará na e edifisio aki, p’esei tambe e ta karga su nòmber. Gezaghebber Richard (Hensi) Beaujon a laga traha e edifisio aki den arkitektura romano. Promé ku esaki tabatin un lugá di bende piská na un manera improvisá na e sitio na unda Zeezicht Bar Restaurant ta situá aktualmente. Famia piskadó Engelhardt tabata bende piská na e sitio aki. Plasa ta kategorisá komo monumento. Na 2013-2014 a restorá e edifisio aki kompletamente. Piskadónan tabata trese piská pa bende na Playa. Machi Mimi tabata mocha e piskánan i bende ku públiko. Plasa tabata un lugá di enkuentro importante pa hendenan di Boneiru ántes. Aki tabata pasa tambe notisia den tempu ku no tabatin radio ni televishon, ku solamente e korant La Cruz tabata sirkulá serka e pueblo ku tabata lesa papiamentu. No solamente Machi Mimi a bende piská bou di Playa. Un otro bendedó di piská konosí tabata Bèchi Soliana, kasá di Candi l9lz8t2qlwd4olbc6f80u2nqzzmtf8o 192509 192508 2026-06-02T08:46:18Z Caribiana 8320 192509 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{infobox edificio | variante = c | nomber = Passangrahan The Bottom }} '''Pasanggrahan The Bottom''' ([[hulandes]]: Gouvernementslogeergebouw) ta un edifisio históriko situá den e [[kapital]] The Bottom na [[Saba]]. E tabata originalmente wordu mantene pa e gobièrnu insular komo un kas di huéspet (pasanggrahan), destiná pa alohamentu di amtenar i bishitantenan ofisial. Pasanggrahan ta un palabra di orígen indones (derivá di Javanes via Malayo). E ta tradusí na “kas di huéspet,” “logement,” òf “kas di sosiegu”. Histórikamente, e tabata referí na alohamentu proveé ​​pa gobièrnu, hopi biaha modesto, pa funshonario públiko biahero, funshonario kolonial i otro huéspetnan. == Historia == Manera tabata kustumber riba e islanan di e antiguo Teritorio di Kòrsou, gobièrnu a manda konstruí pensionnan ofisial—konosí komo pasanggrahan—na añanan 1920. E pasanggrahan na Saba tabata sirbi principalmente pa ambtenaarnan biahero, pasobra na e tempu ei no tabatin hotèlnan komersial riba e isla kaminda funshonarionan públiko por a keda. Di bes en kuando, turistanan tambe tabata haña alohamentu den e kas di huéspet, pero esaki tabata posibel solamente ku pèrmit di e Teniente Gobernador.[1] Ademas di e fasilidat na The Bottom, tabatin un di dos pasanggrahan na Windwardside. E edifisio na The Bottom tabata un kas di dos piso, situá den un ambiente montañoso. E piso abou tabata inkluí un sala, biblioteka, komedor i kushina, miéntras ku e kambernan di huéspet tabata situa riba e piso ariba. E parti ariba tabata konta ku un trapi ekstenso i un ekstenshon patras kaminda e bañonan tabata lokalisa.[2] Estilo Saban: E struktura ta reflehá e arkitektura estilo sabano. E ta konta ku e estétika tipico di e isla: fachadanan di palu blanku, grabashonnan di palu dekorativo di “gingerbread” rònt di e porchnan, i un dak skerpi, pintá kòrá. Saban Style: The structure reflects quintessential Saban vernacular architecture. It features the island’s signature aesthetic: white wooden clapboard facades, decorative "gingerbread" wood carvings around the porches, and a steeply pitched, red-painted roof.<ref></ref> Den añanan 1950, Cornelia “Cutchie” Jones tabata konosí komo e gerente, kushiná i kuidadó di e pasanggrahan.[3] Na 1955, Reina Juliana di Hulanda a keda den e edifisio durante un bishita ofisial na Saba.[4] Na 1964, e kas di huéspet a pasa den mannan privá. Posteriormente, e edifisio a sigui funshoná komo un hotèl bou di e nòmber Cranston Antique Inn.[1] == Nifikashon == Pasanggrahan The Bottom ta un ehèmpel importante di infraestruktura gubernamental di promé siglo 20 riba Saba. E reflehá un periodo den cual gobièrnu mes tabata proveé fasilidatnan di alohamentu, promé ku desaroyo di turismo komersial riba e isla. --------- '''Pasanggrahan The Bottom''' ta un edifisio históriko situá den e kapital, The Bottom, na Saba, ku ántes tabata wòrdu mantené pa e gobiernu insular komo un posada òf hotèl chikitu. == Historia == Manera tabata kustumber riba e islanan di Teritorio di Kòrsou, gobièrnu a konstruí pension, yamá tambe “pasanggrahan,” na Saba den añanan 1920 pa ambtenaarnan biahero. E tempu ei, no tabatin hotèlnan komersial riba e isla kaminda funshonarionan públiko ku tabata bishita Saba por a keda. De bes en kuando, turistanan por a keda den e kasnan di huéspet tambe ku pèrmit di e Teniente Gobernador.<ref name="Saba">{{citeer web|url=https://www.saba-news.com/wp-content/uploads/2014/02/first-guide-complete.pdf|taal=en|auteur=Phanstielh, Natalie & Paul|titel=Saba, the first guidebook|datum=1 juni 1986|bezochtdatum=2023-01-24}}</ref> Ademas di The Bottom, Saba tabatin un di dos pasanggrahan na Windwardside. E kas di huéspet di gobièrnu na The Bottom tabata un edifisio di dos piso situá entre serunan bèrdè. E piso abou tabata muebla ku un sala, biblioteka, komedor i kushina. E kambernan di huéspet tabata situá riba e piso ariba. E piso aki ta konta ku un trapi ekstenso i un ekstenshon patras ku ta kontené e bañonan.<ref>{{citeer web|url=http://www.sabaweb.nl/monuments-saba/index_bestanden/bott-brugman-txt.html|taal=en|auteur=[[Frans Brugman]]|titel=Monuments of Saba|datum=1994|bezochtdatum=2023-01-24|archiefdatum=2019-07-11|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190711203551/http://www.sabaweb.nl/monuments-saba/index_bestanden/bott-brugman-txt.html|dodeurl=ja}}</ref> Den añanan 1950, Cornelia “Cutchie” Jones tabata konosí komo e gerente, kushiná i kuidadó di e kas di alohamentu.<ref>{{citeer web|url=https://www.revolvy.com/page/Cornelia-Jones|werk=Revolvy.com|titel=Cornelia Jones|datum=|bezochtdatum=2023-01-24}}</ref> Na 1955, Reina Juliana a keda aki.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404311:mpeg21:a0050|auteur=Hartog, J.|werk=[[Amigoe]]|titel=Op reis langs de Bovenwinden II; Guesthouse: stoelen met paarse kussens, en platen aan de muur|datum=16 juni 1954|bezochtdatum=2023-01-24}}</ref> E kas di alohamentu di gobièrnu a pasa den mannan privá na 1964 i despues a sigui komo un hotèl bou di e nòmber Cranston Antique Inn.<ref name="Saba"/> {{Appendix}} ----------- == Cas floria (aanvulling) == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. --------------- {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = Departamento gubernamental | nomber = Monumentenbureau Aruba | imagen = | pais = {{ABW}} | funda = 1 januari 1996 | adres = Schelpstraat 36–38, Oranjestad | director = Raul Gei | obhetivo = | website = }} '''Monumentenbureau Aruba''' ta un departamento gubernamental di Aruba encargá cu ehecucion di e ''Landsverordening Monumenten'' i cu proteccion di patrimonio cultural construí. E institucion a wordo fundá riba 1 di januari 1996 i funha komo e organismo tecnico i instituto di conocemento riba monumentonan na Aruba. == Tarea i funcion == Monumentenbureau ta responsabel pa tur asuntonan general relashoná cu monumentonan. Su tarea prinsipalnan ta inkluí: * prepara i desaroya descripcionnan tecnico pa restauracion di monumentonan * supervisa i guia proyectonan di restauracion * controla i otorga permiso di monumento * duna asesoria tecnico riba conservacion * haci investigacion i documentacion di patrimonio * promove educacion i concienciacion riba monumentonan E departamento ta funha komo e organismo tecnico di gobierno i ta consistí di expertonan den campo di monumentozorg. == Historia == Gobierno di Aruba a institui Monumentenbureau dia 1 di januari 1996 via decreto gubernamental. Su prome director tabata Yvonne Webb-Kock. Inicialmente e departamento a cuminsa su trabou den un espacio chikí na Centro Educativo Cristian na Oranjestad. Poco despues el a muda pa Maria Convent na Dominicanessestraat. Na juni 1997, Monumentenbureau a traslada pa Zoutmanstraat 1. Desde 2001 e departamento ta ubica na Schelpstraat 36–38, Oranjestad. == Posicion den Monumentenzorg == Monumentenbureau forma parti di e structura di ''Monumentenzorg Aruba'', hunto cu Monumentenraad (organo asesor) y [[Monumentenfonds Aruba|Stichting Monumentenfonds Aruba]] (organo financiero i propietario). Tur tres instancia ta cay bou di responsabilidad di e minister encarga cu cultura. == Proyectonan == Entre e proyectonan mas importante realisa pa Monumentenbureau ta: * restauracion di e '''[[Stadhuis di Oranjestad]]''' (1996–1998) * translado i restauracion di [[Casita Geel]]un edificio historico, [[Casita Geel]], for di Caya Grandi pa Weststraat (2000) * restauracion di e '''Compleho Ecury''' * trabounan na e '''Corte di Husticia''' * restauracion di e '''Cas Ceremonial di Gobernador''' Ademas, Monumentenbureau ta traha continuamente riba mantencion i restauracion di diferente edificio historico na Aruba. == Educacion i promocion == Monumentenbureau ta duna gran enfoke na educacion i concienciacion. E ta: * organiza lesnan na scolnan basico, secundario i nivel superior * capacita maestro nan den tema di patrimonio i arquitectura * promove evento manera ''Luna di Monumento'' den luna di september * organisa actividadnan manera ''Paseo Monumental'' Tambe e departamento ta mantene un inventario completo di monumentonan i ta digitalisa informacion historico. == Reconocemento == Na 2021 Monumentenbureau a celebra su 25 aniversario cu diferente actividadnan oficial, inkluyendo encuentro cu e minister di Cultura. == Referensianan == <references> <ref name="noticiacla">''Seroe Colorado community church indica como monumento proteha'', NoticiaCla, 24 november 2016.</ref> <ref name="mb25">''Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario'', 30 maart 2021.</ref> </references> ----------------- {{variante|a}} {{Infobox edificio | nomber = Sociedad Bolivariana di Aruba | pais = {{ABW}} | adres = | piso = | propietario = | status_monumento = | funcion_original = Centro cultural y social | funcion_actual = restaurant }} == Edificio di Sociedad Bolivariana == Loke por worde facilmente describi como un di e edificionan mas bunita ariba e isla a worde dedicá door di Sociedad Bolivariana pa medio di dos ceremonianan cu a tuma lugar dia 16 i 17 di December.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ESSONEWS-1945/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana Ta Inaugura Local Nobo], Aruba Esso News (12 di januari 1945)</ref> Den e Club nobo, un construccion grandi di color roos pa nord di Hotel Strand den vecindario di Oranjestad, e sociedad, cu ta conmemora bida i hechonan di Simon Bolivar, libertador grandi di Sur America, lo tene su actividadnan. Cu ramonan plamá ariba henter Sur America (como tambe den Washington i New York) e ta practica tambe activi¬ dadnan cultural, i ta interesa su mes den drama, musica, i funcionnan en variedad. E ramo di Aruba ta siete aña bieu, i tabata planea e club nobo du¬ rante e ultimo tres anjanan. Un acto prominente den e proyecto ta e sala cu lo provee asiento pa varios cientos di espectadornan. Un encenario grandi cu un telon a worde duná, i tin caseta di cine pa mustra filmnan. E faccion mas notabel di e club ta un biblioteca cu ta contene boekinan Holandes, Spañó, i Ingles, teniendo e distincion di ta Aruba su prome biblioteca publico. Ademas di un compartamento agradabelmente meublá cu stoel i sofanan comodo tin un cuarto di wega, cu mesanan di billar, setnan di schaak, i otro soorto di weganan. Tur dos e salanan aki tin cantinanan. E muraya rond di e edificio ta cera un lugar grandi pa muchanan hunga. E oficialnan di e sociedad ta S. N. Ecury, president, J. G. de Castro, vicepresident, W. A. Goilo, tesorero, Dr. M. T. Marchena, prome secretario, E. Kroon, segundo secretario, Ch. J.'Neme i J. A. Nieuw, comisarionan, i C. Philipszoon, consehero legal. Ceremonianan pa e inauguracion a cuminy.a e atardi di December 16 cu cantamento di e himnonan nacional Holandes i Venezolano i subimento di banderanan, prome cu Gezaghebber Wagemaker a habri e poorta i e huespednan a drenta. Sr. de Castro a tuma palabra, sigui pa Sr. Ecury, Gezaghebber Wagemaker, i Consul Venezolano. E huespednan anto a worde conduci den e edificio. E sociedad a tene un reunion a anochi ey, durante cual W. H. Jolley (kende a origina e idea pa e club) a worde elegi Miembro di Honor. E secretario a lesa acta di e prome reunion cu e sociedad a tene siete anja pasá, sigui pa discursonan pronunciá pa Emilio Henriquez di Corsouw, Consul General Venezolano di Corsouw, Sr. de Hoop, Consulnan di Colombia i Sto. Domingo, i Sr. Jolley, cu a papia den tres lenga. Dia 17 di December e programa a cuminza cu un misa en memoria di Bolivar, despues di cual busto di brons di e Libertador p’adilanti di e Club a worde inaugurá, su ultimo proclamacion a wor¬ de lesá, i kransnan a worde colocá ariba e monumento. Fin di e programa es anochi ey tabata bailenan Holandes, bailenan Spañó bieuw i modemo, i cancionnan. ------ Gran participación en las letras y en la vida cultural en general de la población de Aruba ha Señor don Jorge de Castro, Presidente de la Sociedad Bolivariana, de Aruba, fundador y entusias¬ ta miembro de dicha institución cultural, para cuyo triunfo él ha puesto gran entusiasmo.<ref>https://archive.org/details/BNADIGBUKIARUBIANA1315/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana de Aruba], Souvenir Revista mensuel febr 1946, Rep. Dom.</ref> ejercido la Sociedad Bolivariana, fundada el 10 de agosto del año 1937, a iniciativa del caballero don M. H. Jolly. Gracias al espíritu entusiasta del que concibió en su imaginación la creación de un centro en el cual se rindiera un perenne homenaje al gran Caudillo en cuyo corazón germinó la simiente del ideal libertario que diera la independencia a las repúbli* cas sudamericanas, al mismo tiempo que sirviera de unión y de cenáculo para difundir la cultura en el predio de la bella isla de Aruba, a su llamada no¬ ble respondieron hidalgamente los Sres. H. Parilli, J. J. Portillo, G .A. Kuiperi, L. Villalba, L. G. Leakez, A. Valbuena, J. G. de Castro, S. N. Ecury y T. M. Marchena, quienes con el aludido Sr. M. H. Holly fundaron la hoy brillante Sociedad que hace honor a sus fundadores. Habiendo realizado una fecunda labor cultural con brillante éxito durante los años que siguieron, la sociedad resolvió, en el 1940, la construcción de un edificio, y con este motivo fué designada una Junta de Fábrica, encomendando al Vicepresidente de la Sociedad, Sr. J. G. de Castro, para que la pre¬ sidiera y actuase en todo lo relativo a la construc¬ ción de dicho edificio. La construcción de la obra fué encomendada a los Sres. Petrona & Croes, la que fué realizada bajo la supervisión del Sr. de Castro, quién tuvo a su cargo, además, todo lo concerniente a su equipo y ornamentación y preparativos para su inaugura¬ ción, que tuvo efecto el día 16 de diciembre de 1945, cuando entregó la llave del edificio al entonces Presidente de la Sociedad Bolivariana, Sr. S. N. Ecury. Sólo la perseverancia y el entusiasmo causado por la hermosa idea de llevar adelante los destinos de la Sociedad, pudieron reunir la suma de Fls. 120,000, que costó la construcción del mencionado edificio, cuya cantidad fué obtenida de la manera (Continúa en la pág 42). Acto de la inauguración del magnífico edificio construido por la Sociedad Bolivariana, en Oranjestad, Aruba, y homenaje rendido ? gran Libertador Simón Bolívar, a cuya memoria ¡lustre la Sociedad hizo dedicatoria de un busto situado al frente del nuevo edificio. ----- [[File:Monument Schutterij & Vrijwilligerskorps Aruba 14 38 57 740000.jpeg|thumb|Monumento di guera na Laclé Boulevard, Aruba]] '''Monumento di guera''' na Aruba * 1963 Aruba Lion Club schenkt de Arubaanse gemeenschap een monument voor de gevallenen.<ref>Lions schenken Aruba Monument voorgevallenen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-11-1962, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 12-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461699:mpeg21:p006</ref> Dit geschenk zal bestaan uit een monument voor de gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog en zal geplaatst worden op het pleintje, jreïesren voor de oude ambtswoning van de Amerikaanse consul, aan het einde van de Adriaan Lacléboulevard I Je Oranjestad. {{Appendix}} ---------------------- {{Databox}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} ------------- Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} ------------------------- {{Databox}} '''Plasa Machi Mimi''' ta un marshe di piska antiguo, situa na kosta di [[Kralendijk]], [[Boneiru]]. nl.wiki:'''Plasa Machi Mimi''' is het historisch vismarktgebouw, gelegen aan de zeepromenade in het centrum van [[Kralendijk]], [[Bonaire]]. Vroeger was het overkapte galerijgebouw de plaats waar [[Vis (voeding)|vis]] werd schoongemaakt en verkocht. Dit gebouw wordt nog gebruikt voor de handel in groente en fruit, welke door [[Venezuela|Venezolaanse]] marktlui in barkjes wordt aangevoerd.<ref>{{Citeer web|url=https://www.steden.net/nederland/kralendijk/plasa-machi-mimi/|titel=Plasa Machi Mimi|datum=|werk=Steden.net|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> Het bouwwerk, dat uit 1935 stamt, is in [[Oude Rome|Romeinse]] stijl opgetrokken en is van architectonische waarde. De voormalige vismarkt vertoont gelijkenis met de [[Visbanken (Gouda)|vishal van Gouda]]. == Machi Mimi == Het marktpaviljoen en het voorliggend pleintje werden postuum vernoemd naar ''Machi Mimi'', koosnaam van Bernabé Dominga Everts (Bonaire, 1892-1986). Machi Mimi woonde in [[Antriol]] en droeg als ongehuwd moeder zorg voor haar kinderen. Naast hoedenvlechtster en bakkersmeid was zij vooral bekend als visverkoopster in het vismarktgebouw. Haar foto verscheen in talloze toeristische publicaties en reisgidsen.<ref>{{Citeer web|url=http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|taal=pap|titel=Hendenan di Boneiru: Machi Mimi|werk=Extra Boneriano|datum=9 juni 2020|bezochtdatum=24 augustus 2020|archiefdatum=10 juni 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200610093743/http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|dodeurl=ja}}</ref> == Trivia == In een serie toeristenzegels van de Nederlandse Antillen in juni 1976 uitgegeven werd naar het ontwerp van [[Oscar Ravelo]] de visafslag afgebeeld op een postzegel van 40 cent.<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011017558:mpeg21:a0404|titel=Toeristenzegels|werk=[[Nieuwsblad van het Noorden]]|datum=1976-05-28|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> == Zie ook == * [[Lijst van beschermde monumenten op Bonaire]] <gallery widths="185" heights="200"> Visafslag gebouwtje - 20651557 - RCE.jpg|Plasa Machi Mimi na 1966 Building in Kralendijk on Bonaire near the clear water (13256772864).jpg|Plasa Machi Mimi tijdens restauratie in 2014 </gallery> {{Commonscat|Vismarkt, Bonaire|Plasa Machi Mimi}} {{Coor title dms|12|9|2.2|N|68|16|38.32|W}} NOTES Plasa Machi Mimi ta un dje edifisionan ku ta hala mas atenshon na kosta di Kralendijk. E ta pará na e sitio aki desde 1935, komo lugá na unda tabata bende piská. <ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-18-11-2023%20(1).pdf Plasa Machi Mimi], Boneriano (18 di novèmber 2023)</ref> Dominga Evertsz, kariñosamente yamá Machi Mimi, su nòmber ta mará na e edifisio aki, p’esei tambe e ta karga su nòmber. Gezaghebber Richard (Hensi) Beaujon a laga traha e edifisio aki den arkitektura romano. Promé ku esaki tabatin un lugá di bende piská na un manera improvisá na e sitio na unda Zeezicht Bar Restaurant ta situá aktualmente. Famia piskadó Engelhardt tabata bende piská na e sitio aki. Plasa ta kategorisá komo monumento. Na 2013-2014 a restorá e edifisio aki kompletamente. Piskadónan tabata trese piská pa bende na Playa. Machi Mimi tabata mocha e piskánan i bende ku públiko. Plasa tabata un lugá di enkuentro importante pa hendenan di Boneiru ántes. Aki tabata pasa tambe notisia den tempu ku no tabatin radio ni televishon, ku solamente e korant La Cruz tabata sirkulá serka e pueblo ku tabata lesa papiamentu. No solamente Machi Mimi a bende piská bou di Playa. Un otro bendedó di piská konosí tabata Bèchi Soliana, kasá di Candi 4qkcdesfynwnhgkhg76w52q3ts3bwti 192510 192509 2026-06-02T08:48:46Z Caribiana 8320 192510 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{infobox edificio | variante = c | nomber = Passangrahan The Bottom }} '''Pasanggrahan The Bottom''' ([[hulandes]]: Gouvernementslogeergebouw) ta un edifisio históriko situá den e [[kapital]] The Bottom na [[Saba]]. E tabata originalmente wordu mantene pa e gobièrnu insular komo un kas di huéspet (pasanggrahan), destiná pa alohamentu di amtenar i bishitantenan ofisial. Pasanggrahan ta un palabra di orígen [[indones]]. E ta wordu tradusí denn “kas di huéspet,” “logement,” òf “kas di sosiegu”. Histórikamente, e tabata referí na alohamentu proveé ​​pa gobièrnu, hopi biaha modesto, pa funshonario públiko biahero, funshonario kolonial i otro huéspetnan. == Historia == Manera tabata kustumber riba e islanan di e antiguo Teritorio di Kòrsou, gobièrnu a manda konstruí pensionnan ofisial—konosí komo pasanggrahan—na añanan 1920. E pasanggrahan na Saba tabata sirbi principalmente pa ambtenaarnan biahero, pasobra na e tempu ei no tabatin hotèlnan komersial riba e isla kaminda funshonarionan públiko por a keda. Di bes en kuando, turistanan tambe tabata haña alohamentu den e kas di huéspet, pero esaki tabata posibel solamente ku pèrmit di e Teniente Gobernador.[1] Ademas di e fasilidat na The Bottom, tabatin un di dos pasanggrahan na Windwardside. E edifisio na The Bottom tabata un kas di dos piso, situá den un ambiente montañoso. E piso abou tabata inkluí un sala, biblioteka, komedor i kushina, miéntras ku e kambernan di huéspet tabata situa riba e piso ariba. E parti ariba tabata konta ku un trapi ekstenso i un ekstenshon patras kaminda e bañonan tabata lokalisa.[2] Estilo Saban: E struktura ta reflehá e arkitektura estilo sabano. E ta konta ku e estétika tipico di e isla: fachadanan di palu blanku, grabashonnan di palu dekorativo di “gingerbread” rònt di e porchnan, i un dak skerpi, pintá kòrá. Saban Style: The structure reflects quintessential Saban vernacular architecture. It features the island’s signature aesthetic: white wooden clapboard facades, decorative "gingerbread" wood carvings around the porches, and a steeply pitched, red-painted roof.<ref></ref> Den añanan 1950, Cornelia “Cutchie” Jones tabata konosí komo e gerente, kushiná i kuidadó di e pasanggrahan.[3] Na 1955, Reina Juliana di Hulanda a keda den e edifisio durante un bishita ofisial na Saba.[4] Na 1964, e kas di huéspet a pasa den mannan privá. Posteriormente, e edifisio a sigui funshoná komo un hotèl bou di e nòmber Cranston Antique Inn.[1] == Nifikashon == Pasanggrahan The Bottom ta un ehèmpel importante di infraestruktura gubernamental di promé siglo 20 riba Saba. E reflehá un periodo den cual gobièrnu mes tabata proveé fasilidatnan di alohamentu, promé ku desaroyo di turismo komersial riba e isla. --------- '''Pasanggrahan The Bottom''' ta un edifisio históriko situá den e kapital, The Bottom, na Saba, ku ántes tabata wòrdu mantené pa e gobiernu insular komo un posada òf hotèl chikitu. == Historia == Manera tabata kustumber riba e islanan di Teritorio di Kòrsou, gobièrnu a konstruí pension, yamá tambe “pasanggrahan,” na Saba den añanan 1920 pa ambtenaarnan biahero. E tempu ei, no tabatin hotèlnan komersial riba e isla kaminda funshonarionan públiko ku tabata bishita Saba por a keda. De bes en kuando, turistanan por a keda den e kasnan di huéspet tambe ku pèrmit di e Teniente Gobernador.<ref name="Saba">{{citeer web|url=https://www.saba-news.com/wp-content/uploads/2014/02/first-guide-complete.pdf|taal=en|auteur=Phanstielh, Natalie & Paul|titel=Saba, the first guidebook|datum=1 juni 1986|bezochtdatum=2023-01-24}}</ref> Ademas di The Bottom, Saba tabatin un di dos pasanggrahan na Windwardside. E kas di huéspet di gobièrnu na The Bottom tabata un edifisio di dos piso situá entre serunan bèrdè. E piso abou tabata muebla ku un sala, biblioteka, komedor i kushina. E kambernan di huéspet tabata situá riba e piso ariba. E piso aki ta konta ku un trapi ekstenso i un ekstenshon patras ku ta kontené e bañonan.<ref>{{citeer web|url=http://www.sabaweb.nl/monuments-saba/index_bestanden/bott-brugman-txt.html|taal=en|auteur=[[Frans Brugman]]|titel=Monuments of Saba|datum=1994|bezochtdatum=2023-01-24|archiefdatum=2019-07-11|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190711203551/http://www.sabaweb.nl/monuments-saba/index_bestanden/bott-brugman-txt.html|dodeurl=ja}}</ref> Den añanan 1950, Cornelia “Cutchie” Jones tabata konosí komo e gerente, kushiná i kuidadó di e kas di alohamentu.<ref>{{citeer web|url=https://www.revolvy.com/page/Cornelia-Jones|werk=Revolvy.com|titel=Cornelia Jones|datum=|bezochtdatum=2023-01-24}}</ref> Na 1955, Reina Juliana a keda aki.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404311:mpeg21:a0050|auteur=Hartog, J.|werk=[[Amigoe]]|titel=Op reis langs de Bovenwinden II; Guesthouse: stoelen met paarse kussens, en platen aan de muur|datum=16 juni 1954|bezochtdatum=2023-01-24}}</ref> E kas di alohamentu di gobièrnu a pasa den mannan privá na 1964 i despues a sigui komo un hotèl bou di e nòmber Cranston Antique Inn.<ref name="Saba"/> {{Appendix}} ----------- == Cas floria (aanvulling) == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. --------------- {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = Departamento gubernamental | nomber = Monumentenbureau Aruba | imagen = | pais = {{ABW}} | funda = 1 januari 1996 | adres = Schelpstraat 36–38, Oranjestad | director = Raul Gei | obhetivo = | website = }} '''Monumentenbureau Aruba''' ta un departamento gubernamental di Aruba encargá cu ehecucion di e ''Landsverordening Monumenten'' i cu proteccion di patrimonio cultural construí. E institucion a wordo fundá riba 1 di januari 1996 i funha komo e organismo tecnico i instituto di conocemento riba monumentonan na Aruba. == Tarea i funcion == Monumentenbureau ta responsabel pa tur asuntonan general relashoná cu monumentonan. Su tarea prinsipalnan ta inkluí: * prepara i desaroya descripcionnan tecnico pa restauracion di monumentonan * supervisa i guia proyectonan di restauracion * controla i otorga permiso di monumento * duna asesoria tecnico riba conservacion * haci investigacion i documentacion di patrimonio * promove educacion i concienciacion riba monumentonan E departamento ta funha komo e organismo tecnico di gobierno i ta consistí di expertonan den campo di monumentozorg. == Historia == Gobierno di Aruba a institui Monumentenbureau dia 1 di januari 1996 via decreto gubernamental. Su prome director tabata Yvonne Webb-Kock. Inicialmente e departamento a cuminsa su trabou den un espacio chikí na Centro Educativo Cristian na Oranjestad. Poco despues el a muda pa Maria Convent na Dominicanessestraat. Na juni 1997, Monumentenbureau a traslada pa Zoutmanstraat 1. Desde 2001 e departamento ta ubica na Schelpstraat 36–38, Oranjestad. == Posicion den Monumentenzorg == Monumentenbureau forma parti di e structura di ''Monumentenzorg Aruba'', hunto cu Monumentenraad (organo asesor) y [[Monumentenfonds Aruba|Stichting Monumentenfonds Aruba]] (organo financiero i propietario). Tur tres instancia ta cay bou di responsabilidad di e minister encarga cu cultura. == Proyectonan == Entre e proyectonan mas importante realisa pa Monumentenbureau ta: * restauracion di e '''[[Stadhuis di Oranjestad]]''' (1996–1998) * translado i restauracion di [[Casita Geel]]un edificio historico, [[Casita Geel]], for di Caya Grandi pa Weststraat (2000) * restauracion di e '''Compleho Ecury''' * trabounan na e '''Corte di Husticia''' * restauracion di e '''Cas Ceremonial di Gobernador''' Ademas, Monumentenbureau ta traha continuamente riba mantencion i restauracion di diferente edificio historico na Aruba. == Educacion i promocion == Monumentenbureau ta duna gran enfoke na educacion i concienciacion. E ta: * organiza lesnan na scolnan basico, secundario i nivel superior * capacita maestro nan den tema di patrimonio i arquitectura * promove evento manera ''Luna di Monumento'' den luna di september * organisa actividadnan manera ''Paseo Monumental'' Tambe e departamento ta mantene un inventario completo di monumentonan i ta digitalisa informacion historico. == Reconocemento == Na 2021 Monumentenbureau a celebra su 25 aniversario cu diferente actividadnan oficial, inkluyendo encuentro cu e minister di Cultura. == Referensianan == <references> <ref name="noticiacla">''Seroe Colorado community church indica como monumento proteha'', NoticiaCla, 24 november 2016.</ref> <ref name="mb25">''Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario'', 30 maart 2021.</ref> </references> ----------------- {{variante|a}} {{Infobox edificio | nomber = Sociedad Bolivariana di Aruba | pais = {{ABW}} | adres = | piso = | propietario = | status_monumento = | funcion_original = Centro cultural y social | funcion_actual = restaurant }} == Edificio di Sociedad Bolivariana == Loke por worde facilmente describi como un di e edificionan mas bunita ariba e isla a worde dedicá door di Sociedad Bolivariana pa medio di dos ceremonianan cu a tuma lugar dia 16 i 17 di December.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ESSONEWS-1945/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana Ta Inaugura Local Nobo], Aruba Esso News (12 di januari 1945)</ref> Den e Club nobo, un construccion grandi di color roos pa nord di Hotel Strand den vecindario di Oranjestad, e sociedad, cu ta conmemora bida i hechonan di Simon Bolivar, libertador grandi di Sur America, lo tene su actividadnan. Cu ramonan plamá ariba henter Sur America (como tambe den Washington i New York) e ta practica tambe activi¬ dadnan cultural, i ta interesa su mes den drama, musica, i funcionnan en variedad. E ramo di Aruba ta siete aña bieu, i tabata planea e club nobo du¬ rante e ultimo tres anjanan. Un acto prominente den e proyecto ta e sala cu lo provee asiento pa varios cientos di espectadornan. Un encenario grandi cu un telon a worde duná, i tin caseta di cine pa mustra filmnan. E faccion mas notabel di e club ta un biblioteca cu ta contene boekinan Holandes, Spañó, i Ingles, teniendo e distincion di ta Aruba su prome biblioteca publico. Ademas di un compartamento agradabelmente meublá cu stoel i sofanan comodo tin un cuarto di wega, cu mesanan di billar, setnan di schaak, i otro soorto di weganan. Tur dos e salanan aki tin cantinanan. E muraya rond di e edificio ta cera un lugar grandi pa muchanan hunga. E oficialnan di e sociedad ta S. N. Ecury, president, J. G. de Castro, vicepresident, W. A. Goilo, tesorero, Dr. M. T. Marchena, prome secretario, E. Kroon, segundo secretario, Ch. J.'Neme i J. A. Nieuw, comisarionan, i C. Philipszoon, consehero legal. Ceremonianan pa e inauguracion a cuminy.a e atardi di December 16 cu cantamento di e himnonan nacional Holandes i Venezolano i subimento di banderanan, prome cu Gezaghebber Wagemaker a habri e poorta i e huespednan a drenta. Sr. de Castro a tuma palabra, sigui pa Sr. Ecury, Gezaghebber Wagemaker, i Consul Venezolano. E huespednan anto a worde conduci den e edificio. E sociedad a tene un reunion a anochi ey, durante cual W. H. Jolley (kende a origina e idea pa e club) a worde elegi Miembro di Honor. E secretario a lesa acta di e prome reunion cu e sociedad a tene siete anja pasá, sigui pa discursonan pronunciá pa Emilio Henriquez di Corsouw, Consul General Venezolano di Corsouw, Sr. de Hoop, Consulnan di Colombia i Sto. Domingo, i Sr. Jolley, cu a papia den tres lenga. Dia 17 di December e programa a cuminza cu un misa en memoria di Bolivar, despues di cual busto di brons di e Libertador p’adilanti di e Club a worde inaugurá, su ultimo proclamacion a wor¬ de lesá, i kransnan a worde colocá ariba e monumento. Fin di e programa es anochi ey tabata bailenan Holandes, bailenan Spañó bieuw i modemo, i cancionnan. ------ Gran participación en las letras y en la vida cultural en general de la población de Aruba ha Señor don Jorge de Castro, Presidente de la Sociedad Bolivariana, de Aruba, fundador y entusias¬ ta miembro de dicha institución cultural, para cuyo triunfo él ha puesto gran entusiasmo.<ref>https://archive.org/details/BNADIGBUKIARUBIANA1315/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana de Aruba], Souvenir Revista mensuel febr 1946, Rep. Dom.</ref> ejercido la Sociedad Bolivariana, fundada el 10 de agosto del año 1937, a iniciativa del caballero don M. H. Jolly. Gracias al espíritu entusiasta del que concibió en su imaginación la creación de un centro en el cual se rindiera un perenne homenaje al gran Caudillo en cuyo corazón germinó la simiente del ideal libertario que diera la independencia a las repúbli* cas sudamericanas, al mismo tiempo que sirviera de unión y de cenáculo para difundir la cultura en el predio de la bella isla de Aruba, a su llamada no¬ ble respondieron hidalgamente los Sres. H. Parilli, J. J. Portillo, G .A. Kuiperi, L. Villalba, L. G. Leakez, A. Valbuena, J. G. de Castro, S. N. Ecury y T. M. Marchena, quienes con el aludido Sr. M. H. Holly fundaron la hoy brillante Sociedad que hace honor a sus fundadores. Habiendo realizado una fecunda labor cultural con brillante éxito durante los años que siguieron, la sociedad resolvió, en el 1940, la construcción de un edificio, y con este motivo fué designada una Junta de Fábrica, encomendando al Vicepresidente de la Sociedad, Sr. J. G. de Castro, para que la pre¬ sidiera y actuase en todo lo relativo a la construc¬ ción de dicho edificio. La construcción de la obra fué encomendada a los Sres. Petrona & Croes, la que fué realizada bajo la supervisión del Sr. de Castro, quién tuvo a su cargo, además, todo lo concerniente a su equipo y ornamentación y preparativos para su inaugura¬ ción, que tuvo efecto el día 16 de diciembre de 1945, cuando entregó la llave del edificio al entonces Presidente de la Sociedad Bolivariana, Sr. S. N. Ecury. Sólo la perseverancia y el entusiasmo causado por la hermosa idea de llevar adelante los destinos de la Sociedad, pudieron reunir la suma de Fls. 120,000, que costó la construcción del mencionado edificio, cuya cantidad fué obtenida de la manera (Continúa en la pág 42). Acto de la inauguración del magnífico edificio construido por la Sociedad Bolivariana, en Oranjestad, Aruba, y homenaje rendido ? gran Libertador Simón Bolívar, a cuya memoria ¡lustre la Sociedad hizo dedicatoria de un busto situado al frente del nuevo edificio. ----- [[File:Monument Schutterij & Vrijwilligerskorps Aruba 14 38 57 740000.jpeg|thumb|Monumento di guera na Laclé Boulevard, Aruba]] '''Monumento di guera''' na Aruba * 1963 Aruba Lion Club schenkt de Arubaanse gemeenschap een monument voor de gevallenen.<ref>Lions schenken Aruba Monument voorgevallenen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-11-1962, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 12-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461699:mpeg21:p006</ref> Dit geschenk zal bestaan uit een monument voor de gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog en zal geplaatst worden op het pleintje, jreïesren voor de oude ambtswoning van de Amerikaanse consul, aan het einde van de Adriaan Lacléboulevard I Je Oranjestad. {{Appendix}} ---------------------- {{Databox}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} ------------- Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} ------------------------- {{Databox}} '''Plasa Machi Mimi''' ta un marshe di piska antiguo, situa na kosta di [[Kralendijk]], [[Boneiru]]. nl.wiki:'''Plasa Machi Mimi''' is het historisch vismarktgebouw, gelegen aan de zeepromenade in het centrum van [[Kralendijk]], [[Bonaire]]. Vroeger was het overkapte galerijgebouw de plaats waar [[Vis (voeding)|vis]] werd schoongemaakt en verkocht. Dit gebouw wordt nog gebruikt voor de handel in groente en fruit, welke door [[Venezuela|Venezolaanse]] marktlui in barkjes wordt aangevoerd.<ref>{{Citeer web|url=https://www.steden.net/nederland/kralendijk/plasa-machi-mimi/|titel=Plasa Machi Mimi|datum=|werk=Steden.net|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> Het bouwwerk, dat uit 1935 stamt, is in [[Oude Rome|Romeinse]] stijl opgetrokken en is van architectonische waarde. De voormalige vismarkt vertoont gelijkenis met de [[Visbanken (Gouda)|vishal van Gouda]]. == Machi Mimi == Het marktpaviljoen en het voorliggend pleintje werden postuum vernoemd naar ''Machi Mimi'', koosnaam van Bernabé Dominga Everts (Bonaire, 1892-1986). Machi Mimi woonde in [[Antriol]] en droeg als ongehuwd moeder zorg voor haar kinderen. Naast hoedenvlechtster en bakkersmeid was zij vooral bekend als visverkoopster in het vismarktgebouw. Haar foto verscheen in talloze toeristische publicaties en reisgidsen.<ref>{{Citeer web|url=http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|taal=pap|titel=Hendenan di Boneiru: Machi Mimi|werk=Extra Boneriano|datum=9 juni 2020|bezochtdatum=24 augustus 2020|archiefdatum=10 juni 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200610093743/http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|dodeurl=ja}}</ref> == Trivia == In een serie toeristenzegels van de Nederlandse Antillen in juni 1976 uitgegeven werd naar het ontwerp van [[Oscar Ravelo]] de visafslag afgebeeld op een postzegel van 40 cent.<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011017558:mpeg21:a0404|titel=Toeristenzegels|werk=[[Nieuwsblad van het Noorden]]|datum=1976-05-28|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> == Zie ook == * [[Lijst van beschermde monumenten op Bonaire]] <gallery widths="185" heights="200"> Visafslag gebouwtje - 20651557 - RCE.jpg|Plasa Machi Mimi na 1966 Building in Kralendijk on Bonaire near the clear water (13256772864).jpg|Plasa Machi Mimi tijdens restauratie in 2014 </gallery> {{Commonscat|Vismarkt, Bonaire|Plasa Machi Mimi}} {{Coor title dms|12|9|2.2|N|68|16|38.32|W}} NOTES Plasa Machi Mimi ta un dje edifisionan ku ta hala mas atenshon na kosta di Kralendijk. E ta pará na e sitio aki desde 1935, komo lugá na unda tabata bende piská. <ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-18-11-2023%20(1).pdf Plasa Machi Mimi], Boneriano (18 di novèmber 2023)</ref> Dominga Evertsz, kariñosamente yamá Machi Mimi, su nòmber ta mará na e edifisio aki, p’esei tambe e ta karga su nòmber. Gezaghebber Richard (Hensi) Beaujon a laga traha e edifisio aki den arkitektura romano. Promé ku esaki tabatin un lugá di bende piská na un manera improvisá na e sitio na unda Zeezicht Bar Restaurant ta situá aktualmente. Famia piskadó Engelhardt tabata bende piská na e sitio aki. Plasa ta kategorisá komo monumento. Na 2013-2014 a restorá e edifisio aki kompletamente. Piskadónan tabata trese piská pa bende na Playa. Machi Mimi tabata mocha e piskánan i bende ku públiko. Plasa tabata un lugá di enkuentro importante pa hendenan di Boneiru ántes. Aki tabata pasa tambe notisia den tempu ku no tabatin radio ni televishon, ku solamente e korant La Cruz tabata sirkulá serka e pueblo ku tabata lesa papiamentu. No solamente Machi Mimi a bende piská bou di Playa. Un otro bendedó di piská konosí tabata Bèchi Soliana, kasá di Candi qsz1slep4m2c1hf14jdsv0tu26ij9tl 192511 192510 2026-06-02T08:49:17Z Caribiana 8320 192511 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{infobox edificio | variante = c | nomber = Passangrahan The Bottom }} '''Pasanggrahan The Bottom''' ([[hulandes]]: Gouvernementslogeergebouw) ta un edifisio históriko situá den e [[kapital]] The Bottom na [[Saba]]. E tabata originalmente wordu mantene pa e gobièrnu insular komo un kas di huéspet (pasanggrahan), destiná pa alohamentu di amtenar i bishitantenan ofisial. Pasanggrahan ta un palabra di orígen [[indones (idioma)|indones]]. E ta wordu tradusí denn “kas di huéspet,” “logement,” òf “kas di sosiegu”. Histórikamente, e tabata referí na alohamentu proveé ​​pa gobièrnu, hopi biaha modesto, pa funshonario públiko biahero, funshonario kolonial i otro huéspetnan. == Historia == Manera tabata kustumber riba e islanan di e antiguo Teritorio di Kòrsou, gobièrnu a manda konstruí pensionnan ofisial—konosí komo pasanggrahan—na añanan 1920. E pasanggrahan na Saba tabata sirbi principalmente pa ambtenaarnan biahero, pasobra na e tempu ei no tabatin hotèlnan komersial riba e isla kaminda funshonarionan públiko por a keda. Di bes en kuando, turistanan tambe tabata haña alohamentu den e kas di huéspet, pero esaki tabata posibel solamente ku pèrmit di e Teniente Gobernador.[1] Ademas di e fasilidat na The Bottom, tabatin un di dos pasanggrahan na Windwardside. E edifisio na The Bottom tabata un kas di dos piso, situá den un ambiente montañoso. E piso abou tabata inkluí un sala, biblioteka, komedor i kushina, miéntras ku e kambernan di huéspet tabata situa riba e piso ariba. E parti ariba tabata konta ku un trapi ekstenso i un ekstenshon patras kaminda e bañonan tabata lokalisa.[2] Estilo Saban: E struktura ta reflehá e arkitektura estilo sabano. E ta konta ku e estétika tipico di e isla: fachadanan di palu blanku, grabashonnan di palu dekorativo di “gingerbread” rònt di e porchnan, i un dak skerpi, pintá kòrá. Saban Style: The structure reflects quintessential Saban vernacular architecture. It features the island’s signature aesthetic: white wooden clapboard facades, decorative "gingerbread" wood carvings around the porches, and a steeply pitched, red-painted roof.<ref></ref> Den añanan 1950, Cornelia “Cutchie” Jones tabata konosí komo e gerente, kushiná i kuidadó di e pasanggrahan.[3] Na 1955, Reina Juliana di Hulanda a keda den e edifisio durante un bishita ofisial na Saba.[4] Na 1964, e kas di huéspet a pasa den mannan privá. Posteriormente, e edifisio a sigui funshoná komo un hotèl bou di e nòmber Cranston Antique Inn.[1] == Nifikashon == Pasanggrahan The Bottom ta un ehèmpel importante di infraestruktura gubernamental di promé siglo 20 riba Saba. E reflehá un periodo den cual gobièrnu mes tabata proveé fasilidatnan di alohamentu, promé ku desaroyo di turismo komersial riba e isla. --------- '''Pasanggrahan The Bottom''' ta un edifisio históriko situá den e kapital, The Bottom, na Saba, ku ántes tabata wòrdu mantené pa e gobiernu insular komo un posada òf hotèl chikitu. == Historia == Manera tabata kustumber riba e islanan di Teritorio di Kòrsou, gobièrnu a konstruí pension, yamá tambe “pasanggrahan,” na Saba den añanan 1920 pa ambtenaarnan biahero. E tempu ei, no tabatin hotèlnan komersial riba e isla kaminda funshonarionan públiko ku tabata bishita Saba por a keda. De bes en kuando, turistanan por a keda den e kasnan di huéspet tambe ku pèrmit di e Teniente Gobernador.<ref name="Saba">{{citeer web|url=https://www.saba-news.com/wp-content/uploads/2014/02/first-guide-complete.pdf|taal=en|auteur=Phanstielh, Natalie & Paul|titel=Saba, the first guidebook|datum=1 juni 1986|bezochtdatum=2023-01-24}}</ref> Ademas di The Bottom, Saba tabatin un di dos pasanggrahan na Windwardside. E kas di huéspet di gobièrnu na The Bottom tabata un edifisio di dos piso situá entre serunan bèrdè. E piso abou tabata muebla ku un sala, biblioteka, komedor i kushina. E kambernan di huéspet tabata situá riba e piso ariba. E piso aki ta konta ku un trapi ekstenso i un ekstenshon patras ku ta kontené e bañonan.<ref>{{citeer web|url=http://www.sabaweb.nl/monuments-saba/index_bestanden/bott-brugman-txt.html|taal=en|auteur=[[Frans Brugman]]|titel=Monuments of Saba|datum=1994|bezochtdatum=2023-01-24|archiefdatum=2019-07-11|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190711203551/http://www.sabaweb.nl/monuments-saba/index_bestanden/bott-brugman-txt.html|dodeurl=ja}}</ref> Den añanan 1950, Cornelia “Cutchie” Jones tabata konosí komo e gerente, kushiná i kuidadó di e kas di alohamentu.<ref>{{citeer web|url=https://www.revolvy.com/page/Cornelia-Jones|werk=Revolvy.com|titel=Cornelia Jones|datum=|bezochtdatum=2023-01-24}}</ref> Na 1955, Reina Juliana a keda aki.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404311:mpeg21:a0050|auteur=Hartog, J.|werk=[[Amigoe]]|titel=Op reis langs de Bovenwinden II; Guesthouse: stoelen met paarse kussens, en platen aan de muur|datum=16 juni 1954|bezochtdatum=2023-01-24}}</ref> E kas di alohamentu di gobièrnu a pasa den mannan privá na 1964 i despues a sigui komo un hotèl bou di e nòmber Cranston Antique Inn.<ref name="Saba"/> {{Appendix}} ----------- == Cas floria (aanvulling) == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. --------------- {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = Departamento gubernamental | nomber = Monumentenbureau Aruba | imagen = | pais = {{ABW}} | funda = 1 januari 1996 | adres = Schelpstraat 36–38, Oranjestad | director = Raul Gei | obhetivo = | website = }} '''Monumentenbureau Aruba''' ta un departamento gubernamental di Aruba encargá cu ehecucion di e ''Landsverordening Monumenten'' i cu proteccion di patrimonio cultural construí. E institucion a wordo fundá riba 1 di januari 1996 i funha komo e organismo tecnico i instituto di conocemento riba monumentonan na Aruba. == Tarea i funcion == Monumentenbureau ta responsabel pa tur asuntonan general relashoná cu monumentonan. Su tarea prinsipalnan ta inkluí: * prepara i desaroya descripcionnan tecnico pa restauracion di monumentonan * supervisa i guia proyectonan di restauracion * controla i otorga permiso di monumento * duna asesoria tecnico riba conservacion * haci investigacion i documentacion di patrimonio * promove educacion i concienciacion riba monumentonan E departamento ta funha komo e organismo tecnico di gobierno i ta consistí di expertonan den campo di monumentozorg. == Historia == Gobierno di Aruba a institui Monumentenbureau dia 1 di januari 1996 via decreto gubernamental. Su prome director tabata Yvonne Webb-Kock. Inicialmente e departamento a cuminsa su trabou den un espacio chikí na Centro Educativo Cristian na Oranjestad. Poco despues el a muda pa Maria Convent na Dominicanessestraat. Na juni 1997, Monumentenbureau a traslada pa Zoutmanstraat 1. Desde 2001 e departamento ta ubica na Schelpstraat 36–38, Oranjestad. == Posicion den Monumentenzorg == Monumentenbureau forma parti di e structura di ''Monumentenzorg Aruba'', hunto cu Monumentenraad (organo asesor) y [[Monumentenfonds Aruba|Stichting Monumentenfonds Aruba]] (organo financiero i propietario). Tur tres instancia ta cay bou di responsabilidad di e minister encarga cu cultura. == Proyectonan == Entre e proyectonan mas importante realisa pa Monumentenbureau ta: * restauracion di e '''[[Stadhuis di Oranjestad]]''' (1996–1998) * translado i restauracion di [[Casita Geel]]un edificio historico, [[Casita Geel]], for di Caya Grandi pa Weststraat (2000) * restauracion di e '''Compleho Ecury''' * trabounan na e '''Corte di Husticia''' * restauracion di e '''Cas Ceremonial di Gobernador''' Ademas, Monumentenbureau ta traha continuamente riba mantencion i restauracion di diferente edificio historico na Aruba. == Educacion i promocion == Monumentenbureau ta duna gran enfoke na educacion i concienciacion. E ta: * organiza lesnan na scolnan basico, secundario i nivel superior * capacita maestro nan den tema di patrimonio i arquitectura * promove evento manera ''Luna di Monumento'' den luna di september * organisa actividadnan manera ''Paseo Monumental'' Tambe e departamento ta mantene un inventario completo di monumentonan i ta digitalisa informacion historico. == Reconocemento == Na 2021 Monumentenbureau a celebra su 25 aniversario cu diferente actividadnan oficial, inkluyendo encuentro cu e minister di Cultura. == Referensianan == <references> <ref name="noticiacla">''Seroe Colorado community church indica como monumento proteha'', NoticiaCla, 24 november 2016.</ref> <ref name="mb25">''Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario'', 30 maart 2021.</ref> </references> ----------------- {{variante|a}} {{Infobox edificio | nomber = Sociedad Bolivariana di Aruba | pais = {{ABW}} | adres = | piso = | propietario = | status_monumento = | funcion_original = Centro cultural y social | funcion_actual = restaurant }} == Edificio di Sociedad Bolivariana == Loke por worde facilmente describi como un di e edificionan mas bunita ariba e isla a worde dedicá door di Sociedad Bolivariana pa medio di dos ceremonianan cu a tuma lugar dia 16 i 17 di December.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ESSONEWS-1945/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana Ta Inaugura Local Nobo], Aruba Esso News (12 di januari 1945)</ref> Den e Club nobo, un construccion grandi di color roos pa nord di Hotel Strand den vecindario di Oranjestad, e sociedad, cu ta conmemora bida i hechonan di Simon Bolivar, libertador grandi di Sur America, lo tene su actividadnan. Cu ramonan plamá ariba henter Sur America (como tambe den Washington i New York) e ta practica tambe activi¬ dadnan cultural, i ta interesa su mes den drama, musica, i funcionnan en variedad. E ramo di Aruba ta siete aña bieu, i tabata planea e club nobo du¬ rante e ultimo tres anjanan. Un acto prominente den e proyecto ta e sala cu lo provee asiento pa varios cientos di espectadornan. Un encenario grandi cu un telon a worde duná, i tin caseta di cine pa mustra filmnan. E faccion mas notabel di e club ta un biblioteca cu ta contene boekinan Holandes, Spañó, i Ingles, teniendo e distincion di ta Aruba su prome biblioteca publico. Ademas di un compartamento agradabelmente meublá cu stoel i sofanan comodo tin un cuarto di wega, cu mesanan di billar, setnan di schaak, i otro soorto di weganan. Tur dos e salanan aki tin cantinanan. E muraya rond di e edificio ta cera un lugar grandi pa muchanan hunga. E oficialnan di e sociedad ta S. N. Ecury, president, J. G. de Castro, vicepresident, W. A. Goilo, tesorero, Dr. M. T. Marchena, prome secretario, E. Kroon, segundo secretario, Ch. J.'Neme i J. A. Nieuw, comisarionan, i C. Philipszoon, consehero legal. Ceremonianan pa e inauguracion a cuminy.a e atardi di December 16 cu cantamento di e himnonan nacional Holandes i Venezolano i subimento di banderanan, prome cu Gezaghebber Wagemaker a habri e poorta i e huespednan a drenta. Sr. de Castro a tuma palabra, sigui pa Sr. Ecury, Gezaghebber Wagemaker, i Consul Venezolano. E huespednan anto a worde conduci den e edificio. E sociedad a tene un reunion a anochi ey, durante cual W. H. Jolley (kende a origina e idea pa e club) a worde elegi Miembro di Honor. E secretario a lesa acta di e prome reunion cu e sociedad a tene siete anja pasá, sigui pa discursonan pronunciá pa Emilio Henriquez di Corsouw, Consul General Venezolano di Corsouw, Sr. de Hoop, Consulnan di Colombia i Sto. Domingo, i Sr. Jolley, cu a papia den tres lenga. Dia 17 di December e programa a cuminza cu un misa en memoria di Bolivar, despues di cual busto di brons di e Libertador p’adilanti di e Club a worde inaugurá, su ultimo proclamacion a wor¬ de lesá, i kransnan a worde colocá ariba e monumento. Fin di e programa es anochi ey tabata bailenan Holandes, bailenan Spañó bieuw i modemo, i cancionnan. ------ Gran participación en las letras y en la vida cultural en general de la población de Aruba ha Señor don Jorge de Castro, Presidente de la Sociedad Bolivariana, de Aruba, fundador y entusias¬ ta miembro de dicha institución cultural, para cuyo triunfo él ha puesto gran entusiasmo.<ref>https://archive.org/details/BNADIGBUKIARUBIANA1315/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana de Aruba], Souvenir Revista mensuel febr 1946, Rep. Dom.</ref> ejercido la Sociedad Bolivariana, fundada el 10 de agosto del año 1937, a iniciativa del caballero don M. H. Jolly. Gracias al espíritu entusiasta del que concibió en su imaginación la creación de un centro en el cual se rindiera un perenne homenaje al gran Caudillo en cuyo corazón germinó la simiente del ideal libertario que diera la independencia a las repúbli* cas sudamericanas, al mismo tiempo que sirviera de unión y de cenáculo para difundir la cultura en el predio de la bella isla de Aruba, a su llamada no¬ ble respondieron hidalgamente los Sres. H. Parilli, J. J. Portillo, G .A. Kuiperi, L. Villalba, L. G. Leakez, A. Valbuena, J. G. de Castro, S. N. Ecury y T. M. Marchena, quienes con el aludido Sr. M. H. Holly fundaron la hoy brillante Sociedad que hace honor a sus fundadores. Habiendo realizado una fecunda labor cultural con brillante éxito durante los años que siguieron, la sociedad resolvió, en el 1940, la construcción de un edificio, y con este motivo fué designada una Junta de Fábrica, encomendando al Vicepresidente de la Sociedad, Sr. J. G. de Castro, para que la pre¬ sidiera y actuase en todo lo relativo a la construc¬ ción de dicho edificio. La construcción de la obra fué encomendada a los Sres. Petrona & Croes, la que fué realizada bajo la supervisión del Sr. de Castro, quién tuvo a su cargo, además, todo lo concerniente a su equipo y ornamentación y preparativos para su inaugura¬ ción, que tuvo efecto el día 16 de diciembre de 1945, cuando entregó la llave del edificio al entonces Presidente de la Sociedad Bolivariana, Sr. S. N. Ecury. Sólo la perseverancia y el entusiasmo causado por la hermosa idea de llevar adelante los destinos de la Sociedad, pudieron reunir la suma de Fls. 120,000, que costó la construcción del mencionado edificio, cuya cantidad fué obtenida de la manera (Continúa en la pág 42). Acto de la inauguración del magnífico edificio construido por la Sociedad Bolivariana, en Oranjestad, Aruba, y homenaje rendido ? gran Libertador Simón Bolívar, a cuya memoria ¡lustre la Sociedad hizo dedicatoria de un busto situado al frente del nuevo edificio. ----- [[File:Monument Schutterij & Vrijwilligerskorps Aruba 14 38 57 740000.jpeg|thumb|Monumento di guera na Laclé Boulevard, Aruba]] '''Monumento di guera''' na Aruba * 1963 Aruba Lion Club schenkt de Arubaanse gemeenschap een monument voor de gevallenen.<ref>Lions schenken Aruba Monument voorgevallenen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-11-1962, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 12-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461699:mpeg21:p006</ref> Dit geschenk zal bestaan uit een monument voor de gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog en zal geplaatst worden op het pleintje, jreïesren voor de oude ambtswoning van de Amerikaanse consul, aan het einde van de Adriaan Lacléboulevard I Je Oranjestad. {{Appendix}} ---------------------- {{Databox}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} ------------- Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} ------------------------- {{Databox}} '''Plasa Machi Mimi''' ta un marshe di piska antiguo, situa na kosta di [[Kralendijk]], [[Boneiru]]. nl.wiki:'''Plasa Machi Mimi''' is het historisch vismarktgebouw, gelegen aan de zeepromenade in het centrum van [[Kralendijk]], [[Bonaire]]. Vroeger was het overkapte galerijgebouw de plaats waar [[Vis (voeding)|vis]] werd schoongemaakt en verkocht. Dit gebouw wordt nog gebruikt voor de handel in groente en fruit, welke door [[Venezuela|Venezolaanse]] marktlui in barkjes wordt aangevoerd.<ref>{{Citeer web|url=https://www.steden.net/nederland/kralendijk/plasa-machi-mimi/|titel=Plasa Machi Mimi|datum=|werk=Steden.net|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> Het bouwwerk, dat uit 1935 stamt, is in [[Oude Rome|Romeinse]] stijl opgetrokken en is van architectonische waarde. De voormalige vismarkt vertoont gelijkenis met de [[Visbanken (Gouda)|vishal van Gouda]]. == Machi Mimi == Het marktpaviljoen en het voorliggend pleintje werden postuum vernoemd naar ''Machi Mimi'', koosnaam van Bernabé Dominga Everts (Bonaire, 1892-1986). Machi Mimi woonde in [[Antriol]] en droeg als ongehuwd moeder zorg voor haar kinderen. Naast hoedenvlechtster en bakkersmeid was zij vooral bekend als visverkoopster in het vismarktgebouw. Haar foto verscheen in talloze toeristische publicaties en reisgidsen.<ref>{{Citeer web|url=http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|taal=pap|titel=Hendenan di Boneiru: Machi Mimi|werk=Extra Boneriano|datum=9 juni 2020|bezochtdatum=24 augustus 2020|archiefdatum=10 juni 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200610093743/http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|dodeurl=ja}}</ref> == Trivia == In een serie toeristenzegels van de Nederlandse Antillen in juni 1976 uitgegeven werd naar het ontwerp van [[Oscar Ravelo]] de visafslag afgebeeld op een postzegel van 40 cent.<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011017558:mpeg21:a0404|titel=Toeristenzegels|werk=[[Nieuwsblad van het Noorden]]|datum=1976-05-28|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref> == Zie ook == * [[Lijst van beschermde monumenten op Bonaire]] <gallery widths="185" heights="200"> Visafslag gebouwtje - 20651557 - RCE.jpg|Plasa Machi Mimi na 1966 Building in Kralendijk on Bonaire near the clear water (13256772864).jpg|Plasa Machi Mimi tijdens restauratie in 2014 </gallery> {{Commonscat|Vismarkt, Bonaire|Plasa Machi Mimi}} {{Coor title dms|12|9|2.2|N|68|16|38.32|W}} NOTES Plasa Machi Mimi ta un dje edifisionan ku ta hala mas atenshon na kosta di Kralendijk. E ta pará na e sitio aki desde 1935, komo lugá na unda tabata bende piská. <ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-18-11-2023%20(1).pdf Plasa Machi Mimi], Boneriano (18 di novèmber 2023)</ref> Dominga Evertsz, kariñosamente yamá Machi Mimi, su nòmber ta mará na e edifisio aki, p’esei tambe e ta karga su nòmber. Gezaghebber Richard (Hensi) Beaujon a laga traha e edifisio aki den arkitektura romano. Promé ku esaki tabatin un lugá di bende piská na un manera improvisá na e sitio na unda Zeezicht Bar Restaurant ta situá aktualmente. Famia piskadó Engelhardt tabata bende piská na e sitio aki. Plasa ta kategorisá komo monumento. Na 2013-2014 a restorá e edifisio aki kompletamente. Piskadónan tabata trese piská pa bende na Playa. Machi Mimi tabata mocha e piskánan i bende ku públiko. Plasa tabata un lugá di enkuentro importante pa hendenan di Boneiru ántes. Aki tabata pasa tambe notisia den tempu ku no tabatin radio ni televishon, ku solamente e korant La Cruz tabata sirkulá serka e pueblo ku tabata lesa papiamentu. No solamente Machi Mimi a bende piská bou di Playa. Un otro bendedó di piská konosí tabata Bèchi Soliana, kasá di Candi hc79r4uwwis7as4i58s9doojy8xuueb 0 10291 192470 149532 2026-06-01T16:48:11Z Caribiana 8320 wikilink 192470 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona | infobox_tipo = escritor | variante = c | nomber = Carel de Haseth | imagen = | descripcion = | nomber completo = Carel Pieter de Haseth | fecha nacemento = [[22 di sèptèmber]] [[1950]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento= | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat di Leiden]] | ofishi = botikario, poeta, outor, polítiko | partido = [[Partido Alternativa Real|PAR]] | temporada1 = 1994-1998, 2000-2003 | funcion1 = [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|minister plenipotensiario di Antias Hulandes]] | eleccion = 1994 | casa = | yui = 2 | obra notabel = ''Katibu di Shon'' (1988) | lenga literario = Papiamentu, hulandes | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (1989), [[Premio Boeli van Leeuwen]] (2013), Ofisial di [[Orden di Oranje-Nassau]] (1999) }} '''Carel Pieter de Haseth''' (☆ [[22 di sèptèmber]] [[1950]] na [[Kòrsou]]) ta botikario, poeta, outor i polítiko di [[Kòrsou]]. E tabata e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|minister plenipotensiario di Antias Hulandes]] stashoná na [[Den Haag]] den gabinetenan [[Miguel Pourier|Pourier]] II i III, den gabinete Ys I i brevemente den gabinete Ys II. == Bida i labor == Carel de Haseth a logra su diploma gymnasium-beta na Kòrsou na 1968. El a bai [[Hulanda]] pa studia farmasia na [[Universidat di Leiden]]. Na 1976 el a graduá komo botikario na e mesun universidat. Bek na [[Kòrsou]] De Haseth tabata hefe di farmasia i sterilisashon sentral di [[Sint-Elisabeth Hospital]] for di 1976 te 1994 i atrobe for di 1998 te 1999. Durante su karera profeshonal de Haseth a forma parti di diferente komishon i plataforma. E tabata miembro di e komishon di kambio di lei tokante leinan riba tereno di farmasia, miembro di e komishon nashonal di formulas nashonal establesé pa gobièrnu di Antias Hulandes, miembro di e Stichting Leerstoel voor Milieu en Ontwikkeling, miembro di e komishon di entrenamentu profeshonal di dòkternan di kas, referente di e United States Pharmacopoeia Dispensing Information, tesorero di e Caribbean Institute of Perinatology Ltd. Ademas, e tabata presidente (na nòmber di e fakultat di Siensia Mediko di e [[Universidat di Groningen]]) di e Komishon di Enseñansa na Sint-Elisabeth Hospital, presidente di e Komishon di Eksamen pa botikario i asistente-botikario i presidente di e Komishon di registrashon di medikamentu di Antias Hulandes. === Politika === De Haseth a okupá un lugá prominente dentro di partido [[Partido Alternativa Real|PAR]]; den direktiva e tabata tesorero di 1998 te 1999 i atrobe for di 2006, i sekretario den 2005. Na aña 1994 el a aparesé riba lista di PAR pa elekshon di [[parlamento di Antias Hulandes]]<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645085:mpeg21:p003|titel=PAR-lijst|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-01-07|bezochtdatum=2024-01-30}}</ref> i ku e formashon di e di dos gabinete Pourier a keda nombrá komo [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] di [[Antias Hulandes]], ku sede na [[Den Haag]]. El a sirbi den e funshon aki te ku 1998 i tambe for di 2000 te ku 2003 i den e lunanan di yüni i yüli 2004. Despues el a bira sekretario/asesor di e [[promé minister]] di Antias Hulandes (2004-2005), konsehero di konseho di minister (2006-2010) i direktor interino di departamentu di Relashonnan Eksterior di desèmber 2008 te òktober 2010.<ref>[https://www.parlement.com/id/vg09llzfgiqb/c_p_carel_de_haseth Drs. C.P. (Carel) de Haseth], parlement.com</ref> === Kultura i literatura === Riba tereno kultural-literario de Haseth tabata miembro di redakshon di e revista [[Watapana (revista)|''Watapana'']] (1969-1974), kofundadó di Editorial Flamboyant/P (1974), editor di e revista ''Kristòf'' (1976-presente), kolaboradó di Ñapa (anekso di fin di siman di [[Amigoe]]) (1976-1994) i kolumnista di e edishon karibense di Algemeen Dagblad (1999-2001). Su trabou tambe a aparesé den De Gids, Kruispunt i Preludium. E ta skirbi tantu na [[papiamentu]] komo na [[hulandes]]. Su obra mas konosí ''Katibu di Shon'' a sali na papiamentu na 1988, pero no a sali na hulandes te na 2002 i a keda tradusí na [[Alemán|aleman]] na 2007. Den e novela aki de Haseth ta konta e historia di e [[Rebelion Grandi|rebelion di katibu]] na Kòrsou na 1795 for di e perspektiva di un doño i un katibu ku a krese huntu komo dos amigu. Na 1989 e eskritor a risibí pa e buki aki e [[Premio Cola Debrot]], e premio kultural di mas altu di Kòrsou.<ref>[https://www.writersunlimited.nl/deelnemer/carel-de-haseth Carel de Haseth]], Writersunlimited.nl</ref> Carel de Haseth ta kasá i ta tata di un yu muhé i un yu hòmber.<ref>{{nl}}[https://www.nrc.nl/nieuws/2003/08/16/hollands-dagboek-carel-de-haseth-7650470-a971467 Hollands Dagboek: Carel de Haseth], Nrc.nl (16 di ougùstùs 2003)</ref> == Publikashon literario == * ''3 dagen vóór Eva'' (1969), kolekshon di poema * ''Berceuse voor teleurgestelden'' (1975), poesia * ''Bida na koló/Kleuren van leven'' (1981), poesia ku e obranan di [[José Maria Capricorne]], re-imprimi komo ''Kleuren van leven: Antilliaanse dieren van Capricorne/Bida na koló: bestianan di Capricorne'' (1989) * ''Poesia venená'' (1985), poesia * ''Katibu di Shon'' (1988), novela kòrtiku * ''Zolang er kusten zijn'' (1994), poesia * ''Tot Memorie/Slaaf en Meester'' (2001) == Distinshon == * {{CUW}}: [[Premio Cola Debrot]] di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]] (1989) * {{VEN}}: Orden Francisco de Miranda de Primera Clase (1998) * {{NLD}}: Ofisial di [[Orden di Oranje-Nassau]] (1999) * {{CUW}}: [[Premio Boeli van Leeuwen]] (2013) − pa e opera ''[[Katibu di Shon]]'', huntu ku [[Tania Kross]] i [[Randal Corsen]] == Wak tambe == * [[Literatura di Karibe Hulandes]] * [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Lista di minister-plenipotensiario di Antias Hulandes]] == Link eksterno == *[https://www.dbnl.org/tekst/rutg014drie01_01/rutg014drie01_01_0033.htm Essay] tokante [[Boeli van Leeuwen]] i [[Tip Marugg]] *[https://web.archive.org/web/20071113015015/http://antilliaans.caribiana.nl/series/Serienieuwebewoners/car18112005_nederlander.html Reportahe na Radio Nederland Wereldomroep] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Haseth, Carel de}} [[Category:Hende]] [[Category:Polítiko di Kòrsou]] [[Category:Poeta]] [[Category:Eskritor]] [[Category:Ganador premio Cola Debrot]] cdhaprvk0vmicik1ot6s6ymqj85irzw 2 11115 192430 192429 2026-06-01T12:03:22Z Caribiana 8320 /* Nomber */ 192430 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Caya Jose Geerman | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | footer = | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Watapana Gezaag''' ta un bario y zona den e parti nort di [[San Nicolas]], e di dos ciudad mas grandi di [[Aruba]]. Dia 1 di yanüari 2020, e lugá tabatin 1.703 habitante.<ref>[https://cbs.aw/wp/index.php/2021/11/30/census-2020-housing-tables/ CBS Aruba]</ref> == Nomber == E orígen di e nomber di bario no por wordo determina cu certesa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015_03-30/page/5/mode/1up?q=watapana+gezaag Column Zee: Watapana Gezag], [[Amigoe]] (30 di maart 2015)</ref> E nomber tampoco no ta aparece riba e mapa di [[Johannes Vallentin Dominicus Werbata|Werbata]] di 1912.<ref name=:"1"/> Watapana ta un palabra [[Arawak]]/[[Taino]] xu ta referi na e palo di [[dividivi]]. Gezaag ta bini di ''zagen'', un verbo di origen [[Hulandes]], na cua '''ge''' ta agrega na su forma infinitivo: gezaag.<ref>W.M. Hoyer (1946), [https://archive.org/details/BNA-DIG-PAPIAMENTO-HOYER-VOCABULARIO-1946/mode/1up?q=watapana+gezaag Vocabulario Papiamento], Boekhandel Bethencourt, Corsou</ref> Probablemente, e nomber ta origina di un incidente cu a tuma luga eynan.<ref name=:"1">Vivienno Frank. 2019. Watapana Gezaag. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 228.</ref> E nomber Watapana Gezaag no a aparece den publicacionnan te cu aña 1950.<ref>[https://archive.org/details/AMIGOE-1950-03-30/page/30/mode/1up?q=watapana+gezaag Mededelingen van AVB], [[Amigoe]] (30 di maart 1950)</ref> Na Watapana Gezaag tabata situa e veld di futbol di e club Ajax y ainda tin un veld di baseball,softball conoci como veld di Heineken.<ref>Velddag USAA. "Amigoe". Curaçao, 02-03-1983, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640498:mpeg21:p005</ref> * na 1956 ta propone pa traha un caminda na e bario * na 1978 e camindanan den Watapana Gazaag == Mira tambe == * [[Rooi Congo]] * [[Standardville]] * [[Rooi Hundo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0009.jpg |image-width=2000 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. 3s1xyb0fsa0kn7qc0tj2zu81egrmz83 192431 192430 2026-06-01T12:22:45Z Caribiana 8320 192431 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Caya Jose Geerman | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | footer = | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Watapana Gezaag''' ta un bario y zona den e parti nort di [[San Nicolas]], e di dos ciudad mas grandi di [[Aruba]]. E bario ta situa pazuid di [[Caya Jose Geerman]] rondona pa e barionan Rooi Congo, Standardville y Rooi Hundo. Dia 1 di yanüari 2020, e lugá tabatin 1.703 habitante.<ref>[https://cbs.aw/wp/index.php/2021/11/30/census-2020-housing-tables/ CBS Aruba]</ref> == Nomber == E orígen di e nomber di bario no por wordo determina cu certesa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015_03-30/page/5/mode/1up?q=watapana+gezaag Column Zee: Watapana Gezag], [[Amigoe]] (30 di maart 2015)</ref> E nomber tampoco no ta aparece riba e mapa di [[Johannes Vallentin Dominicus Werbata|Werbata]] di 1912.<ref name=:"1"/> Watapana ta un palabra [[Arawak]]/[[Taino]] xu ta referi na e palo di [[dividivi]]. Gezaag ta bini di ''zagen'', un verbo di origen [[Hulandes]], na cua '''ge''' ta agrega na su forma infinitivo: gezaag.<ref>W.M. Hoyer (1946), [https://archive.org/details/BNA-DIG-PAPIAMENTO-HOYER-VOCABULARIO-1946/mode/1up?q=watapana+gezaag Vocabulario Papiamento], Boekhandel Bethencourt, Corsou</ref> Probablemente, e nomber ta origina di un incidente cu a tuma luga eynan.<ref name=:"1">Vivienno Frank. 2019. Watapana Gezaag. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 228.</ref> E nomber Watapana Gezaag no a aparece den publicacionnan te cu aña 1950.<ref>[https://archive.org/details/AMIGOE-1950-03-30/page/30/mode/1up?q=watapana+gezaag Mededelingen van AVB], [[Amigoe]] (30 di maart 1950)</ref> Na Watapana Gezaag tabata situa e veld di futbol, uza pa e club Ajax y ainda tin un veld di baseball y softball conoci como veld di Heineken.<ref>Velddag USAA. "Amigoe". Curaçao, 02-03-1983, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640498:mpeg21:p005</ref> * na 1956 ta propone pa traha un caminda na e bario * na 1978 e camindanan den Watapana Gazaag == Mira tambe == * [[Rooi Congo]] * [[Standardville]] * [[Rooi Hundo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0009.jpg |image-width=2000 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. b01bk2by8nuup6bbr001pjfes7giqvr 192432 192431 2026-06-01T12:37:46Z Caribiana 8320 192432 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Caya Jose Geerman | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | footer = | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Watapana Gezaag''' ta un bario y zona den e parti nort di [[San Nicolas]], e di dos ciudad mas grandi di [[Aruba]]. E bario ta situa pazuid di [[Caya Jose Geerman]] y ta rondona pa e barionan [[Rooi Congo]], [[Standardville]] y [[Rooi Hundo]]. Dia 1 di yanüari 2020, e zona tabatin 1.703 habitante.<ref>[https://cbs.aw/wp/index.php/2021/11/30/census-2020-housing-tables/ CBS Aruba]</ref> == Nomber == E orígen di e nomber di e bario no ta conoci cu certesa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015_03-30/page/5/mode/1up?q=watapana+gezaag Column Zee: Watapana Gezag], [[Amigoe]] (30 di maart 2015)</ref> E nomber tampoco no ta aparece riba e mapa topografico di [[Johannes Vallentin Dominicus Werbata|Werbata]] di 1912.<ref name=:"1"/> Watapana ta un [[palabra]] di origen [[Arawak]]/[[Taino]] cu ta referi na e palo di [[dividivi]]. Gezaag ta deriva di e verbo [[Hulandes]] ''zagen'', caminda e particula ''ge'' ta agrega na e infinitivo pa forma e participio pasado: gezaag(d).<ref>W.M. Hoyer (1946), [https://archive.org/details/BNA-DIG-PAPIAMENTO-HOYER-VOCABULARIO-1946/mode/1up?q=watapana+gezaag Vocabulario Papiamento], Boekhandel Bethencourt, Corsou</ref> Probablemente, e nomber ta referi na un incidente historico of actividad cu a tuma luga den e area, pero esaki no ta documenta.<ref name=:"1">Vivienno Frank. 2019. Watapana Gezaag. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 228.</ref> E nomber Watapana Gezaag no a aparece den publicacionnan te cu aña 1950.<ref>[https://archive.org/details/AMIGOE-1950-03-30/page/30/mode/1up?q=watapana+gezaag Mededelingen van AVB], [[Amigoe]] (30 di maart 1950)</ref> == Mira tambe == * [[Rooi Congo]] * [[Standardville]] * [[Rooi Hundo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0009.jpg |image-width=2000 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. roavnft4rq93ekfe0054uyzvux1seo3 192434 192432 2026-06-01T12:42:07Z Caribiana 8320 /* Nomber */ 192434 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Caya Jose Geerman | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | footer = | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Watapana Gezaag''' ta un bario y zona den e parti nort di [[San Nicolas]], e di dos ciudad mas grandi di [[Aruba]]. E bario ta situa pazuid di [[Caya Jose Geerman]] y ta rondona pa e barionan [[Rooi Congo]], [[Standardville]] y [[Rooi Hundo]]. Dia 1 di yanüari 2020, e zona tabatin 1.703 habitante.<ref>[https://cbs.aw/wp/index.php/2021/11/30/census-2020-housing-tables/ CBS Aruba]</ref> == Nomber == E orígen di e nomber di e bario no ta conoci cu certesa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015_03-30/page/5/mode/1up?q=watapana+gezaag Column Zee: Watapana Gezag], [[Amigoe]] (30 di maart 2015)</ref> E nomber tampoco no ta aparece riba e mapa topografico di [[Johannes Vallentin Dominicus Werbata|Werbata]] di 1912.<ref name=:"1"/> Watapana ta un [[palabra]] di origen [[Arawak]]/[[Taino]] cu ta referi na e palo di [[dividivi]] (''Libidibia coriaria''). Gezaag ta deriva di e verbo [[Hulandes]] ''zagen'', caminda e particula ''ge'' ta agrega na e infinitivo pa forma e participio pasado: gezaag(d).<ref>W.M. Hoyer (1946), [https://archive.org/details/BNA-DIG-PAPIAMENTO-HOYER-VOCABULARIO-1946/mode/1up?q=watapana+gezaag Vocabulario Papiamento], Boekhandel Bethencourt, Corsou</ref> Probablemente, e nomber ta referi na un incidente historico of actividad cu a tuma luga den e area, pero esaki no ta documenta.<ref name=:"1">Vivienno Frank. 2019. Watapana Gezaag. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 228.</ref> E nomber Watapana Gezaag no a aparece den publicacionnan te cu aña 1950.<ref>[https://archive.org/details/AMIGOE-1950-03-30/page/30/mode/1up?q=watapana+gezaag Mededelingen van AVB], [[Amigoe]] (30 di maart 1950)</ref> == Mira tambe == * [[Rooi Congo]] * [[Standardville]] * [[Rooi Hundo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0009.jpg |image-width=2000 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. spqmrvu1sxk5gh0gobrpsbhgaxcjpq6 0 11831 192468 157050 2026-06-01T16:32:25Z Caribiana 8320 wikilink 192468 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Infobox persona| variante = c | fecha nacemento = [[6 di mei]] [[1940]] | luga nacemento = {{ABW}} | alma mater = [[Universidat di Leiden]] | ofishi = poeta, kritiko literario i literato | genero = literatura karibense | residencia = {{NLD}} }} '''Frederick Hendrik (Henry) Habibe''' (☆ [[6 di mei]] [[1940]] na [[Aruba]]) ta un poeta, kritiko literario i literato [[Aruba|arubano]]. El a publiká su poesia prinsipalmente den e periodo despues di kreashon di su revista [[Watapana (revista)|''Watapana'']] (1968-1972). E ta skirbi mayoria di su poemanan na [[papiamentu]], okashonalmente na [[spaño]] i [[hulandes]]. == Biografia == Henry Habibe a studia idioma i literatura [[spaño|spañó]] na [[Universidat di Leiden]] i Universidat Katóliko di Nijmegen. Den su dianan di studiante el a funda e revista literario ''Watapana''. Despues di a gradua, el a duna les di spaño na [[Colegio Arubano]] y a haci investigacion literario na [[Puerto Rico]]. Na 1985 el a optené su doktorado na [[Universidat di Leiden]] ku e estudio ''El compromiso en la poesía afro-antillana de Cuba y Puerto Rico'', ku a trata Nicolás Guillén i otro poetanan komo tema prinsipal. Tambe el a publiká estudio riba obra di [[Pierre Lauffer]], [[Joseph Sickman Corsen]] i [[Luis Daal]]. El a skirbi resensianan pa korant antiano ''[[Amigoe|Amigoe di Curacao]]'' i ''Beurs - en Nieuwsberichten'' (1986-1997). Henry Habibe ta miembro di e konseho asesor di Werkgroep Caraïbische Letteren di Maatschappij der Nederlandse Letterkunde (Sociedad di Literatura Hulandes) na [[Leiden]]. == Publikashon == * ''Aurora'' (1968), poesia * ''Keresentenchi'' (1980), poesia * ''El compromiso en la poesía afro-antillana de Cuba y Puerto Rico'' (1985), tesis * ''Yiu di tera'' (1985), poesia * ''Un herida bida; Een verkenning van het poëtisch oeuvre van Pierre Lauffer'' (1994), un estudio * ''Bombai!'' (1995), tradukshon for di hulandes pa papiamentu di "Bombaaj" di Els Pelgrom * ''De spirituele opgang van een Curaçaose dichter; Een verkenning van het poëtisch oeuvre van Luis Daal'' (1997), un estudio * ''Honderd jaar Atardi; Een verkenning van het poëtisch oeuvre van J.S. Corsen'' (2006), un estudio * ''Kantika pa bientu/Liederen voor de wind'' (2006), (Antologia tradusí na hulandes di obra di Pierre Lauffer, huntu ku Igma van Putte-de Windt) * ''Vulkanisch samenzijn'' (2008), poesia {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1096899549|titulo=Henry Habibe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Habibe, Henry}} [[Category:Hende]] [[Category:Poeta]] [[Category:Aruba]] 8silgdpw2unwp3wtabyt1jptbnmchyb 2 12220 192458 191247 2026-06-01T15:48:07Z Bitbotje 9309 update - 120 fouten 192458 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{DISPLAYTITLE:user:bdijkstra/Lint-fouten/overzicht}}</noinclude> <div class="plainlinks"> {| class="wikitable sortable" ! lint-kategory ! style="text-align:right" | <abbr title="(Prinsipal)">0</abbr> ! style="text-align:right" | <abbr title="Wikipedia">4</abbr> ! style="text-align:right" | <abbr title="Fail">6</abbr> ! style="text-align:right" | <abbr title="Malchi">10</abbr> ! style="text-align:right" | <abbr title="Yuda">12</abbr> ! style="text-align:right" | <abbr title="Kategoria">14</abbr> ! style="text-align:right" | <abbr title="Module">828</abbr> ! Miseláneo |- | colspan="10" | '''High priority''' |- | Table tag that should be deleted | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 4 |- | Misnested tag with different rendering in HTML5 and HTML4 | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 7 |- | Miscellaneous issues | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 0 |- | Multiline table in list | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 1 |- | Multiple unclosed formatting tags | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 0 |- | Paragraph wrapping bug workaround | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 0 |- | Self-closed tags | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 0 |- | Old behaviour of link-wrapping font tags | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 0 |- | Whitespace parsing bug | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 0 |- | Unclosed quote in heading | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 0 |- | colspan="10" | '''Medium priority''' |- | Bogus file options | style="text-align:right" | [//pap.wikipedia.org/wiki/Spesial:LintErrors/bogus-image-options?wpNamespaceRestrictions=0 1] | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 2 |- | Fostered content | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 4 |- | Misnested tags | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 10 |- | Multi colon escape | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 0 |- | Links in links | style="text-align:right" | [//pap.wikipedia.org/wiki/Spesial:LintErrors/wikilink-in-extlink?wpNamespaceRestrictions=0 1] | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 3 |- | colspan="10" | '''Low priority''' |- | Missing end tag | style="text-align:right" | [//pap.wikipedia.org/wiki/Spesial:LintErrors/missing-end-tag?wpNamespaceRestrictions=0 68] | style="text-align:right" | [//pap.wikipedia.org/wiki/Spesial:LintErrors/missing-end-tag?wpNamespaceRestrictions=4 20] | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | [//pap.wikipedia.org/wiki/Spesial:LintErrors/missing-end-tag?wpNamespaceRestrictions=10 5] | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 125 |- | Obsolete HTML tags | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | [//pap.wikipedia.org/wiki/Spesial:LintErrors/obsolete-tag?wpNamespaceRestrictions=4 12] | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 113 |- | Stripped tags | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | [//pap.wikipedia.org/wiki/Spesial:LintErrors/stripped-tag?wpNamespaceRestrictions=4 11] | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | [//pap.wikipedia.org/wiki/Spesial:LintErrors/stripped-tag?wpNamespaceRestrictions=10 2] | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 42 |}</div> 69s1caodzo978upifmcyilfh5erqfqg 2 13549 192503 177086 2026-06-02T02:29:06Z PK2 7419 add sandbox pages for new Wikipedia editions 192503 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="font-size:85%" |+ Pages I have in my sandbox |- | &nbsp; |} ;<div class="center" style="width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto; font-size:85%">My sandbox pages in different languages by language code</div> {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ A |- | [[:ab:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Abkhaz language|Abkhaz]]<br />(code: <code>ab</code>) | [[:ace:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Acehnese language|Acehnese]]<br />(code: <code>ace</code>) | [[:ady:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Adyghe language|Adyghe]]<br />(code: <code>ady</code>) | [[:af:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Afrikaans|Afrikaans]]<br />(code: <code>af</code>) | [[:als:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Alemannic German|Alemannic German]]<br />(code: <code>als</code>) | [[:alt:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Southern Altai language|Southern Altai]]<br />(code: <code>alt</code>) | [[:am:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Amharic|Amharic]]<br />(code: <code>am</code>) | [[:ami:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Amis language|Amis]]<br />(code: <code>ami</code>) | [[:an:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Aragonese language|Aragonese]]<br />(code: <code>an</code>) | [[:ang:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Old English|Old English]]<br />(code: <code>ang</code>) |- | [[:ann:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Obolo language|Obolo]]<br />(code: <code>ann</code>) | [[:anp:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Angika|Angika]]<br />(code: <code>anp</code>) | [[:ar:User:PK2/ملعب|/sandbox]] in [[:en:Arabic|Arabic]]<br />(code: <code>ar</code>) | [[:arc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Aramaic|Aramaic]] ([[:en:Syriac language|Syriac]])<br />(code: <code>arc</code>) | [[:ary:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Moroccan Arabic|Moroccan Arabic]]<br />(code: <code>ary</code>) | [[:arz:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Egyptian Arabic|Egyptian Arabic]]<br />(code: <code>arz</code>) | [[:as:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Assamese language|Assamese]]<br />(code: <code>as</code>) | [[:ast:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Asturleonese language|Asturleonese]] ([[:en:Asturian language|Asturian]])<br />(code: <code>ast</code>) | [[:atj:User:PK2/Kokwetcitasinahikan|/sandbox]] in [[:en:Atikamekw language|Atikamekw]]<br />(code: <code>atj</code>) | [[:av:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Avar language|Avar]]<br />(code: <code>av</code>) |- | [[:avk:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kotava|Kotava]]<br />(code: <code>avk</code>) | [[:awa:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Awadhi language|Awadhi]]<br />(code: <code>awa</code>) | [[:ay:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Aymara language|Aymara]]<br />(code: <code>ay</code>) | [[:az:User:PK2/Qaralama|/sandbox]] in [[:en:Azerbaijani language|Azerbaijani]]<br />(code: <code>az</code>) | [[:azb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Azerbaijani language#South Azerbaijani|South Azerbaijani]]<br />(code: <code>azb</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ B |- | [[:ba:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bashkir language|Bashkir]]<br />(code: <code>ba</code>) | [[:ban:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Balinese language|Balinese]]<br />(code: <code>ban</code>) | [[:bar:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bavarian language|Bavarian]]<br />(code: <code>bar</code>) | [[:bat-smg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Samogitian language|Samogitian]]<br />(code: <code>bat-smg</code>) | [[:bbc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Toba Batak language|Toba Batak]]<br />(code: <code>bbc</code>) | [[:bcl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Central Bikol|Central Bikol]]<br />(code: <code>bcl</code>) | [[:bdr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sama–Bajaw languages|West Coast Bajau]]<br />(code: <code>bdr</code>) | [[:be:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Belarusian language|Belarusian]]<br />(code: <code>be</code>) | [[:be-tarask:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Belarusian language|Belarusian]] ([[:en:Taraškievica|Taraškievica]])<br />(code: <code>be-tarask</code>) | [[:bew:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Betawi language|Betawi]]<br />(code: <code>bew</code>) |- | [[:bg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bulgarian language|Bulgarian]]<br />(code: <code>bg</code>) | [[:bh:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bihari languages|Bihari]] ([[:en:Bhojpuri language|Bhojpuri]])<br />(code: <code>bh</code>) | [[:bi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bislama|Bislama]]<br />(code: <code>bi</code>) | [[:bjn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Banjarese language|Banjarese]]<br />(code: <code>bjn</code>) | [[:blk:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Pa'O language|Pa'O]]<br />(code: <code>blk</code>) | [[:bm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bambara language|Bambara]]<br />(code: <code>bm</code>) | [[:bn:User:PK2/খেলাঘর|/sandbox]] in [[:en:Bengali language|Bengali]]<br />(code: <code>bn</code>) | [[:bo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Central Tibetan|Central Tibetan]] ([[:en:Lhasa Tibetan|Lhasa Tibetan]])<br />(code: <code>bo</code>) | [[:bpy:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bishnupriya Manipuri|Bishnupriya Manipuri]]<br />(code: <code>bpy</code>) | [[:br:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Breton language|Breton]]<br />(code: <code>br</code>) |- | [[:bs:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bosnian language|Bosnian]]<br />(code: <code>bs</code>) | [[:btm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Mandailing Batak language|Mandailing Batak]]<br />(code: <code>btm</code>) | [[:bug:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Buginese language|Buginese]]<br />(code: <code>bug</code>) | [[:bxr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Buryat language|Buryat]] (Russia Buriat)<br />(code: <code>bxr</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ C |- | [[:ca:User:PK2/proves|/sandbox]] in [[:en:Catalan language|Catalan]]<br />(code: <code>ca</code>) | [[:cbk-zam:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Chavacano|Chavacano]] (Zamboanga)<br />(code: <code>cbk-zam</code>) | [[:cdo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Eastern Min|Eastern Min]]<br />(code: <code>cdo</code>) | [[:ce:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Chechen language|Chechen]]<br />(code: <code>ce</code>) | [[:ceb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Cebuano language|Cebuano]]<br />(code: <code>ceb</code>) | [[:ch:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Chamorro language|Chamorro]]<br />(code: <code>ch</code>) | [[:chr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Cherokee language|Cherokee]]<br />(code: <code>chr</code>) | [[:chy:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Cheyenne language|Cheyenne]]<br />(code: <code>chy</code>) |- | [[:ckb:User:PK2/خۆڵەپەتانێ|/sandbox]] in [[:en:Kurdish language|Kurdish]] ([[:en:Sorani|Sorani]])<br />(code: <code>ckb</code>) | [[:co:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Corsican language|Corsican]]<br />(code: <code>co</code>) | [[:crh:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Crimean Tatar language|Crimean Tatar]]<br />(code: <code>crh</code>) | [[:cs:User:PK2/Pískoviště|/sandbox]] in [[:en:Czech language|Czech]]<br />(code: <code>cs</code>) | [[:csb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kashubian language|Kashubian]]<br />(code: <code>csb</code>) | [[:cu:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Old Church Slavonic|Old Church Slavonic]]<br />(code: <code>cu</code>) | [[:cv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Chuvash language|Chuvash]]<br />(code: <code>cv</code>) | [[:cy:User:PK2/Pwll Tywod|/sandbox]] in [[:en:Welsh language|Welsh]]<br />(code: <code>cy</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ D |- | [[:da:User:PK2/sandkasse|/sandbox]] in [[:en:Danish language|Danish]]<br />(code: <code>da</code>) | [[:dag:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Dagbani language|Dagbani]]<br />(code: <code>dag</code>) | [[:de:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:German language|German]]<br />(code: <code>de</code>) | [[:dga:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Dagaare language|Dagaare]]<br />(code: <code>dga</code>) | [[:din:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Dinka language|Dinka]]<br />(code: <code>din</code>) | [[:diq:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Zaza language|Zaza]]<br />(code: <code>diq</code>) | [[:dsb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lower Sorbian language|Lower Sorbian]]<br />(code: <code>dsb</code>) | [[:dtp:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Dusun language|Dusun]]<br />(code: <code>dtp</code>) | [[:dty:User:PK2/प्रयोगस्थल|/sandbox]] in [[:en:Doteli|Doteli]]<br />(code: <code>dty</code>) | [[:dv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Maldivian language|Maldivian]]<br />(code: <code>dv</code>) | [[:dz:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Dzongkha|Dzongkha]]<br />(code: <code>dz</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ E |- | [[:ee:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ewe language|Ewe]]<br />(code: <code>ee</code>) | [[:el:User:PK2/πρόχειρο|/sandbox]] in [[:en:Greek language|Greek]]<br />(code: <code>el</code>) | [[:eml:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Emilian–Romagnol|Emilian–Romagnol]]<br />(code: <code>eml</code>) | [[:en:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:English language|English]]<br />(code: <code>en</code>) | [[:eo:User:PK2/provejo|/sandbox]] in [[:en:Esperanto|Esperanto]]<br />(code: <code>eo</code>) | [[:es:User:PK2/Taller|/sandbox]] in [[:en:Spanish language|Spanish]]<br />(code: <code>es</code>) | [[:et:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Estonian language|Estonian]]<br />(code: <code>et</code>) | [[:eu:User:PK2/Proba orria|/sandbox]] in [[:en:Basque language|Basque]]<br />(code: <code>eu</code>) | [[:ext:User:PK2/obraol|/sandbox]] in [[:en:Extremaduran language|Extremaduran]]<br />(code: <code>ext</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ F |- | [[:fa:User:PK2/صفحه تمرین|/sandbox]] in [[:en:Persian language|Persian]]<br />(code: <code>fa</code>) | [[:fat:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Akan language|Akan]] ([[:en:Fante dialect|Fante]])<br />(code: <code>fat</code>) | [[:ff:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Fula language|Fula]]<br />(code: <code>ff</code>) | [[:fi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Finnish language|Finnish]]<br />(code: <code>fi</code>) | [[:fiu-vro:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Võro language|Võro]]<br />(code: <code>fiu-vro</code>) | [[:fj:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Fijian language|Fijian]]<br />(code: <code>fj</code>) | [[:fo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Faroese language|Faroese]]<br />(code: <code>fo</code>) | [[:fon:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Fon language|Fon]]<br />(code: <code>fon</code>) | [[:fr:User:PK2/Brouillon|/sandbox]] in [[:en:French language|French]]<br />(code: <code>fr</code>) | [[:frp:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Franco-Provençal|Franco-Provençal]]<br />(code: <code>frp</code>) | [[:frr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:North Frisian language|North Frisian]]<br />(code: <code>frr</code>) | [[:fur:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Friulian language|Friulian]]<br />(code: <code>fur</code>) | [[:fy:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:West Frisian language|West Frisian]]<br />(code: <code>fy</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ G |- | [[:ga:User:PK2/Clár Dubh|/sandbox]] in [[:en:Irish language|Irish]]<br />(code: <code>ga</code>) | [[:gag:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gagauz language|Gagauz]]<br />(code: <code>gag</code>) | [[:gan:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gan Chinese|Gan Chinese]]<br />(code: <code>gan</code>) | [[:gcr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:French Guianese Creole|French Guianese Creole]]<br />(code: <code>gcr</code>) | [[:gd:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Scottish Gaelic|Scottish Gaelic]]<br />(code: <code>gd</code>) | [[:gl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Galician language|Galician]]<br />(code: <code>gl</code>) | [[:glk:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gilaki language|Gilaki]]<br />(code: <code>glk</code>) | [[:gn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Guarani language|Guarani]]<br />(code: <code>gn</code>) | [[:gom:User:PK2/proiogpan|/sandbox]] in [[:en:Konkani language|Konkani]] (Goan Konkani)<br />(code: <code>gom</code>) |- | [[:gor:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gorontalo language|Gorontalo]]<br />(code: <code>gor</code>) | [[:got:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gothic language|Gothic]]<br />(code: <code>got</code>) | [[:gpe:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ghanaian Pidgin English|Ghanaian Pidgin English]]<br />(code: <code>gpe</code>) | [[:gu:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gujarati language|Gujarati]]<br />(code: <code>gu</code>) | [[:guc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Wayuu language|Wayuu]]<br />(code: <code>guc</code>) | [[:gur:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Farefare language|Farefare]]<br />(code: <code>gur</code>) | [[:guw:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gun language|Gun]]<br />(code: <code>guw</code>) | [[:gv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Manx language|Manx]]<br />(code: <code>gv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ H |- | [[:ha:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Hausa language|Hausa]]<br />(code: <code>ha</code>) | [[:hak:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Hakka Chinese|Hakka Chinese]]<br />(code: <code>hak</code>) | [[:haw:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Hawaiian language|Hawaiian]]<br />(code: <code>haw</code>) | [[:he:User:PK2/טיוטה|/sandbox]] in [[:en:Hebrew language|Hebrew]]<br />(code: <code>he</code>) | [[:hi:User:PK2/प्रयोगपृष्ठ|/sandbox]] in [[:en:Hindi|Hindi]]<br />(code: <code>hi</code>) | [[:hif:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Fiji Hindi|Fiji Hindi]]<br />(code: <code>hif</code>) | [[:hr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Croatian language|Croatian]]<br />(code: <code>hr</code>) | [[:hsb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Upper Sorbian language|Upper Sorbian]]<br />(code: <code>hsb</code>) | [[:ht:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Haitian Creole|Haitian Creole]]<br />(code: <code>ht</code>) | [[:hu:User:PK2/próbalap|/sandbox]] in [[:en:Hungarian language|Hungarian]]<br />(code: <code>hu</code>) | [[:hy:User:PK2/Ավազարկղ|/sandbox]] in [[:en:Armenian language|Armenian]] ([[:en:Eastern Armenian|Eastern Armenian]])<br />(code: <code>hy</code>) | [[:hyw:User:PK2/Սեւագրութիւն|/sandbox]] in [[:en:Western Armenian|Western Armenian]]<br />(code: <code>hyw</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ I |- | [[:ia:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Interlingua|Interlingua]]<br />(code: <code>ia</code>) | [[:iba:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Iban language|Iban]]<br />(code: <code>iba</code>) | [[:id:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Indonesian language|Indonesian]]<br />(code: <code>id</code>) | [[:ie:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Interlingue|Interlingue]]<br />(code: <code>ie</code>) | [[:ig:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Igbo language|Igbo]]<br />(code: <code>ig</code>) | [[:igl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Igala language|Igala]]<br />(code: <code>igl</code>) | [[:ik:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Iñupiaq language|Iñupiaq]]<br />(code: <code>ik</code>) | [[:ilo:User:PK2/pagipadasan|/sandbox]] in [[:en:Ilocano language|Ilocano]]<br />(code: <code>ilo</code>) | [[:inh:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ingush language|Ingush]]<br />(code: <code>inh</code>) | [[:io:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ido|Ido]]<br />(code: <code>io</code>) | [[:is:User:PK2/sandkassi|/sandbox]] in [[:en:Icelandic language|Icelandic]]<br />(code: <code>is</code>) | [[:it:User:PK2/Sandbox|/sandbox]] in [[:en:Italian language|Italian]]<br />(code: <code>it</code>) | [[:iu:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Inuktitut|Inuktitut]]<br />(code: <code>iu</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ J |- | [[:ja:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Japanese language|Japanese]]<br />(code: <code>ja</code>) | [[:jam:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Jamaican Patois|Jamaican Patois]]<br />(code: <code>jam</code>) | [[:jbo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lojban|Lojban]]<br />(code: <code>jbo</code>) | [[:jv:User:PK2/bak wedhi|/sandbox]] in [[:en:Javanese language|Javanese]]<br />(code: <code>jv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ K |- | [[:ka:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Georgian language|Georgian]]<br />(code: <code>ka</code>) | [[:kaa:User:PK2/qaralama|/sandbox]] in [[:en:Karakalpak language|Karakalpak]]<br />(code: <code>kaa</code>) | [[:kab:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kabyle language|Kabyle]]<br />(code: <code>kab</code>) | [[:kai:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Karai-karai|Karai-karai]]<br />(code: <code>kai</code>) | [[:kaj:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Jju language|Jju]]<br />(code: <code>kaj</code>) | [[:kbd:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kabardian language|Kabardian]]<br />(code: <code>kbd</code>) | [[:kbp:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kabiye language|Kabiye]]<br />(code: <code>kbp</code>) | [[:kcg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tyap|Tyap]]<br />(code: <code>kcg</code>) | [[:kg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kongo language|Kongo]]<br />(code: <code>kg</code>) | [[:kge:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Komering language|Komering]]<br />(code: <code>kge</code>) | [[:ki:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kikuyu language|Kikuyu]]<br />(code: <code>ki</code>) | [[:kk:User:PK2/зертхана|/sandbox]] in [[:en:Kazakh language|Kazakh]]<br />(code: <code>kk</code>) | [[:km:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Khmer language|Khmer]]<br />(code: <code>km</code>) |- | [[:kn:User:PK2/ಪ್ರಯೋಗಪುಟ|/sandbox]] in [[:en:Kannada|Kannada]]<br />(code: <code>kn</code>) | [[:knc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Central Kanuri|Central Kanuri]]<br />(code: <code>knc</code>) | [[:ko:User:PK2/연습장|/sandbox]] in [[:en:Korean language|Korean]]<br />(code: <code>ko</code>) | [[:koi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Komi-Permyak language|Komi-Permyak]]<br />(code: <code>koi</code>) | [[:krc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Karachay-Balkar|Karachay-Balkar]]<br />(code: <code>krc</code>) | [[:ks:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kashmiri language|Kashmiri]]<br />(code: <code>ks</code>) | [[:ksh:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ripuarian language|Ripuarian]]<br />(code: <code>ksh</code>) | [[:ku:User:PK2/ceribandin|/sandbox]] in [[:en:Kurdish language|Kurdish]] ([[:en:Kurmanji|Kurmanji]])<br />(code: <code>ku</code>) | [[:kus:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kusaal language|Kusaal]]<br />(code: <code>kus</code>) | [[:kv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Komi language|Komi]]<br />(code: <code>kv</code>) | [[:kw:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Cornish language|Cornish]]<br />(code: <code>kw</code>) | [[:ky:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kyrgyz language|Kyrgyz]]<br />(code: <code>ky</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ L |- | [[:la:User:PK2/Harenarium|/sandbox]] in [[:en:Latin|Latin]]<br />(code: <code>la</code>) | [[:lad:User:PK2/Kutí de prova|/sandbox]] in [[:en:Judaeo-Spanish|Judaeo-Spanish]]<br />(code: <code>lad</code>) | [[:lb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Luxembourgish|Luxembourgish]]<br />(code: <code>lb</code>) | [[:lbe:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lak language|Lak]]<br />(code: <code>lbe</code>) | [[:lez:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lezgian language|Lezgian]]<br />(code: <code>lez</code>) | [[:lfn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lingua Franca Nova|Lingua Franca Nova]]<br />(code: <code>lfn</code>) | [[:lg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Luganda|Luganda]]<br />(code: <code>lg</code>) | [[:li:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Limburgish|Limburgish]]<br />(code: <code>li</code>) |- | [[:lij:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ligurian language|Ligurian]]<br />(code: <code>lij</code>) | [[:lld:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ladin language|Ladin]]<br />(code: <code>lld</code>) | [[:lmo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lombard language|Lombard]]<br />(code: <code>lmo</code>) | [[:ln:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lingala|Lingala]]<br />(code: <code>ln</code>) | [[:lo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lao language|Lao]]<br />(code: <code>lo</code>) | [[:lt:User:PK2/juodraštis|/sandbox]] in [[:en:Lithuanian language|Lithuanian]]<br />(code: <code>lt</code>) | [[:ltg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Latgalian language|Latgalian]]<br />(code: <code>ltg</code>) | [[:lv:User:PK2/Smilšu kaste|/sandbox]] in [[:en:Latvian language|Latvian]]<br />(code: <code>lv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ M |- | [[:mad:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Madurese language|Madurese]]<br />(code: <code>mad</code>) | [[:mai:User:PK2/प्रयोगपृष्ठ|/sandbox]] in [[:en:Maithili language|Maithili]]<br />(code: <code>mai</code>) | [[:map-bms:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Javanese language|Javanese]] ([[:en:Banyumasan dialect|Banyumasan]])<br />(code: <code>map-bms</code>) | [[:mdf:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Moksha language|Moksha]]<br />(code: <code>mdf</code>) | [[:mg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Malagasy language|Malagasy]]<br />(code: <code>mg</code>) | [[:mhr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Meadow Mari language|Meadow Mari]]<br />(code: <code>mhr</code>) | [[:mi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Māori language|Māori]]<br />(code: <code>mi</code>) | [[:min:User:PK2/bak kasiak|/sandbox]] in [[:en:Minangkabau language|Minangkabau]]<br />(code: <code>min</code>) | [[:mk:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Macedonian language|Macedonian]]<br />(code: <code>mk</code>) | [[:ml:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Malayalam|Malayalam]]<br />(code: <code>ml</code>) | [[:mn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Mongolian language|Mongolian]]<br />(code: <code>mn</code>) |- | [[:mni:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Meitei language|Meitei]]<br />(code: <code>mni</code>) | [[:mnw:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Mon language|Mon]]<br />(code: <code>mnw</code>) | [[:m:mos:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Mooré|Mooré]]<br />(code: <code>mos</code>) | [[:mr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Marathi language|Marathi]]<br />(code: <code>mr</code>) | [[:mrj:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Hill Mari language|Hill Mari]]<br />(code: <code>mrj</code>) | [[:ms:User:PK2/Kotak pasir|/sandbox]] in [[:en:Malay language|Malay]]<br />(code: <code>ms</code>) | [[:mt:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Maltese language|Maltese]]<br />(code: <code>mt</code>) | [[:mwl:User:PK2/Testes|/sandbox]] in [[:en:Mirandese language|Mirandese]]<br />(code: <code>mwl</code>) | [[:my:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Burmese language|Burmese]]<br />(code: <code>my</code>) | [[:myv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Erzya language|Erzya]]<br />(code: <code>myv</code>) | [[:mzn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Mazanderani language|Mazanderani]]<br />(code: <code>mzn</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ N |- | [[:nah:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Nahuatl|Nahuatl]]<br />(code: <code>nah</code>) | [[:nap:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Neapolitan language|Neapolitan]]<br />(code: <code>nap</code>) | [[:nds:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Low German|Low German]]<br />(code: <code>nds</code>) | [[:nds-nl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Dutch Low Saxon|Dutch Low Saxon]]<br />(code: <code>nds-nl</code>) | [[:ne:User:PK2/प्रयोगस्थल|/sandbox]] in [[:en:Nepali language|Nepali]]<br />(code: <code>ne</code>) | [[:new:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Newar language|Newar]]<br />(code: <code>new</code>) | [[:nia:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Nias language|Nias]]<br />(code: <code>nia</code>) | [[:nl:User:PK2/Kladblok|/sandbox]] in [[:en:Dutch language|Dutch]]<br />(code: <code>nl</code>) | [[:nn:User:PK2/sandkasse|/sandbox]] in [[:en:Norwegian language|Norwegian]] ([[:en:Nynorsk|Nynorsk]])<br />(code: <code>nn</code>) |- | [[:no:User:PK2/sandkasse|/sandbox]] in [[:en:Norwegian language|Norwegian]] ([[:en:Bokmål|Bokmål]])<br />(code: <code>no</code>) | [[:nov:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Novial|Novial]]<br />(code: <code>nov</code>) | [[:nqo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:N'Ko language|N'Ko]]<br />(code: <code>nqo</code>) | [[:nr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Southern Ndebele language|Southern Ndebele]]<br />(code: <code>nr</code>) | [[:nrm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Norman language|Norman]]<br />(code: <code>nrm</code>) | [[:nso:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Northern Sotho|Northern Sotho]]<br />(code: <code>nso</code>) | [[:nup:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Nupe language|Nupe]]<br />(code: <code>nup</code>) | [[:nv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Navajo language|Navajo]]<br />(code: <code>nv</code>) | [[:ny:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Chewa language|Chewa]]<br />(code: <code>ny</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ O |- | [[:oc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Occitan language|Occitan]]<br />(code: <code>oc</code>) | [[:olo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Livvi-Karelian language|Livvi-Karelian]]<br />(code: <code>olo</code>) | [[:om:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Oromo language|Oromo]]<br />(code: <code>om</code>) | [[:or:User:PK2/ପରଖଘର|/sandbox]] in [[:en:Odia language|Odia]]<br />(code: <code>or</code>) | [[:os:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ossetian language|Ossetian]]<br />(code: <code>os</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ P |- | [[:pa:User:PK2/ਕੱਚਾ ਖ਼ਾਕਾ|/sandbox]] in [[:en:Punjabi language|Punjabi]]<br />(code: <code>pa</code>) | [[:pag:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Pangasinan language|Pangasinan]]<br />(code: <code>pag</code>) | [[:pam:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kapampangan language|Kapampangan]]<br />(code: <code>pam</code>) | [[:pap:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Papiamento|Papiamento]]<br />(code: <code>pap</code>) | [[:pcd:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Picard language|Picard]]<br />(code: <code>pcd</code>) | [[:pcm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Nigerian Pidgin|Nigerian Pidgin]]<br />(code: <code>pcm</code>) | [[:pdc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Pennsylvania Dutch language|Pennsylvania Dutch]]<br />(code: <code>pdc</code>) | [[:pfl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Palatine German dialects|Palatine German]]<br />(code: <code>pfl</code>) | [[:pi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Pali|Pali]]<br />(code: <code>pi</code>) |- | [[:pl:User:PK2/brudnopis|/sandbox]] in [[:en:Polish language|Polish]]<br />(code: <code>pl</code>) | [[:pms:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Piedmontese language|Piedmontese]]<br />(code: <code>pms</code>) | [[:pnb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Punjabi language|Punjabi]] (Western Punjabi)<br />(code: <code>pnb</code>) | [[:pnt:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Pontic Greek|Pontic Greek]]<br />(code: <code>pnt</code>) | [[:ppl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Nawat language|Nawat]]<br />(code: <code>ppl</code>) | [[:ps:User:PK2/ازمون‌مخ|/sandbox]] in [[:en:Pashto|Pashto]]<br />(code: <code>ps</code>) | [[:pt:User:PK2/Testes|/sandbox]] in [[:en:Portuguese language|Portuguese]]<br />(code: <code>pt</code>) | [[:pwn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Paiwan language|Paiwan]]<br />(code: <code>pwn</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ Q |- | [[:qu:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Quechuan languages|Quechua]] ([[:en:Southern Quechua|Southern Quechua]])<br />(code: <code>qu</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ R |- | [[:rki:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Rakhine language|Rakhine]]<br />(code: <code>rki</code>) | [[:rm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Romansh language|Romansh]]<br />(code: <code>rm</code>) | [[:rmy:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Romani language|Romani]] ([[:en:Vlax Romani language|Vlax Romani]])<br />(code: <code>rmy</code>) | [[:rn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kirundi|Kirundi]]<br />(code: <code>rn</code>) | [[:ro:User:PK2/teste|/sandbox]] in [[:en:Romanian language|Romanian]]<br />(code: <code>ro</code>) | [[:roa-rup:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Aromanian language|Aromanian]]<br />(code: <code>roa-rup</code>) | [[:roa-tara:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Neapolitan language|Neapolitan]] ([[:en:Tarantino dialect|Tarantino]])<br />(code: <code>roa-tara</code>) | [[:rsk:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Pannonian Rusyn|Pannonian Rusyn]]<br />(code: <code>rsk</code>) | [[:ru:User:PK2/Черновик|/sandbox]] in [[:en:Russian language|Russian]]<br />(code: <code>ru</code>) | [[:rue:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Rusyn language|Rusyn]]<br />(code: <code>rue</code>) | [[:rw:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kinyarwanda|Kinyarwanda]]<br />(code: <code>rw</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ S |- | [[:sa:User:PK2/प्रयोगपृष्ठम्|/sandbox]] in [[:en:Sanskrit|Sanskrit]]<br />(code: <code>sa</code>) | [[:sah:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Yakut language|Yakut]]<br />(code: <code>sah</code>) | [[:sat:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Santali language|Santali]]<br />(code: <code>sat</code>) | [[:sc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sardinian language|Sardinian]]<br />(code: <code>sc</code>) | [[:scn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sicilian language|Sicilian]]<br />(code: <code>scn</code>) | [[:sco:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Scots language|Scots]]<br />(code: <code>sco</code>) | [[:sd:User:PK2/مشق پٽي|/sandbox]] in [[:en:Sindhi language|Sindhi]]<br />(code: <code>sd</code>) | [[:se:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Northern Sámi|Northern Sámi]]<br />(code: <code>se</code>) | [[:sg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sango language|Sango]]<br />(code: <code>sg</code>) | [[:sh:User:PK2/igralište|/sandbox]] in [[:en:Serbo-Croatian|Serbo-Croatian]]<br />(code: <code>sh</code>) | [[:shi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Shilha language|Shilha]]<br />(code: <code>shi</code>) |- | [[:shn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Shan language|Shan]]<br />(code: <code>shn</code>) | [[:si:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sinhala language|Sinhala]]<br />(code: <code>si</code>) | [[:simple:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Basic English|Basic English]]<br />(code: <code>simple</code>) | [[:sk:User:PK2/pieskovisko|/sandbox]] in [[:en:Slovak language|Slovak]]<br />(code: <code>sk</code>) | [[:skr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Saraiki language|Saraiki]]<br />(code: <code>skr</code>) | [[:sl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Slovene language|Slovene]]<br />(code: <code>sl</code>) | [[:sm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Samoan language|Samoan]]<br />(code: <code>sm</code>) | [[:smn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Inari Sámi language|Inari Sámi]]<br />(code: <code>smn</code>) | [[:sn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Shona language|Shona]]<br />(code: <code>sn</code>) | [[:so:User:PK2/Bacaadka|/sandbox]] in [[:en:Somali language|Somali]]<br />(code: <code>so</code>) | [[:sq:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Albanian language|Albanian]]<br />(code: <code>sq</code>) |- | [[:sr:User:PK2/песак|/sandbox]] in [[:en:Serbian language|Serbian]]<br />(code: <code>sr</code>) | [[:srn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sranan Tongo|Sranan Tongo]]<br />(code: <code>srn</code>) | [[:ss:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Swazi language|Swazi]]<br />(code: <code>ss</code>) | [[:st:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sotho language|Sotho]]<br />(code: <code>st</code>) | [[:stq:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Saterland Frisian language|Saterland Frisian]]<br />(code: <code>stq</code>) | [[:su:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sundanese language|Sundanese]]<br />(code: <code>su</code>) | [[:sv:User:PK2/sandlåda|/sandbox]] in [[:en:Swedish language|Swedish]]<br />(code: <code>sv</code>) | [[:sw:User:PK2/ukurasa wa majaribio|/sandbox]] in [[:en:Swahili language|Swahili]]<br />(code: <code>sw</code>) | [[:syl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sylheti language|Sylheti]]<br />(code: <code>syl</code>) | [[:szl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Silesian language|Silesian]]<br />(code: <code>szl</code>) | [[:szy:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sakizaya language|Sakizaya]]<br />(code: <code>szy</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ T |- | [[:ta:User:PK2/மணல்தொட்டி|/sandbox]] in [[:en:Tamil language|Tamil]]<br />(code: <code>ta</code>) | [[:tay:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Atayal language|Atayal]]<br />(code: <code>tay</code>) | [[:tcy:User:PK2/ಕಲ್ಪುನ ಕಳ|/sandbox]] in [[:en:Tulu language|Tulu]]<br />(code: <code>tcy</code>) | [[:tdd:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tai Nuea language|Tai Nuea]]<br />(code: <code>tdd</code>) | [[:te:User:PK2/ప్రయోగశాల|/sandbox]] in [[:en:Telugu language|Telugu]]<br />(code: <code>te</code>) | [[:tet:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tetum language|Tetum]]<br />(code: <code>tet</code>) | [[:tg:User:PK2/Сиёҳнавис|/sandbox]] in [[:en:Tajik language|Tajik]]<br />(code: <code>tg</code>) | [[:th:User:PK2/ทดลองเขียน|/sandbox]] in [[:en:Thai language|Thai]]<br />(code: <code>th</code>) | [[:ti:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tigrinya language|Tigrinya]]<br />(code: <code>ti</code>) | [[:tig:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tigre language|Tigre]]<br />(code: <code>tig</code>) | [[:tk:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Turkmen language|Turkmen]]<br />(code: <code>tk</code>) | [[:tl:User:PK2/burador|/sandbox]] in [[:en:Tagalog language|Tagalog]]<br />(code: <code>tl</code>) | [[:tly:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Talysh language|Talysh]]<br />(code: <code>tly</code>) |- | [[:tn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tswana language|Tswana]]<br />(code: <code>tn</code>) | [[:to:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tongan language|Tongan]]<br />(code: <code>to</code>) | [[:tok:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Toki Pona|Toki Pona]]<br />(code: <code>tok</code>) | [[:tpi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tok Pisin|Tok Pisin]]<br />(code: <code>tpi</code>) | [[:tr:User:PK2/deneme tahtası|/sandbox]] in [[:en:Turkish language|Turkish]]<br />(code: <code>tr</code>) | [[:trv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Seediq language|Seediq]]<br />(code: <code>trv</code>) | [[:ts:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tsonga language|Tsonga]]<br />(code: <code>ts</code>) | [[:tt:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tatar language|Tatar]]<br />(code: <code>tt</code>) | [[:tum:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tumbuka language|Tumbuka]]<br />(code: <code>tum</code>) | [[:tw:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Akan language|Akan]] (Twi)<br />(code: <code>tw</code>) | [[:ty:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tahitian language|Tahitian]]<br />(code: <code>ty</code>) | [[:tyv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tuvan language|Tuvan]]<br />(code: <code>tyv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ U |- | [[:udm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Udmurt language|Udmurt]]<br />(code: <code>udm</code>) | [[:ug:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Uyghur language|Uyghur]]<br />(code: <code>ug</code>) | [[:uk:User:PK2/Чернетка|/sandbox]] in [[:en:Ukrainian language|Ukrainian]]<br />(code: <code>uk</code>) | [[:ur:User:PK2/تختۂ مشق|/sandbox]] in [[:en:Urdu|Urdu]]<br />(code: <code>ur</code>) | [[:uz:User:PK2/qumloq|/sandbox]] in [[:en:Uzbek language|Uzbek]]<br />(code: <code>uz</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ V |- | [[:ve:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Venda language|Venda]]<br />(code: <code>ve</code>) | [[:vec:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Venetian language|Venetian]]<br />(code: <code>vec</code>) | [[:vep:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Veps language|Veps]]<br />(code: <code>vep</code>) | [[:vi:User:PK2/nháp|/sandbox]] in [[:en:Vietnamese language|Vietnamese]]<br />(code: <code>vi</code>) | [[:vls:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:West Flemish|West Flemish]]<br />(code: <code>vls</code>) | [[:vo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Volapük|Volapük]]<br />(code: <code>vo</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ W |- | [[:wa:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Walloon language|Walloon]]<br />(code: <code>wa</code>) | [[:war:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Waray language|Waray]]<br />(code: <code>war</code>) | [[:wo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Wolof language|Wolof]]<br />(code: <code>wo</code>) | [[:wuu:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Wu Chinese|Wu Chinese]]<br />(code: <code>wuu</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ X |- | [[:xal:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Oirat language|Oirat]] ([[:en:Kalmyk Oirat|Kalmyk Oirat]])<br />(code: <code>xal</code>) | [[:xh:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Xhosa language|Xhosa]]<br />(code: <code>xh</code>) | [[:xmf:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Mingrelian language|Mingrelian]]<br />(code: <code>xmf</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ Y |- | [[:yi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Yiddish|Yiddish]]<br />(code: <code>yi</code>) | [[:yo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Yoruba language|Yoruba]]<br />(code: <code>yo</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ Z |- | [[:za:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Zhuang languages|Zhuang]] ([[:en:Standard Zhuang|Standard Zhuang]])<br />(code: <code>za</code>) | [[:zea:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Zeelandic|Zeelandic]]<br />(code: <code>zea</code>) | [[:zgh:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Standard Moroccan Amazigh|Standard Moroccan Amazigh]]<br />(code: <code>zgh</code>) | [[:zh:User:PK2/沙盒|/sandbox]] in [[:en:Chinese language|Chinese]] ([[:en:Mandarin Chinese|Mandarin Chinese]])<br />(code: <code>zh</code>) | [[:zh-classical:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Classical Chinese|Classical Chinese]]<br />(code: <code>zh-classical</code>) | [[:zh-min-nan:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Southern Min|Southern Min]]<br />(code: <code>zh-min-nan</code>) | [[:zh-yue:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Cantonese|Cantonese]]<br />(code: <code>zh-yue</code>) | [[:zu:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Zulu language|Zulu]]<br />(code: <code>zu</code>) |} lqv4jf4ytbpqgk0b4c59pskg40l4i1p 0 14142 192448 187256 2026-06-01T14:54:37Z Caribiana 8320 wikilink 192448 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | infobox_tipo = escritor | nomber = Ernesto Rosenstand | fecha nacemento = [[4 di mart|4 di maart]] [[1931]] | luga nacemento = {{COL}} | fecha fayecimento= [[9 di ougùstùs|9 di augustus]] [[2016]] | luga fayecimento= {{ABW}} | ofishi = docente, poeta, escritor, actor | aña activo = | movemento = Indjanismo | genero = prosa, teatro, literatura hubenil | disciplina = poesia, cuenta, novela, comedia | tema = | lenga materno = [[Spaño]] | lenga literario = [[Papiamentu|Papiamento]], [[Spaño]] | obra notabel = Macuarima (1971) | editorial = | distincion = [[Premio Cadushi di Cristal]] (1999), Cabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] (1979) | residencia = | casa = | yui = }} '''Ernesto Enrique Rosenstand''' (☆ [[4 di mart|4 di maart]] [[1931]] na [[Santa Marta (Colombia)|Santa Marta]] - † [[9 di ougùstùs|9 di augustus]] [[2016]] na [[Aruba]]) tabata un poeta, escritor, dramaturgo, actor y traductor [[Aruba|Arubiano]]. Aunke su [[lenga materno]] tabata [[Spaño]] e tabata uza [[Papiamentu|Papiamento]] casi exclusivamente pa su obra literario. E ta considera como un di e pionero mas influyente den desaroyo di teatro Arubano den [[siglo 20|siglo binti]]. == Biografia == Na 1942, na edad di diesun aña, Ernesto Rosenstand a muda pa Aruba, caminda el a lanta na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den bario di Companashi.<ref name=:"1">[[Quito Nicolaas]], [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/ernesto-enrique-rosenstand-1931-2016-un-monumento-den-literatura-arubiano/ Ernesto Enrique Rosenstand (1931-2016) – Un monumento den literatura Arubiano], werkgroepcaraibischeletteren.nl (21 di augustus 2016)</ref> El a bay Mulo na Dominicus College y a studia pa maestro na Aruba. Na 1957 el a optené su certificado LO-[[Spaño]]. Rosenstand a traha como docente na De la Salle College (1958-1970), St. Augustinus College (1966) y [[Colegio Arubano]] (1966-1967).<ref name=:"2"/> Den añanan 1950 e tabata contado di storia pa mucha na Radio Kelkboom, cual storianan a wordo compila den e bukinan ''Cuentanan Rubiano'' (1961) y ''Cuentanan pa un y tur'' (1965).<ref>[[Wim Rutgers]], [https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bond01_01/rutg014bond01_01_0002.php Arubaanse en Nederlands-Antilliaanse kinderliteratuur], Den:''Bon Dia! Met wie schrijf ik?'', dbnl.org (1988)</ref> Fin di añanan 1960 el a cuminsa publica algun di su obranan literario den [[Watapana (revista)|Watapana]] (1968-1972) cu tabata circula bou di studiantenan Arubiano y Antiano na Hulanda.<ref name=:"1"/> E tabata skirbi hopi cuenta y texto pa comedia. For di 1961 el a bira miembro activo di e grupo di teatro [[Mascaruba]], pa cua el a haci traduccionnan di repertorio internacional y tambe a skirbi obranan original.<ref name=:"3"/> Su trabounan di e periodo aki tabata influencia pa e movemento di indjanismo, cu ta pone enfasis riba e pasado indigena di Caribe.<ref name=:"3">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Ernesto_Rosenstand Ernesto Rosenstand], Theaterencyclopedie.nl</ref> Su obra teatral por wordo describi como socialmente comprometi, cu raisnan cultural y dirigi na conscientisacion di identidad. Dos di su obranan mas conoci di e tempo aki ta: ''Macuarima'' (1971) y ''Wadirikiri'' (1975). Den e obranan aki el a pone e bida y dignidad di e poblacion indigena na e centro di e naracion teatral. El a combina teatro, poesia y prosa pa explora temanan manera identidad, desigualdad social, historia colonial y herencia cultural. Su trabou a yuda stimula un teatro Arubiano cu ta papia for di su propio realidad. Mediante su dedicacion na Papiamento como idioma literario, el a reforsa e posicion di e idioma den arte dramatico y literatura di Aruba. == Teatro Experimental Arubano == Na 1978 Rosenstand a funda Teatro Experimental Arubano (TEA).<ref name=:"2">[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/ernesto-rosenstand-overleden/ Ernesto Rosenstand overleden], werkgroepcaraibischeletteren.nl (21 di augustus 2016)</ref> Cu e grupo aki su meta tabata pa produci teatro serio basa riba temanan Arubiano, desaroyando textonan original den colaboracion cu e actornan mes. Su enfoke tabata innovador: hopi biaha el a traha cu material salí for di e grupo di actor, integrando experencianan real den dramaturgia. E temanan di su obra despues tabata fuertemente social, cu atencion special pa grupo marginalisa y esnan menos afortuna den sociedad.<ref name=:"3"/> Ademas di su trabou pa adulto, Rosenstand a skirbi tambe pa e grupo di teatro pa mucha Chi-ku-cha.<ref name=:"2"/> El a keda activo como escritor di prosa y poesia te despues di su retiro, manteniendo Papiamento como su casi unico idioma literario. == Grupo Literario Arubano == Hunto ku [[Digna Laclé-Herrera]], Rosenstand a funda Grupo Literario Arubano na 1979. E iniciativa aki a contribui significativamente na promocion di literatura local y na fortalecemento di identidad cultural Arubano. == Honor == * {{ABW}} - [[Premio Cadushi di Cristal]] (1999) * {{NLD}} - Cabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] (1979)<ref>{{citeer web|titel=Onderscheidingen in de Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1979-04-27|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-26|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639818:mpeg21:p011}}</ref> == Obra == ===Teatro=== * ''Macuarima'' (1971) * ''Wadirikiri'' (1975, musical) * ''Wantapa! tapa!… Ha!… Ha!…Ha!'' (1981, obra hubenil) * ''Kudawecha a keda sheu'' (1982, obra hubenil) * ''Kiko ta di nos'' (1982) ===Prosa y poesia=== * ''Cuentanan Rubiano'' (1961) * ''Nos ta topa na park'' (1963) * ''Cuentanan pa un y tur'' (1965) * ''Tur cos a keda atras'' (1965, novela cortico) * ''Bo felicidad ta cerca mi'' (adaptacion di e leyenda medieval Hulandes ''Beatrijs'') * ''Un anhelo sin fin'' (1982) * ''Companashi, Cronica di recuerdonan scondi'' (2005) * ''Shinishi di olvido'' (2006, antologia, Editorial Charuba) * ''E soño di Wawa'' (2006, novela hubenil) * ''Wawa den mondi'' (2007, novela hubenil) ===Otro=== * ''La Gitana Lusitana'' (novela na Spaño) * ''Refrescando nos Papiamento'' (2013, UNOCA) * ''Nos Cultura'' (2014) {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Rosenstand, Ernesto}} [[Kategoria:Hende]] [[Kategoria:Eskritor]] [[Kategoria:Aktor]] [[Kategoria:Aruba]] ninv0cs2mshqbwgnpjpfw0brt8m6hde 0 14540 192437 192408 2026-06-01T13:04:51Z Caribiana 8320 192437 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario y zona | nomber = Rooi Congo | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | footer = | footer_align = center }} | area = | poblacion = 2.282 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Rooi Congo''' ta referi na un bario y [[rooi]] den e parti nort di [[San Nicolas]], e di dos ciudad mas grandi di [[Aruba]]. E bario a deriva su nomber di e rooi cu e mesun nomber: Rooi Congo. E rooi ta origina na Sero Blanco (San Nicolas) y ta desemboca den lama na [[Zeewijk]].<ref name=:"1">{{nl}}Frank, Vivienno (2019), ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' , pag.166, [[International Standard Book Number|isbn]] 978-0-359-65900-5</ref> Originalmente, e nomber aki a wordo inspira pa Riu Congo na [[Afrika]]. Rooinan na Aruba ta un forma natural di coleccion di awa di yobida durante temporada di awacero, aunke mayoria di tempo nan ta seco. For di 1912 caba, Rooi Congo a aparece riba e mapa topografico di [[Johannes Vallentin Dominicus Werbata|Werbata]]. Como bario residencial, e nomber no a aparece te cu despues di aña 1945.<ref name=:"1"/> Dia 1 di januari 2020 e bario tabatin 2.282 habitante.<ref>[https://cbs.aw/wp/index.php/2021/11/30/census-2020-housing-tables/ Housing Census], CBS Aruba (2020)</ref> {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0009.jpg |image-width=2000 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=right |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} == Localisacion y infrastructura == Rooi Congo ta extende for di west (pabou) di Weg Sero Preto te [[Brasil]] y ta e zona mas grandi den e region aki. E tereno ta varia den elevacion, cu un averahe di 18 meter riba nivel di lama.<ref>[https://elevationmap.net/rooi-congo-aw-1002616001 Rooi Congo], elevationmap.net </ref> Door di e area ta pasa [[Caya Jose Geerman]], un ruta principal cu ta conecta e parti noordoost di San Nicolas cu e area di Brasil. Te cu 1995 Caya Jose Geerman tabata yama Congoweg, cu a wordo renombra pa honra un politico prominente di San Nicolas, [[Jose Geerman]] (1917-1977).<ref>{{citeer web|titel=Congoweg wordt Caya José Geerman|werk=[[Amigoe]]|datum=1995-09-07|via=Delpher.nl| bezochtdatum=2026-05-31|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644937:mpeg21:p007}}</ref> Den añanan 1960, hopi desaroyo di construccion a tuma luga den e zona di Rooi Congo. Entre otro, a habri un huishoudschool y un scol di ofishi. Posteriormente, esakinan a uni den e scol pa enseñansa profesional basico (EPB) di San Nicolas, situa na Caya Jose Geerman.<ref>{{citeer web|titel=De nieuwe lagere Technische School te Rooi Congo nabij San Nicolas|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-02-13|bezochtdatum=2026-05-31|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469941:mpeg21:p006}}</ref> Durante e periodo aki, [[Atventista di Shete Dia|comunidad Adventista]] di Aruba a habri su di tres tempel den e zona<ref>{{citeer web|titel=Adventisten vragen terrein in erfpacht|werk=[[Amigoe]]|datum=1960-09-12|bezochtdatum=2026-05-31 |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000209727:mpeg21:p006}}</ref> y e caya mes a wordo renoba, asfalta y ekipa cu trottoir.<ref>{{citeer web|titel=Arubaans bc vraagt krediet voor aanleg trottoirs Rooi Congo|werk=[[Amigoe]]|datum=1968-07-06|bezochtdatum=2026-05-31|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643790:mpeg21:p005}}</ref> Na 1972 [[Kolegio Ehekutivo|Colegio Ehecutivo di Aruba]] a aproba construccion di un proyecto pa 75 cas di pueblo den e bario, cu e wordo entrega na 1974.<ref>{{citeer web|titel=Officiële gunningsdokumenten getekend voor de bouw van het volkswoningprojekt Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-02-19|bezochtdatum=2026-05-31|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461104:mpeg21:p005}}</ref> E casnan aki ta situa na Lopezstraat, Wernerstraat, Noguerastraat, Castrostraat, Vorststraat, Tobelstraat y Stamperstraat. Na 1975, un di dos proyecto di 100 cas di pueblo a sigui.<ref>{{citeer web|titel=Nieuw model geintroduceerd Over 2 maanden begin bouw 500 volkswoningen|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-12|bezochtdatum=2026-05-30|url= https://resolver.kb.nl/resolveurn=ddd:010998587:mpeg21:p005}}</ref> E bario tambe tin un caya cu e mesun nomber: Rooi Congo. Algun otro caya conoci den e zona ta: Weg Rooi Congo, Weg Sero Blanco y Palisiaweg. Den e bisindario tin e siguiente barionan: [[Standardville]], [[Watapana Gezaag]] y [[Rooi Hundo]]. == Desaroyo sosial == Na 1951, Rooi Congo a wordo selecciona como luga pa establece un bordeel. Habitantenan di barionan den bisindario, manera Standardville, no tabata di acuerdo y hunto cu otro gruponan di comunidad, incluyendo organisacionnan religioso, grupo di dama y dirigente di scol, a protesta fuertemente contra e plan.<ref>{{citeer web|titel=Arubaanse vrouwen richtten zich tot Zijne Exc. de Gouverneur Wensen meer zekerheid inzake Campo Alegre|werk=[[Amigoe]]|datum=1951-06-14|bezochtdatum= 2026-05-31|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402381:mpeg21:p003}}</ref> Debi na e oposicion amplio den comunidad, e proposicion pa traha un facilidad pa controla prostitucion, similar na [[Campo Alegre]] na [[Kòrsou|Corsou]], finalmente no a wordo implementa.<ref>{{citeer web|titel= Prostitutie op Aruba: Geen legale prostitutie, maar 'gedoogd beleid'|auteur=Heleen Bongers|werk=[[Amigoe]]|datum=1995-09-18|bezochtdatum= 2026-05-31|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644948:mpeg21:p006}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Luga na Aruba]] 3xwtkfsb8xnsm421bq8rw1uluhnzi2j 0 14542 192433 192409 2026-06-01T12:39:51Z Caribiana 8320 /* Trayecto y desaroyo */ 192433 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Caya | nomber = Caya Jose Geerman | imagen = | descripcion = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Rooi Congo]] | zoom = 13 }} '''Caya Jose Geerman''' ta un caya na [[Aruba]], situa na e parti nort di [[San Nicolas]] den e bario di [[Rooi Congo]]. E caya tabata yama antes Congoweg, y a haya su nomber actual na 1995 como parti di un programa gubernamental pa nombra cayanan segun figura historico local. E ta honra [[Jose Geerman]] (1917-1977), un politico y escritor di San Nicolas.<ref>{{citeer web|titel=Congoweg wordt Caya José Geerman|werk=[[Amigoe]]|datum=1995-09-07|via=Delpher.nl| bezochtdatum=2026-05-31|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644937:mpeg21:p007}}</ref> == Trayecto y desaroyo == Caya Jose Geerman ta pasa door di e bario di Rooi Congo entre Weg Sero Preto y e caminda di Brasil y ta sirbi como un di e rutanan principal pa trafico local. E ta e caya mas largo den e region, cu ta conecta e parti noordoost di San Nicolas, incluyendo e barionan di [[Rooi Hundo]], [[Kustbatterij]], [[Watapana Gezaag]], [[Rooi Congo]] y [[Standardville]], cu areanan residencial mas pabou y ta duna acceso na varios caya secundario den Rooi Congo. Den añanan 1960, e area rond di Caya Jose Geerman a pasa den un periodo di desaroyo urbano rapido. E tempo ey a traha scol, cas y otro infrastructura importante y e caya mes a haya asfalt y trottoir pa mehora accesiblidad<ref>{{citeer web|titel=Arubaans bc vraagt krediet voor aanleg trottoirs Rooi Congo|werk=[[Amigoe]]|datum=1968-07-06|bezochtdatum=2026-05-31|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643790:mpeg21:p005}}</ref>. == Mira tambe == * [[Rooi Congo]] * [[San Nicolas]] * [[Brasil (Aruba)|Brasil]] {{Appendix}} [[Kategoria:Aruba]] t2q5llfdettc4v90x2gak4bb7uy7lyb 0 14543 192435 2026-06-01T12:59:05Z Caribiana 8320 Created page with "{{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Watapana Gezaag | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | footer = | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = Regionnan di Aruba|..." 192435 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Watapana Gezaag | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | footer = | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Watapana Gezaag''' ta un bario y zona den e parti nort di [[San Nicolas]], e di dos ciudad mas grandi di [[Aruba]]. E ta situa pazuid di [[Caya Jose Geerman]] y ta rondona pa e barionan [[Rooi Congo]], [[Standardville]] y [[Rooi Hundo]]. Dia 1 di yanüari 2020, e zona tabatin 1.703 habitante.<ref>[https://cbs.aw/wp/index.php/2021/11/30/census-2020-housing-tables/ CBS Aruba]</ref> E bario tambe tin un caya cu e mesun nomber: Watapana Gezaag. E cayanan Watapana Gezaag y Isaac Wagemakerstraat ta cayanan largo cu ta core door di bario di un banda pa otro. Otro cayanan conoci den e zona aki ta: Weg Sero Preto, Nieuwe Weg y Geermanstraat. == Nomber == E orígen di e nomber di e bario no ta conoci cu certesa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015_03-30/page/5/mode/1up?q=watapana+gezaag Column Zee: Watapana Gezag], [[Amigoe]] (30 di maart 2015)</ref> E nomber tampoco no ta aparece riba e mapa topografico di [[Johannes Vallentin Dominicus Werbata|Werbata]] di 1912.<ref name=:"1"/> Watapana ta un [[palabra]] di origen [[Arawak]]/[[Taino]] cu ta referi na e palo di [[dividivi]] (''Libidibia coriaria''). Gezaag ta deriva di e verbo [[Hulandes]] ''zagen'', caminda e particula ''ge'' ta agrega na e infinitivo pa forma e participio pasado: gezaag(d).<ref>W.M. Hoyer (1946), [https://archive.org/details/BNA-DIG-PAPIAMENTO-HOYER-VOCABULARIO-1946/mode/1up?q=watapana+gezaag Vocabulario Papiamento], Boekhandel Bethencourt, Corsou</ref> Probablemente, e nomber ta referi na un incidente historico of actividad cu a tuma luga den e area, pero esaki no ta documenta.<ref name=:"1">Vivienno Frank. 2019. Watapana Gezaag. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 228.</ref> E nomber Watapana Gezaag no a aparece den publicacionnan te cu aña 1950.<ref>[https://archive.org/details/AMIGOE-1950-03-30/page/30/mode/1up?q=watapana+gezaag Mededelingen van AVB], [[Amigoe]] (30 di maart 1950)</ref> == Mira tambe == * [[Rooi Congo]] * [[Standardville]] * [[Rooi Hundo]] {{Appendix}} [[Kategoria:Luga na Aruba]] pm33phu6qv1yzazdfzbjaaa3pmxyx8m 192436 192435 2026-06-01T13:01:19Z Caribiana 8320 referencia agrega 192436 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Watapana Gezaag | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | footer = | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Watapana Gezaag''' ta un bario y zona den e parti nort di [[San Nicolas]], e di dos ciudad mas grandi di [[Aruba]]. E ta situa pazuid di [[Caya Jose Geerman]] y ta rondona pa e barionan [[Rooi Congo]], [[Standardville]] y [[Rooi Hundo]]. Dia 1 di yanüari 2020, e zona tabatin 1.703 habitante.<ref>[https://cbs.aw/wp/index.php/2021/11/30/census-2020-housing-tables/ CBS Aruba]</ref> E bario tambe tin un caya cu e mesun nomber: Watapana Gezaag. E cayanan Watapana Gezaag y Isaac Wagemakerstraat ta cayanan largo cu ta core door di bario di un banda pa otro. Otro cayanan conoci den e zona aki ta: Weg Sero Preto, Nieuwe Weg y Geermanstraat.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> == Nomber == E orígen di e nomber di e bario no ta conoci cu certesa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015_03-30/page/5/mode/1up?q=watapana+gezaag Column Zee: Watapana Gezag], [[Amigoe]] (30 di maart 2015)</ref> E nomber tampoco no ta aparece riba e mapa topografico di [[Johannes Vallentin Dominicus Werbata|Werbata]] di 1912.<ref name=:"1"/> Watapana ta un [[palabra]] di origen [[Arawak]]/[[Taino]] cu ta referi na e palo di [[dividivi]] (''Libidibia coriaria''). Gezaag ta deriva di e verbo [[Hulandes]] ''zagen'', caminda e particula ''ge'' ta agrega na e infinitivo pa forma e participio pasado: gezaag(d).<ref>W.M. Hoyer (1946), [https://archive.org/details/BNA-DIG-PAPIAMENTO-HOYER-VOCABULARIO-1946/mode/1up?q=watapana+gezaag Vocabulario Papiamento], Boekhandel Bethencourt, Corsou</ref> Probablemente, e nomber ta referi na un incidente historico of actividad cu a tuma luga den e area, pero esaki no ta documenta.<ref name=:"1">Vivienno Frank. 2019. Watapana Gezaag. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 228.</ref> E nomber Watapana Gezaag no a aparece den publicacionnan te cu aña 1950.<ref>[https://archive.org/details/AMIGOE-1950-03-30/page/30/mode/1up?q=watapana+gezaag Mededelingen van AVB], [[Amigoe]] (30 di maart 1950)</ref> == Mira tambe == * [[Rooi Congo]] * [[Standardville]] * [[Rooi Hundo]] {{Appendix}} [[Kategoria:Luga na Aruba]] 61bwkwr0h0b9fg8n3qa1svsp53wtgru 192475 192436 2026-06-01T18:20:49Z Caribiana 8320 192475 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Watapana Gezaag | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | footer = | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Watapana Gezaag''' ta un bario y zona den e parti nort di [[San Nicolas]], e di dos ciudad mas grandi di [[Aruba]]. E ta situa pazuid di [[Caya Jose Geerman]] y ta rondona pa e barionan [[Rooi Congo]], [[Standardville]] y [[Rooi Hundo]]. Dia 1 di yanüari 2020, e zona tabatin 1.703 habitante.<ref>[https://cbs.aw/wp/index.php/2021/11/30/census-2020-housing-tables/ CBS Aruba]</ref> E bario tambe tin un caya cu e mesun nomber: Watapana Gezaag. E cayanan Watapana Gezaag y Isaac Wagemakerstraat ta cayanan largo cu ta core door di bario di un banda pa otro. Otro cayanan conoci den e zona aki ta: Weg Sero Preto, Nieuwe Weg y Geermanstraat.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> == Nomber == E orígen di e nomber di e bario no ta conoci cu certesa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015_03-30/page/5/mode/1up?q=watapana+gezaag Column Zee: Watapana Gezag], [[Amigoe]] (30 di maart 2015)</ref> E nomber tampoco no ta aparece riba e mapa topografico di [[Johannes Vallentin Dominicus Werbata|Werbata]] di 1912.<ref name=:"1"/> E nomber Watapana Gezaag no a aparece den publicacionnan te cu aña 1950.<ref>[https://archive.org/details/AMIGOE-1950-03-30/page/30/mode/1up?q=watapana+gezaag Mededelingen van AVB], [[Amigoe]] (30 di maart 1950)</ref> Watapana ta un [[palabra]] di origen [[Arawak]]/[[Taino]] cu ta referi na e palo di [[dividivi]] (''Libidibia coriaria''). Gezaag ta deriva di e verbo [[Hulandes]] ''zagen'', caminda e particula ''ge'' ta agrega na e infinitivo pa forma e participio pasado: gezaag(d).<ref>W.M. Hoyer (1946), [https://archive.org/details/BNA-DIG-PAPIAMENTO-HOYER-VOCABULARIO-1946/mode/1up?q=watapana+gezaag Vocabulario Papiamento], Boekhandel Bethencourt, Corsou</ref> Probablemente, e nomber ta referi na un incidente historico of actividad cu a tuma luga den e area, pero esaki no ta documenta.<ref name=:"1">Vivienno Frank. 2019. Watapana Gezaag. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 228.</ref> === Leyenda === Segun un relato atribui na documentonan di historiado [[Julio Maduro]] (1924-1993), e nomber Watapana Gezaag por ta relaciona cu un incidente durante siglo 19, den un periodo cu tabatin prohibicion pa corta mata (''kapverbod'') na Aruba. Durante e periodo aki, gobierno a impone reglanan stricto pa proteha mondi y palo. Entre e matanan protehá tabatin e watapana, cu no por a wordo corta sin permiso. Segun e relato, un famia cu tabata preparando un cunucu a haya nan mes cu varios palo di watapana cu tabata stroba nan trabou. Pa evita e proceso largo y insigur di pidi permiso, e cabes di cas a tuma un decision: en vez di corta (kap), el a “zaag” e palonan. Poco despues a descubri esaki y e persona a wordo cita dilanti hues. Den corte, el a defende su accion argumentando cu e ley tabata prohibi “kapmento di palo”, pero no tabata menciona explicitamente “zagen”. Segun su interpretacion, e no a viola e ley. Apesar cu juez a aclara cu e ley tabata cubri cualkier forma di tumbamento di palo, finalmente e persona a wordo perdoná despues di un amonestacion. Segun e leyenda, e evento aki a duna origen na e nomber “Watapana Gezaag(d)”, referiendo na e manera particular cu e palo a wordo corta. Posteriormente, e area i despues e bario a adopta e mesun nomber. Aunque e relato ta considera komo un tradicion oral i no ta confirma documentalmente, el ta forma parti di explicacionnan popular di e toponimia di e zona. == Mira tambe == * [[Rooi Congo]] * [[Standardville]] * [[Rooi Hundo]] {{Appendix}} [[Kategoria:Luga na Aruba]] jcvqd5ihdbh6fgpvljr116708mgfdzv 192476 192475 2026-06-01T18:23:11Z Caribiana 8320 192476 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Watapana Gezaag | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | footer = | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Watapana Gezaag''' ta un bario y zona den e parti nort di [[San Nicolas]], e di dos ciudad mas grandi di [[Aruba]]. E ta situa pazuid di [[Caya Jose Geerman]] y ta rondona pa e barionan [[Rooi Congo]], [[Standardville]] y [[Rooi Hundo]]. Dia 1 di yanüari 2020, e zona tabatin 1.703 habitante.<ref>[https://cbs.aw/wp/index.php/2021/11/30/census-2020-housing-tables/ CBS Aruba]</ref> E bario tambe tin un caya cu e mesun nomber: Watapana Gezaag. E cayanan Watapana Gezaag y Isaac Wagemakerstraat ta cayanan largo cu ta core door di bario di un banda pa otro. Otro cayanan conoci den e zona aki ta: Weg Sero Preto, Nieuwe Weg y Geermanstraat.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> == Nomber == E orígen di e nomber di e bario no ta conoci cu certesa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015_03-30/page/5/mode/1up?q=watapana+gezaag Column Zee: Watapana Gezag], [[Amigoe]] (30 di maart 2015)</ref> E nomber tampoco no ta aparece riba e mapa topografico di [[Johannes Vallentin Dominicus Werbata|Werbata]] di 1912.<ref name=:"1"/> E nomber Watapana Gezaag no a aparece den publicacionnan te cu aña 1950.<ref>[https://archive.org/details/AMIGOE-1950-03-30/page/30/mode/1up?q=watapana+gezaag Mededelingen van AVB], [[Amigoe]] (30 di maart 1950)</ref> Watapana ta un [[palabra]] di origen [[Arawak]]/[[Taino]] cu ta referi na e palo di [[dividivi]] (''Libidibia coriaria''). Gezaag ta deriva di e verbo [[Hulandes]] ''zagen'', caminda e particula ''ge'' ta agrega na e infinitivo pa forma e participio pasado: gezaag(d).<ref>W.M. Hoyer (1946), [https://archive.org/details/BNA-DIG-PAPIAMENTO-HOYER-VOCABULARIO-1946/mode/1up?q=watapana+gezaag Vocabulario Papiamento], Boekhandel Bethencourt, Corsou</ref> Probablemente, e nomber ta referi na un incidente historico of actividad cu a tuma luga den e area, pero esaki no ta documenta.<ref name=:"1">Vivienno Frank. 2019. Watapana Gezaag. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 228.</ref> === Leyenda === Segun un relato atribui na documentonan di historiado [[Julio Maduro]] (1924-1993), e nomber Watapana Gezaag por ta relaciona cu un incidente durante siglo 19, den un periodo cu tabatin prohibicion pa corta mata (''kapverbod'') na Aruba. Durante e periodo aki, gobierno a impone reglanan stricto pa proteha mondi y palo. Entre e matanan protehá tabatin e watapana, cu no por a wordo corta sin permiso. Segun e relato, un famia cu tabata preparando un cunucu a haya nan mes cu varios palo di watapana cu tabata stroba nan trabou. Pa evita e proceso largo y insigur di pidi permiso, e cabes di cas a tuma un decision: en vez di corta (kap), el a “zaag” e palonan. Poco despues a descubri esaki y e persona a wordo cita dilanti hues. Den corte, el a defende su accion argumentando cu e ley tabata prohibi “kapmento di palo”, pero no tabata menciona explicitamente “zagen”. Segun su interpretacion, e no a viola e ley. Apesar cu huea a aclara cu e ley tabata cubri cualkier forma di tumbamento di palo, finalmente e persona a wordo perdona despues di un aviso. Segun e leyenda, e evento aki a duna origen na e nomber “Watapana Gezaag(d)”, referiendo na e manera particular cu e palo a wordo corta. Posteriormente, e area y despues e bario a adopta e mesun nomber. Aunque e relato ta considera como un tradicion oral y no ta confirma cu documento, el ta forma parti di explicacionnan popular di e toponimia di e zona. == Mira tambe == * [[Rooi Congo]] * [[Standardville]] * [[Rooi Hundo]] {{Appendix}} [[Kategoria:Luga na Aruba]] 5snjmfdmsaeeio7jql6lq94paw09ula 192477 192476 2026-06-01T18:48:39Z Caribiana 8320 ampliashon 192477 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Watapana Gezaag | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | footer = | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Watapana Gezaag''' ta un bario y zona den e parti nort di [[San Nicolas]], e di dos ciudad mas grandi di [[Aruba]]. E ta situa pazuid di [[Caya Jose Geerman]] y ta rondona pa e barionan [[Rooi Congo]], [[Standardville]] y [[Rooi Hundo]]. Dia 1 di yanüari 2020, e zona tabatin 1.703 habitante.<ref>[https://cbs.aw/wp/index.php/2021/11/30/census-2020-housing-tables/ CBS Aruba]</ref> E bario tambe tin un caya cu e mesun nomber: Watapana Gezaag. E cayanan Watapana Gezaag y Isaac Wagemakerstraat ta cayanan largo cu ta core door di bario di un banda pa otro. Otro cayanan conoci den e zona aki ta: Weg Sero Preto, Nieuwe Weg y Geermanstraat.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> == Nomber == E orígen di e nomber di e bario no ta conoci cu certesa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015_03-30/page/5/mode/1up?q=watapana+gezaag Column Zee: Watapana Gezag], [[Amigoe]] (30 di maart 2015)</ref> E nomber tampoco no ta aparece riba e mapa topografico di [[Johannes Vallentin Dominicus Werbata|Werbata]] di 1912.<ref name=:"1"/> E nomber Watapana Gezaag no a aparece den publicacionnan te cu aña 1950.<ref>[https://archive.org/details/AMIGOE-1950-03-30/page/30/mode/1up?q=watapana+gezaag Mededelingen van AVB], [[Amigoe]] (30 di maart 1950)</ref> Watapana ta un [[palabra]] di origen [[Arawak]]/[[Taino]] cu ta referi na e palo di [[dividivi]] (''Libidibia coriaria''). Gezaag ta deriva di e verbo [[Hulandes]] ''zagen'', caminda e particula ''ge'' ta agrega na e infinitivo pa forma e participio pasado: gezaag(d).<ref>W.M. Hoyer (1946), [https://archive.org/details/BNA-DIG-PAPIAMENTO-HOYER-VOCABULARIO-1946/mode/1up?q=watapana+gezaag Vocabulario Papiamento], Boekhandel Bethencourt, Corsou</ref> Probablemente, e nomber ta referi na un incidente historico of actividad cu a tuma luga den e area, pero esaki no ta documenta.<ref name=:"1">Vivienno Frank. 2019. Watapana Gezaag. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 228.</ref> === Leyenda === Segun e relato di historiado [[Julio Maduro]] (1924-1993), e nomber Watapana Gezaag por ta relaciona cu un incidente durante siglo 19, den un periodo cu tabatin prohibicion pa corta mata (''kapverbod'') na Aruba.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-029777/mode/1up Watapanagezaagd-e leyenda saca di documentonan di Julio Maduro], Chabalito nr. 2 aña IX</ref> E relato aki ta considera un [[tradicion oral]] y no ta confirma cu documento, pero ta forma parti di explicacionnan popular di e toponimia di e zona. <blockquote> Un habitante, cu tabata preparando un cunucu, pa evita di corta palo di watapana na su lugar a “zaag” e palonan. Esaki a resulta no obstante den un proceso legal, unda el a defende su accion alegando cu e ley no tabata menciona “zagen”. Aunque hues a aclara cu e prohibicion tabata aplica na cualkier forma di tumbamento di palo, e persona a wordo perdona. </blockquote> Segun e leyenda, e evento aki a duna origen na e nomber Watapana Gezaag(d). == Mira tambe == * [[Rooi Congo]] * [[Standardville]] * [[Rooi Hundo]] {{Appendix}} [[Kategoria:Luga na Aruba]] c3ry4b20ikaijijbenfrj8xoven3tqb 192478 192477 2026-06-01T18:49:18Z Caribiana 8320 /* Leyenda */ 192478 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Watapana Gezaag | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | footer = | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Watapana Gezaag''' ta un bario y zona den e parti nort di [[San Nicolas]], e di dos ciudad mas grandi di [[Aruba]]. E ta situa pazuid di [[Caya Jose Geerman]] y ta rondona pa e barionan [[Rooi Congo]], [[Standardville]] y [[Rooi Hundo]]. Dia 1 di yanüari 2020, e zona tabatin 1.703 habitante.<ref>[https://cbs.aw/wp/index.php/2021/11/30/census-2020-housing-tables/ CBS Aruba]</ref> E bario tambe tin un caya cu e mesun nomber: Watapana Gezaag. E cayanan Watapana Gezaag y Isaac Wagemakerstraat ta cayanan largo cu ta core door di bario di un banda pa otro. Otro cayanan conoci den e zona aki ta: Weg Sero Preto, Nieuwe Weg y Geermanstraat.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> == Nomber == E orígen di e nomber di e bario no ta conoci cu certesa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015_03-30/page/5/mode/1up?q=watapana+gezaag Column Zee: Watapana Gezag], [[Amigoe]] (30 di maart 2015)</ref> E nomber tampoco no ta aparece riba e mapa topografico di [[Johannes Vallentin Dominicus Werbata|Werbata]] di 1912.<ref name=:"1"/> E nomber Watapana Gezaag no a aparece den publicacionnan te cu aña 1950.<ref>[https://archive.org/details/AMIGOE-1950-03-30/page/30/mode/1up?q=watapana+gezaag Mededelingen van AVB], [[Amigoe]] (30 di maart 1950)</ref> Watapana ta un [[palabra]] di origen [[Arawak]]/[[Taino]] cu ta referi na e palo di [[dividivi]] (''Libidibia coriaria''). Gezaag ta deriva di e verbo [[Hulandes]] ''zagen'', caminda e particula ''ge'' ta agrega na e infinitivo pa forma e participio pasado: gezaag(d).<ref>W.M. Hoyer (1946), [https://archive.org/details/BNA-DIG-PAPIAMENTO-HOYER-VOCABULARIO-1946/mode/1up?q=watapana+gezaag Vocabulario Papiamento], Boekhandel Bethencourt, Corsou</ref> Probablemente, e nomber ta referi na un incidente historico of actividad cu a tuma luga den e area, pero esaki no ta documenta.<ref name=:"1">Vivienno Frank. 2019. Watapana Gezaag. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 228.</ref> === Leyenda === Segun un relato di historiado [[Julio Maduro]] (1924-1993), e nomber Watapana Gezaag por ta relaciona cu un incidente durante siglo 19, den un periodo cu tabatin prohibicion pa corta mata (''kapverbod'') na Aruba.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-029777/mode/1up Watapanagezaagd-e leyenda saca di documentonan di Julio Maduro], Chabalito nr. 2 aña IX</ref> E relato aki ta considera un [[tradicion oral]] y no ta confirma cu documento, pero ta forma parti di explicacionnan popular di e toponimia di e zona. <blockquote> Un habitante, cu tabata preparando un cunucu, pa evita di corta palo di watapana na su lugar a “zaag” e palonan. Esaki a resulta no obstante den un proceso legal, unda el a defende su accion alegando cu e ley no tabata menciona “zagen”. Aunque hues a aclara cu e prohibicion tabata aplica na cualkier forma di tumbamento di palo, e persona a wordo perdona. </blockquote> Segun e leyenda, e evento aki a duna origen na e nomber Watapana Gezaag(d). == Mira tambe == * [[Rooi Congo]] * [[Standardville]] * [[Rooi Hundo]] {{Appendix}} [[Kategoria:Luga na Aruba]] lnc2cw603rb9f87zqjozfjp803cnjhu 0 14544 192469 2026-06-01T16:43:06Z Caribiana 8320 Created page with "{{Variante|a}} {{Databox}} '''Watapana''' tabata un revista literario [[Antias Hulandes|Antiano]] cu tabata activo entre 1968 y 1972.<ref name=:'1">[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], Den: Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> E revista a hunga un rol importante den desaroyo di [[literatura]] moderno den [[Antias Hulandes]], ofreciendo escritornan emergente y estableci un plataforma pa public..." 192469 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Databox}} '''Watapana''' tabata un revista literario [[Antias Hulandes|Antiano]] cu tabata activo entre 1968 y 1972.<ref name=:'1">[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], Den: Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> E revista a hunga un rol importante den desaroyo di [[literatura]] moderno den [[Antias Hulandes]], ofreciendo escritornan emergente y estableci un plataforma pa publica nan obra. ==Historia == Watapana a nace den un ambiente di studiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista a wordo fundá na 1968 riba iniciativa di escritor y critico literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"/> Inicialmente e tabatin su sede na [[Den Haag]] y posteriormente na [[Nijmegen]], unda e secretariado tabata situa.<ref name=:"0">[https://www.dbnl.org/tekst/_wat001196801_01/ Watapana], volumen 1, nr. 1 (juli 1968).</ref> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movemento mas amplio bou di studiantenan Antiano pa fortalece nan identidad cultural.<ref name=:"3">[[Wim Rutgers|Rutgers, Wim]] (1996), [https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bene01_01/rutg014bene01_01_0027.php Tijdschriften als katalysator van literatuur], Den: ''Beneden en boven de wind'', De Bezige Bij.</ref> Durante su existencia, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion cultural propio, [[idioma]] y identidad. == Contenido == Watapana a publica [[poesia]], prosa y ensayo i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den [[Papiamentu|Papiamento]], [[Hulandes]] y [[Spaño]].<ref name=:"2"/> E revista tabata caracterisa pa su enfoke riba: * identidad cultural Antiano * idioma Papiamento * temanan social y historico * innovacion literario Ademas, e revista a presta atencion special na Papiamento; algun edicion tematico a wordo publica completamente den idioma Spaño.<ref name=:'1"/> Segun analisis literario, Watapana a duna un buelta mas literario na revistanan pa studiante Antiano na Hulanda.<ref name=:"3"/> == Redaccion y publicacion == E prome redaccion di Watapana a inclui Henry Habibe, G. Pestana, R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref name=:"2">Haas, Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd andaré]], [[Carel de Haseth]], Pedro Velásquez y Lloyd Narain. E prome edicion a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/> E revista a presenta su mes como un ''Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen''. E edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972[3], aproximadamente tres biaha pa aña.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-WATAPANA-1970-03/page/n1/mode/1up?q=revista+watapana Watapana], volumen 2, nr. 6 (maart 1970).</ref> E revista tabata circula tanto na Hulanda como entre comunidadnan Antiano, specialmente bou di studiantenan.<ref>[[Quito Nicolaas]], [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/ernesto-enrique-rosenstand-1931-2016-un-monumento-den-literatura-arubiano/ Ernesto Enrique Rosenstand (1931-2016) – Un monumento den literatura Arubiano], werkgroepcaraibischeletteren.nl (21 di augustus 2016)</ref> ==Autor y colaboradornan == Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer, Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], Walter Palm, [[Ernesto Rosenstand]], y [[Philomena Wong]].<ref name=:"3"/> E revista a sirbi como un plataforma importante pa esnan aki y pa hopi otro autor emergente cu no tabata haya acceso facil na publicacion. == Importancia y legado == Watapana ta considera como un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: * stimulacion di escritura den Papiamento * creacion di un plataforma pa escritor joven * fortalecemento di conciencia cultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor y a amplia visibilidad di literatura Antiano.<ref name=:"3"/> Aunque Watapana no ta wordo publica mas, su influencia ta keda visibel den e desaroyo posterior di literatura den Papiamento y den mayor balorisacion di cultura lokal. {{Appendix}} [[Kategoria:Antias Hulandes]] [[Kategoria:Literatura]] 8323w1uk78p1pbqtru7kpevtfxfgzc2 192474 192469 2026-06-01T17:05:15Z Caribiana 8320 192474 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Databox}} '''Watapana''' tabata un revista literario [[Antias Hulandes|Antiano]] cu tabata activo entre 1968 y 1972.<ref name=:'1">[https://web.archive.org/web/20100531082540/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= Watapana], Den: Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> E revista a hunga un rol importante den desaroyo di [[literatura]] moderno den [[Antias Hulandes]], ofreciendo escritornan emergente y estableci un plataforma pa publica nan obra. ==Historia == Watapana a nace den un ambiente di studiante Antiano na Hulanda durante final di añanan 1960. E revista a wordo fundá na 1968 riba iniciativa di escritor y critico literario [[Henry Habibe]].<ref name=:'1"/> Inicialmente e tabatin su sede na [[Den Haag]] y posteriormente na [[Nijmegen]], unda e secretariado tabata situa.<ref name=:"0">[https://www.dbnl.org/tekst/_wat001196801_01/ Watapana], volumen 1, nr. 1 (juli 1968).</ref> Segun investigacion literario, e proyecto tabata parti di un movemento mas amplio bou di studiantenan Antiano pa fortalece nan identidad cultural.<ref name=:"3">[[Wim Rutgers|Rutgers, Wim]] (1996), [https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bene01_01/rutg014bene01_01_0027.php Tijdschriften als katalysator van literatuur], Den: ''Beneden en boven de wind'', De Bezige Bij.</ref> Durante su existencia, Watapana a bira un punto di encuentro importante pa literatura Antiano, cu enfoke riba expresion cultural propio, [[idioma]] y identidad. == Contenido == Watapana a publica [[poesia]], prosa y ensayo i tabata multilingüe. Contribucionnan a aparece den [[Papiamentu|Papiamento]], [[Hulandes]] y [[Spaño]].<ref name=:"2"/> E revista tabata caracterisa pa su enfoke riba: * identidad cultural Antiano * idioma Papiamento * temanan social y historico * innovacion literario Ademas, e revista a presta atencion special na Papiamento; algun edicion tematico a wordo publica completamente den idioma Spaño.<ref name=:'1"/> Segun analisis literario, Watapana a duna un buelta mas literario na revistanan pa studiante Antiano na Hulanda.<ref name=:"3"/> == Redaccion y publicacion == E prome redaccion di Watapana a inclui Henry Habibe, G. Pestana, R. López-Ramírez, O. Kwas y A. Daal.<ref name=:"2">Haas, Fred de (2025), [https://wijsheidsweb.nl/het-tijdschrift-watapana/ Het tijdschrift Watapana], wijsheidweb.nl</ref> Mas despues, otro miembro a uni, incluyendo: [[Ramón Todd andaré]], [[Carel de Haseth]], Pedro Velásquez y Lloyd Narain. E prome edicion a wordo publica na juli 1968.<ref name=:"0"/> E revista a presenta su mes como un ''Literair Tijdschrift van de Nederlandse Antillen''. E edicionnan di Watapana a aparece regularmente entre 1968 i 1972,<ref name=:"3"/> aproximadamente tres biaha pa aña.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-WATAPANA-1970-03/page/n1/mode/1up?q=revista+watapana Watapana], volumen 2, nr. 6 (maart 1970).</ref> E revista tabata circula tanto na Hulanda como entre comunidadnan Antiano, specialmente bou di studiantenan.<ref>[[Quito Nicolaas]], [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/ernesto-enrique-rosenstand-1931-2016-un-monumento-den-literatura-arubiano/ Ernesto Enrique Rosenstand (1931-2016) – Un monumento den literatura Arubiano], werkgroepcaraibischeletteren.nl (21 di augustus 2016)</ref> ==Autor y colaboradornan == Varios escritor prominente di Antias Hulandes a publica den Watapana. Entre nan tin: Myrna Römer, Henry Habibe, Carel de Haseth, [[Oda Blinder]], Walter Palm, [[Ernesto Rosenstand]], y [[Philomena Wong]].<ref name=:"3"/> E revista a sirbi como un plataforma importante pa esnan aki y pa hopi otro autor emergente cu no tabata haya acceso facil na publicacion. == Importancia y legado == Watapana ta considera como un revista fundamental den desaroyo di literatura moderno Antiano. E a hunga un rol importante den: * stimulacion di escritura den Papiamento * creacion di un plataforma pa escritor joven * fortalecemento di conciencia cultural Antiano Segun investigacion literario, e revista a contribui na formacion di un generacion di escritor y a amplia visibilidad di literatura Antiano.<ref name=:"3"/> Aunque Watapana no ta wordo publica mas, su influencia ta keda visibel den e desaroyo posterior di literatura den Papiamento y den mayor balorisacion di cultura local. {{Appendix}} [[Kategoria:Antias Hulandes]] [[Kategoria:Literatura]] 40i6oyzd3r3gdm5lujm1gtdce7i5oxf